Aleksander Dumas

Królowa Margot

Wydawnictwo Zielona Sowa
Kraków

Tytuł oryginału:
La Reine Margot

Projekt graficzny serii:
Piotr Iwaszko

Opracowanie graficzne okładki:
Jolanta Szczurek

Skład i łamanie:
Sylwia Ząbczyńska

Redakcja:
Elżbieta Zarych

© Copyright by Wydawnictwo Zielona Sowa Sp. z o.o., Kraków 2009

ISBN 978-83-7895-198-8

Wydawnictwo Zielona Sowa Sp. z o.o.
30-404 Kraków, ul. Cegielniana 4A
tel./fax (012) 266-62-94, tel. (012) 266-62-92
www.zielonasowa.pl
wydawnictwo@zielonasowa.pl

ROZDZIAŁ I 

Łacina księcia Gwizjusza

W poniedziałek 18 sierpnia 1572 roku w Luwrze obchodzono wielką uroczystość. Okna dawnego zamku królewskiego, zawsze ciemne, zajaśniały dzisiaj rzęsistym światłem, a zwykle puste sąsiednie place i ulice, gdy tylko na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois wybiła godzina dziewiąta, tego dnia jeszcze o północy były zapchane pospólstwem.

Tłum ten, groźny, zwarty, niespokojny, można było wziąć w ciemnościach nocnych za ponure i kołyszące morze, które wynurzając się z ulic des Fosses-Saint-Germain i de Lastruce, rozlewało się po bulwarach; jego fale podczas przypływu rozbijały się o ściany Luwru, zaś w czasie odpływu odbijały się o stojący naprzeciwko pałac Burbonów.

Pomimo uroczystości na dworze, a może właśnie z jej powodu, widoczne były jakieś groźne oznaki wśród ludu, który nie spodziewał się, że uroczystość ta jest tylko wstępem do nowej, mającej nastąpić osiem dni później, w której miał wziąć czynny udział.

Dwór obchodził zaślubiny Małgorzaty de Valois, córki Henryka II i siostry Karola IX, z Henrykiem de Bourbon, królem Nawarry.

Rzeczywiście, tego poranka, na wzniesieniu urządzonym przy wejściu do katedry Notre Dame, kardynał de Bourbon pobłogosławił temu związkowi według obrzędu stosowanego zwykle przy zaślubinach francuskich księżniczek.

Małżeństwo to zadziwiło wszystkich i dało dużo do myślenia tym, którzy głębiej rzeczy pojmowali. W istocie, trudno było pojąć zbliżenie się dwóch nieprzyjaznych stronnictw, jakimi byli protestanci i katolicy.

Pytano się, czy młody książę Kondeusz będzie mógł przebaczyć księciu andegaweńskiemu, bratu króla, śmierć swego ojca, zabitego przez Montesquiou pod Jarnac; czy młody książę Gwizjusz daruje admirałowi de Coligny śmierć ojca, zamordowanego w Orleanie przez Poltrota de Méré.

Nie dosyć na tym: przed dwoma miesiącami umarła Joanna z Nawarry, odważna małżonka słabego Antoniego de Bourbon, która doprowadziła do skutku zaręczyny swego syna Henryka z księżniczką królewskiego domu.

Z powodu jej nagłej śmierci zaczęły się rozchodzić dziwne pogłoski. Wszędzie szeptano, że Katarzyna Medycejska, obawiając się, by nie wyszła na jaw straszna tajemnica znana Joannie, otruła ją pachnącymi rękawiczkami, przygotowanymi przez florentczyka nazwiskiem René, bardzo zdolnego do robót tego rodzaju.

Wieść owa jeszcze szybciej rozeszła się i ustaliła, gdy po śmierci tej wielkiej królowej dwaj lekarze, z których jednym był słynny Ambroży Paré, zostali na żądanie jej syna upoważnieni do sekcji całego ciała prócz głowy.

Ponieważ zaś Joanna z Nawarry została otruta jadowitym zapachem, należało szukać śladów strasznej zbrodni jedynie w mózgu. Mówię – zbrodni, gdyż nikt nie wątpił, że popełniono tu zbrodnię.

To jeszcze nie wszystko.

Król Karol obstawał przy tym związku z uporczywą stałością; takie małżeństwo bowiem nie tylko przywracało w jego królestwie pokój, lecz nawet sprowadzało do Paryża znaczniejszych hugonotów francuskich.

Ponieważ narzeczony był wyznania protestanckiego, narzeczona zaś rzymskokatolickiego, należało prosić o dyspensę zasiadającego wówczas w Stolicy Apostolskiej Grzegorza XIII.

Z wydaniem żądanej dyspensy ociągano się, co bardzo niepokoiło zmarłą królową Nawarry.

Pewnego dnia powierzyła ona Karolowi IX swą obawę z tego powodu, na co król odpowiedział:

– Nie martw się o to, moja ciotko. Nie jestem hugonotem, lecz też nie dam się oszukać; w najgorszym razie sam wezmę Margot za rękę i podczas kazania poprowadzę do ołtarza z twoim synem.

Słowa te rozniosły się po mieście i nadzwyczaj uradowały hugonotów, dały zaś dużo do myślenia katolikom, którzy sami nie wiedzieli, czy król ich zdradza, czy też odgrywa komedię, której rozwiązania lada dzień należało oczekiwać.

Nade wszystko niepojętym było postępowanie Karola IX względem admirała de Coligny, prowadzącego z nim nieustanne kłótnie już od pięciu czy sześciu lat. Król wyznaczył za jego głowę sto pięćdziesiąt tysięcy talarów złotem; pomimo to na niego się tylko zaklinał, nazywał go swoim ojcem i oświadczył, że odtąd będzie jemu powierzać kierunek wojny.

Ta przemiana w postępowaniu króla zaczęła wreszcie niepokoić samą Katarzynę Medycejską, dotychczas kierującą jego wolą, a nawet życzeniami; i rzeczywiście miała ona słuszny powód do obaw, pewnego bowiem razu Karol IX w chwili szczerości powiedział do admirała, rozmawiającego z nim o wojnie flandryjskiej:

– Mój ojcze, jest tu jeszcze pewna okoliczność, na którą niepodobna nie zwrócić uwagi. Idzie o to, aby królowa matka, która, jak wiesz, wszędzie lubi wścibić swój nos, nic nie wiedziała o naszych planach względem wojny flandryjskiej; musimy więc trzymać je w największej tajemnicy, gdyż w wypadku poróżnienia się z nami, wszystko by nam popsuła.

Chociaż Coligny był bardzo rozsądnym i doświadczonym człowiekiem, nie zdołał jednak zadość uczynić zaufaniu, jakie w nim król pokładał, i mimo że przybył do Paryża pełen podejrzeń, mimo że przy odjeździe z Chatillon jakaś wieśniaczka rzuciła mu się do nóg, wołając: „O! nasz dobry ojcze, nie jedź do Paryża, gdyż ty i wszyscy, co z tobą będą, zginiecie niechybnie” – mimo tego wszystkiego, podejrzenia te z biegiem czasu wygasły w sercu admirała i jego zięcia de Teligny, z którym król pozostawał w bardzo przyjaznych stosunkach. Nazywał go swoim bratem, tak jak admirała nazywał swoim ojcem, i mówił mu po imieniu, co miało miejsce tylko w rozmowach z najbliższymi przyjaciółmi.

Hugonoci, z wyjątkiem kilku nieufnych, byli zupełnie spokojni o swój los, a śmierć królowej Nawarry przypisywali pleurze **(Pleura (łac.) – opłucna.)**. Obszerne sale Luwru napełniły się mężnymi protestantami, którym małżeństwo ich młodego wodza Henryka obiecywało niczym niezakłóconą przyszłość. Admirał Coligny, La Rochefoucault, młody książę Kondeusz i Teligny, jednym słowem – wszyscy przywódcy protestanckiego stronnictwa, z triumfem patrzyli, jak potężni i dobrze przyjmowani w Luwrze są ci, których przed trzema miesiącami król Karol i królowa Katarzyna chcieli kazać powiesić na szubienicach wyższych od tych, które przeznaczono dla morderców.

Na próżno tylko wszyscy hugonoci szukali marszałka de Montmorency; jego bowiem żadna obietnica nie była zdolna ująć, żaden pozór oszukać. Pozostał w swoim zamku de l’Isle-Adam, wymawiając się bólem doznanym po śmierci ojca, wielkiego konstabla Anna de Montmorency, zabitego strzałem z pistoletu przez Roberta Stuarta w bitwie pod Saint-Denis. Jednak od wypadku upłynęło już ponad dwa lata, a czułość była cnotą zupełnie w tej epoce niemodną, dlatego też ludzie różnie sądzili o tej długiej żałobie. Wszystko zresztą wskazywało na to, że marszałek de Montmorency nie miał racji, gdyż król, królowa, książęta andegaweński i d’Alençon wytwornie przyjmowali swych gości.

Sami nawet hugonoci winszowali księciu andegaweńskiemu zwycięstw odniesionych pod Jarnac i Moncontour w osiemnastym zaledwie roku życia – w tak młodym bowiem wieku nie odnosili zwycięstw ani Cezar, ani Aleksander Wielki, z którymi go porównywano, stawiając, rozumie się, zwycięzców spod Issus i Farsalos niżej od niego.

Książę d’Alençon spoglądał na to wszystko swoimi przymilnymi i chytrymi oczyma, królowa Katarzyna, promieniejąca i pełna uprzejmości, winszowała księciu Henrykowi Kondeuszowi małżeństwa, zawartego niedawno z Marią de Clèves, książęta Gwizjuszowie uśmiechali się do strasznych nieprzyjaciół swego domu, a książę de Mayenne prowadził z panem de Tayannes i admirałem rozmowę o wojnie, którą bardziej teraz niż kiedykolwiek król gotował się wypowiedzieć Filipowi II.

Pośród tych grup z pochyloną głową przechadzał się, chwytając każde słówko, młodzieniec w wieku dziewiętnastu lat, wyróżniający się bystrym spojrzeniem i cierpkim uśmiechem, o czarnych, krótko ostrzyżonych włosach, gęstych brwiach i orlim nosie. Młodzieniec ten, który zwrócił na siebie uwagę dopiero po bitwie pod Arna-le-Duc, gdzie wyróżnił się męstwem, był ulubionym wychowankiem admirała de Coligny, bohaterem tego dnia i przedmiotem powszechnych pochwał. Przed trzema miesiącami, jeszcze za życia jego matki, nazywano go księciem de Béarn; teraz zaś królem Nawarry, a później Henrykiem IV. Od czasu do czasu chmura przebiegała po jego czole; zapewne przypominał sobie, że zaledwie przed dwoma miesiącami utracił matkę; on bowiem, bardziej niż ktokolwiek inny, nie wątpił, że została otruta. Zmartwienie to jednak było przelotne i znikało jak błyskawica, gdyż ci właśnie, co z nim rozmawiali i składali mu powinszowania, byli zabójcami odważnej Joanny d’Albert.

Oddalony kilka kroków od króla Nawarry, młody książę Gwizjusz rozmawiał z Telignym, o tyle zamyślony i stroskany, o ile król starał się być wesoły i otwarty. Młody książę był szczęśliwszy od Bearneńczyka. W dwudziestym roku życia stał się równie sławny, co jego ojciec, wielki Franciszek Gwizjusz. Jego wysoki wzrost, piękna powierzchowność, dumne spojrzenie nadawały mu okazałą i prawdziwie książęcą postać. Chociaż był jeszcze bardzo młody, katolicy już uważali go za swego jedynego obrońcę, podobnie jak hugonoci Henryka króla Nawarry, którego obraz dopiero co nakreśliliśmy. Z początku nosił on tytuł księcia Joinville; na polu bitwy pierwszy raz ukazał się przy oblężeniu Orleanu, pod dowództwem swego ojca, który oddając ducha na jego ręku, wskazał mu admirała Coligny jako swego zabójcę.

Wtedy młody książę, podobnie jak Hannibal, uczynił uroczystą przysięgę, że zemści się za śmierć ojca na admirale i jego rodzinie, będzie ścigać ciągle i bez litości nieprzyjaciół religii. Obiecał Bogu być tak długo niszczycielem pogan, dopóki ostatni z hugonotów nie zginie.

Ze zdziwieniem patrzano więc, jak książę, znany z dotrzymywania swych obietnic, podawał rękę ludziom, którym poprzysiągł wieczną nienawiść, i rozmawiał z zięciem tego, którego na rozkaz umierającego ojca przyrzekł zamordować.

Lecz powiedzieliśmy już, że tego wieczora działy się w Luwrze zadziwiające wypadki.

Rzeczywiście, gdyby na uroczystość tę patrzył widz obdarzony siłą przewidywania przyszłości i łatwością czytania w sercach ludzkich, czyli władzą, którą tylko sam Bóg posiada, ujrzałby tu najciekawszy i zarazem najstraszniejszy widok, jaki mogą spowodować dziwne losy tego świata.

Lecz widz taki nie znajdował się w salach Luwru; z ulicy tylko patrzał wściekłym wzrokiem i huczał groźnym głosem.

Był nim lud, obdarzony instynktem, który zaostrzyła nienawiść; widział on tańczące cienie swoich śmiertelnych nieprzyjaciół i tłumaczył ich uczucia z zupełną trafnością.

Rzecz dziwna; lud ten był w stanie czynić spostrzeżenia nad tym, co się działo wewnątrz Luwru, stojąc tylko przed salą balową, dobrze strzeżoną.

Muzyka unosi tańczących, gdy tymczasem gapie stojący na zewnątrz widzą tylko same poruszenia i śmieją się z nich, nie znają bowiem przyczyn, które je spowodowały; nie słyszą muzyki.

Muzyką upajającą hugonotów był głos ich dumy.

Blaskiem, migającym przed oczyma paryżan pośród tej nocy, były błyskawice nienawiści oświecające przyszłość.

Pomimo to wszyscy uśmiechali się w pałacu; w tej nawet chwili przebiegł po całym Luwrze jakiś cichy i miły szept: właśnie młoda narzeczona, pozbywszy się uroczystego stroju – drugiego płaszcza i welonu, weszła na salę balową. Towarzyszyła jej piękna księżna de Nevers, jej najlepsza przyjaciółka, a król Karol IX, jej brat, wiódł ją za rękę, przedstawiając znakomitszym gościom.

Narzeczoną tą była Małgorzata de Valois, córka Henryka II, perła francuskiej korony, którą Karol IX z braterską czułością nazywał zwykle siostrą Margot.

Nową królową Nawarry przyjęto oznakami wielkiego zachwytu, na co istotnie zasługiwała.

Małgorzata miała wtedy zaledwie dwadzieścia lat, a była już przedmiotem pochwał wszystkich poetów, z których jedni porównywali ją z Jutrzenką **(Jutrzenka – Eos, grecka bogini świtu.)** , drudzy z Cyterą **(Cytera – przydomek Afrodyty, greckiej bogini piękna.)** .

W samej rzeczy: na dworze, gdzie Katarzyna Medycejska zebrała najpiękniejsze wówczas kobiety i otoczyła się pocztem syren, żadna z nich nie mogła wytrzymać porównania z Małgorzatą. Czarne lśniące włosy, świeża cera, tchnące rozkoszą oczy ocienione długimi rzęsami, wąskie malinowe usta, cudownie piękna szyja, kibić pełna, gibka i dziecinne nóżki w jedwabnych pantofelkach – oto obraz Małgorzaty. Francuzi pysznili się, że na ich ziemi rozkwitł tak wspaniały kwiat. Cudzoziemcy, przez Francję przejeżdżający, powracali do swej ojczyzny olśnieni jej pięknością, jeśli mieli sposobność ją widzieć, a zdumieni jej wiedzą, jeśli z nią rozmawiali. Małgorzata była nie tylko najpiękniejszą, lecz i najbardziej oświeconą kobietą owego czasu, czego dowodzą słowa pewnego uczonego Włocha, który rozmawiając z nią całą godzinę po włosku, po hiszpańsku i po łacinie, wyrzekł w uniesieniu: „Widzieć dwór, nie widząc Małgorzaty de Valois, to to samo, co nie widzieć ani Francji, ani dworu!”.

Nie brakowało także rozmaitych mów, pozdrawiających Karola IX i królową Nawarry; wiadomo przecież, że hugonoci byli doskonałymi mówcami. W przemowach tych zręcznie wspominali o przeszłości i przyszłości, lecz na te wszystkie przymówki Karol IX odpowiadał z chytrym uśmiechem:

– Oddając mą siostrę Margot królowi Nawarry, oddaję ją wszystkim protestantom królestwa.

Słowa te, które jednych uspokajały, a drugich zniewalały do uśmiechu, miały rzeczywiście dwa znaczenia: jedno ojcowskie, którym Karol IX nie chciał obciążać swojej głowy, drugie – krzywdzące młodą narzeczoną, jej męża i jego samego, gdyż zaczęły się już rozchodzić jakieś głuche i gorszące wieści, wynalezione przez plotkarzy dworskich, a mające na celu splamić małżeńską suknię Małgorzaty.

Książę Gwizjusz rozmawiał, jak to już wyżej powiedzieliśmy, z Telignym, lecz podczas tej rozmowy bardzo był nieuważny; czasami oglądał się i rzucał spojrzenie na grupę dam, wśród których jaśniała królowa Nawarry. Gdy wzrok jej napotykał wzrok księcia, zdawało się, że po jej czole przebiegała chmurka, oświecona drżącym blaskiem diamentów zdobiących głowę królowej, w ruchach zaś, niecierpliwych i niespokojnych, widać było jakiś niepewny zamiar.

Księżna Klaudia, starsza siostra Małgorzaty, od kilku lat żona księcia lotaryńskiego, spostrzegła niepokój siostry i chciała zbliżyć się do niej, aby się dowiedzieć, co jest tego przyczyną; lecz właśnie w tej chwili wszyscy ustępowali z drogi, aby zrobić przejście królowej matce, która kroczyła wsparta na ramieniu młodego księcia Kondeusza; księżniczka więc znalazła się bardzo daleko od siostry.

Książę Gwizjusz, korzystając z ogólnego poruszenia, zaczął się zbliżać do pani de Nevers, swojej bratowej, a tym samym i do Małgorzaty.

Księżna Klaudia, niespuszczająca z oczu młodej królowej, spostrzegła wówczas, zamiast zmartwienia na czole, płonące ogniem policzki.

Książę, coraz bardziej się zbliżając, wkrótce znalazł się kilka kroków od niej.

Małgorzata, która bardziej przeczuwała, niż spostrzegała zbliżanie się księcia, obróciła się, z trudnością nadając spokojny wyraz swej twarzy. Książę złożył jej głęboki ukłon i powiedział półgłosem:

– Ipse attuli.

To jest:

– Sam przyniosłem.

Małgorzata, oddawszy ukłon księciu, cicho odrzekła:

– Noctu pro more.

Co znaczyło:

– Tej nocy, jak zwykle.

Wyrazy te, tak miłe dla ucha księcia, odbiły się o wielki karbowany kołnierz ówczesnej mody i mogły być słyszane tylko przez osobę, do której zostały zwrócone. Chociaż rozmowa była bardzo krótka, to jednak Małgorzata i książę Gwizjusz porozumieli się i natychmiast po owej wymianie słów rozeszli – ona bardziej zamyślona, on zaś promieniejący szczęściem.

Człowiek, którego ta scena najbardziej powinna była obchodzić, nie zwrócił na nią najmniejszej uwagi. Król Nawarry zajmował się bowiem osobą otoczoną nie mniejszym niż Małgorzata gronem obecnych; osobą tą była piękna pani de Sauve.

Karolina de Beaune Semblançay, wnuczka nieszczęśliwego Semblançaya i żona Szymona de Fizes barona de Sauve, była jedną z dam dworu Katarzyny Medycejskiej i zarazem jej najstraszniejszą pomocniczką, podającą jej nieprzyjaciołom napój miłości, jeśli nie śmiała podać jadu trucizny florenckiej.

Ta mała blondynka, raz tryskająca życiem, a raz omdlewająca w melancholii, była zawsze gotowa do miłości lub intryg –– dwóch najważniejszych spraw na dworze trzech królów panujących kolejno po sobie od pięćdziesięciu lat; tak więc była to kobieta w całym znaczeniu tego słowa, słynąca zarazem z niepospolitych wdzięków, począwszy od niebieskich, marzących lub też ogniem pałających oczu aż do figlarnych nóżek, obutych w aksamitne pantofelki. Od kilku miesięcy tak bardzo zawładnęła ona królem Nawarry, początkującym zarówno w dziedzinie romansów, jak i polityki, że nawet wspaniała i prawdziwie królewska piękność Małgorzaty nie wzbudziła w nim żadnego podziwu. Jeszcze dziwniejsze było dla wszystkich to, że Katarzyna Medycejska, skryta i tajemnicza, przy tym silnie obstająca za projektem połączenia córki z królem Nawarry, nie przestawała popierać prawie jawnych miłostek Henryka z panią de Sauve. Pomimo jednak możnej pośredniczki i wbrew zbyt pobłażliwym obyczajom owego czasu, piękna Karolina dotąd się opierała. Opór ten, nawet bardziej niż jej wdzięki, budził w Henryku namiętność, która nie znalazłszy ujścia, zasiała w sercu młodego króla nasiona bojaźni, dumy, a nawet tej półfilozoficznej i półleniwej niedbałości, będącej główną cechą jego charakteru.

Pani de Sauve dopiero przed chwilą weszła na salę, bo czy to wskutek niechęci, czy przez zazdrość, postanowiła nie być obecna przy triumfie swojej rywalki i pod pozorem słabości wysłała do Luwru swego męża, będącego od pięciu lat sekretarzem stanu. Lecz Katarzyna Medycejska, spostrzegłszy barona de Sauve bez żony, zapytała go o przyczynę nieobecności swojej kochanej Karoliny, a dowiedziawszy się, że powodem tego jest lekkie niedomaganie, napisała do niej liścik z zaproszeniem, któremu młoda kobieta nie omieszkała zadośćuczynić.

Henryk, z początku zasmucony jej nieobecnością, odetchnął jednak, spostrzegłszy wchodzącego samego pana de Sauve; lecz w chwili kiedy najmniej spodziewał się ujrzeć przedmiot swych ciągłych marzeń i wzdychając, chciał się zbliżyć do Małgorzaty, której nie będąc zmuszony kochać, przynajmniej winien był uważać za swą żonę – spostrzegł na końcu galerii panią de Sauve.

Zatrzymał się na miejscu jak wryty, z oczyma utkwionymi w tę Cyrce **(Cyrce, Kirke – w mitologii greckiej czarodziejka, uwodzicielka mieszkająca na wyspie Ajaja.)** , przyciągającą go do siebie niby magicznym łańcuchem, i zamiast – jak zamierzał – zbliżyć się do żony, po chwili wahania udał się do pani de Sauve.

Dworzanie, spostrzegłszy, że król Nawarry zbliża się do pięknej Karoliny, nie śmieli przeszkodzić ich spotkaniu; grzecznie się więc oddalili. W tej samej chwili, gdy Małgorzata i książę Gwizjusz zamieniali z sobą kilka słów po łacinie, Henryk, znalazłszy się przy pani de Sauve, zaczął z nią rozmowę po francusku, wprawdzie narzeczem gaskońskim, lecz mniej tajemniczą.

– A!... kochana przyjaciółko – rzekł Henryk – nareszcie zjawiłaś się, i to właśnie w chwili, kiedy mi powiedziano, że niedomagasz, i kiedy już zupełnie straciłem nadzieję oglądania cię.

– Czy nie raczy Wasza Królewska Mość przekonywać mnie – odpowiedziała pani de Sauve – że go wiele kosztowało rozstanie się z tą nadzieją?

– Och!... na Boga, spodziewam się, że to widoczne – odparł Bearneńczyk. – Czyż jeszcze pani nie wiesz, że jesteś moim słońcem we dnie, a gwiazdą w nocy? Teraz nawet zdawało mi się, że jestem pogrążony w głębokiej ciemności; nagle – gdyś się zjawiła – wszystko zajaśniało światłem.

– W takim razie niewielką oddałam Waszej Królewskiej Mości usługę.

– Co chcesz przez to powiedzieć, kochana przyjaciółko? – zapytał Henryk.

– Chcę powiedzieć, że jeżeli kto jest panem najpiękniejszej kobiety we Francji, powinien sobie tylko życzyć, by światło ustąpiło miejsca ciemnościom, w których nas oczekuje szczęście.

– Szczęście to, figlarko, wiesz dobrze, jest w rękach pewnej osoby, która się śmieje i naigrawa z biednego Henryka.

– O!... – odparła baronowa – ja sądzę przeciwnie; mnie się zdaje, że właśnie ta osoba jest igraszką i pośmiewiskiem króla Nawarry.

Henryk przeląkł się tych słów, nieprzyjaznym tonem wymówionych, lecz po chwili zastanowienia osądził, że ów ton zdradza tylko ukryty gniew Karoliny, a gniew jest zawsze maską miłości.

– Doprawdy, kochana Karolino – rzekł – czynisz mi niesłuszne wyrzuty; nie pojmuję, jak takie piękne usta mogą być tak okrutne. Może jeszcze myślisz, że się żenię? O nie!... To nie ja się żenię!...

– To może ja – odpowiedziała uszczypliwie baronowa, jeżeli tylko można nazwać uszczypliwością słowa kobiety kochającej i wyrzucającej mężczyźnie obojętność.

– I twoje piękne oczy, baronowo, są tak krótkowzroczne?.... Nie! nie!... to nie Henryk król Nawarry żeni się z Małgorzatą.

– A któż więc?

– Kto? Religia reformowana zaślubia katolicką.

– O nie, nie, te zagadki nie zdołają mnie oszukać. Wasza Królewska Mość kochasz królową Małgorzatę, czego mu wcale nie mam za złe; uchowaj mnie Boże! Taką piękność można przecież kochać.

Henryk zamyślił się na chwilę; lekki uśmiech igrał na jego ustach.

– Baronowo – rzekł – zdaje mi się, że zamierzasz pokłócić się ze mną, a jednak nie masz do tego najmniejszego prawa; zobaczmy, coś zrobiła, aby przeszkodzić mojemu małżeństwu z Małgorzatą. Nic, przeciwnie, zawsze mnie doprowadzałaś do rozpaczy.

– To dla dobra Waszej Królewskiej Mości – odpowiedziała pani de Sauve.

– Jak to?

– Bez wątpienia, gdyż Wasza Królewska Mość zaślubiasz teraz inną.

– O!... zaślubię ją dlatego, że mnie nie kochasz.

– Gdybym cię kochała, Najjaśniejszy Panie, to musiałabym umrzeć najdalej za godzinę.

– Za godzinę! Co to ma znaczyć? Cóż byłoby przyczyną twej śmierci?

– Zazdrość... Za godzinę bowiem królowa Nawarry rozkaże oddalić się swoim damom, a Wasza Królewska Mość dworzanom.

– I czy w samej rzeczy tak bardzo cię to trapi, moja przyjaciółko?

– Tego nie mówię, powiadam tylko, że gdybym Waszą Królewską Mość kochała, myśl ta nie dawałaby mi spokoju.

– A zatem!... – zawołał Henryk, uniesiony radością, słysząc to pierwsze wyznanie z ust baronowej – jeżeli król Nawarry nie odeśle dzisiaj wieczorem swoich dworzan?...

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedziała pani de Sauve, patrząc na króla ze zdziwieniem, tym razem nieudawanym – mówisz rzeczy niepodobne do prawdy.

– Cóż więc wypada mi uczynić, ażebyś w nie uwierzyła?

– Należy mi tego dowieść, a tego Wasza Królewska Mość nie możesz uczynić.

– Dlaczego nie, baronowo? Na świętego Henryka, dowiodę ci tego! –– wykrzyknął król, pożerając wzrokiem młodą kobietę.

– O!... Najjaśniejszy Panie – szepnęła piękna Karolina, zniżając głos i spuszczając oczy – nie pojmuję... Nie, nie!... to niepodobna, ażebyś Wasza Królewska Mość wypuścił z rąk szczęście, które go oczekuje.

– W tej sali znajduje się czterech Henryków – odpowiedział król – Henryk Francuski, Henryk Kondeusz, Henryk Gwizjusz, lecz jest tylko jeden Henryk Nawarski.

– Cóż więc?...

– Co?... A gdyby ten Henryk Nawarski całą noc przepędził przy tobie?...

– Jak to całą noc?

– Tak; czybyś uwierzyła wówczas, że jej nie przepędził z inną?

– A!... gdybyś to uczynił, Najjaśniejszy Panie... – powiedziała pani de Sauve.

– Na honor, uczynię!...

Pani de Sauve, podniósłszy oczy zwilgotniałe od namiętnych obietnic, uśmiechnęła się do króla upojonego radością.

– Cóż więc powiesz wtedy? – zapytał Henryk.

– Wtedy – odparła Karolina – powiem, że Wasza Królewska Mość prawdziwie mnie kochasz...

– Ach!... powinnaś była powiedzieć to już dawno, gdyż tak jest rzeczywiście, baronowo.

– Lecz jak to urządzić? – szepnęła pani de Sauve.

– O! na Boga, musisz przecie mieć, baronowo, jaką zaufaną pokojówkę lub służącą.

– A jakże, mam Dariolę, duszą i ciałem mi oddaną, gotową nawet śmierć dla mnie ponieść, słowem, prawdziwy skarb.

– A więc powiedz jej, baronowo, że ją uszczęśliwię, gdy zostanę królem Francji, jak mi to astrologowie przepowiadają.

Karolina uśmiechnęła się.

– Czego więc – rzekła – żądasz od Darioli?

– Bagateli, która jednak dla mnie jest wszystkim.

– Lecz czegóż wreszcie?

– Pokój twój jest nad moim.

– Tak.

– Żądam więc od niej, ażeby czekała za drzwiami. Skoro zapukam po cichu trzy razy, wpuści mnie, a wtedy, baronowo, będziesz miała dowód, któregoś żądała.

Pani de Sauve milczała chwilę, potem niby to oglądając się, czy kto jej nie podsłuchuje, zatrzymała swój wzrok na grupie otaczającej królową matkę. Chociaż spojrzenie to było przelotne, jednak Katarzyna i jej dama dworska porozumiały się.

– A gdybym też chciała – rzekła pani de Sauve głosem syreny – zniewolić Waszą Królewską Mość do kłamstwa?

– Spróbuj, moja przyjaciółko, spróbuj...

– Przyznaję, że mam wielką ochotę to uczynić.

– Poddaj się jej więc; kobiety są zwykle najsilniejsze po przegranej.

– A więc gdy Wasza Królewska Mość zostaniesz królem Francji, przypomnę mu obietnicę uczynioną dla Darioli.

Henryk wydał okrzyk radości.

Stało się to właśnie w tej samej chwili, kiedy królowa Nawarry odpowiedziała księciu Gwizjuszowi:

–– Noctu pro more.

Henryk odszedł od pani de Sauve, szczęśliwy, tak jak książę Gwizjusz po rozstaniu z Małgorzatą.

W godzinę później król Karol i królowa matka powrócili do swoich pokojów.

Wkrótce też salony zaczęły się opróżniać i widać już było podstawy marmurowych kolumn w galerii. Admirała i księcia Kondeusza przeprowadzało pomiędzy huczącym narodem czterystu dworzan protestanckich. Wkrótce też po nich opuścił Luwr Henryk Gwizjusz wraz z katolickimi panami Lotaryngii, a towarzyszyły im okrzyki radości i oklaski ludu. Małgorzata, król Nawarry i pani de Sauve, jak wiadomo, mieszkali w samym Luwrze.

ROZDZIAŁ II

Sypialnia królowej Nawarry

Książę Gwizjusz, odprowadziwszy swoją bratową, księżnę de Nevers, do pałacu na ulicę du Chaume na wprost ulicy de Brac, powierzył ją staraniom kobiet, a sam udał się do swego pokoju, ażeby zmienić strój.

Włożył na siebie płaszcz nocny i uzbroił się w krótki, ostry sztylet, który powszechnie nazywano „uczciwością szlachecką” i nie noszono już przy nim szpady. Biorąc go ze stołu, książę spostrzegł pomiędzy ostrzem i pochwą tkwiącą małą karteczkę. Rozwinął ją i przeczytał następujące wyrazy:

Spodziewam się, że książę Gwizjusz nie wróci już tej nocy do Luwru, a jeżeli to uczyni, nie zapomni przynajmniej włożyć koszulki żelaznej i przypasać ostrej szpady.

– Ho! ho! – zawołał książę, zwracając się do swego kamerdynera – znalazłem tu, panie Robin, jakieś szczególne ostrzeżenie. Powiedz mi, kto tu był podczas mojej nieobecności?

– Był tu pewien pan.

– Co za jeden?

– Pan Du Gast.

– Tak, tak! Prawda, pismo wydawało mi się znane. Czy tylko wiesz z pewnością, że to był Du Gast? Widziałeś go?

– Nawet z nim mówiłem.

– A więc dobrze; usłucham jego rady. Podaj mi koszulkę żelazną i szpadę.

Kamerdyner, przyzwyczajony już do podobnych zmian stroju swego pana, przyniósł natychmiast żądane przedmioty. Książę przywdział koszulkę, której ogniwka stalowe były tak giętkie i tak ściśle z sobą spojone, że bardziej przypominały jakąś cienką tkaninę niż pancerz bezpieczeństwa; potem włożył kurtkę, spodnie i kaftan w dwóch ulubionych kolorach: szarym, naszywanym srebrem.

Na koniec, wdziawszy buty z cholewkami dochodzącymi za kolana i wziąwszy na głowę czarną aksamitną czapeczkę bez piór i drogich kamieni, owinął się w ciemny płaszcz, zatknął za pas sztylet i oddawszy szpadę paziowi, jedynemu obrońcy, któremu kazał iść za sobą, udał się do Luwru. Kiedy wychodził z domu, pierwsza godzina wybiła na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois.

Chociaż było już późno, a ulice w tamtych czasach nie były bezpieczne, awanturniczy książę nie doznał jednak żadnego przypadku. Zdrów i cały zbliżył się do starego, olbrzymiego Luwru. We wszystkich oknach światła już pogaszono; pałac wznosił się groźnie pośród nocy i milczenia.

Przed zamkiem królewskim ciągnęła się głęboka fosa; na nią wychodziła większa część okien pokoi, zajętych przez książąt mieszkających w pałacu. Apartament Małgorzaty znajdował się na pierwszym piętrze. Piętro to, łatwo dostępne, gdyby nie było rowu, z powodu tej przeszkody wznosiło się trzydzieści stóp nad ziemią, tak że ani złodziej, ani kochanek nie mógł dostać się tam bez szwanku, co jednak nie przeszkodziło księciu Gwizjuszowi zejść odważnie do fosy.

Po chwili dał się słyszeć szmer otwieranego okna. Chociaż było opatrzone żelazną kratą, to jakaś ręka wyjęła z niej poprzednio wyłamany drążek i spuściła tym otworem sznurek jedwabny.

– Czy to ty, Gillonno? – zapytał książę cicho.

– Tak – odpowiedział jeszcze ciszej kobiecy głos.

– A Małgorzata?

– Oczekuje Waszą Książęcą Mość.

Po tych słowach książę dał znak swojemu paziowi, który natychmiast wydobył spod płaszcza małą drabinkę sznurową i jeden jej koniec przywiązał do spuszczonego sznura.

Gillonna, pociągnąwszy drabinkę do siebie, mocno ją przywiązała; wtedy książę, poprawiwszy szpadę, wspiął się na górę. Po jego wejściu pręt wyjęty powrócił na swe właściwe miejsce, okno się zamknęło, a paź, przekonany, że książę szczęśliwie dostał się do Luwru, owinął się w płaszcz i położył w fosie na murawie, w cieniu ściany. Noc była ciemna; z przepełnionych elektrycznością obłoków spadały czasami wielkie i ciepłe krople deszczu.

Książę Gwizjusz szedł za swoją przewodniczką, córką Jakuba de Matignon, marszałka Francji, i zaufaną powiernicą Małgorzaty, która nic przed nią nie ukrywała. Mówiono nawet, że wśród powierzonych jej tajemnic znajdowały się takie, które zmuszały do milczenia o innych.

Żadne światło nie gorzało w pokojach ani na korytarzach; niekiedy tylko blada błyskawica oświecała na chwilę ciemne pokoje niebieskawym blaskiem.

Książę, prowadzony za rękę przez swoją przewodniczkę, szedł ciągle dalej, aż nareszcie zbliżył się do krętych, w murze wykutych schodów, wiodących przez ukryte drzwi do przedpokoju mieszkania Małgorzaty.

Przedpokój ten, podobnie jak sale balowe, korytarze i schody, tonął w głębokiej ciemności.

W nim to zatrzymała się Gillonna.

– Czy Wasza Książęca Mość przyniosłeś z sobą przedmiot żądany przez królową? –– spytała cichym głosem.

– Przyniosłem – odpowiedział książę Gwizjusz – lecz sam muszę go oddać królowej.

– Zbliż się więc, nie tracąc ani chwili! – dał się słyszeć pośród ciemności głos, na który książę zadrżał, poznał bowiem głos Małgorzaty.

W tej samej właśnie chwili podniosła się aksamitna, fioletowa portiera ozdobiona złotymi liliami i książę poznał w mroku królową, oczekującą go niecierpliwie.

– Oto jestem – powiedział książę i szybko wszedł za portierę, która opadła za nim natychmiast.

Teraz z kolei Małgorzata prowadziła księcia po pokojach, dobrze mu zresztą znanych. Stojąca w drzwiach Gilonna uspokoiła królową, przykładając palec do ust. Małgorzata, pojmując niecierpliwość księcia, zaprowadziła go do swojej sypialni, w której zatrzymała się i rzekła:

– Cóż! Czy jesteś książę zadowolony?

– Zadowolony? – powtórzył. – A z czego, powiedz mi, pani?

– Z mojego postępku, który przekonuje – odparła Małgorzata z ironią – że należę do człowieka, który pierwszej nocy po ślubie tak mało o mnie myśli, iż nawet nie przyszedł podziękować mi za honor, jaki mu wyświadczyłam, przyjmując go za małżonka.

– O! uspokój się, pani – smutnie powiedział książę – on przyjdzie, jeżeli to jest twoim życzeniem.

– I ty to mówisz, Henryku! – zawołała Małgorzata – ty, który najlepiej wiesz, że to nieprawda! Gdyby to było moim życzeniem, czyżbym cię prosiła, ażebyś przyszedł do Luwru?

– Prosiłaś mnie, Małgorzato, ażebym przyszedł do Luwru; chcesz zapewne zniszczyć jedyny ślad naszej przeszłości, która pozostała nie tylko w moim sercu, ale i w tej srebrnej szkatułce, którą z sobą przynoszę.

– Powiem ci, Henryku – odparła Małgorzata, utkwiwszy w nim wzrok – że wyglądasz w tej chwili na uczniaka, nie na księcia. Ja mam się wyrzec mojej miłości ku tobie! Stłumić płomień, który być może, zgaśnie, lecz jego odblask nigdy! Nie, nie, mój książę! Możesz zachować sobie listy twojej Małgorzaty i otrzymaną od niej szkatułkę. Z wszystkich listów, jakie zawiera ta szkatułka, chce ona mieć tylko jeden; a to dlatego, że podobnie jak i tobie, grozi on jej niebezpieczeństwem.

– Wszystkie należą do ciebie – odpowiedział książę – wybieraj więc ten, który chcesz zniszczyć.

Małgorzata szybko zaczęła przetrząsać otwartą szkatułkę i drżącą ręką przerzuciła kolejno kilkanaście listów, spoglądając tylko na adresy; na koniec spojrzała na księcia i pokryta bladością rzekła:

– Książę! Listu, którego szukam, nie ma tutaj. Może go zgubiłeś przypadkiem? Chyba go nikomu nie oddałeś...

– Którego to listu szukasz, pani?

– Tego, w którym ci radziłam, ażebyś się natychmiast ożenił.

– Dla uniewinnienia twego wiarołomstwa.

Małgorzata wzruszyła ramionami.

– Nie, dla ocalenia twego życia. Jest to ten sam list, w którym ci pisałam, że król, spostrzegłszy naszą miłość i moje usiłowanie mające na celu zerwanie twego przyszłego związku z infantką portugalską, wezwał do siebie swego brata d’Angouleme i rzekł mu wskazując dwie szpady: „Jedną z tych szpad musisz zabić dziś wieczorem Henryka Gwizjusza; w przeciwnym razie sam cię jutro zabiję”. Gdzież więc jest ten list?

– Oto jest – odpowiedział książę, wyjmując go z zanadrza.

Małgorzata prawie wyrwała mu list z rąk, otworzyła go z chciwością i przekonawszy się, że to ten sam, którego żądała, wydała okrzyk radości i zbliżyła papier do świecy. Papier zapalił się i po chwili pozostał tylko popiół. Lecz Małgorzata, jak by się obawiając, aby i w popiele nie szukano śladów jej nierozsądnego zwierzenia, zdeptała go nogami.

Podczas tej całej gorączkowej czynności książę Gwizjusz śledził oczyma swą kochankę.

– A więc, Małgorzato – zapytał po chwili – jesteś już teraz zadowolona?

– Zupełnie; brat twój wybaczy mi twoją miłość, skoro zaślubiłeś księżnę de Porcian, lecz nie przebaczyłby mi nigdy odkrycia tajemnicy, z której się tobie zwierzyłam.

– To prawda – mówił książę Gwizjusz – wtedy kochałaś mnie.

– I teraz kocham cię, Henryku, bardziej niż kiedykolwiek.

– Ty, pani?

– Tak, ja; nigdy bowiem nie potrzebowałam tak szczerego i skłonnego do poświęceń przyjaciela jak teraz. Ja – królowa bez tronu... żona bez męża...

Młody książę smutnie potrząsnął głową.

– Powiadam ci, mój mąż nie tylko mnie nie kocha, lecz nienawidzi, pogardza mną nawet; zresztą twoja obecność w pokoju, w którym on powinien się znajdować, najlepiej powinna cię przekonywać o jego nienawiści i lekceważeniu.

– Jeszcze niezbyt późno; być może, król Nawarry nie odesłał swoich dworzan... lecz zaręczam ci, że przyjdzie.

– A ja ci mówię – zawołała Małgorzata ze wzrastającym rozdrażnieniem – że nie przyjdzie!

– Pani! – powiedziała Gillonna otwierając drzwi i podnosząc portierę. – Król Nawarry wychodzi ze swoich pokoi.

– A co? Czyż nie mówiłem, że przyjdzie! – zawołał książę Gwizjusz.

– Henryku – odezwała się Małgorzata stanowczo, ujmując rękę księcia – przekonasz się teraz, czy można wierzyć mojemu słowu. Wejdź do tego gabinetu.

– Nie, pozwól mi lepiej uciec, jeśli jeszcze czas. Wiedz bowiem, że za pierwszą oznaką miłości z jego strony wyjdę z gabinetu; a wtedy biada mu!

– Czyś oszalał? Wejdź, wejdź, mówię ci; ja za wszystko odpowiadam. – I popchnęła księcia do gabinetu.

Zaledwie drzwi się za nim zamknęły, król Nawarry stanął w drzwiach, uśmiechając się. Towarzyszyło mu dwóch paziów, niosących w dwóch kandelabrach osiem świec z różowego wosku. Małgorzata pokryła swoje pomieszanie, oddając mu głęboki ukłon.

– Cóż to, pani, jeszcze nie śpisz? – zapytał król, a na jego twarzy malowała się radość i szczerość. – Czy na mnie pani czekałaś?

– Nie – odpowiedziała Małgorzata – wszak Wasza Królewska Mość jeszcze wczoraj mi oświadczył, że nasze małżeństwo jest tylko politycznym związkiem i że nie mam żadnych innych obowiązków względem niego.

– Niech i tak będzie; nie przeszkadza nam to jednak we wzajemnym porozumieniu.

– Gillonno, zamknij drzwi i zostaw nas samych. – Małgorzata powstała i wyciągnęła rękę, jakby rozkazując paziom, ażeby nie wychodzili.

– Może każesz pani zawołać swoje dworki? – zapytał król – Zgadzam się i na to, chociaż przyznaję, że wolałbym być z tobą sam. 

Powiedziawszy to, król zbliżył się do gabinetu.

– Nie! – zawołała Małgorzata, zastępując mu drogę – nie, nie ma potrzeby, jestem gotowa wysłuchać Waszą Królewską Mość.

Bearneńczyk wiedział już wszystko. Rzucił bystre i przejmujące spojrzenie ku gabinetowi, jakby przez zasłaniającą go portierę chciał przeniknąć do jego mrocznej głębi.

Potem, zwróciwszy wzrok na piękną i z przestrachu bladą żonę, rzekł zupełnie spokojnie:

– A więc porozmawiajmy chwilkę.

– Jak się podoba Waszej Królewskiej Mości – odpowiedziała młoda kobieta drżącym głosem, siadając na krześle, które mąż jej wskazał.

Bearneńczyk usiadł obok niej.

– Niech sobie ludzie mówią, co chcą – powiedział Henryk – ja jednak nasze małżeństwo uważam za dobre. Ja należę do pani, a pani do mnie.

– Lecz... – przerwała przestraszona Małgorzata.

– Dlatego też – mówił dalej król, jakby nie zważając na zmieszanie Małgorzaty – powinniśmy postępować względem siebie jak dobrzy sprzymierzeńcy, związek nasz bowiem zaprzysięgliśmy dzisiaj przed Bogiem. Czy nieprawda?

– Bez wątpienia.

– Znam, pani, twoją przenikliwość; znam przepaści otaczające dwór i chociaż jestem młody i nic złego nikomu nie uczyniłem, mam jednak licznych nieprzyjaciół. Powiedz mi pani, za kogo mam uważać tę, która nosi moje nazwisko i przysięgła mi wierność na stopniach ołtarza?

– Panie, czyż możesz myśleć...

– Ja nic nie myślę; spodziewam się tylko i chcę się przekonać, czy mogę mieć nadzieję? Wiadomo już, że nasze małżeństwo jest albo pozorem, albo też pułapką.

Małgorzata zadrżała; zapewne ta myśl i jej się nasunęła.

– Które więc z tych dwojga? – mówił dalej Henryk Nawarski. – Król, książę d’Alençon, książę andegaweński nienawidzą mnie. Katarzyna Medycejska również.

– O! Panie, co mówisz?

– Mówię prawdę – odparł król – i chciałbym, żeby mnie mógł ktoś słyszeć; mniemają bowiem, że się nie domyślam zabójstwa pana de Mony i otrucia mojej matki.

– O! Panie – spokojnie i z uśmiechem odpowiedziała Małgorzata – wiesz przecie, że jesteśmy sami.

– Dlatego też właśnie jestem tak otwarty; ośmielę się nawet powiedzieć pani, że nie oszukują mnie pochlebstwa ani francuskiego, ani lotaryńskiego dworu.

– Najjaśniejszy Panie! – zawołała Małgorzata.

– Cóż takiego, moja przyjaciółko? – zapytał Henryk z uśmiechem.

– Chcę powiedzieć, że podobne rozmowy są bardzo niebezpieczne.

– Lecz nie wtenczas, kiedy jesteśmy sami – rzekł król – mówiłem więc, że...

Małgorzata siedziała jak na szpilkach; chciałaby zatrzymać na ustach króla każdy przez niego wymówiony wyraz, lecz Henryk mówił dalej z pozorną dobrodusznością:

– Jak więc nadmieniłem, grożą mi: król, książę d’Alençon, książę andegaweński, książę Gwizjusz, książę de Mayenne, kardynał lotaryński, słowem, grożą ze wszystkich stron; pani wiesz, że to się przeczuwa instynktem. Wszystkie te groźby zmienią się zapewne w prawdziwy napad, przed którym mogę się bronić jedynie przy twojej pomocy, pani, gdyż wszyscy, co mnie nienawidzą, ciebie kochają.

– Mnie?... – zapytała Małgorzata.

– Tak, ciebie – odparł Henryk z wybornie udaną szczerością – tak, kocha cię król Karol, kocha – wyraz ten wymówił z naciskiem –– książę d’Alençon, kocha królowa Katarzyna, kocha cię wreszcie książę Gwizjusz.

– Najjaśniejszy Panie!... – wyjąkała Małgorzata.

– I cóż dziwnego, że cię wszyscy kochają? Ci, których wymieniłem, są twoimi braćmi lub też rodzicami, których kochać nakazuje nam sam Bóg.

– Lecz do czego to wszystko zmierza? – zapytała zgnębiona Małgorzata.

– Do tego, co już powiedziałem, że jeżeli będziesz... nie mówię: moim przyjacielem, ale sprzymierzeńcem, mogę triumfować; w przeciwnym razie zginę niechybnie.

– O! nieprzyjacielem nigdy! – zawołała Małgorzata.

– Lecz też i przyjacielem nigdy?...

– Być może.

– A moim sprzymierzeńcem?

– Będę nim.

I Małgorzata, odwróciwszy się, podała rękę królowi. Henryk, wziąwszy podaną sobie rękę, grzecznie ją pocałował i nie wypuszczając jej, bardziej z chęci śledzenia żony aniżeli z czułości, powiedział:

– Dobrze więc, wierzę ci, pani, i przyjmuję za sprzymierzeńca. Pożeniono nas, chociaż się nie znaliśmy i nic nie czuliśmy do siebie, pożeniono nas, nie pytając nawet, czy się oboje na to zgadzamy. Jako mąż i żona nie mamy więc sobie nic do wyrzucenia. Widzisz, pani, że uprzedzam twoje życzenia i potwierdzam dzisiaj to, co mówiłem wczoraj. Jednak polityczny związek zawarliśmy z dobrej woli i bez żadnego przymusu. Zawieramy go jak dwoje uczciwych serc, które nawzajem winny się wspomagać. Nieprawdaż?

– Tak jest – odpowiedziała Małgorzata, usiłując uwolnić swoją rękę.

– Dlatego też – mówił dalej Bearneńczyk, nie spuszczając oczu z drzwi gabinetu – w dowód szczerości naszego związku i zupełnego zaufania zdradzę pani szczegółowy plan, przeze mnie ułożony, za pomocą którego spodziewam się zwalczyć wszystkich swych nieprzyjaciół.

– Panie – wyszeptała Małgorzata, zwracając również oczy na drzwi gabinetu.

Bearneńczyk, spostrzegłszy, że wybieg udał mu się, mimo woli się uśmiechnął.

– Oto co zamierzam uczynić – mówił, jakby nie zważając na pomieszanie młodej kobiety – chcę...

– Panie!... – zawołała Małgorzata, wstając nagle i chwytając króla za rękę – dozwól mi odpocząć. Jestem wzruszona... gorąco mi... duszno...

Rzeczywiście, była blada i drżała, zdawało się, że upadnie na dywan. Henryk podszedł do okna wychodzącego na rzekę i otworzył je. Małgorzata udała się za nim.

– Cicho! cicho! Najjaśniejszy Panie! zlituj się!... – powiedziała słabym głosem.

– Dlaczegóż? – zapytał Bearneńczyk, uśmiechnąwszy się – przecież mówiłaś mi, pani, że jesteśmy sami.

– Tak, lecz czy Wasza Królewska Mość nie wiesz, że za pomocą tuby przeprowadzonej przez sufit lub przez mur można wszystko słyszeć?

– Prawda, prawda – żywo i jak najciszej odpowiedział Bearneńczyk. – Nie kochasz mnie wprawdzie, lecz jesteś kobietą uczciwą.

– Co chcesz przez to powiedzieć, panie?

– To, że gdybyś chciała mnie zdradzić, nie byłabyś mi przerywała, gdyż sam zdradziłbym się. Wstrzymałaś mnie. Wiem teraz, że się tu ktoś ukrywa, że jesteś niewierną żoną, lecz wiernym sprzymierzeńcem. Zresztą mogę cię zapewnić – dodał, uśmiechając się – że wierność polityczna potrzebniejsza mi jest niż małżeńska.

– Najjaśniejszy Panie... – wyjąkała zmieszana Małgorzata.

– Dobrze, dobrze, pomówimy o tym później, skoro się lepiej poznamy – powiedział z cicha Henryk.

Potem, podnosząc głos, zapytał:

– Czy już pani lepiej?

– Lepiej, Najjaśniejszy Panie – odpowiedziała królowa.

– W takim razie nie będę pani dłużej nudził. Powinienem jej tylko oświadczyć swój szacunek i przyjaźń. Racz więc przyjąć te uczucia, gdyż ofiaruję je z dobrego serca. Teraz zaś życzę spokojnej nocy.

Małgorzata rzuciła na męża wejrzenie pełne wdzięczności i podając mu rękę, powiedziała:

– Zgadzam się.

– Czy na szczery i uczciwy związek polityczny? – zapytał Henryk.

– Tak jest.

Bearneńczyk podszedł do drzwi, Małgorzata zaś postępowała za nim, jakby oczarowana jego spojrzeniem. A gdy portiera opadła już pomiędzy nimi i sypialnią, rzekł szybko cichym głosem:

– Dziękuję ci, Małgorzato! Jesteś godną córką Francji. Odchodzę zupełnie spokojny. Szczera przyjaźń zastąpi mi brak miłości. Liczę na ciebie, a ty ze swej strony na mnie liczyć możesz. Żegnam panią.

Pocałował żonę w rękę, lekko ją uścisnął; potem powolnym krokiem wracał do siebie, rozmawiając w korytarzu z samym sobą:

– Kto tu, u diabła, może być u niej? Król czy książę andegaweński? Książę d’Alençon czy książę Gwizjusz? Brat czy kochanek? A może też jedno i drugie? W istocie, jestem prawie zły, że oznaczyłem schadzkę baronowej; lecz dałem słowo, a Dariola czeka... trzeba więc iść. Obawiam się tylko, czy nie będzie jej przykro, że idąc do niej, wstąpiłem najpierw do sypialni mojej żony, lecz do kata! Margot, jak ją nazywa Karol IX, jest stworzeniem godnym kochania.

Zajęty tymi myślami król Nawarry niepewnym krokiem wszedł na schody wiodące do pokojów pani de Sauve. Małgorzata nie spuszczała z niego oczu, dopóki nie zniknął; potem weszła do swego pokoju. Spostrzegła stojącego w drzwiach gabinetu księcia. Na jego widok uczuła odzywające się wyrzuty sumienia.

Książę był posępny; na twarzy jego malowało się głębokie zamyślenie.

– Małgorzata jest dzisiaj neutralna – powiedział – za tydzień będzie nieprzyjacielem.

– A! podsłuchiwałeś więc? – zapytała Małgorzata.

– Cóż miałem robić?

– I uważasz, że nie postąpiłam tak, jak przystoi królowej Nawarry?

– Nie, lecz nie tak, jak powinna była postąpić kochanka księcia Gwizjusza.

– Mogę nie kochać swego męża – odpowiedziała królowa – lecz nikt nie może wymagać ode mnie, ażebym go zdradzała. Powiedz, czy wydałbyś tajemnicę księżnej de Porcian, twojej żony?

– Przestańmy lepiej – rzekł książę, potrząsając głową. – Widzę, że już mnie nie kochasz tak, jak wtedy, kiedyś mi opowiadała o spisku uknutym przez króla przeciwko mnie i moim sprzymierzeńcom.

– Król był wtenczas silny, a ty słaby. Teraz Henryk jest słaby, a tyś znowu silny. Widzisz więc, że nie zmieniłam swojej roli.

– Nie, przeszłaś tylko do przeciwnego obozu.

– Sądzę, że nabyłam do tego prawa, ocalając ci życie.

– Dobrze, pani. Gdy kochankowie rozłączają się, zwracają sobie ofiarowane podarki, nawzajem więc ocalę ci życie, a wtedy... skwitujemy się.

Mówiąc te słowa, książę skłonił się i wyszedł. Tym razem nie zatrzymała go. 

W przedpokoju książę zastał Gillonnę, która go odprowadziła do zakratowanego okna. 

Zszedłszy do fosy, znalazł w niej pazia, z którym powrócił do pałacu Gwizjuszów.

Tymczasem zadumana Małgorzata usiadła przy oknie.

– Cóż to za noc okropna!... pierwsza po ślubie!... – mówiła do siebie w zamyśleniu. – Mąż ucieka ode mnie, a kochanek mnie opuszcza!

W tej chwili z drugiej strony fosy jakiś żak przechodził z Tour de Bois ku młynowi de la Monnaie i podparłszy się pod boki, śpiewał:

Gdy chcę całować twe włosy,

Gdy nasze łączą się losy,

Gdy kocham nie dla pozoru,

Milczysz jak mniszka z klasztoru.

O, nie bądź dla mnie tak srogą,

Bo pomnij, moja niebogo,

Że pójdziesz i ty w kraj cieni,

A wtedy twój wdzięk się zmieni:

Różowe usteczka zbledną,

Czar będzie martwotą jedną,

I wyprę się w piekle czy w niebie.

Żem kiedyś ukochał tu ciebie.

Więc serce mi swoje daj,

A poznasz raj!...

Małgorzata przysłuchiwała się piosence ze smutnym uśmiechem. Potem, gdy już głos ucichł w oddali, zamknęła okno i przywołała Gillonnę, by pomogła jej się rozbierać.

ROZDZIAŁ III

Król poeta

Następne dni upłynęły na uroczystościach, balach i turniejach. Nieustanne zabawy zawróciły w głowach nawet najzacieklejszym hugonotom. Widziano ojca Cotton obiadującego i hulającego z baronem de Courtaumer, księcia Gwizjusza płynącego po Sekwanie łódką z księciem Kondeuszem. Król, pogrążony w melancholii, która go często napadała, nie mógł się obejść bez swego szwagra Henryka. Wreszcie królowa matka tak była wesoła, zajęta haftowaniem i różnymi zabawami, że nawet nie pomyślała o potrzebie udania się na spoczynek.

Hugonoci, złagodnieli w tej nowej Kapui, zaczęli nosić jedwabne kaftany, pokazywać publicznie swoje herby i wyśpiewywać pod balkonami sławnych piękności serenady, naśladując w tym katolików. Wszędzie widać było przewagę religii reformowanej, mniemano nawet, że cały dwór przejdzie na wiarę protestancką.

Sam admirał, pomimo olbrzymiego doświadczenia, także był zajęty ową myślą do tego stopnia, że pewnego razu, podczas dwugodzinnej przechadzki, zapomniał piórka od zębów, którym zwykle bawił się od godziny drugiej, od chwili odejścia od stołu, aż do godziny ósmej wieczorem, o której siadał do kolacji.

Tego samego wieczora, w którym admirał tak dalece się zapomniał, król Karol IX zaprosił do siebie na wieczerzę Henryka Nawarskiego i księcia Gwizjusza. Król, wstawszy od stołu, przeszedł z nimi do swego pokoju i zaczął tłumaczyć wymyślone przez niego specjalne urządzenie w sidłach na wilki. Nagle przerwał:

– A cóż?... Czy admirał nie przyjdzie dzisiaj? Kto go widział? Kto mi może cokolwiek o nim powiedzieć?

– Ja – odrzekł król Nawarry. – Jeżeli Wasza Królewska Mość troszczysz się o jego zdrowie, mogę cię zupełnie w tym względzie uspokoić: widziałem bowiem admirała dziś rano o szóstej, wieczorem zaś o godzinie siódmej.

– Ha! ha! – rzekł król, a jego niespokojne oczy spoczęły z przenikliwą ciekawością na twarzy szwagra – ranny z ciebie ptaszek, Henryczku, jak na młodego męża.

– Tak, Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Bearneńczyk – chciałem się tylko dowiedzieć od wszystkowiedzącego admirała, czy szlachcice, na których czekam, są już w drodze.

– Jeszcze szlachta!... W dzień twojego ślubu było ich ośmiuset, a co dzień przybywają nowi: zanosi się na jakiś napad – odrzekł Karol IX, śmiejąc się.

Książę Gwizjusz zmarszczył brwi.

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Bearneńczyk – mówią o wojnie z Flandrią, zbieram więc wokół siebie wszystkich ziomków, którzy, jak sądzę, mogą być użyteczni Waszej Królewskiej Mości.

Książę Gwizjusz, przypomniawszy sobie mniemany projekt, o którym Henryk wspominał żonie w dzień swoich zaślubin, podwoił uwagę.

– Dobrze, dobrze – odrzekł król ze swym fałszywym uśmiechem – im więcej ich będzie, tym będzie nam milej. Zbieraj ich, zbieraj, Henryku. Lecz cóż to za jedni ci panowie? Spodziewam się, że ludzie odważni.

– Nie wiem, czy moja szlachta warta twojej, Najjaśniejszy Panie, lub księcia andegaweńskiego i księcia Gwizjusza, lecz znam tych ludzi i jestem przekonany, że uczynią wszystko, co będzie w ich mocy.

– Jak wielu ich się spodziewasz?

– Dziesięciu, a najwyżej dwunastu.

– Jakże się nazywają?

– W istocie, nie pamiętam, wyjąwszy tylko jednego, którego przedstawiał mi Teligny jako szlachcica w każdym calu. Nazwisko jego de La Mole. O innych...

– De La Mole? Czy to czasem nie Lerac de La Mole, Prowansalczyk? – zapytał król, posiadający obszerną znajomość genealogii.

– Właśnie ten sam. Widzisz więc, Najjaśniejszy Panie, że szukam ludzi aż w Prowansji.

– Ja zaś – rzekł z szyderczym uśmiechem książę Gwizjusz – szukam ich jeszcze dalej aniżeli Jego Królewska Mość król Nawarry. Wynajduję bowiem wiernych katolików w Piemoncie.

– Katolicy czy hugonoci – przerwał król – wszystko mi jedno. Idzie o to, żeby byli odważni.

Król wyrzekł te słowa z tak obojętnym wyrazem twarzy, że nawet książę Gwizjusz zdziwił się.

– Wasza Królewska Mość zajmuje się naszymi Flamandczykami – powiedział, wchodząc, admirał, któremu Karol IX przed kilku dniami pozwolił wchodzić bez opowiadania się.

– A!... otóż mój ojciec admirał – zawołał Karol IX – tylko co zaczęliśmy mówić o wojnie i odważnych, a on tuż. Natura zawsze ciągnie wilka do lasu. Mój szwagier Henryk i brat Gwizjusz oczekują posiłków dla swej armii. O tym właśnie mowa.

– Posiłki już nadciągają – odpowiedział admirał.

– Czy odebrałeś, panie, jakieś wiadomości? – zapytał Bearneńczyk.

– Tak, mój synu, a szczególnie o panu de La Mole; wczoraj był on w Orleanie, jutro więc, a najdalej pojutrze, przybędzie do Paryża.

– Niech diabli wezmą! Nie wiedziałem, że pan admirał jest czarnoksiężnikiem, który wie, co się dzieje o trzydzieści lub czterdzieści mil od Paryża. Co do mnie, chciałbym wiedzieć z podobną pewnością, co się stało lub stanie pod murami Orleanu.

Coligny’ego bynajmniej nie wzruszył ten ostry pocisk księcia Gwizjusza, który chciał w ten sposób przypomnieć śmierć Franciszka Gwizjusza, swego ojca, zabitego pod Orleanem przez niejakiego Poltrota de Méré, z namowy, jak mniemano, admirała.

– Zawsze jestem czarnoksiężnikiem – odparł zimno i poważnie – ile razy chcę dokładnie dowiedzieć się tego, co się tyczy spraw moich lub mego króla. Mój goniec przybył z Orleanu przed godziną i dzięki poczcie odbył przez jeden dzień trzydzieści dwie mile. Pan de La Mole, który jedzie na własnym koniu, robi tylko dziesięć mil dziennie, przybędzie więc dopiero dwudziestego czwartego. Otóż i cała magia.

– Wybornie, mój ojcze! – zawołał Karol IX. – Pokaż tym młokosom, że nie tylko wiek, lecz i mądrość ubieliła twe włosy. Niech oni sobie mówią o turniejach i miłostkach, a my pomówmy o wojnie. Dobrzy doradcy są podporą królów. Idźcie, panowie, muszę się rozmówić z admirałem.

Obaj młodzieńcy wyszli, najpierw król Nawarry, a za nim książę Gwizjusz, lecz za drzwiami ukłonili się sobie ozięble i każdy poszedł w swoją stronę.

Coligny śledził ich z pewnym niepokojem, ponieważ zawsze, gdy widział razem tych dwóch ludzi pałających nienawiścią do siebie, obawiał się jakiegoś wypadku.

Karol IX zrozumiał jego myśl, zbliżył się do niego i wziąwszy go za rękę, powiedział:

– Bądź spokojny, mój ojcze, wszak po to tu jestem, ażeby utrzymać każdego w posłuszeństwie i w granicach przyzwoitości. Jestem prawdziwym królem od czasu, jak moja matka nie jest już królową. Ona zaś przestała być nią, skoro tylko Coligny został moim ojcem.

– O!... Najjaśniejszy Panie!... królowa Katarzyna...

– Swarliwa kobieta. Z nią nie można żyć w spokoju. Jej katolicy włoscy są jak wściekli, wszystko niszczą; ja zaś, przeciwnie, nie tylko chcę zaprowadzić pokój, lecz ustalić władzę protestantów. Reszta jest bardzo rozwiązła, mój ojcze, gorszy mnie swymi miłostkami i rozpustą. Czyż mam ci wyznać otwarcie?... – mówił dalej Karol IX, podwajając swoją szczerość. – Nie dowierzam nikomu z otaczających mnie, wyjąwszy mych nowych przyjaciół. Pycha Tavannesa podejrzana. Vieilleville przepada za dobrym winem i gotów mnie zdradzić za beczkę małmazji. Montmorency myśli tylko o polowaniu i spędza czas między swymi psami i sokołami. Hrabia de Retz jest Hiszpanem, książęta Gwizjusze Lotaryńczykami. Zdaje mi się, Boże odpuść, że w całej Francji prawdziwymi Francuzami są: ja, mój szwagier Henryk i ty. Lecz ja jestem przykuty do tronu i nie mogę dowodzić wojskiem. Jest to już wiele, jeśli mi wolno polować w Saint-Germain i Rambouillet. Mój szwagier Henryk jest jeszcze młody i ma mało doświadczenia. Zdaje mi się też, że odziedziczył charakter swego ojca Antoniego, którego pociągnęły do zguby kobiety. Tylko ty, mój ojcze, jesteś odważny jak Juliusz Cezar, a mądry jak Platon. Ja sam nie wiem, co wypada mi uczynić: czy cię zostawić jako mojego doradcę, czy też posłać jako dowódcę armii? Lecz jeżeli będziesz doradcą, któż będzie dowódcą?... Jeżeli będziesz dowódcą, któż będzie znowu doradcą?...

– Najjaśniejszy Panie – odpowiedział Coligny – trzeba pierwej zwyciężyć; rada znajdzie się po zwycięstwie.

– Więc takie twe zdanie, mój ojcze?... Zgoda. W poniedziałek udasz się do Flandrii, a ja do Amboise.

– Wasza Królewska Mość opuszczasz Paryż?

– Tak. Ciągły zgiełk i uroczystości już mnie znudziły. Nie jestem stworzony na człowieka czynnego, lecz na marzyciela. Urodziłem się nie królem, lecz poetą. Dopóki będziesz na wojnie, pokierujesz zarazem sprawami państwa i oby tylko moja matka nie wmieszała się do tego, wszystko pójdzie dobrze. Powiadomiłem już Ronsarda, żeby przybył do Amboise, a tam obaj, z dala od światowego zgiełku, od ludzi, w cieniu olbrzymich drzew, przy miłym szmerze strumyków, będziemy rozstrzygali kwestie religijne. Oto posłuchaj moich wierszy, które napisałem dziś rano, zapraszając go do siebie.

Coligny uśmiechnął się. Karol IX powiódł ręką po zżółkłym jak słoniowa kość czole i przeciągłym tonem deklamował wiersze.

– Wybornie, Najjaśniejszy Panie! – zawołał Coligny – Chociaż znam się lepiej na wojnie niż na poezji, zdaje mi się, że wiersze te są lepsze od najpiękniejszych poezji Ronsarda, Dorata i nawet Michała de l’Hospital, kanclerza Francji.

– A! Mój ojcze – zawołał Karol IX – oby to było prawdą! Powiem ci otwarcie, że tytuł poety najwięcej ma dla mnie powabu i przekładam go nad wszystko w świecie. Wyraziłem to właśnie w wierszach pisanych do Ronsarda kilka dni temu. I teraz muszę odpowiedzieć na nowy wiersz, przysłany mi przez ulubionego poetę. Dlatego też nie mogę udzielić ci w tej chwili wszystkich papierów wyjaśniających kwestie, które mnie poróżniły z Filipem II. Oprócz tego znajduje się tam jeszcze jakiś plan bitwy, ułożony przez moich ministrów. Wyszukam to wszystko i jutro rano ci wręczę.

– O której godzinie, Najjaśniejszy Panie?

– O dziesiątej, lecz jeżeli przypadkiem będę pracował w gabinecie... nie zważaj na to: wejdź i weź wszystkie papiery, które znajdziesz zamknięte w czerwonej tece, na tym oto stole. Kolor jej zbyt rzuca się w oczy, ażebyś miał się omylić. Teraz idę pisać do Ronsarda.

– Do widzenia, Najjaśniejszy Panie.

– Do widzenia, mój ojcze.

– Najjaśniejszy Panie, pozwól mi ucałować twoją rękę.

– Co mówisz, ucałować moją rękę? W objęciach moich, przy moim sercu twoje miejsce. Zbliż się, zbliż, stary wojowniku.

I Karol IX, przyciągnąwszy do siebie admirała de Coligny, z uszanowaniem schylonego, dotknął ustami jego posiwiałej głowy. Admirał wyszedł, ocierając spadającą łzę.

Karol IX dopóty za nim spoglądał, dopóki go nie stracił z oczu, i tak długo przysłuchiwał się, aż zupełnie ucichł jego ciężki chód. Potem, jak zazwyczaj, pochyliwszy głowę na piersi, udał się wolnym krokiem do zbrojowni. Gabinet ten był ulubionym pokojem króla. Tutaj uczył się fechtować od Pompego, a poezji od Ronsarda. Tutaj zgromadził mnóstwo odpornej i zaczepnej broni w najlepszym gatunku. Wszystkie ściany były pokryte siekierami, tarczami, dzidami, halabardami, pistoletami i muszkietami. Nawet dzisiaj słynny puszkarz przyniósł mu świetną rusznicę.

Karol IX wszedł więc do gabinetu i zamknąwszy główne drzwi, podniósł kobierzec zakrywający mały korytarzyk. Korytarzyk ten prowadził do pokoju, w którym młoda kobieta, klęcząc przed modlitewnikiem, odmawiała pacierze. Król wszedł tak cicho, dywan bowiem tłumił odgłos jego kroków, że można go było wziąć za widmo. Klęcząca kobieta, nic nie widząc ani słysząc, nie przestawała się modlić. Król zatrzymał się na chwilę, przypatrując się jej w zamyśleniu.

Była to kobieta trzydziestocztero- lub trzydziestopięcioletnia. Blask jej świeżej piękności podkreślał jeszcze strój wieśniaczki z okolic Caux. Miała ona na głowie wysoki czepek, bardzo modny na dworze francuskim za panowania Izabeli Bawarskiej; czerwony jej stanik był cały zahaftowany złotem, jak nosiły wieśniaczki z Nettuno i Sora.

Pokój, który od dwudziestu lat zajmowała, przylegał do sypialni króla i przedstawiał dziwną mieszaninę wykwintności i sielskiej prostoty. Można by powiedzieć, że pałac przypominał chatkę, a chatka pałac. W pokoju tym widziało się coś pośredniego między skromnością wiejskiego mieszkania a zbytkiem buduaru znakomitej damy. Klęcznik, przed którym zastał ją król, zrobiony był z dębowego drzewa, ozdobiony cudowną rzeźbą i pokryty aksamitem ze złotymi frędzlami, podczas gdy Biblia (kobieta ta była protestantką), z której się modliła, była z liczby tych starych, prawie podartych książek, które nawet w najbiedniejszych domach można napotkać. Reszta przedmiotów podobnie pasowała do siebie, jak klęcznik i Biblia.

– Magdaleno!... – rzekł król.

Klęcząca kobieta, usłyszawszy znajomy głos, z uśmiechem podniosła głowę. Potem, wstając, powiedziała:

– A! To ty, mój synu.

– Tak, mamko, przyjdź do mnie.

Karol IX spuścił portierę i wszedłszy do swego gabinetu, usiadł na poręczy fotela. Mamka weszła.

– Czego chcesz ode mnie, Karolku? –– zapytała.

– Zbliż się i odpowiadaj jak najciszej.

Mamka zbliżyła się z poufałością pochodzącą z tej czułości macierzyńskiej, jaką okazuje kobieta wykarmionemu przez siebie dziecku.

– Już jestem – powiedziała – mów, czego chcesz?

– Czy człowiek, którego kazałem zawołać, już jest?

– Od pół godziny.

Karol wstał, zbliżył się do okna, popatrzył, czy nikt nie podgląda, przyłożył ucho do drzwi, aby przekonać się, czy nikt nie podsłuchuje, strzepnął kurz ze swej zbroi, pogłaskał ogromnego charta, chodzącego za nim krok w krok, wreszcie, zatrzymawszy się przy mamce, rzekł:

– Dobrze, każ mu wejść.

Mamka wyszła, król zaś oparł się o stół, na którym leżało mnóstwo broni rozmaitego rodzaju.

W tej chwili uchyliła się znowu portiera i weszła osoba, której król oczekiwał. Był to człowiek czterdziestoletni, o szarych, fałszywych oczach, nosie zakrzywionym na podobieństwo dzioba sowy i wystających kościach policzkowych. Wchodząc, starał się przybrać na twarzy wyraz szacunku, zamiast niego jednak pokazywał się tylko obłudny uśmiech na zbladłych ze strachu ustach. Karol lekko wyciągnął poza siebie rękę i oparłszy ją na gałce od pistoletu nowego wynalazku, z którego wystrzał następował nie za pomocą lontu, lecz od zetknięcia krzemienia ze stalowym kółkiem, spoglądał na przybyłego swoim zamglonym wzrokiem, gwiżdżąc przy tym jedną z ulubionych łowieckich piosenek.

Po kilku chwilach, podczas których twarz nieznajomego coraz bardziej się zmieniała, król powiedział:

– Nazywasz się Franciszek de Louviers Maurevel?

– Tak jest, Najjaśniejszy Panie.

– Jesteś dowódcą minierów?

– Tak, Najjaśniejszy Panie.

– Chciałem cię widzieć.

Maurevel skłonił się.

– Wiesz – mówił Karol z naciskiem – że kocham jednakowo wszystkich moich poddanych.

– Wiem – wybąkał Maurevel. – Wasza Królewska Mość jest ojcem swego narodu.

– I że zarówno hugonoci, jak i katolicy są mymi dziećmi. – Maurevel oniemiał. Tylko dreszcz przebiegający mu po ciele nie uszedł przenikliwemu spojrzeniu króla, mimo że przybyły był prawie niewidoczny w ciemności.

– Z pewnością nie jest ci miło to słyszeć – mówił dalej król – prowadziłeś przecież zaciętą wojnę z hugonotami.

Maurevel padł na kolana.

– Najjaśniejszy Panie – wyjąkał – wierz mi...

– Wiem, wiem – rzekł Karol IX, coraz bardziej przenikając Maurevela oczami, które ze szklanych stały się prawie płomieniste – wiem, że chciałeś zabić w Moncontour pana admirała, że ci się to nie udało i że przeszedłeś do armii księcia andegaweńskiego, naszego brata. Na koniec wiem i to, żeś po raz drugi przeszedł na stronę książąt i wpisałeś się do oddziału pana de Mouy de Saint-Phale.

– O! Najjaśniejszy Panie...

– Odważnego szlachcica z Pikardii – dodał król.

– Najjaśniejszy Panie – zawołał Maureval – nie dobijaj mnie!

– Był to zacny oficer – mówił dalej Karol IX, na którego twarzy malował się wyraz zwierzęcego okrucieństwa – przyjął cię jak syna, dał ci mieszkanie, odzież i jedzenie.

Maurevel ciężko westchnął.

– Nazwałeś go, zdaje mi się, swoim ojcem – kończył król bez litości – i czuła przyjaźń łączyła cię z młodym de Mouy, jego synem.

Maurevel, klęcząc ciągle, coraz bardziej się przechylał, jakby przygniatany słowami Karola IX, który stojąc niewzruszenie i obojętnie, podobny był do mówiącego posągu.

– Ponadto – powiedział król – książę Gwizjusz przyrzekł ci dziesięć tysięcy talarów za zabicie admirała.

Strwożony morderca czołem uderzył o podłogę.

– Co się tyczy pana de Mouy, twojego dobrego ojca, pojechałeś z nim pewnego razu na rekonesans do Chevreux! Jadąc, upuścił bicz, zsiadł więc z konia, by go podnieść. Byliście sami: wyjąłeś pistolet z olstrów i gdy on się schylił, zastrzeliłeś go. Skoro już wydał ostatnie tchnienie, uciekłeś na koniu, którego ci darował. Czy tak było?

Ponieważ Maurevel nie odpowiadał ani słowem na to oskarżenie, dokładne we wszystkich szczegółach, król zaczął znowu gwizdać piosenkę łowiecką na tę samą nutę co poprzednio.

– Czy wiesz, morderco – powiedział po chwili – że mam wielką ochotę kazać cię powiesić?

– O! Najjaśniejszy Panie! – zawołał Maurevel.

– Młody de Mouy prosił mnie o to jeszcze wczoraj i naprawdę nie wiedziałem, co mu na to odpowiedzieć, gdyż jego prośbie nie mam nic do zarzucenia.

Maurevel złożył ręce.

– Tym bardziej zasługuje ona na uwagę, że jak sam mówisz, jestem ojcem swojego narodu, i że teraz, kiedy się pogodziłem z hugonotami, są oni dla mnie takimi dziećmi jak i katolicy.

– Najjaśniejszy Panie – jęknął Maurevel zupełnie zgnębiony – życie moje w twoim ręku, rób z nim, co ci się podoba.

– Prawdę mówisz; nie dałbym za nie ani grosza.

– Nie ma więc już sposobu, by odkupić zbrodnię? – zapytał morderca.

– Nie wiem... Z tym wszystkim, będąc na twoim miejscu, co dzięki Bogu się nie stanie...

– Cóż więc? Gdyby Wasza Królewska Mość był na moim miejscu?... – szepnął Maurevel, nie spuszczając oczu z ust Karola.

– Sądzę, że wywinąłbym się z tego – odparł król.

Maurevel podniósł się na jedno kolano i oparłszy się jedną ręką o podłogę, bacznie spoglądał na Karola, chcąc się przekonać, czy z niego nie żartuje.

– Wprawdzie miłuję młodego de Mouya – mówił dalej król – lecz również lubię mego brata Gwizjusza i gdyby jeden z nich prosił mnie o życie dla człowieka, którego śmierci domagałby się drugi, przyznaję, że byłbym w wielkim kłopocie. Jednak ze względu na politykę i na religię powinien bym przenieść żądanie mego brata Gwizjusza, gdyż de Mouy, chociaż waleczny oficer, w porównaniu z księciem lotaryńskim jest mało znaczącą figurą.

Maurevel z wolna wyprostował się, jak człowiek powracający do życia.

– Ważną więc dla ciebie byłoby rzeczą, byś starał się pozyskać względy mego brata Gwizjusza. Przypominam sobie właśnie, co mi on wczoraj opowiadał.

Maurevel zbliżył się na krok.

– „Wystaw sobie, Najjaśniejszy Panie – mówił mi książę Gwizjusz – że co rano o dziesiątej godzinie przechodzi ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois, powracając z Luwru, mój śmiertelny wróg. Widzę go zawsze przez kratę w oknie dolnego piętra; okno to jest w pokoju dawnego mego nauczyciela, kanonika Pierre-Pille. Codziennie widzę przechodzącego obok mnie mego nieprzyjaciela i codziennie wzywam szatana, ażeby go wtrącił w otchłanie piekielne”. Powiedz więc, panie Maurevel –– mówił dalej Karol –– czy czasem nie zechcesz być tym szatanem, może sprawisz tym przyjemność memu bratu Gwizjuszowi.

Maurevel odzyskał swój piekielny uśmiech, a jego blade jeszcze ze strachu usta wyszeptały:

– Lecz, Najjaśniejszy Panie, ja nie mam władzy nad piekłem.

– Jednakże wtrąciłeś tam, jeśli się nie mylę, odważnego de Mouya. Gotów jesteś powiedzieć, że to za pomocą pistoletu... Ale, ale! Masz jeszcze ten pistolet?

– Wybacz, Najjaśniejszy Panie – odparł zabójca prawie już uspokojony – z rusznicy strzelam jeszcze lepiej niż z pistoletu.

– O!... – rzekł Karol IX – czy pistolet, czy rusznica, wszystko to jedno, a mój brat Gwizjusz, przekonany jestem, nie będzie się zastanawiał nad wyborem środków.

– Lecz – powiedział Maurevel – ja potrzebuję broni, na której mógłbym polegać; może trzeba będzie strzelać z daleka.

– Mam tu dziesięć rusznic – odrzekł Karol – strzelam z każdej do złotego talara z odległości stu pięćdziesięciu kroków. Spróbuj którejś.

– O!... z największą przyjemnością, Najjaśniejszy Panie – zawołał Maurevel, idąc w stronę, gdzie stała rusznica przyniesiona Karolowi właśnie tegoż samego dnia.

– Nie, tej nie bierz – powiedział król –– tę zatrzymuję sobie. Wyprawię w tych dniach wielkie polowanie, na którym, spodziewam się, przyda mi się ta rusznica; wybierz więc inną.

Maurevel zdjął pierwszą lepszą rusznicę ze ściany.

– Teraz, Najjaśniejszy Panie, racz wskazać mi tego nieprzyjaciela – rzekł morderca.

– Alboż ja go znam? – odpowiedział Karol IX, gnębiąc Maurevela spojrzeniem pełnym wzgardy.

– A więc zapytam księcia Gwizjusza – wyjąkał Maurevel.

Król wzruszył ramionami i odpowiedział:

– Nie pytaj, Gwizjusz i tak nic ci nie powie. Czyż odpowiada się na podobne pytania?... Kto nie chce być powieszonym, powinien się sam domyślić.

– Lecz wreszcie, po czym go mogę poznać?

– Mówiłem ci, że co rano o godzinie dziesiątej przechodzi przed oknami kanonika.

– Przed tymi oknami przechodzi wielu. Niech Wasza Królewska Mość raczy mi wskazać cokolwiek, po czym bym mógł go poznać.

– O!.. to bardzo łatwo. Jutro na przykład będzie niósł pod pachą tekę z czerwonego safianu.

– Wskazówka ta jest dla mnie dostateczna, Najjaśniejszy Panie.

– Czy masz ciągle tego szybkiego konia, którego ci darował de Mouy?

– Mam nawet prawdziwego arabskiego, Najjaśniejszy Panie.

– O!... mnie nie zależy na twojej głowie, ale może ci nie zaszkodzi wiedzieć, że w klasztorze od tyłu znajduje się brama.

– Dziękuję, Wasza Królewska Mość. Racz teraz, panie, modlić się za mnie do Boga.

– Co?... do kroćset diabłów! Raczej do szatana, bo jego tylko pomoc może cię uratować od stryczka.

– Do widzenia, Najjaśniejszy Panie.

– Bądź zdrów. Ale!... ale... zaczekaj, panie Maurevel. Gdyby z jakichkolwiek powodów zaczęto o tobie mówić w dniu jutrzejszym przed godziną dziesiątą lub wspomniano później, pamiętaj, że w Luwrze są rozmaite kryjówki...

I Karol IX zaczął pogwizdywać ulubioną piosenką spokojniej i donośniej niż zwykle.

ROZDZIAŁ IV

Wieczór 24 sierpnia 1572 roku

Bez wątpienia czytelnik przypomina sobie szlachcica de La Mole, o którym mowa była w poprzednim rozdziale i którego z niecierpliwością oczekiwał król Nawarry. Młodzieniec ten, jak to zapowiedział admirał, przybył do Paryża bramą Saint-Marcel pod wieczór dnia 24 sierpnia 1572 roku. Z pogardą rzucając okiem na liczne domy zajezdne, które wskazywały znaki rozmaitych kształtów i kolorów wiszące po prawej i po lewej stronie, dojechał na zmordowanym koniu do środka miasta, minął plac Maubert, Petit-Pont, most Notre Dame, bulwary i zatrzymał się dopiero na ulicy de Bresec, nazwanej potem ulicą de l’Arbre-Sec. Jego uwagę zwróciła wspaniała blacha żelazna, której skrzypieniu towarzyszył brzęk dzwonków. Spojrzał więc na lewo, zatrzymał się i przeczytał napis „Pod Piękną Gwiazdą”, umieszczony pod malunkiem nad wyraz nęcącym dla zgłodniałego przechodnia: na ciemnym tle blachy piekł się ptak, poniżej zaś stał człowiek w czerwonym płaszczu, wyciągając do tego nowego rodzaju gwiazdy ręce i pieniądze.

To musi być dobra oberża – pomyślał sobie szlachcic – a gospodarz bez wątpienia jest miłym człowiekiem. Słyszałem, że ulica de 1’Arbre-Sec znajduje się w dzielnicy Luwru, jeżeli więc zakład nie jest gorszy od szyldu, spodziewam się, że będzie mi tu bardzo dobrze.

Podczas kiedy przybysz rozważał, co ma uczynić, nowa osoba, która wjechała w ulicę de l’Arbre-Sec od strony przeciwnej, przez ulicę Saint-Honore, zatrzymała się, z zadziwieniem przyglądając się szyldowi oberży „Pod Piękną Gwiazdą”.

Ten, którego już znamy przynajmniej z nazwiska, siedział na białym koniu hiszpańskim, w czarnym kaftanie ozdobionym agatami. Miał na sobie płaszcz z aksamitu ciemnofioletowego, buty czarne, szpadę z cyzelowaną stalową rękojeścią i takiż sztylet. Był to człowiek około dwudziestu pięciu lat, o twarzy ściągłej, oczach niebieskich, pięknych wąsach, białych, połyskujących zębach, które jakby oświecały jego twarz, gdy uśmiechał się łagodnie i smutno.

Drugi podróżny stanowił zupełne przeciwieństwo pierwszego. Spod zawiniętych skrzydeł kapelusza widać było gęste, kędzierzawe, rudawe włosy. Jego szare oczy przy najmniejszym wzruszeniu błyskały takim ogniem, że wydawały się wtedy czarne. Cerę miał różową, usta zdobił wąs płowy i dziwnej piękności zęby. Jednym słowem, był to przystojny, wysoki i barczysty młodzieniec. Od godziny zaglądając do wszystkich okien, pod pozorem szukania sobie znajomego szyldu, zwracał na siebie uwagę kobiet.

Co się tyczy mężczyzn, ci gotowi byli śmiać się z jego wąskiego płaszcza i butów jakiegoś staromodnego kształtu, lecz śmiech ten kończył się wkrótce łagodnym „Niech was wszystkich Bóg strzeże!”, skoro spostrzegali jego twarz, przybierającą w jednej chwili kilka odmiennych wyrazów, oprócz zakłopotania, które zwykle cechuje oblicze znajdującego się w stolicy prowincjusza.

On pierwszy zwrócił się do drugiego szlachcica, patrzącego podobnie jak i on na oberżę ,,Pod Piękną Gwiazdą”.

– Czy daleko stąd do Luwru? – zapytał z akcentem góralskim, który dał w nim poznać Piemontczyka. – W każdym razie, zdaje mi się, że pan masz ze mną gust jednakowy, co mi bardzo pochlebia.

– Tak jest, panie – odpowiedział drugi akcentem prowansalskim, niemniej uderzającym niż akcent piemoncki jego towarzysza – ta oberża jest w istocie blisko Luwru. Zresztą nie wiem, czy będę miał szczęście być jednego z panem zdania. Co do mnie, jeszcze się waham.

– Jak to? Więc się pan jeszcze nie namyśliłeś? Dom ten ma przecież dosyć ponętną postać. Musisz pan przynajmniej przyznać, że szyld jest wcale niezły.

– Bez wątpienia, lecz to właśnie każe mi powątpiewać o wnętrzu. Paryż, jak słyszałem, pełen jest filutów i szyld tak może oszukiwać, jak i coś innego.

– O!... – odpowiedział Piemontczyk – oszukaństwa wcale się nie obawiam, bo jeżeli gospodarz poda mi kapłona gorzej upieczonego niż na szyldzie, sam wetknę go na rożen i dopiekę. Wejdźmy, panie.

– Zmuszasz pan i mnie, abym się zdecydował – rzekł, śmiejąc się, Prowansalczyk. – Bądź pan łaskaw wejść pierwszy.

– O!... na honor, nie uczynię tego, jestem tylko pańskim uniżonym sługą, hrabia Annibal de Coconnas.

– Ja zaś jestem hrabia Józef Bonifacy de Lerac de La Mole, do usług pańskich.

– W takim razie weźmy się pod ręce i wejdźmy razem. – Skutkiem tej ceremonii było to, że młodzi ludzie zsiedli z koni, podali cugle masztalerzowi, wzięli się pod ręce i udali do oberży, na której progu stał gospodarz. Lecz wbrew zwyczajowi tego rodzaju ludzi, szanowny właściciel nie zwrócił na nich żadnej uwagi i nie przestawał rozmawiać z wysokim, chudym człowiekiem, owiniętym w szary płaszcz jak sowa w pióra. Obydwaj podróżni zbliżyli się do rozmawiających; hrabiemu de Coconnas nie podobało się, że gospodarz zwraca tak małą uwagę na niego i jego towarzysza, szarpnął go więc za rękaw.

Oberżysta podskoczył i pożegnał tego, z którym rozmawiał, słowami:

– Do widzenia. Za godzinę cię oczekuję.

– I cóż, hultaju – zapytał Coconnas – czyż nie widzisz, że mamy do ciebie interes?

– A! wybaczcie, panowie – odpowiedział gospodarz – nie spostrzegłem.

– Eh! do kroćset diabłów! trzeba było nas spostrzec, teraz zaś, kiedy już nas widzisz, zechciej mówić „panie hrabio” zamiast po prostu: „panie”.

La Mole stał w tyle, pozwalając wygadać się swemu towarzyszowi, który przyjął ten obowiązek na siebie. Jednak z jego nachmurzonych brwi łatwo można było poznać, że gotów jest pośpieszyć na pomoc, skoro nadejdzie pora działania.

– Czego żądasz, panie hrabio? – zapytał gospodarz zupełnie spokojnym głosem.

– O, tak to lepiej, nieprawdaż? – powiedział Coconnas, zwracając się do La Mole’a, który skinął głową na znak potwierdzenia. – Ja i pan hrabia, zwabieni twoim szyldem, żądamy od ciebie kolacji i pokoju do przenocowania.

– Panowie – odpowiedział gospodarz – jestem w rozpaczy; mam tylko jeden pokój, który nie wiem, czy się panom spodoba.

– Tym lepiej – rzekł La Mole – pójdziemy gdzie indziej.

– Nie, nie – powiedział Coconnas. – Ja pozostaję; koń mój bardzo zmordowany. Biorę więc pokój, kiedy pan nie chcesz.

– A, to co innego – odpowiedział gospodarz flegmatycznie. – Jeśli pan zostaniesz sam, nigdzie nie będę go mógł pomieścić.

– Do kroćset diabłów! – zawołał Coconnas – a to, na honor, zabawna kreatura. Dopiero co dwóch mu było za dużo, a teraz jednego znowu mu za mało! No, jakże, hultaju, nie przyjmiesz nas?

– Skoro panowie w ten sposób zaczynacie postępować, odpowiem szczerze.

– No!... odpowiadaj, tylko prędko.

– A więc wolałbym nie mieć honoru zatrzymania u siebie panów.

– Dlaczego? – zapytał Coconnas, zbladłszy z gniewu.

– Dlatego, że panowie nie macie lokajów i jeśli oddam wam pokój gościnny, zostaną mi próżne dwie stancyjki przeznaczone dla służących, i nie wiem, kto będzie chciał je w takim razie zająć.

– Wiesz pan co – rzekł Coconnas, obracając się do La Mole’a – mam wielką ochotę dać dobrą nauczkę temu zuchwalcowi. Co pan na to?

– Dlaczegóż nie? – odpowiedział La Mole, również jak Coconnas gotując się do wygrzmocenia oberżysty.

Pomimo tych pogróżek, które wcale na żarty nie zakrawały, nie widać było przestrachu na twarzy gospodarza. Cofnąwszy się o krok, ażeby być na własnym gruncie, odezwał się z przekąsem:

– Zaraz widać, że panowie przybywają z prowincji. W Paryżu minęła już moda bicia oberżystów, jeśli nie chcą wynająć swoich stancji. Teraz biją tylko znakomitych panów, a nie mieszczan, i jeżeli panowie będziecie za głośno krzyczeli, zawołam sąsiadów, a wtenczas wy sami zostaniecie pobici. Spodziewam się, że nie bardzo będzie to pochlebne dla was, panowie szlachta.

– Ależ on sobie drwinki z nas stroi! – zawołał Coconnas rozjątrzony.

– Grzegorzu, daj mi moją rusznicę – rzekł oberżysta do swego służącego tonem, jakim by powiedział: „podaj krzesła panom”.

– Niech żyje papież! – wrzasnął Coconnas, obnażając swą szpadę. – Rozgrzej się, panie de La Mole.

– Nie, bądź pan łaskaw uwolnić mnie od tego. Kolacja nam ostygnie, gdy się będziemy rozgrzewali.

– Jak więc pan sądzisz? – zawołał Coconnas.

– Ja sądzę, że oberżysta ma słuszność, tylko nie umie przyjmować podróżnych, a nade wszystko szlachty. Zamiast nam po grubiańsku gadać: „Nie przyjmę panów”, należało powiedzieć grzecznie: „Raczcie panowie wejść”, a na rachunku umieścić: ,,Za pokój dla panów tyle, za pokój dla lokajów tyle”, gdyż powinien był spodziewać się, że jeśli nie mamy lokajów, możemy ich sobie wynająć.

To powiedziawszy, La Mole lekko odepchnął gospodarza wyciągającego rękę po rusznicę i wpuścił swego towarzysza do oberży, sam zaś wszedł za nim.

– Ja jednak – rzekł Coconnas – nie mam chęci włożyć szpady do pochwy, nie spróbowawszy, czy lepiej kole niż rożen tego hultaja.

– Cierpliwości, kochany towarzyszu – powiedział La Mole – cierpliwości. Wszystkie oberże napełnione są szlachtą przybywającą do Paryża na wesele lub też z powodu bliskiej wojny z Flandrią; nie znajdziemy więc innego mieszkania. Wreszcie, może to już taki zwyczaj w Paryżu, że w ten sposób przyjmuje się podróżnych.

– A! Jakżeś cierpliwy, panie de La Mole – odrzekł Coconnas, podkręcając ze złości rude wąsy i piorunując gospodarza wzrokiem. – Jednakże słuchaj, łajdaku: strzeż się, bo jeśli jedzenie będzie złe, pościel twarda, wino mniej niż trzy lata mające, a usługa niezręczna...

– Dobrze, dobrze, mój panie – przerwał gospodarz, ostrząc nóż na rzemieniu –– bądź pan spokojny; przecież pan jest w Paryżu.

Potem, pochyliwszy głowę, mruknął:

– Musi to być hugonot, gdyż zdrajcy ci stali się bardzo zuchwałymi od czasu małżeństwa ich Bearneńczyka z panną Margot.

Po chwili, z uśmiechem, na którego widok zadrżeliby jego goście, dodał:

– E! e! Ucieszne by to było, gdyby mi tu wpadli teraz w ręce hugonoci... i gdyby...

– Jakżeż! będzie tam kolacja? – kwaśno zapytał Coconnas, przerywając monolog swego gospodarza.

– Jak pan rozkażesz – odpowiedział ten, uradowany bez wątpienia swą ostatnią myślą.

– Niech więc wszystko będzie jak najprędzej – rozkazał Coconnas. Następnie, zwracając się do La Mole’a, rzekł:

– Dopóki nam nie przygotują pokoju, powiedz mi, panie hrabio, jak uważasz, czy Paryż to wesołe miasto?

– Na honor, nie – odpowiedział La Mole – zdaje mi się, że dotąd widziałem tu tylko twarze przestraszone i odrażające. Lecz może paryżanie boją się burzy. Patrz pan, jak niebo jest czarne, a przy tym, jak powietrze ciężkie.

– Czy to prawda, hrabio, że szukasz Luwru?

– I pan także, panie de Coconnas.

– A zatem, jeżeli pan chcesz, pójdziemy szukać go razem.

– Hm! Czy to czasem nie będzie już za późno? – zapytał La Mole.

– Późno czy nie, muszę wyjść. Rozkazano mi przyjechać jak najprędzej do Paryża i bezzwłocznie po przybyciu przedstawić się księciu Gwizjuszowi.

Gospodarz, usłyszawszy nazwisko księcia Gwizjusza, zbliżył się i zaczął bacznie uważać.

– A!... patrz pan, ten łajdak nas podsłuchuje – rzekł Coconnas, który jako Piemontczyk, był bardzo zawzięty i nie mógł przebaczyć właścicielowi oberży jego niegrzecznego obejścia.

– Tak, przysłuchuję się – powiedział ten, przykładając rękę do czapki – lecz po to, aby panom dopomóc. Słysząc bowiem wymówione nazwisko wielkiego księcia Gwizjusza, zaraz przybiegłem. Powiedzcie, panowie, czym wam mogę służyć?

– Aha! a to jakieś czarodziejskie nazwisko, gdyż z grubianina stałeś się uniżonym sługą. Jakże się nazywasz?

– La Hurière – odpowiedział, kłaniając się gospodarz.

– Cóż to, panie La Hurière, sądzisz, że moja ręka lżejsza od ręki księcia Gwizjusza, która ma wyłączne prawo robienia cię tak grzecznym?

– Nie, panie hrabio – odpowiedział La Hurière – lecz jest ona nieco krótsza. Wreszcie, muszę panu oświadczyć – dodał – że ten wielki Henryk jest bożyszczem dla nas, paryżan.

– Który Henryk? – zapytał La Mole.

– Zdaje mi się, że jest tylko jeden – odpowiedział oberżysta.

– Który więc?

– Henryk Gwizjusz.

– Wybacz, mój przyjacielu, lecz jest jeszcze i drugi, o którym nie radzę ci mówić nic złego. Jest to Henryk król Nawarry, nie licząc Henryka Kondeusza, również pełnego zalet.

– Tych nie znam – odpowiedział gospodarz.

– Lecz ja ich znam – rzekł La Mole – i ponieważ przyjechałem do Henryka króla Nawarry, proszę cię, ażebyś go w mojej obecności nie obrażał.

Gospodarz, nie odpowiedziawszy nic La Mole’owi, dotknął z lekka swojej czapki i uniżenie spoglądając na hrabiego de Coconnas, powiedział:

– Więc będziesz pan mówił z wielkim księciem Gwizjuszem? Jesteś pan bardzo szczęśliwy. I pan przyjechałeś jedynie na...

– Na co? – zapytał Coconnas.

– Na uroczystość – odpowiedział gospodarz z dziwnym uśmiechem.

– Powiedz: na uroczystości, gdyż Paryż, jak słyszałem, opływa w nie. Przynajmniej o niczym nie mówią, tylko o balach, biesiadach, karuzelach. Ha! Hucznie się bawią w Paryżu?

– Dotąd jeszcze nie bardzo, lecz sądzę, że będą się bawili.

– Jednak zaślubiny Jego Królewskiej Mości króla Nawarry ściągają mnóstwo osób do Paryża – odpowiedział La Mole.

– Mnóstwo hugonotów – odburknął La Hurière, lecz nagle poprawiając się, dodał:

– Ah! przebaczcie, panowie, jesteście może protestantami.

– Ja protestantem?! – zawołał Coconnas. – Jestem katolikiem, równie dobrym jak nasz Ojciec Święty.

La Hurière zwrócił się z kolei do hrabiego de La Mole jakby z zapytaniem. Lecz La Mole, czy nie zrozumiał jego spojrzenia, czy też osądził, że lepiej będzie nie odpowiadać na nie – dość, że milczał.

– Jeżeli, panie La Hurière, nie znasz Jego Królewskiej Mości króla Nawarry, może znasz pana admirała. Słyszałem, że on w łaskach jest u dworu, i ponieważ wspomniano mu już o mnie, chciałbym dowiedzieć się, gdzie też mieszka.

– Mieszkał przy ulicy de Béthisy, ot, tutaj, na prawo – odpowiedział gospodarz z wewnętrzną radością, która jednak odbiła się na jego twarzy.

– Jak to, mieszkał! – zapytał La Mole. – Czy się przeprowadził?

– Tak, na tamten świat.

– Co to znaczy? – wrzasnęli razem La Mole i Coconnas. – Admirał wyprowadził się na tamten świat?!

– Jak to, panie de Coconnas – mówił gospodarz ze złośliwym uśmiechem – pan należysz do stronnictwa księcia Gwizjusza i nic o tym nie wiesz?

– Czego nie wiem?

– Że niedawno, gdy admirał przechodził ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois, koło domu kanonika Piotra Pille, postrzelono go z rusznicy.

– I zabito! – krzyknął La Mole.

– Nie, wystrzał strzaskał mu tylko ramię i urwał dwa palce, lecz spodziewają się, że kule były zatrute.

– Jak to, nędzniku! – zawołał La Mole – spodziewają się?!

– Chciałem powiedzieć, zdaje się, że były zatrute – odparł gospodarz – nie kłóćmy się o jeden wyraz; omyliłem się.

I La Hurière, obróciwszy się tyłem do La Mole’a, z szyderczym grymasem pokazał język hrabiemu de Coconnas, znacząco na niego spojrzawszy.

– Czy być może? – zapytał Coconnas, promieniejąc z radości.

– Czy być może! – szepnął La Mole z bolesnym osłupieniem.

– Tak, jak już miałem honor panom powiedzieć – odrzekł gospodarz.

– W takim razie – rzekł La Mole – idę do Luwru, nie tracąc ani chwili. Nie wiem tylko, czy znajdę tam króla Henryka.

– Bez wątpienia, wszakże tam mieszka.

– I ja idę do Luwru – powiedział Coconnas. – Czy zastanę tam księcia Gwizjusza?

– Zapewne, gdyż przed chwilą widziałem go przechodzącego tędy ze swoją szlachtą.

– A więc pójdźmy, panie de Coconnas – rzekł La Mole.

– Służę panu – powiedział Coconnas.

– A kolacja, panowie? – zapytał La Hurière.

– A!... ja może będę wieczerzał u króla Nawarry – powiedział La Mole.

– A ja u księcia Gwizjusza – dodał Coconnas.

– Ja zaś – rzekł gospodarz, odprowadzając wzrokiem swych gości, którzy udali się w stronę Luwru – pójdę wyczyścić szyszak, przygotować rusznicę i wyostrzyć halabardę. Nie wiadomo bowiem, co się może wydarzyć.

ROZDZIAŁ V

O Luwrze w szczególności i o cnocie w ogóle

Coconnas i La Mole, zapytawszy pierwszego spotkanego przechodnia o drogę do Luwru, udali się, według otrzymanego objaśnienia, ulicą d’Averon, a następnie ulicą Saint-Germain-l’Auxerrois i wkrótce znaleźli się przed zamkiem, którego wieże były już ledwo widoczne w zapadającym zmroku.

– Co się panu stało? – zapytał Coconnas La Mole’a, spostrzegłszy, że ten zatrzymał się i z jakimś uszanowaniem patrzył na zwodzone mosty, wąskie okna i spiczaste wieżyczki, które nagle ukazały się jego oczom.

– Dalibóg, sam nie pojmuję – odpowiedział La Mole. – Tak mocno mi serce bije... Nie jestem tchórzem, lecz nie wiem dlaczego, ten pałac wydaje mi się ponury, nawet straszny.

– Ja zaś – powiedział Coconnas – nie mogę znowu pojąć, czemu jestem w tak wyśmienitym humorze. Wprawdzie strój mam cokolwiek niedbały – mówił, rzucając okiem na swoje podróżne ubranie – lecz to drobiazg, zaniedbanie nadaje zuchwałą minę. Przy tym rozkazano mi nie tracić ani chwili. Będę więc mile widziany, bo w pełni wykonuję rozkaz.

I obydwaj poszli dalej, miotani odmiennymi uczuciami.

Luwr był pilnie strzeżony; wszystkie warty podwojono. Te środki ostrożności zakłopotały nieco dwóch naszych młodzieńców. Lecz Coconnas, przypomniawszy sobie, że nazwisko księcia Gwizjusza działa na paryżan jak jakiś talizman, podszedł do placówki i odwołując się do tego wszechwładnego nazwiska, zapytał, czy może wejść do Luwru.

W samej rzeczy, zdawało się, że nazwisko księcia wywarło niejaki wpływ na żołnierza, lecz tenże po chwili zapytał przybyłego o hasło. Naturalnie Coconnas zmuszony był się przyznać, że hasła nie zna.

– To idź pan precz! – zawołał żołnierz.

W tym samym czasie jakiś człowiek rozmawiający z oficerem służbowym, usłyszawszy, że Coconnas prosi o pozwolenie wejścia do Luwru, przerwał rozmowę i zbliżył się do niego; zapytał go z wyraźnym niemieckim akcentem:

– Czego pan chcesz od księcia Gwizjusza?

– Chciałbym z nim pomówić – odpowiedział Coconnas.

– Niepodobna, książę jest teraz u króla.

– Lecz ja otrzymałem rozkaz na piśmie, ażebym przybył do Paryża.

– A! pan masz rozkaz na piśmie?

– Tak jest, i przybyłem umyślnie z bardzo odległych stron.

– A! przybyłeś pan z daleka?

– Aż z Piemontu.

– Topsze! topsze! To co innego. Jak się pan nazywasz?

– Hrabia Annibal de Coconnas!

– Bardzo topsze! Daj mi pan list, panie Annibalu.

Na honor, to jakiś grzeczny człowiek – pomyślał de La Mole – gdyby to i mnie udało się dostać podobnego przewodnika do króla Nawarry.

– Dajże mi pan list – mówił dalej Niemiec, wyciągając rękę do Annibala, który stał nie wiedząc, co ma uczynić.

– Lecz – odparł Piemontczyk z niedowierzaniem właściwym Włochom – nie wiem, czy mogę... Nie mam honoru znać pana.

– Jestem Pesme, należę do dworu księcia Gwizjusza.

– Pesme... – powtórzył Coconnas – to nazwisko nie jest mi znane.

– To jest pan de Besme – powiedział żołnierz stojący na warcie. – Jest cudzoziemcem, źle więc wymawia po francusku. Oddaj mu pan list i nic się nie obawiaj.

– A... pan de Besme! – zawołał Coconnas. – Proszę, proszę, oto mój list. Bądź pan łaskaw darować mi, żem tego nie uczynił od razu. Lecz pan zapewne wiesz, że wierny sługa inaczej nie może...

– Topsze, topsze – odpowiedział de Besme – nie farto się, panie, usprawiedliwiać.

– Ponieważ pan jesteś tak grzeczny – rzekł La Mole, zbliżywszy się z kolei – ośmielam się więc prosić go, czybyś nie raczył przyjąć także mego listu?

– Jak pan się nazywasz?

– Hrabia Lerac de La Mole.

– Nie znam tego nazwiska.

– Nic dziwnego, że nie mam szczęścia być panu znanym, nie jestem tutejszy i również jak hrabia de Coconnas przybyłem z daleka.

– Skądże?

– Z Prowansji.

– Czy także z listem?

– Z listem.

– Czy do księcia Gwizjusza?

– Nie, do Jego Królewskiej Mości króla Nawarry.

– Nie jestem sługą króla Nawarry – odpowiedział de Besme, stając się nagle oziębły – nie mogę fięc mu fręczyć pańskiego listu.

I Besme, obróciwszy się tyłem do La Mole’a, poszedł do Luwru, dając znak hrabiemu de Coconnas, ażeby udał się za nim.

La Mole pozostał sam. W tejże samej chwili z dalszych drzwi Luwru, nieopodal tych, w których znikli Besme i Coconnas, wyszło około stu ludzi.

– Patrz! – powiedział stojący na warcie żołnierz do swego towarzysza. – Otóż i de Mouy ze swymi hugonotami. Jak się też wszyscy radują. Bez wątpienia król przyrzekł im, że zginie morderca, który się targnął na życie admirała i który zabił ojca de Mouya. Tym sposobem syn za jednym zamachem odpłaci za dwóch.

– Słuchaj no, mój zuchu – zapytał La Mole, zwracając się do żołnierza – zdaje mi się, żeś mówił, iż to jest pan de Mouy?

– Tak.

– I że ci panowie, co mu towarzyszą, są...

– Heretykami. W istocie, mówiłem to.

– Dziękuję – powiedział La Mole, nie zważając niby na ów pogardliwy epitet, jakim żołnierz darzył protestantów. – Więcej już wiedzieć nie pragnę.

I zbliżywszy się do naczelnika hugonotów, rzekł:

– Dowiedziałem się, że nazywasz się pan de Mouy.

– Tak, panie – odpowiedział grzecznie oficer.

– Pańskie nazwisko znane jest jako filar kościoła protestanckiego, ośmielam się przeto upraszać go o pewną łaskę.

– O jaką, panie? Lecz pierwej pozwól mi pan zapytać, z kim mam zaszczyt mówić.

– Z hrabią Lerac de la Mole.

Obaj nawzajem skłonili się.

– Słucham pana – powiedział de Mouy.

– Przyjechałem z Aix i przywiozłem list od pana d’Auriac, gubernatora Prowansji. List ten jest zaadresowany do króla Nawarry i zawiera w sobie wiadomości bardzo ważne i niecierpiące zwłoki. Racz mi więc pan powiedzieć, jakim sposobem mógłbym się dostać do Luwru i wręczyć pismo królowi.

– Nic łatwiejszego, jak dostać się do Luwru – odpowiedział de Mouy – zdaje mi się tylko, że król Nawarry bardzo jest teraz zajęty. Zresztą, jeżeli pan chcesz, mogę cię zaprowadzić do pokoi królewskich. Reszta do pana należeć będzie.

– Bardzo jestem panu zobowiązany.

– Chodźmy więc – powiedział de Mouy.

Po czym zsiadł z konia, rzucił cugle masztalerzowi, oznajmił żołnierzowi hasło, wprowadził La Mole’a do zamku i otwierając drzwi do pokoi króla, rzekł:

– Wejdź pan.

Po tych słowach skłonił się i wyszedł. La Mole, pozostawszy sam, obejrzał się naokoło. Przedpokój był pusty; jedne z drzwi prowadzących wewnątrz pałacu były otwarte. Postąpił kilka kroków i znalazł się w wąskim korytarzu. Zapukał i zapytał, żadnej jednak nie otrzymał odpowiedzi. W tej części Luwru panowała jak najgłębsza cisza.

Mówiono mi tyle o etykiecie – pomyślał La Mole – a tu można wejść jak na plac, potem wyjść i nikt cię nie zaczepi. Zawołał raz jeszcze, lecz jak przedtem było cicho.

– Chodźmy więc dalej – powiedział do siebie – przecież muszę wreszcie kogoś napotkać.

I szedł korytarzem, coraz ciemniejszym.

Nagle otworzyły się drzwi, przeciwległe tym, którymi wszedł, Ukazali się dwaj paziowie, którzy niosąc w rękach świece, oświetlali drogą kobiecie wysokiego wzrostu, wspaniałej postawy i cudownie pięknej. Światło oślepiło La Mole’a, zatrzymał się więc.

Kobieta także stanęła.

– Czego pan żądasz? – zapytała młodzieńca głosem, który przypominał mu czarodziejską melodię.

– Wybacz mi, pani – odpowiedział La Mole, spuszczając oczy. – Pan de Mouy wprowadził mnie tutaj. Szukam króla Nawarry.

– Jego Królewskiej Mości nie ma tu. Sądzę, że musi być u swego szwagra. Lecz czy pod jego niebytność nie mógłbyś powiedzieć królowej...

– Uczyniłbym to – odrzekł La Mole – gdyby mnie kto raczył zaprowadzić do niej.

– Królowa stoi przed panem.

– Jak to! – zawołał La Mole.

– Jestem królową Nawarry – odpowiedziała Małgorzata. Twarz La Mole’a wyrażała takie przerażenie i zdumienie, że królowa uśmiechnęła się.

– Mów pan prędzej – rzekła Małgorzata – śpieszę się, gdyż mnie oczekuje królowa matka.

– O! królowo, jeżeli nie masz czasu, dozwól mi oddalić się, w tej chwili bowiem nie jestem w stanie dwóch słów powiedzieć... Nie mogę zebrać myśli, królowo! Olśniłaś mnie. Ja nie myślę, podziwiam tylko.

Małgorzata z wdziękiem postąpiła ku młodemu człowiekowi, który mimo woli obdarzył ją takim komplementem.

– Uspokój się pan – rzekła królowa. – Zaczekam i na mnie zaczekają.

– O! daruj, królowo, żem nie oddał ci pokłonu, jakiego należało się spodziewać od twego najpokorniejszego sługi, lecz...

– Lecz pan wziąłeś mnie za jedną z moich dam dworskich.

– Nie, pani, lecz za cień pięknej Diany de Poitiers. Powiadają, że ona pokazuje się w Luwrze.

– Dobrze – rzekła Małgorzata – jestem już o pana zupełnie spokojna i mam nadzieję, że się pan spodobasz u dworu. Czy masz list do króla? Tamte grzeczności wcale niepotrzebne. Zresztą, wszystko jedno; gdzież list? Oddam go... Tylko się pan śpiesz.

W mgnieniu oka La Mole rozpiął kaftan i wydostał list, owinięty w jedwabną materię.

Małgorzata odebrała go i spojrzała na charakter pisma.

– Czy pan nie jesteś czasem hrabią de La Mole? –– zapytała.

– Tak jest, w samej rzeczy... Lecz, mój Boże! Czyżbym miał być takim szczęśliwcem, którego nazwisko jest znane Waszej Królewskiej Mości?

– Słyszałam je od mego męża króla i od mego brata księcia d’Alençon. Wiem, że pana oczekują.

Królowa wsunęła list, ciepły jeszcze od piersi młodego człowieka, za stanik, cały zdobny haftem i przybrany brylantami. La Mole bacznie śledził wszystkie ruchy Małgorzaty.

– Teraz – powiedziała – zejdź pan do galerii na dół i czekaj, dopóki ktoś nie przyjdzie od króla Nawarry lub od księcia d’Alençon. Paź mój wskaże panu drogę.

Po tych słowach Małgorzata postąpiła parę kroków. La Mole przycisnął się do ściany. Lecz korytarz był tak wąski, a jedwabna suknia królowej tak szeroka, że się lekko otarła o młodego człowieka. Czarujący zapach rozchodził się za odchodzącą królową. La Mole zadrżał i czując, że może upaść, znów oparł się o ścianę.

Małgorzata zniknęła jak widziadło.

– Czy pójdziemy? – zapytał paź, któremu rozkazano zaprowadzić La Mole’a do galerii na dół.

– Tak, tak – odrzekł ten w upojeniu. Paź wskazał mu drogę w kierunku, w którym znikła Małgorzata, a hrabia, mając nadzieję ujrzenia jej jeszcze, ruszył pośpiesznie.

W istocie, doszedłszy do ostatniego stopnia schodów, spostrzegł królową na niższym piętrze i czy przypadkowo, czy też dlatego, że odgłos jego kroków doszedł do jej uszu, Małgorzata obejrzała się i La Mole jeszcze raz ją zobaczył.

– O! – zawołał La Mole, postępując za paziem – to bogini i jak mówi Wergiliusz Maro: Et vera incessu patuit dea **(Et vera incessu patuit dea (łac.) – I sam chód zdradza boginię.)** .

– Dokąd pan idziesz? – zapytał paź.

– A! to tędy – odpowiedział La Mole – wybacz mi.

Paź udał się naprzód, zszedł o piętro niżej, otworzył jedne drzwi, potem drugie i stanąwszy na progu, rzekł:

– Oto tutaj masz pan zaczekać.

La Mole wszedł do galerii i drzwi się za nim zamknęły. Galeria była pusta, przechadzał się tu tylko jakiś człowiek, widocznie także na kogoś czekający.

Wieczór ogromnymi płatami cieni rzucanych od sklepień usłał całą podłogę galerii, tak że znajdujący się w niej poznać się wzajem nie mogli, chociaż oddaleni byli od siebie zaledwie o dwadzieścia kroków.

La Mole pierwszy zbliżył się do swego towarzysza.

– A! na honor! – zawołał – wszak to pan hrabia de Coconnas!

Piemontczyk obrócił się i z zadziwieniem patrzał na La Mole’a.

– A! na Boga! – zawołał – to pan de La Mole albo niech mnie diabli porwą! Oj! cóż ja mówię? jestem u króla i przeklinam, lecz co to szkodzi! sam król, zdaje mi się, przeklina nie gorzej ode mnie, podobno nawet w kościele. No i cóż, jesteśmy więc w Luwrze?

– Jak pan widzisz; czy de Besme pana wprowadził?

– Tak, kochany Niemiec ten Besme... A pana kto wprowadził?

– Pan de Mouy... Mówiłem już panu, że hugonoci nie są bez wpływu u dworu... Ale, ale, widziałeś się pan z księciem Gwizjuszem?

– Jeszcze nie... A pan miałeś posłuchanie u króla Nawarry?

– Także nie, lecz to wkrótce nastąpi. Przyprowadzono mnie tutaj i kazano czekać.

– Zobaczysz pan, że chodzi tu pewno o jakąś wspaniałą ucztę i że będziemy w liczbie zaproszonych. W samej rzeczy, jak się to dziwnie składa! Już od dwóch godzin przeszło przypadki bezustannie nas łączą... Lecz co panu jest? wydajesz się głęboko zamyślony...

– Ja? – szybko i z drżeniem odparł La Mole. (Był on jeszcze pod wpływem uroczego widziadła). – Nie! lecz miejsce to budzi we mnie tysiące myśli.

– Filozoficznych, nieprawdaż? Ja również tego doświadczyłem. Właśnie w chwili, kiedy pan tu wchodził, przyszły mi na myśl wszystkie przestrogi mego nauczyciela. Czy znasz, hrabio, Plutarcha?

– Naturalnie! – odparł z uśmiechem La Mole – jest to jeden z moich ulubionych autorów.

– A więc – mówił dalej z powagą Coconnas – sądzę, że ów wielki pisarz nie omylił się, porównując dary natury z balsamicznymi roślinami, których zapach nigdy nie wietrzeje i które są obdarzone siłą gojenia ran.

– Czy znasz grecki, panie de Coconnas? – zapytał La Mole, bacznie patrząc w oczy swemu towarzyszowi.

– Nie, lecz mój nauczyciel znał i radził mi, ażebym będąc przy dworze, często rozprawiał o cnocie. Przedstawia to człowieka z dobrej strony. Uprzedzam jednak pana, że na te rady pozostałem nieczuły. Ale czyś pan głodny?

– Nie.

– Zdaje mi się jednak, żeś mile spoglądał na pieczoną zwierzynę wymalowaną na szyldzie oberży „Pod Piękną Gwiazdą”. Co zaś do mnie, umieram z głodu.

– A, to piękna sposobność, aby zastosować pańskie prawdy o cnocie i okazać Plutarchowi cześć należną, gdyż mówi on: Prepon esti ten men psychen odune ton de gastera semo askein **(Prepon esti... (gr.) – Należy doświadczać duszę cierpieniem, a żołądek głodem.)** .

– To ty, hrabio, umiesz po grecku?! – zawołał zdumiony Coconnas.

– Tak – odpowiedział La Mole – mój nauczyciel nauczył mnie.

– W takim razie, hrabio, twój los zabezpieczony; będziesz pisał wiersze z Karolem IX, a rozmawiał po grecku z królową Małgorzatą.

– Nie licząc jeszcze tego – dodał, śmiejąc się, La Mole – że będę mógł mówić z królem Nawarry narzeczem gaskońskim.

W tejże chwili otworzyły się drzwi, znajdujące się w końcu galerii przylegającej do pokoi króla. Dały się słyszeć kroki i w ciemności można było dostrzec zbliżający się cień, który przybrał wkrótce kształty człowieka. Był to pan de Besme.

Zbliżywszy się ku dwóm młodzieńcom, spojrzał im w twarze, chcąc poznać tego, którego potrzebował, i dał znak hrabiemu de Coconsnas, ażeby udał się za nim. Coconnas pożegnał ręką La Mole’a.

De Besme, doszedłszy z hrabią de Coconnas do końca galerii, otworzył drzwi i wówczas znaleźli się na pierwszym stopniu schodów.

W tym miejscu zatrzymali się obaj, a Besme, obejrzawszy się na wszystkie strony, powiedział:

– Gdzie mieszkasz, panie de Coconnas?

– W oberży „Pod Piękną Gwiazdą”, przy ulicy de l’Arbre-Sec.

– Dobrze, dobrze! to niedaleko stąd... Idź pan teraz prędko do domu, w nocy zaś...

I znowu obejrzał się na wszystkie strony.

– Cóż w nocy? – zapytał Coconnas.

– Tej nocy powrócisz pan tutaj z białym krzyżem na czapce. Hasło będzie: „Gwizjusz”. Tss! cicho!

– Lecz o której godzinie mam przyjść?

– Skoro tylko uderzą w dzwon alarmowy.

– Jak to alarmowy? – zapytał Coconnas.

– No alarmowy, ot tak: bum! bum!...

– A! Rozumiem. Dobrze! Będę tu – odpowiedział Coconnas.

I skłoniwszy się Niemcowi, pobiegł po schodach, zadając sam sobie pytanie:

– Co on, u diabła, chciał powiedzieć? Dlaczego uderzą na alarm? Zresztą wszystko mi jedno! ja pozostaję przy moim mniemaniu: ten pan de Besme to poczciwe Niemczysko. Czyby czasem nie należało zaczekać na hrabiego de La Mole? Lecz nie; on bez wątpienia pozostanie na wieczerzy u króla Nawarry.

I Coconnas udał się na ulicę de l’Arbre-Sec, dokąd jak magnes przyciągał go szyld „Pod Piękną Gwiazdą”.

Tymczasem po drugiej stronie galerii otworzyły się drzwi prowadzące do mieszkania króla Nawarry i paź, zbliżywszy się do La Mole’a, zapytał:

– Czy pan jesteś hrabią de La Mole?

– Tak jest.

– Gdzie pan mieszkasz?

– Na ulicy de l’Arbre-Sec, w oberży „Pod Piękną Gwiazdą”.

– Dobrze! To niedaleko od Luwru. Słuchaj pan... Jego Królewska Mość kazał panu oświadczyć, że nie może go teraz przyjąć, lecz być może, że przyśle po pana w nocy. Gdybyś pan jednak do jutrzejszego dnia nie odebrał od niego żadnej wiadomości, przyjdź sam do Luwru.

– A jeżeli mnie warty nie wpuszczą?

– A! Prawda... Hasło będzie: Nawarra. Wymów pan tylko to słowo, a wszystkie drzwi staną przed panem otworem.

– Dziękuję.

– Zaczekaj no pan jeszcze. Rozkazano mi doprowadzić pana aż do bramy, ażebyś znowu nie zabłądził w Luwrze.

A Coconnas? – pomyślał La Mole, wyszedłszy z pałacu. – Aha! Pewno został na kolacji u księcia Gwizjusza.

Lecz pierwszą osobą, jaką zobaczył, wchodząc do oberży La Hurière’a, był Coconnas siedzący przy olbrzymiej porcji jajecznicy ze słoniną.

– Oho! – zawołał Coconnas, śmiejąc się na całe gardło – zdaje się, że pan tak jadłeś kolację u króla Nawarry, jak ja u księcia Gwizjusza?

– Tak jest.

– I głód napastuje pański żołądek?

– W rzeczy samej.

– Na złość Plutarchowi?

– Hrabio! – powiedział La Mole, śmiejąc się – Plutarch mówi w innym miejscu: „Mający powinien dzielić się z niemającym”. Czy idąc za radą Plutarcha, nie podzielisz pan swojej jajecznicy ze mną? Przy jedzeniu pomówimy o cnocie.

– O... nie! – odpowiedział Coconnas – dobrze jest mówić o cnocie w Luwrze, gdzie się obawiasz, ażeby cię nie podsłuchano i masz żołądek próżny. No! siadaj, hrabio, i jedz.

– Teraz już, sądzę, los połączył nas ze sobą nierozerwalnym węzłem. Czy pan nocujesz tutaj?

– Nie wiem.

– I ja podobnież.

– W każdym razie wiem, gdzie spędzę noc.

– No, gdzie?

– Niechybnie tam, gdzie i pan.

I obaj zaczęli się śmiać, z gorliwością zmiatając jajecznicę usmażoną przez La Hurière’a.

ROZDZIAŁ VI

Dług uiszczony

Jeżeli czytelnik ma chęć dowiedzieć się teraz, dlaczego król Nawarry nie przyjął pana de La Mole, dlaczego pan de Coconnas nie mógł się widzieć z księciem Gwizjuszem i dlaczego obydwaj, zamiast zajadać w Luwrze bażanty, kuropatwy i pieczeń sarnią, musieli poprzestać na jajecznicy ze słoniną w oberży „Pod Piękną Gwiazdą” – poprosimy go, aby raczył wejść z nami do starego zamku królewskiego i pójść za Małgorzatą królową Nawarry, którą La Mole stracił z oczu przy wejściu do galerii.

Kiedy Małgorzata zstępowała ze schodów, książę Henryk Gwizjusz znajdował się w gabinecie króla. Na schodach, po których schodziła Małgorzata, było wyjście. Z gabinetu zaś, w którym był Gwizjusz, wychodziły drzwi; drzwi te i wyjście prowadziły na korytarz, a korytarz do pokojów królowej matki, Katarzyny Medycejskiej.

Katarzyna siedziała sama przy stole, oparłszy się łokciem na otwartej książce do nabożeństwa i spuściwszy głowę na rękę uderzającej jeszcze piękności, co zawdzięczała kosmetykom florentczyka Renégo, pełniącego przy niej podwójną funkcję, perfumiarza i truciciela.

Wdowa po Henryku II miała na sobie żałobę, której nie zdejmowała od czasu śmierci męża. Była to kobieta licząca przeszło pięćdziesiąt dwa lata, która dzięki swej jędrnej tuszy zachowała jeszcze rysy dawnej piękności.

Pokój, podobnie jak ubiór królowej, nosił na sobie cechy wdowieństwa. Wszystko w nim było ponure: ściany, meble, materie. Tylko nad baldachimem, wznoszącym się ponad krzesłem królewskim, wymalowano tęczę z następującą dewizą grecką, przez króla Franciszka I nadaną:

– Łączy w sobie światło i czystość.

Na krześle leżała ulubiona charcica królowej matki, podarowana jej przez zięcia Henryka i nazwana mitologicznym mianem Febe **(Febe – Tytanida, córka Uranosa i Gai.)**. Nagle i właśnie w chwili, kiedy królowa pogrążona była w zadumie wywołującej na jej karminowych ustach lekki uśmiech, ktoś otworzył drzwi, uchylił pokrywający je kobierzec i ukazując bladą twarz, powiedział:

– Nie wiedzie się nam.

Katarzyna podniosła głowę i poznała księcia Gwizjusza.

– Jak to nie wiedzie się? – odrzekła. – Co mówisz, Henryku?

– Król coraz bardziej przywiązuje się do tych przeklętych hugonotów i jeżeli będziemy czekali na jego przyzwolenie, być może, bardzo długo jeszcze poczekamy z naszym przedsięwzięciem.

– Cóż więc takiego się stało? – zapytała Katarzyna, nie okazując żadnego wzruszenia na twarzy, na którą tak zręcznie, stosownie do potrzeb i okoliczności, przybierała zupełnie odmienne maski.

– Przed chwilą, może już po raz dwudziesty, zadałem Jego Królewskiej Mości pytanie, czy też długo jeszcze znosić będziemy wszystkie zuchwalstwa hugonotów, których osobliwie dopuszczają się po zranieniu admirała.

– I cóż ci na to mój syn odpowiedział? – zapytała Katarzyna.

– Odpowiedział: „Książę! Naród musi cię mieć w podejrzeniu, żeś chciał zamordować mojego drugiego ojca, admirała; broń się więc, jak ci się podoba. Co zaś do mnie, jeśli przypiszą mi ten czyn, sam się będę starał oczyścić z zarzutu...”. Po tych słowach odwrócił się ode mnie i poszedł karmić swoje psy.

– I nie próbowałeś go zatrzymać?

– Owszem. Lecz wtedy odpowiedział mi znanym Waszej Królewskiej Mości głosem, rzuciwszy na mnie pierwej jedno z tych spojrzeń, jemu tylko właściwych: „Książę! moje psy są głodne i nie można ich zmuszać, ażeby czekały: psy nie są ludźmi”. Przychodzę więc zawiadomić o tym Waszą Królewską Mość.

– Bardzo dobrze uczyniłeś – odpowiedziała królowa matka.

– Cóż teraz robić?

– Użyć ostatniego środka.

– Któż się tego podejmie?

– Ja! Czy król jest sam?

– Nie. Jest u niego pan de Tavannes.

– Zaczekaj tu. Albo lepiej idź za mną w oddaleniu.

Katarzyna powstała i udała się do pokoju, w którym na dywanach tureckich i aksamitnych poduszkach wylegiwały się ulubione charty króla. Na prętach umocowanych w ścianie siedziały trzy sokoły i mała sroczka; Karol IX zabawiał się łapaniem małych ptaszków w ogrodach starego Luwru i Tuilleries, zaczynających się wówczas budować.

Idąc, królowa przybrała na twarz bladość i wyraz smutku, a w oku jej zabłysła ostatnia, a raczej może pierwsza łza. Bez szmeru przystąpiła do Karola IX, rozdającego psom kawałki ciasta pokrajanego na równe cząstki.

– Mój synu – przemówiła Katarzyna z tak dobrze udanym wzruszeniem, że król zadrżał.

– Czego pani żądasz? – zapytał, odwracając się szybko.

– Oto przyszłam prosić cię, mój synu, abyś pozwolił mi odjechać do któregokolwiek z twoich zamków, byleby tylko w jak najodleglejszej stronie Francji położonego.

– Dlaczegóż to?... – zapytał Karol IX, utkwiwszy w matce szklane oczy, które niekiedy stawały się bardzo przenikliwymi.

– Dlatego że codziennie obrażają mnie hugonoci, dlatego że dzisiaj słyszałam cię grożącego protestantami w naszym Luwrze. Nie chcę dłużej być świadkiem podobnych scen.

– Lecz cóż mam robić, matko? – odpowiedział Karol IX z głębokim przekonaniem. – Chciano zabić admirała; podły morderca zabił już im odważnego de Mouya. Na Boga! Przecież trzeba, moja matko, ażeby była w królestwie jakaś sprawiedliwość.

– O! bądź pewny, mój synu – zawołała Katarzyna – że twa sprawiedliwość nie zakończy ich zemsty; gdyż jeżeli tej im odmówisz, sami sobie dadzą zadośćuczynienie. Dzisiaj mnie, jutro księciu Gwizjuszowi, a pojutrze tobie będą się starali odpłacić.

– Tak sądzisz, pani? – odpowiedział Karol IX głosem, w którym pierwszy raz przebiło się lekkie wahanie.

– Czyż nie widzisz – mówiła Katarzyna, nie panując już nad uniesieniem – że tu nie idzie o zamordowanie Franciszka Gwizjusza lub też admirała, nie o protestancką lub katolicką religię, lecz po prostu o strącenie z tronu syna Henryka II i o posadzenie na nim syna Antoniego de Bourbon?!

– O! Już zaczynasz przesadzać, moja matko – rzekł król.

– Jakież więc twoje zdanie, mój synu?

– Czekać, matko, czekać. W tym słowie zamyka się cała mądrość ludzka i podług mnie ten jest największy, najsilniejszy, a przede wszystkim najzręczniejszy, kto umie czekać.

– Więc czekaj, lecz ja czekać nie myślę.

Przy tych słowach Katarzyna skłoniła się i chciała wyjść. Karol IX zatrzymał ją.

– Cóż więc mam czynić, matko? – zapytał. – Jestem przede wszystkim sprawiedliwy i chciałbym, żeby wszyscy byli ze mnie zadowoleni.

Katarzyna zbliżyła się.

– Panie hrabio – rzekła do pana de Tavannes bawiącego się ze sroką – powiedz królowi, co byś uczynił, będąc na jego miejscu.

– Czy Wasza Królewska Mość pozwalasz? – zapytał hrabia.

– Mów, Tavannes, mów.

– Co Wasza Królewska Mość robi w takim razie na polowaniu, kiedy ranny dzik rzuca się na niego?

– Z odwagą go oczekuję i przebijam oszczepem – odparł Karol IX.

– Po to tylko, aby uniknąć rany – dodała Katarzyna.

– I dla rozrywki – podjął król z uśmiechem znamionującym jego odwagę posuniętą do wściekłości – lecz ja nie będę się bawił, zabijając swoich poddanych, a hugonoci w moich oczach mają równą z katolikami wartość.

– W takim razie – powiedziała Katarzyna – poddani twoi protestanci zrobią ci to samo co dzik, którego nie przebito oszczepem; oni cię strącą z tronu.

– O! tak pani myślisz?... – rzekł Karol IX tonem okazującym wyraźnie, że przykłada niewielką wagę do przepowiedni matki.

– Czyż nie widziałeś dzisiaj de Mouy’a z jego towarzyszami?

– Widziałem, właśnie niedawno wyszli ode mnie. Lecz czyż domagał się on czegoś niesłusznego?! Żądał śmierci mordercy swego ojca i admirała. Czyż nie ukarałem hrabiego de Montgommery za śmierć mojego ojca, a twojego męża, pomimo że śmierć ta zadana była przypadkiem?

– Dosyć już, Najjaśniejszy Panie – powiedziała urażona Katarzyna – nie mówmy lepiej o tym. Wasza Królewska Mość znajdujesz się pod opieką Boga. Bóg dał ci siłę, mądrość i wiarę. Lecz ja, nędzna kobieta, opuszczona zapewne przez Niego za grzechy moje, drżę z obawy i ustępuję.

Po tych słowach Katarzyna skłoniła się po raz drugi i wyszła, dając znak księciu Gwizjuszowi, który wszedł pod koniec rozmowy, ażeby pozostał i po raz ostatni spróbował nakłonić króla.

Karol IX odprowadził matkę wzrokiem, już jej jednak nie zatrzymując teraz. Potem zaczął bawić się z psami, pogwizdując piosenkę łowiecką.

Nagle przerwał.

– Matka moja ma szczególny umysł; nigdy nad niczym nie pomyśli. Nic nie znaczy dla niej zabić kilkudziesięciu hugonotów za to, że przyszli prosić o sprawiedliwość. Czyż nie mają oni do tego prawa?

– Kilkudziesięciu? – powtórzył książę Gwizjusz.

– A... książę tutaj – powiedział król, udając, że go dopiero teraz spostrzega. – Tak, kilkudziesięciu; niezły ubytek! O! gdyby kto do mnie przyszedł i odezwał się tymi słowy: „Najjaśniejszy Panie! uwolnię cię od razu od wszystkich nieprzyjaciół, tak że nazajutrz nikt ci ich śmierci wyrzucać nie będzie”, a! w takim razie, to co innego.

– A więc, Najjaśniejszy Panie...

– Tavannes – przerwał król – zmordujesz Margot. Posadź ją na miejsce. Że nosi imię mojej siostry, królowej Nawarry, to jeszcze nie powód, ażeby wszyscy mieli się z nią pieścić.

Tavannes posadził srokę na pręcie i zaczął bawić się uszami charta.

– Więc gdyby kto powiedział Waszej Królewskiej Mości: „Najjaśniejszy Panie! jutro będziesz uwolniony od wszystkich swoich nieprzyjaciół”, to...

– A za pośrednictwem jakiego świętego stałby się ów wielki cud?

– Dzisiaj mamy 24 sierpnia, a zatem świętego Bartłomieja...

– Ha! znakomity święty – mruknął król – dał się żywcem obedrzeć ze skóry.

Książę złowieszczo się uśmiechnął.

– I to ty, kochany braciszku – mówił dalej król – ty swoją małą szpadą ze złotą rękojeścią chcesz zamordować do jutrzejszego dnia dziesięć tysięcy hugonotów. Ha! ha! ha! No proszę! co to z ciebie za żartowniś!

I król parsknął śmiechem, lecz tak wymuszonym, że echo powtórzyło go jakimś ponurym dźwiękiem.

– Najjaśniejszy Panie! tylko jedno słowo – odezwał się książę, mimo woli zadrżawszy na ten śmiech, w którym nie było nic ludzkiego – dość skinąć, a wszystko będzie gotowe. Mam Szwajcarów, przeszło tysiąc szlachty, lekką jazdę, mieszczan; Wasza Królewska Mość ma swoją gwardię, przyjaciół, szlachtę katolicką... Jest nas dwudziestu przeciwko jednemu.

– Jeżeli książę jesteś tak silny, dlaczegóż, u diabła, brzęczysz mi o tym nad uszami... Rozporządź się beze mnie. 

I król obrócił się do psów.

Portiera podniosła się i znowu ukazała się Katarzyna.

– Wszystko idzie dobrze, cel już bliski – szepnęła księciu – nalegaj na niego, a ustąpi.

Portiera znów opadła.

Karol IX nie widział tej sceny, a może udawał, że nie widzi.

– Chciałbym jednak wiedzieć – rzekł książę Gwizjusz – w razie jeżeli sam zacznę działać, czy rozporządzenia moje podobają się Waszej Królewskiej Mości?

– Doskonale, Henryku, przykładasz mi nóż do gardła; lecz nie sądź, że ci się poddam, czyż nie jestem królem?

– Nie, jeszcze nie, Najjaśniejszy Panie, lecz jeśli zechcesz, jutro możesz nim zostać.

– Tak... a więc – mówił Karol IX – mam pozwolić, żeby zamordowano króla Nawarry, księcia Kondeusza... u mnie w Luwrze... co?

Potem głosem stłumionym dodał:

– Poza Luwrem to co innego.

– Najjaśniejszy Panie – odrzekł książę – dziś wieczorem pójdą oni na hulankę z księciem d’Alençon.

– Tavannes – zawołał król, doskonale udając zagniewanego – czemu drażnisz psa? Pójdź tu, Akteon **(Akteon – w mitologii greckiej myśliwy, który zobaczył Artemidę w kąpieli. Został za to zamieniony w jelenia i rozszarpany przez własne psy.)**.

I Karol IX, nie słuchając więcej, wyszedł z pokoju, pozostawiwszy w zadziwieniu księcia i Tavannesa.

Tymczasem zupełnie inna scena miała miejsce w pokojach Katarzyny, która skinąwszy księciu Gwizjuszowi, ażeby nie ustępował, wróciła do siebie i zastała osoby zwykle zbierające się u niej.

Katarzyna wyszła ponura, wróciła zaś z uśmiechem na ustach. Wkrótce pozwoliła odejść swoim damom i dworzanom; pozostała tylko Małgorzata, która siedząc na kufrze przy otwartym oknie, spoglądała na niebo, zatopiona w głębokiej zadumie. Królowa matka, pozostawszy sam na sam z córką, po kilkakroć otwierała usta, chcąc przemówić, lecz straszna myśl spychała jej słowa z ust w głąb piersi. W tejże chwili wszedł król Nawarry. Piesek leżący na krześle skoczył i pobiegł do niego.

– A, to ty, mój synu? – zapytała Katarzyna, zadrżawszy – pozostajesz na wieczerzy w Luwrze?

– Nie, pani – odpowiedział Henryk – wychodzimy dziś na miasto z panami d’Alençon i Kondeuszem. Sądziłem nawet, że ich tu znajdę.

Katarzyna uśmiechnęła się.

– Idźcie, panowie, idźcie... – powiedziała. – Mężczyźni są szczęśliwi, że mogą zawsze wychodzić... Nieprawdaż, moja córko?

– W istocie – odparła Małgorzata – swoboda jest rzeczą nieocenioną!

– Czy nie chcesz, pani, przez to powiedzieć, że to ja ci ją wydzieram? – rzekł Henryk, kłaniając się żonie.

– Nie, panie, ubolewam nie nad sobą, lecz w ogóle nad kobietami.

– Czy czasem, mój synu, nie odwiedzisz admirała? – zapytała Katarzyna.

– Być może, wstąpię do niego.

– Uczyń to, a dasz dobry przykład. Jutro zaś powiadomisz mnie o jego zdrowiu.

– Pójdę więc, jeżeli mój zamiar uważasz pani za dobry.

– Ja? – odrzekła Katarzyna – ja nic nie śmiem radzić... Lecz kto tam? Odpraw, mój synu; nie przyjmuję nikogo.

Henryk postąpił kilka kroków ku drzwiom, aby wypełnić rozkaz królowej matki, lecz w tej chwili uchylono portierę i jasna główka pani de Sauve wsunęła się do pokoju.

– Pani – powiedziała Karolina – przyszedł perfumiarz René, którego Wasza Królewska Mość raczyłaś zawołać.

Katarzyna rzuciła na króla Nawarry spojrzenie szybkie jak błyskawica. Młody książę zaczerwienił się z lekka, a potem nagle straszną pokrył się bladością. Nazwisko, które wymówiono, nosił zabójca jego matki. Henryk, czując, że twarz jego zdradza wewnętrzne wzruszenie, oparł się na parapecie okna. Piesek zaszczekał.

W tej chwili weszły dwie osoby: jedna, którą już oznajmiono, i druga, mająca zawsze wolny wstęp.

Pierwszą był perfumiarz René. Zbliżył się on do królowej, pełen uniżonej grzeczności sług florenckich, trzymając w rękach otwartą szkatułkę, której wszystkie przegródki napełnione były proszkami i flakonikami.

Drugą osobą była księżna lotaryńska, starsza siostra Małgorzaty. Weszła ona tajemnymi drzwiczkami, prowadzącymi do gabinetu króla. Księżna była blada i drżała; spodziewając się, że Katarzyna, zajęta z panią de Sauve oglądaniem szkatułki przyniesionej przez Renégo, nie spostrzeże jej, usiadła obok Małgorzaty; król Nawarry stał obok żony, z ręką na czole, jak człowiek, nagle olśniony światłem, stara się przyjść do siebie.

Prawie w tejże chwili Katarzyna zwróciła się do Małgorzaty i rzekła:

– Moja córko, możesz już odejść do siebie. A ty, mój synu, możesz iść pobawić się na mieście.

Małgorzata wstała; Henryk obrócił się, zamierzając wyjść.

Księżna lotaryńska pochwyciła Małgorzatę za rękę.

– Siostro – powiedziała cicho i prędko – na imię Gwizjusza, któremu ocaliłaś życie i który teraz ratuje twoje, zaklinam cię, nie oddalaj się stąd, nie chodź do swoich pokoi.

– Co tam mówisz, Klaudio? – zapytała Katarzyna.

– Nic, matko.

– Ej! ty coś szepnęłaś Małgorzacie.

– Życzyłam jej dobrej nocy i zarazem oświadczyłam, że księżna de Nevers przesyła jej swoje uszanowanie.

– A gdzież jest ta piękna księżna?

– U swego szwagra, księcia Gwizjusza.

Katarzyna spojrzała na córki podejrzliwie i zmarszczyła brwi.

– Pójdź tutaj, Klaudio – zawołała.

Klaudia usłuchała. Katarzyna wzięła ją za rękę.

– Coś jej powiedziała, gaduło? – syknęła królowa, ściskając silnie dłoń córki.

Henryk, nic nie słysząc, lecz nie straciwszy z oczu ani jednego poruszenia królowej, księżnej Klaudii i Małgorzaty, zwrócił się do żony:

– Pozwól mi, pani, ucałować twoją dłoń. – Małgorzata wyciągnęła doń drżącą rękę.

– Co ci Klaudia mówiła? – szepnął Henryk, nachylając się do jej palców.

– Żebym nie wychodziła stąd. Na Boga!... nie wychodź ty także.

Te słowa przebiegły w głowie Henryka jak błyskawica, lecz blask jej był dostateczny, ażeby oświecić go co do całego spisku.

– To jeszcze nie wszystko – powiedziała Małgorzata – oto list przyniesiony przez szlachcica prowansalskiego.

– Pana de La Mole?

– Tak.

– Dziękuję – odrzekł Henryk, chowając list.

I odszedłszy od zalęknionej żony, położył rękę na ramieniu florentczyka.

– No i cóż, panie René – zapytał – jakże tam idzie handel?

– Dosyć dobrze – odpowiedział truciciel ze swym zdradzieckim uśmiechem.

– I ja tak myślę – rzekł Henryk – skoro posiadasz za klientów wszystkie ukoronowane głowy nie tylko we Francji, ale i za granicą.

– Wyjąwszy głowę króla Nawarry – uczynił zuchwałą uwagę florentczyk.

– Tak, tak! – zawołał Henryk – masz słuszność; a jednak biedna moja matka, która u ciebie wszystko kupowała, umierając, polecała pamięci mej perfumiarza Renégo. Jutro lub pojutrze przyjdź do mnie i przynieś perfumy, najlepsze, jakie masz.

– To ci wcale nie wyjdzie na złe – wtrąciła z uśmiechem Katarzyna – mówią...

– Że ode mnie nieosobliwie pachnie – przerwał Henryk, śmiejąc się także – lecz któż ci, matko, o tym powiedział? Czy Małgorzata?

– Nie, mój synu – odrzekła Katarzyna – pani de Sauve.

W tejże chwili księżna lotaryńska, nie mogąc, mimo usiłowań, zapanować nad sobą, wybuchnęła łkaniem. Henryk nawet się nie obejrzał.

– Co ci jest, siostro? – zawołała Małgorzata, rzucając się do Klaudii.

– Nic – odpowiedziała Katarzyna, stając pomiędzy nimi. – Miewa ona często gorączkę nerwową, którą Mazille radzi leczyć ziołami.

I znowu z większą jeszcze siłą ścisnęła rękę starszej córki; następnie, obracając się do młodszej, rzekła:

– No i cóż, Małgorzato, czyż mię słyszałaś, żem cię prosiła, abyś odeszła do siebie? Jeżeli i tego za mało, rozkazuję ci.

– Przebacz, matko – powiedziała Małgorzata, blada i drżąca. – Życzę spokojnej nocy Waszej Królewskiej Mości.

– Spodziewam się, że twoje życzenie się spełni. Dobranoc ci.

Małgorzata odeszła wolnym i niepewnym krokiem, na próżno starając się spotkać wzrok męża, który nawet nie obejrzał się za nią. Nastała chwila milczenia. Katarzyna nie spuszczała z oczu księżnej Lotaryńskiej, z założonymi rękoma spoglądającej na matkę. Henryk stał odwrócony tyłem, lecz całą tę scenę widział w lustrze, udając, że sobie smaruje wąsy pomadą tylko co wziętą od Renégo.

– Cóż, Henryku – zapytała Katarzyna – czy wyjdziesz nareszcie?

– A... prawda! – zawołał król Nawarry. – Na honor! zapomniałem, że książę d’Alençon i książę Kondeusz czekają na mnie. Ten cudowny zapach upoił mnie. Zdaje mi się, że pamięć straciłem. Do widzenia, pani.

– Do widzenia... A jutro nie zapomnij powiadomić mnie o zdrowiu admirała.

– Nie zaniedbam tego uczynić. Febe, czego chcesz?

– Febe! – krzyknęła ze złością Katarzyna.

– Zawołaj ją, pani, do siebie – rzekł Bearneńczyk –– gdyż nie chce mnie stąd wypuścić.

Królowa matka wstała i przytrzymała pieska za obróżkę, dopóki Henryk nie wyszedł z tak wesołą i spokojną twarzą, jak gdyby nie czuł w głębi serca, że życiu jego grozi niebezpieczeństwo.

Piesek, puszczony przez Katarzynę, czując się wolny, rzucił się za Henrykiem, lecz znalazłszy drzwi zamknięte, ponuro tylko zawył, wsadziwszy długą mordkę za portierę.

– Teraz, Karolino – powiedziała Katarzyna do pani de Sauve – zawołaj mi panów Gwizjusza i Tavannesa, znajdujących się w mojej modlitewni. Po powrocie odprowadzisz do domu księżnę lotaryńską, gdyż jest trochę słaba.

ROZDZIAŁ VII

Noc 24 sierpnia 1572 roku

Skoro La Mole i Coconnas zjedli w oberży „Pod Piękną Gwiazdą” lichą wieczerzę (gdyż pieczone ptaki były tylko na szyldzie), Coconnas wyciągnął nogi, podparł się łokciami o stół i dopijając ostatnią szklankę wina, zapytał:

– I cóż, czy zaraz idziesz spać, panie de La Mole?

– Na honor, zamierzam to uczynić, gdyż być może, iż mnie w nocy obudzą.

– I ja także – powiedział Coconnas – jednak zdaje mi się, że w takim razie zamiast iść spać i dać na siebie czekać tym, co po nas przyślą, lepiej każmy sobie podać karty i grajmy. Tym sposobem zastaną nas gotowych.

– Chętnie bym się na to zgodził – odrzekł La Mole – lecz na karty brak mi pieniędzy; całego majątku mam zaledwie sto talarów złotem.

– Sto talarów złotem! – zawołał Coconnas – i jeszcze się pan uskarżasz? Do kroćset, ja mam tylko sześć.

– Wątpię – odparł La Mole – widziałem przecież, jak pan wyjmowałeś z kieszeni worek, który wydawał mi się nie tylko pełny, lecz nawet tęgo nabity.

– Eh!... – powiedział Coconnas –– to są pieniądze przeznaczone na uiszczenie dawnego długu, który muszę oddać staremu przyjacielowi mego ojca, zdaje się, takiemu hugonotowi jak i pan. Tak – dodał, uderzywszy się po kieszeni – jest tu sto sztuczek złota, lecz należą one do pana Mercandon. Moja spuścizna ogranicza się, jak już panu powiedziałem, do sześciu talarów.

– Więc jakże będziemy grali?

– Właśnie też dlatego chciałem grać... Zresztą, wiesz pan, jaka mi przyszła myśl?

– Jakaż?

– Obydwaj przyjechaliśmy do Paryża w jednym celu?

– Tak jest.

– Każdy z nas ma silnego protektora?

– Tak jest.

– Pan, bez wątpienia, tak polegasz na swoim, jak ja na moim.

– Tak jest.

– A więc przyszło mi na myśl, ażebyśmy najprzód grali o pieniądze, a następnie o pierwszą otrzymaną łaskę u dworu lub też o pierwsze powodzenie w miłości.

– W istocie to bardzo dowcipnie – odparł z uśmiechem La Mole – lecz przyznam, że nie jestem tak zapalonym graczem, ażebym ośmielił się powierzyć całą mą przyszłość karcie albo kościom; gdyż tak moje życie, jak i twoje bez wątpienia zależeć będzie od pierwszej łaski u dworu.

– Więc nie stawiajmy na kartę pierwszej łaski u dworu, lecz grajmy o kochankę.

– Wykonaniu tego zamiaru przeszkadza tylko jedna okoliczność – powiedział La Mole.

– Jaka?

– Że wcale nie mam kochanki.

– I ja również, lecz spodziewam się, że sobie niebawem jakąś znajdę. Dzięki Bogu!... nie będę postacią swoją odstraszał kobiet ani też mi tutaj ich nie zabraknie.

– A więc pod tym względem nie odczujesz braku, panie de Coconnas, lecz ponieważ nie bardzo wierzę w swoją gwiazdę miłosną, grać więc z panem o miłość kochanki byłoby to samo, co pana okraść. Dlatego też postaw pan lepiej na kartę swoje sześć talarów, jeżeli je przegrasz, a będziesz chciał grać dłużej, to przecież jesteś szlachcicem, a słowo szlacheckie warte jest tyle co złoto.

– To co innego! – zawołał Coconnas – masz pan słuszność; słowo szlacheckie warte jest złota, zwłaszcza gdy szlachcic jest w łaskach u dworu. Wierz mi pan, że niewiele ryzykuję, stawiając na kartę pierwszą otrzymaną u dworu łaskę.

– Bez wątpienia, możesz ją pan przegrać, lecz ja nie mogę wygrać, gdyż będąc na usługach króla Nawarry, nic nie mogę otrzymać od księcia Gwizjusza.

– A heretyku! zwąchałem cię – mruknął gospodarz, nie przestając czyścić starego kasku.

Lecz zaraz zamilkł i przeżegnał się.

– Aha! pokazuje się stąd – mówił Coconnas, tasując podane przez chłopca karty – że pan jesteś...

– Kim?

– Hugonotem.

– Kto, ja?

– Tak.

– Przypuśćmy, że tak jest w istocie –– rzekł La Mole, uśmiechając się. – Czy masz coś przeciw temu?

– O!... dzięki Bogu, nie. Mnie to wszystko jedno. Z całego serca nienawidzę ich religii, lecz nie jestem nieprzyjacielem hugonotów; zresztą teraz są oni w modzie.

– Tak – odpowiedział, śmiejąc się La Mole – dowodem tego jest wystrzał z rusznicy do admirała. Czy czasem nie zechcesz pan grać o wystrzał?

– Zostawiam to do woli pańskiej – rzekł Coconnas – ja chciałbym tylko grać, mało mnie obchodzi o co.

– Zaczynajmy więc – powiedział La Mole, zbierając rozdane karty i układając je w ręku według kolorów.

– Dobrze, graj pan śmiało i z zaufaniem, bo jeżeli przegram nawet sto talarów złotem, jutro zwrócę je panu.

– A więc szczęście nawiedzi pana we śnie?

– Nie, pójdę go szukać.

– Gdzie, powiedz mi pan? Pójdziemy razem.

– W Luwrze.

– Czy pan tam idziesz tej nocy?

– Tak jest; mam oznaczoną schadzkę z wielkim księciem Gwizjuszem.

Skoro tylko Coconnas powiedział, że pójdzie szukać szczęścia w Luwrze, La Hurière przestał czyścić szyszak i stanął za La Mole’em tak, że sam tylko Coconnais mógł go widzieć, i zaczął dawać mu znaki, lecz Piemontczyk, zajęty grą i rozmową, wcale ich nie postrzegał.

– Dziwna rzecz – powiedział La Mole – prawdę pan mówiłeś, żeśmy się urodzili pod jedną gwiazdą. I ja także mam tej nocy oznaczoną schadzkę w Luwrze, nie z księciem Gwizjuszem jednak, lecz z królem Nawarry.

– A hasło znasz pan?

– Znam.

– I umówiony znak?

– Nie.

– A ja wiem; moje hasło jest...

Przy tych słowach Piemontczyka La Hurière zrobił tak wyraźny gest, że Coconnas, właśnie w chwili kiedy podniósł głowę, aby wyjawić swą tajemnicę, zatrzymał się jak wryty. Mina gospodarza uderzyła go bardziej aniżeli przegrana trzech talarów.

La Mole, zauważywszy zdziwienie malujące się na twarzy partnera, obrócił się, lecz ujrzał za sobą oberżystę z założonymi rękoma, ubranego w kask, który przed chwilą czyścił.

– Co panu jest? – zapytał swego towarzysza.

Coconnas spojrzał na gospodarza, następnie na La Mole’a, nie odpowiedziawszy ani słowa, gdyż zgoła nie pojmował znaków La Hurière’a.

Ten zaś poznał, że już czas pośpieszyć mu na pomoc.

– Ja także bardzo lubię grać – odezwał się nagle – i właśnie kiedy przyszedłem przyjrzeć się, jak panowie gracie, zobaczył mnie pan hrabia w kasku i bez wątpienia zdziwiło go, że zobaczył w takim ubraniu biednego mieszczanina.

– Zabawna figura, nie ma co mówić – zawołał La Mole, parsknąwszy śmiechem.

– I cóż – powiedział La Hurière, sprytnie udając człowieka ograniczonego i wzruszając ramionami, jakby chciał ich przekonać o swej niższości – myśmy nie rycerze i wcale nie mamy postaci wykwintnej! Taka szlachta jak panowie łatwo może paradować w złoconych kaskach i z ozdobnymi rapierami. A my bylebyśmy tylko dobrze odbyli wartę...

– Czy chodzisz na wartę? – zapytał La Mole, z kolei tasując karty.

– A jakże, panie hrabio. Jestem sierżantem w oddziale policji miejskiej.

Powiedziawszy to, La Hurière, korzystając z tego, że La Mole rozdawał karty, położył palec na ustach na znak milczenia i odszedł.

Coconnas, jeszcze bardziej zdumiony i roztargniony, stracił wkrótce resztę swoich pieniędzy.

– Dobrze, już przegrałeś pan całe sześć talarów. Czy chcesz jeszcze odegrać się na rachunek swego przyszłego szczęścia?

– Jak najchętniej – odrzekł Coconnas.

– Lecz mówiłeś, zdaje mi się, że masz oznaczoną schadzkę z księciem Gwizjuszem?

Coconnas zwrócił spojrzenie ku miejscu, gdzie była kuchnia, i zobaczył gospodarza dającego mu, jak i poprzednio, znaki oczyma.

– Tak jest – odparł – lecz jeszcze wcześnie. Lepiej pomówmy o tobie, panie de La Mole.

– Ja myślę, że lepiej będzie pomówić o grze, kochany panie de Coconnas, gdyż jeżeli się nie mylę, powinienem wygrać jeszcze sześć talarów.

– A, prawda... zawsze mi mówiono, że hugonoci są szczęśliwi w grze. Niech to diabli porwą! Mam wielką chęć zostać hugonotem.

Oczy La Hurière’a błysnęły jak dwa węgle, lecz Coconnas, zupełnie zajęty grą, nie spostrzegł tego.

– Uczyń to, hrabio, uczyń! – powiedział La Mole – przyjmiemy cię wszyscy z radością.

Coconnas podrapał się za uchem.

– Gdybym był przekonany, że pańskie szczęście stąd się bierze...

– A przy tym – przerwał La Mole – religia nasza tak jest piękna, prosta, czysta!

– I w modzie – dodał Coconnas – a co najgłówniejsze, przynosi szczęście w kartach, gdyż niech mnie diabli porwą, jeżeli za każdym razem nie masz pan w ręku asa, chociaż uważam na pana od samego początku gry. Pan grasz śmiało i honorowo.

– Winieneś mi pan znowu sześć talarów więcej – spokojnie wtrącił La Mole.

– Ah!... jak pan mnie ogrywasz – powiedział Coconnas – jeżeli tej nocy nie będę zadowolony z księcia Gwizjusza...

– To cóż?...

– To jutro poproszę pana, ażebyś mnie przedstawił królowi Nawarry; bądź pan jednak spokojny, gdyż jeżeli zostanę hugonotem, będę lepszym aniżeli Luter, Kalwin, Melanchton i wszyscy reformatorzy na świecie.

– Tss! – powiedział La Mole – pogniewasz się pan z naszym gospodarzem.

– Prawda – odrzekł Coconnas, oglądając się w kierunku kuchni. – Lecz nie, on nas nie słucha; bardzo jest teraz zajęty.

– Cóż on tam robi? – zapytał La Mole, który nie widział La Hurière’a.

– Rozmawia z... Niech mnie diabli wezmą! To on!

– Kto taki?

– Jeden z tych ptaków nocnych, z którym rozmawiał właśnie wtedy, kiedyśmy przyjechali; pamiętasz pan tego człowieka w żółtym kaftanie i szarym płaszczu. A! Jak się oburza! jak się gniewa La Hurière! Powiedz no, rozstrzygasz losy Europy czy co?

Lecz tym razem La Hurière odpowiedział tak energicznym gestem, że Coconnas, jakkolwiek bardzo lubił grać w karty, wstał i zbliżył się do niego.

– Dokąd pan idziesz? – zapytał La Mole.

– Czy pan rozkaże dać wina? – rzekł La Hurière, żywo chwytając Piemontczyka za rękę. – Zaraz dadzą, Grzegorzu, podaj wina!

Następnie szepnął mu do ucha:

– Milczenie, milczenie, jeżeli ci, hrabio, życie miłe! Odpraw natychmiast swego towarzysza.

La Hurière był tak blady, a jego towarzysz tak posępny, że Coconnas uczuł, jak dreszcz przebiegł mu po całym ciele. Następnie, zwróciwszy się do La Mole’a, powiedział:

– Daruj mi, panie de La Mole, przegrałem już pięćdziesiąt talarów. Dzisiaj mi jakoś nie idzie. Już więcej grać nie myślę.

– Bardzo dobrze, jak się panu podoba – odrzekł La Mole. – Zresztą, cieszę się, że będę mógł cokolwiek odpocząć, La Hurière!

– Co pan hrabia rozkażesz?

– Jeżeli po mnie kto przyjdzie od króla Nawarry, natychmiast mnie obudź. Nie będę się rozbierał, ażeby być gotowym.

– I ja także – rzekł Coconnas – ażeby nie zmuszać Jego Książęcej Mości do oczekiwania na mnie choćby przez chwilę, pójdę przygotować sobie znak. La Hurière, daj mi nożyczki i arkusz białego papieru.

– Grzegorzu! – zawołał La Hurière – papieru białego na napisanie listu i nożyczek na wykrojenie koperty!

Istotnie, tu dzieje się coś nadzwyczajnego – pomyślał Piemontczyk.

– Dobranoc, panie de Coconnas – powiedział La Mole. – Ty zaś, mój gospodarzu, zaprowadź mnie do mego pokoju. Dobranoc.

I La Mole znikł z oberżystą na zakręcie schodów. Wtedy towarzysz La Hurière’a schwycił Piemontczyka za rękę i ciągnąc go w kąt, rzekł prędko:

– Sto razy byłeś pan gotów zdradzić tajemnicę, od której zawisł los królestwa. Bóg zamknął ci usta. Jeszcze jedno słowo, a byłbyś już nie żył. Teraz jesteśmy sami...

– Lecz któż pan jesteś, że śmiesz mówić do mnie takim rozkazującym tonem?

– Czyś pan czasem nie słyszał o Maurevelu?

– Mordercy admirała?

– I kapitana de Mouy.

– Słyszałem.

– Wiedz tedy, że ja jestem Maurevel.

– O!... – zawołał Coconnas.

– Słuchaj więc.

– Naturalnie, że słucham.

– Tss! – powiedział Maurevel, kładąc palec na ustach. Coconnas nadstawił ucha.

W tej chwili słychać było, jak oberżysta zamykał drzwi w pokoju, a następnie w korytarzu.

Po chwili powrócił, podał krzesła swoim gościom i sam, siadając, powiedział:

– Wszystko zamknięte jak się należy. Panie de Maurevel, możesz mówić.

Jedenasta godzina biła na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois. Maurevel liczył uderzenia młotka, głucho i ponuro rozchodzące się pośród nocy, a kiedy ostatnie rozpłynęło się w powietrzu, zapytał:

– Panie Coconnas, czy jesteś dobrym katolikiem? – Coconnas, zatrwożony ostrożnością towarzyszy, odrzekł:

– Tak sądzę.

– I jesteś pan oddany królowi? – mówił dalej Maurevel.

– Duszą i ciałem. Obrażasz mnie pan, stawiając podobne pytania.

– O to nie będę się kłócił; udasz się pan tylko za nami.

– Dokąd?

– Niech to pana wcale nie obchodzi. My już cię zaprowadzimy; idzie tu o pańskie szczęście, a może nawet o życie.

– Uprzedzam pana, że o północy muszę być w Luwrze.

– Wszyscy tam idziemy.

– Książę Gwizjusz mnie oczekuje.

– I nas także.

– Lecz ja mam osobne hasło – mówił dalej Coconnas, rozgniewany, że musi dzielić zaszczyt znajdowania się na posłuchaniu z Maurevelem i La Hurière’em.

– I my również.

– Lecz ja mam jeszcze prócz tego umówiony znak.

Maurevel uśmiechnął się, dobył z zanadrza kilkanaście krzyżów wyciętych z białej materii, dał jeden La Hurière’owi, drugi hrabiemu de Coconnas, a trzeci wziął sam.

La Hurière przypiął krzyż do kasku, a Maurevel do kapelusza.

– A więc posłuchanie oznaczone jest dla wszystkich? – zawołał zdumiony Coconnas.

– Tak, to jest dla wszystkich dobrych katolików.

– To w Luwrze jest uroczystość, uczta królewska, nieprawdaż?! – zawołał Coconnas. – I chcą stamtąd wypędzić tych psów hugonotów? Doskonale! wyśmienicie!

– Tak, tak, w Luwrze będzie uroczystość – powiedział Maurevel – bankiet królewski, na który hugonoci są zaproszeni. Nie dosyć na tym; oni będą bohaterami tej uroczystości, zapłacą nawet za ucztę. Jeżeli więc pan chcesz należeć do naszych, pójdziemy przede wszystkim zaprosić ich głównego obrońcę, ich Gedeona, jak mówią.

– Admirała? – zapytał Coconnas.

– Tak, tego starego szczura, do którego spudłowałem jak jakiś fuszer, chociaż strzelałem z rusznicy należącej do króla.

– Otóż i ja dlatego, panie hrabio, czyściłem szyszak, ostrzyłem szpadą i sztylet – rzekł zadyszanym głosem La Hurière, zamieniony na rycerza.

Przy tych słowach Coconnas zadrżał i zbladł; zaczynał bowiem pojmować, w czym rzecz.

– Czyżby?... – zawołał – ta uczta... ta uroczystość...

– Właśnie zaczynasz się pan domyślać – przerwał Maurevel. – Widać, że ci heretycy nie uprzykrzyli się panu, tak jak nam, swymi zuchwałymi postępkami.

– Więc pan zamierzasz iść do admirała i...?

Maurevel uśmiechnął się i pociągnął Piemontczyka do okna.

– Patrz pan – mówił – czy widzisz na placu, tam, na końcu ulicy, ten tłum, który pośród ciemności szykuje się w milczeniu?

– Widzę.

– Oni również, jak La Hurière, jak pan, jak i ja, mają krzyże na kapeluszach.

– Cóż więc?

– Tłum ten jest to oddział Szwajcarów z pomniejszych kantonów, zostających pod dowództwem Toquemota; pan wiesz, że oni trzymają stronę króla.

– O! O!... – rzekł Coconnas.

– Teraz: czy widzisz pan ten tłum rycerzy przechodzący przez bulwar? Czy poznajesz pan ich dowódcę?

– Jakżeż mam go poznać – powiedział Coconnas, drżąc na całym ciele – kiedy dopiero dzisiaj wieczorem przybyłem do Paryża.

– Jest to ten, który panu oznaczył schadzkę o północy w Luwrze.

– Książę Gwizjusz?

– On sam. Z nim idą Marcel i były Choron – teraźniejszy starszy zgromadzenia kupców. Oni to podniosą na nogi całe mieszczaństwo. Lecz otóż i kapitan tej dzielnicy wchodzi na naszą ulicę; uważaj pan dobrze, co będzie robił.

– Puka do drzwi domów. Lecz cóż to widać na drzwiach, do których puka?

– Białe krzyże, takie same, jakie mamy na naszych kapeluszach. Dawniej pozostawiano Bogu wybierać z tłumu swoich! Teraz jesteśmy bardziej oświeceni i uwalniamy go od tego trudu.

– A! z każdego domu, do którego puka, wychodzą uzbrojeni ludzie.

– Zapuka i do nas, a wtedy i my także wyjdziemy.

– Więc wszyscy tak się gromadzą dlatego tylko, ażeby zamordować jednego starego hugonota? Do diabła! to wstyd! Tak robią rozbójnicy, a nie rycerze.

– Młodzieńcze! – powiedział Maurevel – jeżeli masz wstręt do starców, wybieraj młodych, gdyż będziesz miał w czym przebierać. Jeżeli nie lubisz sztyletu, weź szpadę; hugonoci nie są z tych, co to pozwalają się zarzynać bez oporu. Pan wiesz, że hugonoci, starzy czy młodzi, twardą mają skórę.

– Jak to?! Więc wszystkich ich wymordują?! – zawołał Coconnas.

– Wszystkich.

– Z rozkazu króla?

– Z rozkazu króla i księcia Gwizjusza.

– A kiedyż to?

– Jak uderzą w dzwon na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois.

– Aha! to dlatego ów kochany Niemiec z dworu księcia Gwizjusza... jak się nazywa?...

– Pan de Besme.

– Tak, tak, prawda. Więc to dlatego pan de Besme mówił mi, ażebym śpieszył zaraz na pierwsze uderzenie w dzwon alarmowy?

– Widziałeś, hrabio, pana de Besme?

– Widziałem, nawet z nim mówiłem.

– Gdzie?

– W Luwrze. On to wprowadził mnie, powiedział hasło i...

– Patrz pan.

– Na Boga! wszak to on!

– Czy chcesz, hrabio, pomówić z nim?

– Na mą duszę! to by nie zaszkodziło. – Maurevel szybko otworzył okno. 

Besme dopiero co przeszedł przed oknem z oddziałem dwudziestu ludzi.

– Gwizjusz i Lotaryński! – rzekł Maurevel.

Besme stanął i domyślając się, że ktoś ma mu coś do powiedzenia, przybliżył się.

– A! to ty, panie de Maurevel.

– Tak jest, to ja; kogo tu pan szukasz?

– Szukam oberży „Pod Piękną Gwiazdą”, gdyż chciałbym uprzedzić niejakiego pana de Coconnas.

– Jestem tu, panie de Besme – odezwał się hrabia.

– A! bardzo dobrze... Jesteś pan gotów?

– Gotów; lecz cóż mam robić?

– Powie to panu Maurevel, który jest dobrym katolikiem.

– A co, słyszysz pan? – zapytał Maurevel.

– Słyszę – odpowiedział Coconnas. – A pan gdzie idziesz, panie de Besme?

– Ja? – zapytał de Besme, śmiejąc się.

– Tak jest, pan.

– Ja pójdę tylko powiedzieć słówko admirałowi.

– Powiedz mu pan dwa, gdy się tego okaże potrzeba – dodał Maurevel – tak że jeżeli przypadkiem ocknie się po pierwszym, żeby się już nie ocknął po drugim.

– Bądź pan spokojny, panie de Maurevel; weź tylko tego młodzieńca pod swoją opiekę.

– Dobrze – odpowiedział Coconnas – ja jestem chartem, a psy dobrej rasy polują węchem.

– Do widzenia.

– Spiesz pan.

– A pan?

– Zacznij pan polować, my nie spóźnimy się na podział łupu.

De Besme odszedł, a Maurevel zamknął okno.

– Słyszałeś, młodzieńcze! – rzekł Maurevel. – Jeżeli masz jakiego osobistego nieprzyjaciela, chociażby i nie hugonota, wszystko jedno, wpisz go na swoją listę, a pójdzie na równi z innymi.

Coconnas, ogłuszony wszystkim, co słyszał i widział, spoglądał kolejno to na oberżystę, przybierającego groźne pozy, to na Maurevela, wyjmującego jakiś papier.

– Co się mnie tyczy, oto moja lista – z zimną krwią powiedział Maurevel.

– Trzystu! Jeżeli każdy dobry katolik rozprawi się tej nocy choćby z dziesiątą częścią tego, co ja na siebie biorę, to jutro nie będzie ani jednego heretyka w całym królestwie.

– Tss! – szepnął La Hurière.

– Cóż to? – zapytali razem Maurevel i Coconnas.

W tej chwili dało się słyszeć pierwsze uderzenie dzwonu na wieży Saint-Germain-l’Auxerrois.

– Sygnał! – zawołał Maurevel. – A więc zaczniemy wcześniej. Było umówione o północy... tym lepiej! Jeśli idzie o sławę Boga lub króla, lepsze są zegary, które pośpieszają, niż te, co się spóźniają.

W samej rzeczy, dźwięk kościelnego dzwonu ponuro rozlegał się pośród nocy. 

Zaraz potem nastąpił pierwszy wystrzał i prawie tejże samej chwili mnóstwo pochodni oświetliło jak błyskawica ulicę de l’Arbre-Sec.

Coconnas powiódł po czole ręką zwilgotniałą od potu.

– A więc stało się! – zawołał Maurevel. – W drogę!

– Zaraz, zaraz! – zawołał gospodarz. – Zanim wyjdziemy, zabezpieczmy swoje mieszkania, jak to zwykle wypada robić przed wojną. Alboż ja chcę, ażeby zamordowano moją żonę i dzieci, podczas kiedy będę na mieście? Wszak u mnie w domu jest heretyk.

– Pan de La Mole! – zawołał Coconnas, zerwawszy się ze stołka.

– A tak, sam wpadł w zasadzkę.

– Jak to?... – zapytał Coconnas – czyż śmiałbyś napaść na swego gościa?

– Wszak to na niego ostrzyłem rapier.

– O! o!... – mruknął Piemontczyk, marszcząc brwi.

– Dotychczas zarzynałem tylko zające, kaczki i kury – powiedział szanowny oberżysta – nie wiem więc, jak się trzeba brać do roboty, chcąc zabić człowieka. Otóż spróbuję moich zdolności na tym zuchu. Jeżeli to nie wypadnie mi bardzo zręcznie, przynajmniej nie będę miał świadków, którzy by się ze mnie mogli wyśmiewać.

– O, na to to już nie pozwolę! – zawołał Coconnas. – Pan de La Mole jest moim towarzyszem, pan de La Mole ze mną jadł kolację, pan de La Mole grał ze mną w karty.

– Prawda, lecz pan de La Mole jest heretykiem – dodał Maurevel – los pana de La Mole przesądzony i jeżeli my go nie zabijemy, zabiją go inni.

– Nie mówiąc jeszcze o tym – wtrącił gospodarz – że wygrał od pana pięćdziesiąt talarów.

– To prawda – odparł Coconnas – lecz jestem przekonany, że wygrał je sprawiedliwie.

– Czy sprawiedliwie, czy nie, zawsze musisz mu pan zapłacić. Jeżeli zaś go zabiję, to się pan skwitujesz.

– Nie ma czasu gawędzić! Prędzej do roboty! – krzyknął Maurevel. – Zastrzel go, przebij go, rozbij mu łeb młotem, wszystko jedno, bylebyś tylko z nim skończył jak najprędzej. Inaczej nie będziemy mogli dotrzymać danego słowa i spóźnimy się z pomocą księciu Gwizjuszowi, który wyszedł naprzeciw pana admirała.

Coconnas westchnął.

– Zaraz idę! – zawołał La Hurière – zaczekajcie chwilkę.

– Na Boga! – krzyknął Coconnas – on będzie męczył biedaka, a może i okradnie go. Pójdę i ja, ażeby prędzej skończyć i nie dopuścić do kradzieży.

Wiedziony tą szczęśliwą myślą, Coconnas wbiegł na schody w ślad za oberżystą i wkrótce dogonił go, gdyż La Hurière, wchodząc, ze strachu coraz bardziej zwalniał kroku. Kiedy już obaj zbliżyli się do drzwi, rozległo się na ulicy kilka wystrzałów. W tej chwili usłyszeli, jak La Mole zerwał się z łóżka i zaczął chodzić po pokoju.

– Niech to diabli porwą! – mruknął La Hurière rozgniewany – obudził się!

– I mnie tak się zdaje – powiedział Coconnas.

– Będzie się zatem bronił.

– Można się po nim tego spodziewać. Ale wiesz co, panie La Hurière, jeżeli on cię zabije, to będzie zabawne.

– Hum! hum! – mruknął gospodarz.

Lecz przypomniawszy sobie, że w ręku ma dobrą rusznicę, uspokoił się i wyważył drzwi silnym uderzeniem nogi.

La Mole, bez czapki, lecz poza tym zupełnie ubrany, stał jakby oszańcowany za łóżkiem, trzymając w zębach szpadę, a w rękach pistolety.

– Aha! – powiedział Coconnas, nadymając nozdrza jak dziki zwierz, który krew zwęszył – zaczyna mnie to bawić. La Hurière! Naprzód, nie obawiaj się!

– A! chcą mnie więc zamordować – wrzasnął La Mole, którego oczy błyszczały jak dwa żarzące się węgle – i to ty, nędzniku!

La Hurière zamiast odpowiedzi wziął na cel La Mole’a. Lecz ten, baczny na wszystko, rzucił się na kolana właśnie w chwili, kiedy nastąpił strzał; kula więc przeszła ponad jego głową.

– Do mnie! – zawołał La Mole. – Do mnie, panie de Coconnas!

– Do mnie! panie de Maurevel, do mnie! – wrzasnął La Hurière.

– Na honor! panie de La Mole – rzekł Coconnas – wszystko, co mogę teraz zrobić dla ciebie, ogranicza się do tego, że nie będę cię napastował. Zdaje się, że dzisiejszej nocy mordują hugonotów na rozkaz króla. Broń się więc pan sam, jak możesz i jak umiesz.

– A, zdrajcy! To tak?... Czekajcież więc!

I La Mole z kolei wymierzył i odwiódł kurek pistoletu. La Hurière, który nie spuścił z niego oka, zdążył odskoczyć na bok, lecz Coconnas, nie spodziewając się strzału, stał na miejscu i kula drasnęła go w ramię.

– Na szatana! – ryknął Coconnas, zgrzytnąwszy zębami. – We mnie? Więc broń się, skoro domagasz się walki!

I dobywszy szpady, skoczył ku La Mole’owi. Bez wątpienia, gdyby Coconnas był sam, La Mole byłby gotów się bronić, lecz za Piemontczykiem stał jeszcze La Hurière, nabijający swą rusznicę. Przy tym w tej chwili dały się słyszeć na schodach spieszne kroki Maurevela, biegnącego na wołanie oberżysty.

La Mole rzucił się więc do następnego pokoju i zamknął za sobą drzwi.

– Ach, łotrze! – wołał rozjuszony Coconnas, waląc w drzwi rękojeścią szpady. – Poczekaj! Poczekaj! Przebiję cię tyle razy, ile talarów wygrałeś ode mnie tego wieczoru! Przyszedłem skrócić twe męczarnie! ach!... przyszedłem, żeby cię nie okradziono, a ty, zamiast być wdzięcznym, posłałeś mi kulę? Poczekaj, łotrze.

W tej chwili La Hurière zbliżył się do drzwi i rozbił je na kawałki kolbą rusznicy.

Coconnas rzucił się do pokoju, lecz omal nie uderzył nosem w ścianę; pokój był pusty, a okno otwarte.

– Bez wątpienia skoczył z okna – zauważył gospodarz – a ponieważ mieszkamy na czwartym piętrze, zabił się z pewnością.

– Lub też ratował się ucieczką po dachu sąsiedniego domu – powiedział Coconnas, wskakując na okno i zamierzając ścigać go tą drogą.

Lecz Maurevel i La Hurière rzucili się ku niemu i odciągnęli z powrotem do pokoju.

– Czyś pan oszalał? – zawołali obydwaj razem. – Zabijesz się.

– Ale gdzie tam – odpowiedział Coconnas – jestem góralem, przyzwyczajonym chodzić po wierzchołkach lodowych gór. Zresztą, jeżeli mnie kto raz obrazi, gotów jestem polecieć za nim do nieba lub zejść do piekła jakąkolwiek drogą. Puśćcie mnie więc.

– Bardzo dobrze! – zawołał Maurevel. – Lecz on albo się zabił, skacząc, albo uciekł już daleko. Chodź więc pan z nami. Jeżeli ten wymknie się, mała szkoda, znajdziesz pan tysiące innych.

– Masz słuszność – zawołał Coconnas. – Śmierć hugonotom! Muszę się zemścić! im prędzej, tym lepiej.

I wszyscy trzej zbiegli ze schodów jak szaleni.

– Do admirała! – zawołał Maurevel.

– Do admirała! – powtórzył La Hurière.

– A więc do admirała, kiedy chcecie! – wykrzyknął z kolei Coconnas.

Wszyscy trzej wypadli z oberży, pozostawionej obronie Grzegorza i innych sług, i pobiegli do mieszkania admirała na ulicę de Bethisy. Gwałtowne światło i huk strzałów wskazywały im drogę.

– Kto to? – zapytał Coconnas. – Co to za człowiek bez kaftana i szarfy.

– To ktoś umyka – rzekł Maurevel.

– No i cóż, czegóż stoicie? – zawołał Coconnas. – Wszak macie rusznice.

– Ja chowam swój nabój na lepszą zwierzynę –– odpowiedział Maurevel.

– Więc ty, La Hurière.

– Zaczekaj pan – odpowiedział oberżysta, biorąc nieszczęśliwego na cel.

– Tak, tak! Zaczekaj – wołał Coconnas – a tymczasem heretyk ucieknie.

Coconnas rzucił się za uciekającym i wkrótce dogonił go, gdyż nieszczęśliwiec ów był już ranny.

Lecz w chwili kiedy Coconnas, nie chcąc go ciąć z tyłu, zawołał: „Obróć się! obróć się!”, strzał nastąpił, kula świsnęła mu nad uchem, a uciekający padł jak zając postrzelony w podskoku.

Okrzyk zwycięski dał się słyszeć w tyle za Piemontczykiem. Coconnas obejrzał się i zobaczył La Hurière’a potrząsającego rusznicą.

– A! – powiedział ten – teraz już nie chybiłem.

– Lecz o włos żeś mnie nie zabił.

– Strzeż się, hrabio, strzeż! – wołał La Hurière.

Coconnas rzucił się w tył.

Raniony podniósł się na jedno kolano; myśląc tylko o zemście, chciał pchnąć Piemontczyka sztyletem właśnie w chwili, kiedy go ostrzegł La Hurière.

– A!... żmijo – zawołał Coconnas.

I rzuciwszy się na rannego, trzy razy zanurzył mu w piersi szpadę po samą rękojeść.

– Teraz do admirała! – zawołał Coconnas, rzucając konającego hugonota. – Do admirała!

– Zdaje mi się, że pan zaczynasz w tym smakować – powiedział Maurevel.

– Tak jest – odrzekł Coconnas. – Nie wiem, czy mnie odurzył zapach prochu, czy też widok krwi dodaje mi podniety, lecz znajduję wielką przyjemność w rzezi. Dotychczas polowałem na wilki i niedźwiedzie, lecz polowanie na ludzi jest dla mnie dużo większą rozrywką.

I wszyscy trzej poszli dalej.