ALEKSANDER DUMAS

Hrabia Monte Christo

Tom 2

ISBN: 978-83-7623-976-7

Wydawnictwo Zielona Sowa

Kraków

Tytuł Orginału

Le Comte de Monte-Cristo

Redaktor serii

Iwona Musiak

Korekta

Katarzyna Kierejsza

Ilustracja na okładce

Edyta Stajniak

Układ typograficzny i projekt okładki

Piotr Hrehorowicz

Skład i łamanie

Inter Line s.c.

© Copyright by Wydawnictwo Zielona Sowa Sp.z.o.o.,2009

Wydawnictwo Zielona Sowa Sp.z.o.o.

30-404 Kraków, ul. Cegielniana 4A

tel./fax (012) 266-62-94

tel. (012) 266-62-92

www.zielonasowa.pl

wydawnictwo@zielonasowa.pl

ROZDZIAŁ 37 | Katakumby Świętego Sebastiana

Franzowi nie zdarzyło się chyba jeszcze przeżyć tak gwałtownego załamania nastroju, tak nagłego przejścia od wesołości do smutku, jak w owej chwili; rzekłbyś, że Rzym pod czarodziejskim tchnieniem jakiegoś ducha nocy przemienił się w jeden rozległy grobowiec. Księżyc, będący już w trzeciej kwadrze, miał wzejść dopiero o jedenastej – co jeszcze bardziej powiększało ciemności; ulice, którymi jechał młodzieniec, tonęły w głębokim mroku. Trasa zresztą nie była długa; po dziesięciu minutach jego powóz, albo raczej hrabiego, zatrzymał się przed hotelem Londyńskim.

Obiad już był gotów; ponieważ Albert uprzedził, że zapewne nie wróci zbyt wcześnie, Franz sam zasiadł do stołu.

Pan Pastrini, który przywykł, że jadali razem, zapytał o przyczynę nieobecności Alberta; Franz odpowiedział tylko, iż towarzysz jego otrzymał przedwczoraj zaproszenie na dzisiejszy wieczór.

Nagłe zagaśnięcie moccoletti, ta ciemność, która zastąpiła światło, cisza, co nastała po wrzawie, pozostawiły w duszy Franza jakieś przygnębienie, niewolne od niepokoju.

Zjadł więc obiad w milczącym nastroju mimo profesjonalnej opiekuńczości hotelarza, który kilka razy przychodził zapytać, czy Franz czegoś nie potrzebuje.

Franz postanowił czekać na Alberta jak tylko można najdłużej.

Kazał przygotować powóz dopiero na jedenastą, prosząc pana Pastriniego, by natychmiast go zawiadomił, jeżeli Albert przybędzie do hotelu.

O jedenastej Albert nadal nie wracał.

Franz przebrał się i pojechał, uprzedzając hotelarza, że spędzi noc u księcia Bracciano.

Dom księcia Bracciano jest jednym z najpiękniejszych w Rzymie; jego żona, pochodząca z ostatnich Colonnów, przyjmuje gości z największym wdziękiem; stąd przyjęcia u nich cieszą się sławą na skalę europejską.

Franz i Albert przybyli do Rzymu z listami polecającymi do księcia, książę zapytał więc zaraz na wstępie, co się dzieje z towarzyszem podróży Franza. Ten odparł, że rozstali się z Albertem, gdy gaszono moccoletti, i że stracił go z oczu na Via Macello.

– I od tego czasu nie wrócił? – zapytał książę.

– Czekałem na niego aż do tej pory.

– A wiesz pan, gdzie poszedł?

– Nie, nie wiem dokładnie, zdaje mi się jednak, że było to coś w rodzaju schadzki miłosnej.

– Do licha! – zawołał książę. – To zły dzień, albo raczej zła noc na takie późne wyprawy, prawda, pani hrabino?

Słowa te zwrócone były do hrabiny G***, która weszła przed chwilą i przechadzała się wsparta na ramieniu pana Torlonia, brata księcia.

– Przeciwnie, noc jest pełna czaru i tutaj obecni będą żałowali tylko jednego – że zbyt prędko przeminie – odparła hrabina.

– Ja też nie mówię o osobach, które są tutaj – odparł książę, uśmiechając się – mężczyznom grozi tutaj tylko, że mogą paść ofiarą pani wdzięków, a kobietom, że się pochorują z zazdrości, widząc, jak pani jesteś piękna. Mówię tu naturalnie o tych, co uganiają się po ulicach.

– Ech, mój Boże! – zawołała hrabina. – Któż chodzi po ulicach o tej godzinie? Chyba ci, którzy idą na bal!

– Nasz wspólny przyjaciel, pani hrabino, Albert de Morcerf, z którym rozstaliśmy się, gdy pogonił za swoją nieznajomą o siódmej wieczór – oznajmił Franz. – Od tej pory już go nie widziałem.

– Jak to? I nie wiesz, gdzie jest?

– Nie mam najmniejszego pojęcia.

– Ma jakąś broń przy sobie?

– Jak? Przecież jest w kostiumie arlekina.

– O, nie powinien był pan go puszczać – rzekł książę. – Zna pan Rzym lepiej od niego…

– Zapewne; mógłbym równie dobrze próbować zatrzymać w biegu konia, który wygrał dzisiaj gonitwę – odparł Franz. – A zresztą, cóż mu się może stać?

– Kto wie, noc ciemna, choć oko wykol, a Tyber niedaleko od Via Macello.

Franza przebiegł zimny dreszcz: to, co mówili książę i hrabina, aż nazbyt wtórowało jego własnemu niepokojowi.

– Dlatego właśnie powiedziałem w hotelu, że będę miał zaszczyt spędzić noc u księcia – rzekł Franz – i mają mi natychmiast dać znać, gdy Albert wróci.

– I oto zdaje mi się – zauważył książę – że mój lokaj pana szuka.

W rzeczy samej, służący, spostrzegłszy Franza, zbliżył się do niego.

– Jaśnie panie – rzekł. – Właściciel hotelu prosił zawiadomić pana, że czeka tam na pana jakiś człowiek z listem od hrabiego Morcerf.

– Z listem od hrabiego? – zawołał Franz.

– Tak.

– Cóż to za człowiek?

– Tego nie wiem.

– Dlaczegóż tu listu nie przyniósł?

– Posłaniec nic więcej nie mówił.

– A gdzież posłaniec?

– Poszedł sobie, jak tylko zobaczył, że wchodzę do sali balowej, by pana zawiadomić.

– O Boże! – zawołała hrabina. – Niech pan idzie! Biedny chłopiec, pewnie mu się coś przydarzyło!

– Już biegnę!…

– Wrócisz pan jeszcze do nas, by powiedzieć, co się stało? – zapytała hrabina.

– Tak, jeżeli tylko sprawa nie jest poważna; w przeciwnym razie sam jeszcze nie wiem, co będę robił.

– W każdym razie niechże pan będzie rozważny – rzekła hrabina.

– O, proszę się nie martwić.

Franz pochwycił cylinder i pospiesznie wybiegł z sali.

Powóz miał zajechać po niego dopiero o drugiej; na szczęście pałac Bracciano, który stoi na rogu Via del Corso i placu Świętych Apostołów, znajduje się o dziesięć minut drogi od hotelu Londyńskiego.

Zbliżając się do hotelu, Franz spostrzegł jakiegoś człowieka stojącego na środku ulicy; ani chwili nie wątpił, że był to posłaniec Alberta.

Człowiek ten owinięty był wielką peleryną.

Franz podszedł do niego – i zdumiał się bardzo, gdyż nieznajomy przemówił pierwszy.

– Czego ekscelencja ode mnie chce? – rzekł, cofając się o krok, jak człowiek, który ma się na baczności.

– Czy to nie pan przyniosłeś mi list od hrabiego de Morcerf?

– Ekscelencja mieszka w hotelu Pastriniego?

– Tak.

– I jest pan towarzyszem podróży hrabiego?

– Tak.

– A jakże się ekscelencja zowie?

– Baron Franz d’Epinay.

– Zatem list ten jest do waszej ekscelencji.

– Czy mam odpowiedzieć? – zapytał Franz, przyjmując list.

– Tak. A przynajmniej pański przyjaciel ma taką nadzieję.

– Więc niech pan idzie ze mną, zaraz odpiszę.

– Wolę zaczekać tutaj – roześmiał się wysłannik.

– Dlaczego?

– Ekscelencja zrozumie, przeczytawszy list.

– Więc będziesz pan czekał tutaj?

– Naturalnie.

Franz wszedł do hotelu; na schodach spotkał imć Pastriniego.

– I co? – zapytał.

– Ale o co chodzi? – spytał Franz.

– Widział się pan z człowiekiem, który przyszedł do pana w imieniu pańskiego przyjaciela?

– Tak, i dał mi właśnie ten list. Proszę, niech pan każe u mnie zaświecić.

Hotelarz skinął na służącego, aby poszedł ze świecą przodem.

Nie uszło uwagi Franza, że imć Pastrini był mocno wystraszony, co go jeszcze bardziej skłoniło do natychmiastowego przeczytania listu. Zbliżył się zatem do świecy, gdy ją tylko zapalono, i rozłożył papier.

List był napisany ręką Alberta i przez niego podpisany.

Franz przeczytał go dwakroć, tak dalece zaskoczyła go treść listu.

A brzmiała następująco:

Mój drogi! Gdy tylko otrzymasz to pismo, bądź łaskaw wydostać z mojego pugilaresu, który znajdziesz w kwadratowej szufladzie biurka, list kredytowy; gdyby to nie wystarczyło, weź również swój. Pobiegnij nastepnie do Torlonia, wybierz u niego natychmiast cztery tysiące piastrów i doręcz oddawcy tego listu. Jest niezmiernie ważne, by ta suma została mi przysłana bez żadnego opóźnienia.

Nie nalegam więcej, licząc zupełnie na Ciebie, podobnie jak Ty mógłbyś liczyć na mnie.

Twój

Albert de Morcerf

P.S. I believe now in Italian banditti [Teraz już wierzę we włoskich bandytów.].

Pod tymi wierszami obca ręka dopisała kilka słów po włosku:

Se alle sei della mattina le quattro mile piastre non sono nelle mie mani, alle sette il conte Alberto avrá cessato di vivere. [Jeśli o szóstej z rana cztery tysiące piastrów nie znajdą się w moich rękach, o siódmej hrabia Albert przestanie żyć.]

Luigi Vampa

Ten drugi podpis wyjaśnił Franzowi wszystko – i zrozumiał też, czemu posłaniec wzbraniał się wejść z nim do hotelu: ulica wydawała mu się bezpieczniejsza niż pokój Franza.

Albert wpadł w ręce słynnego herszta bandytów, w którego istnienie tak długo nie chciał wierzyć.

Nie było czasu do stracenia. Franz podbiegł do sekretarzyka, otworzył go, we wskazanej szufladzie znalazł pugilares, a w pugilaresie list kredytowy na sześć tysięcy piastrów; ale Albert z tych sześciu tysięcy wydał już trzy. Franz nie miał z sobą listów; mieszkał stale we Florencji i przybył do Rzymu tylko na kilka dni, więc zabrał z sobą tylko sto ludwików – a z tych stu zostało mu już nie więcej niż pięćdziesiąt.

Brakowało zatem blisko ośmiuset piastrów do całkowitej sumy. Franz mógł wprawdzie w podobnym wypadku liczyć na grzeczność panów Torlonia; już się więc wybierał z powrotem do pałacu Bracciano, gdy nagle w głowie zajaśniała mu pewna myśl.

Przypomniał sobie hrabiego de Monte Christo.

Już miał posłać po pana Pastriniego, gdy hotelarz sam pojawił się w drzwiach.

– Drogi panie Pastrini! – zapytał żywo. – Jak pan sądzi, czy hrabia jest u siebie?

– Jest, ekscelencjo, tylko co powrócił.

– A zdążył się już położyć?

– Wątpię.

– Racz więc pan zadzwonić do jego drzwi i zapytać, czy mógłbym do niego przyjść.

Imć Pastrini spiesznie spełnił prośbę Franza; wrócił w pięć minut później.

– Pan hrabia czeka na waszą ekscelencję.

Franz przeszedł przez klatkę schodową, lokaj wprowadził go do hrabiego.

Hrabia był w małym gabineciku otoczonym sofami, którego Franz nie miał jeszcze okazji widzieć.

Monte Christo wyszedł mu naprzeciw i rzekł:

– No, jakież dobre wiatry sprowadzają tu pana o tej godzinie? Może przychodzisz pan przypadkiem zaprosić mnie na kolację? Doprawdy, byłoby to bardzo uprzejme z pańskiej strony.

– Nie, muszę z panem pomówić w poważnej sprawie.

– W poważnej sprawie! – zdumiał się hrabia, spoglądając na Franza typowym dla siebie przenikliwym wzrokiem. – I cóż to za sprawa?

– Czy jesteśmy sami?

Hrabia podszedł do drzwi i natychmiast powrócił.

– Absolutnie sami – odpowiedział.

Franz podał mu list od Alberta.

– Proszę przeczytać – rzekł.

Hrabia przeczytał.

– Oho! – powiedział.

– Zauważył pan też postscriptum?

– Tak, widzę:

Se alle sei della mattina le quattro mile piastre non sono nelle mie mani, alle sette il conte Alberto avrá cessato di vivere.

Luigi Vampa

– I co pan na to? – zapytał Franz.

– Masz pan tę sumę?

– Tak, ale brakuje osiemset piastrów.

Hrabia podszedł do sekretarzyka, otworzył go i odsunął szufladę pełną złota.

– Spodziewam się, że nie obrazi mnie pan, zwracajac się o to do kogoś innego?

– Widzi pan, że przyszedłem prosto do pana.

– I dziękuję panu za to. Proszę, niech pan bierze.

I zachęcił Franza gestem.

– Czy to naprawdę konieczne posyłać tę sumę Luigiemu Vampie? – odezwał się młody człowiek, spoglądając na hrabiego równie przenikliwie.

– Do diabła! – zawołał hrabia. – Osądź pan sam, postscriptum wydaje się jasne.

– Zdaje mi się, że gdyby raczył pan zastanowić się przez chwilę, to znalazłbyś inny sposób, który znacznie ułatwiłby nam negocjacje – odrzekł Franz.

– Jaki mianowicie? – zdumiał się hrabia.

– Na przykład, gdybyśmy się udali razem do Luigiego Vampy, jestem pewien, że nie odmówiłby panu i uwolnił Alberta.

– Mnie? A jakiż mogę mieć wpływ na tego bandytę?

– Czyż nie wyświadczył mu pan przysługi, takiej, jakiej nie da się zapomnieć?

– Jakiejże?

– Czyż nie ocalił pan Peppina?

– O, o! A któż to panu powiedział?

– Cóż to pana obchodzi? Wystarczy, że wiem. 

Hrabia zamilkł na chwilę, marszcząc brew.

– A gdybym się udał do Vampy, pojechałbyś pan ze mną?

– Jeżeli moje towarzystwo nie będzie panu nieprzyjemne…

– A więc dobrze. Pogoda jest piękna, spacer za miasto może nam tylko posłużyć.

– Trzeba wziąć broń?

– A po cóż?

– A pieniądze?

– Nie ma potrzeby. Gdzie ten człowiek, co przyniósł list?

– Na ulicy.

– Czeka na odpowiedź?

– Tak.

– Musimy wiedzieć, gdzie mniej więcej mamy jechać; zawołam go.

– Zbyteczne. Nie chciał wejść.

– Do pana może, ale mnie nie będzie robił trudności.

Hrabia podszedł do okna, które wychodziło na ulicę, i gwizdnął w szczególny sposób.

Człowiek w pelerynie oderwał się od ściany i stanął na środku ulicy.

– Salite! – zawołał hrabia takim tonem, jakby wydawał rozkaz słudze.

Posłaniec posłuchał natychmiast, bez najmniejszego wahania, a nawet z pośpiechem i przeskakując cztery stopnie podestu, wbiegł do hotelu. Pięć sekund później stanął u drzwi gabinetu.

– A, to ty, Peppino – zdziwił się hrabia.

Lecz Peppino w miejsce odpowiedzi rzucił się na kolana, pochwycił dłoń hrabiego i okrył ją pocałunkami.

– A! – zawołał hrabia. – Nie zapomniałeś jeszcze, żem ci ocalił życie? To dziwne, przecież minął już tydzień.

– O nie, jaśnie panie, i nigdy tego nie zapomnę – odparł Peppino, a w jego głosie zabrzmiał akcent głębokiej wdzięczności.

– Nigdy to bardzo długo! Ale to wiele znaczy, że tak sądzisz. Teraz wstań i odpowiadaj.

Peppino rzucił niespokojne spojrzenie na Franza.

– O, możesz mówić przy tym panu, to jeden z moich przyjaciół. Pozwolisz pan, abym go tak nazywał – hrabia zwrócił się do Franza po francusku – to potrzebne, by obudzić zaufanie w tym człowieku.

– Możesz pan mówić przy mnie – podjął Franz. – Jestem przyjacielem hrabiego.

– Zgoda – rzekł Peppino, zwracając się do hrabiego. – Niech ekscelencja raczy pytać, a ja będę odpowiadał.

– Jakim sposobem hrabia Albert wpadł w ręce Luigiego?

– Jaśnie panie, powóz Francuza wielokrotnie mijał się z kolaską Teresy.

– Kochanki waszego wodza?

– Tak. Francuz robił do niej słodkie oczy, a Teresa do niego, dla zabawy. Francuzik rzucał jej kwiaty, a ona mu też; a wszystko, ma się rozumieć, za pozwoleniem wodza, który był w tej samej kolasce.

– Jak to! – wykrzyknął Franz. – Luigi Vampa był w powozie rzymskich wieśniaczek?

– Był, był, powoził przebrany za stangreta.

– A potem? – zapytał hrabia.

– No, potem to Francuz zdjął maskę; Teresa, rozumie się, za zgodą wodza, zrobiła toż samo; Francuz poprosił o schadzkę, a Teresa mu to przyrzekła; tyle że zamiast niej to Beppo na niego czekał na schodach kościoła San Giacomo.

– Jak to! – przerwał Franz. – Ta wieśniaczka, która mu wyrwała moccoletto?…

– To był piętnastoletni chłopak – odparł Peppino. – Ale nie ma tu żadnego wstydu dla pańskiego przyjaciela, że tak został wywiedziony w pole, Beppo nabrał już wielu.

– I Beppo wyprowadził go za mury? – rzekł hrabia.

– Właśnie tak. Na końcu Via Macello czekał powóz, Beppo usiadł, zapraszając Francuza. Francuzik nie dał sobie tego dwa razy powtarzać. To prawdziwy galant: posadził sobie Beppa po prawicy, sam usiadł tuż obok. Beppo mówi mu, że go wiezie do willi o milę od Rzymu. Francuz zapewnia Beppa, że pojechałby z nim na koniec świata. Stangret przejechał przez ulicę di Ripetta, minął bramę San Paolo i dwieście kroków za miastem Francuz robi się, słowo daję, tak śmiały, że Beppo przykłada mu do szyi parę pistoletetów, stangret zatrzymuje konie, obraca się na koźle i czyni to samo. W tejże chwili czterech naszych, co się kryli na brzegu Almo, dopadło z dwóch stron do drzwiczek. Francuzik miał wielką ochotę się bronić i chyba nawet trochę poddusił Beppa, lecz nie mógł sobie przecież poradzić z pięcioma uzbrojonymi. Musiał się poddać; wysadzono go z powozu i wzdłuż brzegu rzeczki zaprowadzono do Teresy i Luigiego, którzy czekali w katakumbach Świętego Sebastiana.

– I cóż? – zwrócił się hrabia do Franza. – Zdaje mi się, że to całkiem trywialna historia. I co pan na to, pan, który jesteś znawcą?

– Wydałaby mi się bardzo zabawna, gdyby zdarzyła się komu innemu, a nie biednemu Albertowi.

– Faktem jest – rzekł hrabia – że ta przygoda kosztowałaby pańskiego przyjaciela troszkę drogo, gdybyś mnie tu pan nie zastał. Ale bądź pan spokojny, skończy się dla niego tylko na strachu.

– I jedziemy po niego? – zapytał Franz.

– Ba! Naturalnie, tym bardziej że to bardzo malownicze ustronie. Znasz pan katakumby Świętego Sebastiana?

– Nie, nigdy tam nie byłem, ale obiecywałem sobie kiedyś tam pójść.

– No to sposobność jak znalazł, trudno by znaleźć lepszą. Masz pan powóz?

– Nie.

– To nic, na mnie w dzień i w nocy czeka zaprzężony powóz.

– Całkiem zaprzężony?

– Tak, mam często różne kaprysy. Powiem tylko, że czasem, gdy wstaję od obiadu, w środku nocy, chwyta mnie chęć, by pojechać gdzieś, wszystko jedno gdzie, i wyruszam natychmiast.

Hrabia zadzwonił, wszedł służący.

– Niech zajedzie powóz – rzekł hrabia. – Wyjmij pistolety z kieszeni powozu, ale stangreta nie budź. Powiezie nas Ali.

Po chwili usłyszeli turkot powozu, który stanął przed bramą.

Hrabia spojrzał na zegarek.

– Wpół do pierwszej – rzekł. – Moglibyśmy stąd wyjechać o piątej, a i tak bylibyśmy na czas; ale przez to opóźnienie pański przyjaciel mógłby spędzić niezbyt przyjemną noc, lepiej zatem pognajmy jak wicher wyrwać go z rąk niewiernych. Czy nadal pragnie mi pan towarzyszyć?

– Bardziej niż kiedykolwiek.

– No, to w drogę.

Franz i hrabia wyszli, a za nimi Peppino. U drzwi stał powóz. Na koźle siedział Ali.

Franz poznał niemego niewolnika z groty na Monte Christo.

Wsiedli do powozu – był to kryty kocz. Peppino usiadł przy Alim – i ruszyli galopem.

Ali już wcześniej otrzymał rozkazy, skierował się bowiem prosto na Corso, przejechał Campo Vaccino, ulicę San Gregorio i dotarł do bramy Świętego Sebastiana. Tutaj miejski stróż chciał im robić trudności, ale hrabia Monte Christo pokazał mu pozwolenie gubernatora Rzymu do wjazdów i wyjazdów z miasta o dowolnej porze w dzień i w nocy. Krata została zatem podniesiona, stróż dostał za fatygę ludwika i pojechali dalej.

Powóz pędził starożytną Via Appia, wzdłuż której ciągnął się sznur grobowców.

Przy blasku wschodzącego księżyca Franzowi wydawało się niekiedy, że widzi, jak od ruin odrywa się jakby wartownik; lecz zaraz, na znak dany przez Peppina, wartownik znikał w cieniu.

Niedaleko cyrku Karakalli powóz stanął. Peppino otworzył drzwiczki, hrabia i Franz wysiedli.

– Za dziesięć minut – rzekł hrabia do towarzysza – będziemy na miejscu.

Po czym wziął Peppina na stronę, wydał mu po cichu jakiś rozkaz i Peppino odszedł, zaopatrzywszy się w pochodnię, którą dobyto z kufra powozu.

Minęło jeszcze pięć minut: przez ten czas Franz patrzył, jak pasterz zagłębia się wąską ścieżką w pofałdowane niemal konwulsyjnie pola rzymskiej równiny i na koniec znika wśród bujnych czerwonawych traw, co wyglądają jak najeżona grzywa gigantycznego lwa.

– A teraz – odezwał się hrabia – idźmy za nim. 

Franz i hrabia puścili się tą samą ścieżką, która po stu krokach jęła opadać zboczem w dół do małej dolinki.

Wkrótce spostrzegli dwóch ludzi rozmawiających w cieniu.

– Mamy iść dalej – zapytał Franz hrabiego – czy trzeba się zatrzymać?

– Chodźmy; Peppino musiał uprzedzić wartownika o naszym przybyciu.

Istotnie, jednym z tych ludzi był Peppino, a drugim bandyta postawiony na straży.

Franz i hrabia podeszli do nich; bandyta ukłonił się.

– Ekscelencja raczy iść za mną – rzekł Peppino do hrabiego – otwór do katakumb jest o dwa kroki.

– Dobrze – rzekł hrabia. – Idź przodem.

Rzeczywiście, za gęstwiną krzaków, pomiędzy skałami, widać było otwór, przez który człowiek mógł się od biedy prześliznąć. Peppino pierwszy wcisnął się w rozpadlinę, lecz zaledwie uszedł kilka kroków, gdy podziemne przejście się rozszerzyło. Zatrzymał się tu, zapalił pochodnię i odwrócił się, by zobaczyć, czy hrabia i Franz idą za nim.

Hrabia pierwszy wsunął się w ten szczególny dymnik, a Franz za nim.

Przejście łagodnie opadało i w miarę jak się posuwali, coraz bardziej się rozszerzało; na razie jedank Franz i hrabia musieli iść pochyleni, jeden z drugim. Tak przeszli ze sto pięćdziesiąt kroków, aż zatrzymał ich głos:

– Kto idzie!?

Jednocześnie blask ich pochodni odbił się w ciemnościach lśnieniem na lufie karabinu.

– Przyjaciel! – zawołał Peppino. Podszedł do przodu i szepnął kilka słów do wartownika, który podobnie jak poprzedni skłonił się, dając znak nocnym gościom, że mogą iść dalej.

Za wartownikiem były schody o dwudziestu stopniach. Franz i hrabia zeszli po nich i znaleźli się na skrzyżowaniu dróg cmentarnych. Korytarze rozchodziły się promieniście, w ścianach wydrążone były jedne nad drugimi nisze w kształcie trumien, co wskazywało, że nareszcie weszli do katakumb.

W jednym z korytarzy, którego długości nie sposób określić, migotał nikły poblask światła.

Hrabia położył dłoń na ramieniu Franza:

– Czy chcesz pan zobaczyć obóz bandytów na wywczasie?

– O, oczywiście.

– No, to proszę za mną… Peppino, zgaś pochodnię.

Peppino usłuchał i znaleźli się nagle w najgłębszych ciemnościach. I tylko jakieś pięćdziesiąt kroków przed nimi tańczyły wciąż na murach czerwonawe błyski, wyraźniejsze, odkąd Peppino zgasił pochodnię.

Szli w milczeniu; hrabia prowadził Franza, jakby posiadał przedziwny dar widzenia w ciemnościach.

Zresztą i Franz zaczął rozpoznawać coraz lepiej drogę, w miarę jak zbliżali się do refleksów światła, które służyły im za drogowskaz.

Przed nimi wyłoniły się trzy arkady, z których środkowa stanowiła drzwi.

Arkady te wychodziły z jednej strony na korytarz, gdzie byli Franz i hrabia, a z drugiej na wielką, kwadratową komnatę, otoczoną także niszami. Pośrodku komnaty stały cztery kamienie, niegdyś służące za ołtarz, jak to wskazywał nadal wieńczący je krzyż. Jedyna lampa postawiona na ściętym trzonie kolumny oświetlała bladym, chwiejnym światłem dziwaczną scenę, jaka otwarła się przed skrytymi w cieniu obserwatorami.

Odwrócony tyłem do arkad, przez które patrzyli na niego przybysze, siedział jakiś człowiek, a wsparłszy łokieć o kolumnę, czytał.

Był to wódz bandy – Luigi Vampa.

Wokół niego dostrzec można było ze dwudziestu bandytów, ulokowanych jak im się żywnie podobało: albo wylegiwali się w pelerynach na ziemi, albo siedzieli na długiej kamiennej ławie, obiegającej kolumbarium [Kolumbarium – zbiorowy grobowiec, charakterystyczny dla rzymskiej i wczesnochrześcijańskiej architektury sepulkralnej; może mieć formę budowli lub sali z niszami na urny z prochami zmarłych.], a każdy miał w zasięgu ręki karabin.

W głębi, milczący i niemal niewidoczny, przechadzał się niby cień wartownik, tam i z powrotem, koło jakiegoś otworu, którego można się tam było dopatrzeć tylko dlatego, że w tym miejscu ciemność była jeszcze czarniejsza.

Gdy hrabia uznał, że Franz nasycił już oko tym malowniczym obrazem, przyłożył palec do ust, zalecając mu milczenie i pokonując trzy schodki, które prowadziły z korytarza do kolumbarium, wszedł do komnaty przez środkową arkadę i podszedł do Vampy, tak głęboko zatopionego w lekturze, że nie słyszał nawet odgłosu jego kroków.

– Kto idzie? – krzyknął inny wartownik, niezajmujący się strażowaniem, który przy świetle lampy spostrzegł, jak za wodzem rośnie jakiś cień.

Na ten krzyk Vampa zerwał się, dobywając pistoletu zza pasa. W mgnieniu oka wszyscy bandyci znaleźli się na nogach i dwadzieścia luf zwróciło się ku hrabiemu.

– Ależ – rzekł hrabia spokojnym tonem, a w jego twarzy nie drgnął nawet mięsień. – Ależ, mój drogi Vampo, czyż to nie za wiele ceremonii, by powitać przyjaciela?

– Broń do nogi! – zawołał wódz, dając jedną ręką znak rozkazujący, a drugą zdejmując z uszanowaniem kapelusz.

I zwrócił się ku osobie, która grała główne skrzypce w tej scenie:

– Przepraszam, panie hrabio! Ale tak dalece nie spodziewałem się, że będę miał zaszczyt oglądać pana tutaj, żem go wcale nie poznał.

– Zdaje się, drogi Vampo, że masz krótką pamięć pod każdym względem. Nie tylko nie pamiętasz ludzkich twarzy, ale i umów, które zawierasz.

– A jakich to warunków nie dopełniłem, panie hrabio? – odezwał się bandyta tonem, który świadczył, że chciałby najszczerzej naprawić błąd, jeśliby takowy popełnił.

– Czyż nie uzgodniliśmy – spytał hrabia – że nie tylko ja, ale i moi przyjaciele mają być dla was nietykalni?

– I w czymże ten traktat naruszyłem, ekscelencjo?

– Porwaliście tego wieczora i przywieźliście tu wicehrabiego Alberta de Morcerf; otóż – mówił dalej hrabia tonem, od którego Franz zadrżał – ten młody człowiek jest jednym z moich przyjaciół, ten młody człowiek mieszka w tym samym co i ja hotelu, ten młody człowiek przez tydzień rozjeżdżał się po Corso w moim powozie, a jednak, powtarzam ci, porwałeś go i przywiozłeś tutaj; i – dodał hrabia, wyciagając list z kieszeni – nałożyłeś na niego okup jak na pierwszego lepszego.

– Dlaczegoście mnie o tym nie uprzedzili, słyszycie? – zawołał Vampa, odwracając się do swoich podwładnych, którzy cofnęli się pod jego spojrzeniem. – Dlaczego naraziliście mnie na złamanie słowa wobec takiego człowieka jak pan hrabia, który ma w swym ręku nasze życie? Na rany Zbawiciela! Gdybym sądził, że któryś z was wiedział, iż ten młody człowiek jest przyjacielem pana hrabiego, własnoręcznie wypaliłbym mu w łeb.

– A co – zwrócił się do Franza hrabia – nie mówiłem panu, że zaszła jakaś pomyłka?

– Pan hrabia nie przyszedł sam? – zapytał Vampa z niepokojem.

– Jestem z osobą, do której ten list był napisany, a której chciałem dowieść, że Luigi Vampa jest człowiekiem słownym. Niech pan baron zechce tu podejść – rzekł do Franza. – Luigi Vampa sam panu powie, jak głęboko żałuje tej pomyłki.

Franz zbliżył się; wódz podszedł także kilka kroków i rzekł:

– Witaj nam, ekscelencjo. Słyszał pan, co mówił pan hrabia i com mu na to odpowiedział; dodam jeszcze, że nie pragnąłbym, aby doszło do takiej pomyłki nawet za cztery tysiące piastrów, które wyznaczyłem za życie przyjaciela pańskiego.

– Ale – zapytał Franz, rozglądając z niepokojem wokół – gdzie jest więzień? Nie widzę go…

– Nic mu się nie stało, mam nadzieję? – spytał hrabia, marszcząc brew.

– Więzień jest tam – rzekł Vampa, wskazując ręką na zagłębienie, przed którym przechadzał się wartownik. – Powiem mu osobiście, że jest wolny.

Podszedł do miejsca, które wskazał jako więzienie Alberta, a Franz i hrabia udali się za nim.

– Co robi więzień? – zapytał Vampa wartownika.

– Przysięgam, wodzu, że nie wiem – odpowiedział. – Od godziny już nie słyszałem, żeby się tam coś poruszyło.

– Zapraszam do środka – rzekł Vampa.

Hrabia i Franz weszli po ośmiu stopniach, poprzedzani przez Vampę, który odsunął zasuwę i pchnął drzwi.

I wtedy, przy świetle lampy podobnej do tej, która paliła się w kolumbarium, zobaczyli Alberta: otuliwszy się peleryną, której mu użyczył jeden z bandytów, i skuliwszy się w kącie, spał jak zabity.

– Doprawdy – uśmiechnął się w sobie tylko właściwy sposób hrabia. – Całkiem nieźle jak na człowieka, który miał być rozstrzelany o siódmej rano.

Vampa patrzył na śpiącego z pewnym podziwem; widać było, że bandyta nie był niewrażliwy na taki dowód odwagi.

– Pan hrabia ma słuszność – rzekł. – Taki człowiek musi należeć do pańskich przyjaciół.

Potem podszedł do Alberta i trącił go w ramię:

– Niech ekscelencja raczy się zbudzić!

Albert przeciągnął się, przetarł oczy i spojrzał.

– A, to wy, wodzu – zawołał. – Do licha, po co było wyrywać mnie ze snu? Śniło mi się coś nader przyjemnego: tańczyłem galopkę u pana Torlonia z hrabiną G***!

Wyciągnął zegarek (nie oddał go, pragnąc sam wiedzieć, jak mija czas).

– Wpół do drugiej! – zawołał. – Ale po kiego diabła budzisz mnie pan o tej godzinie?

– By zawiadomić ekscelencję, że jest wolny.

– Mój drogi – odparł Albert z absolutnym spokojem – zapamietaj sobie na przyszłość tę oto zasadę Napoleona Wielkiego: „Budźcie mnie tylko, gdy przyjdą złe wieści”. Gdybyś pozwolił mi spać, skończyłbym moją galopkę, za co byłbym ci wdzięczny do grobu… więc zapłacono już okup?

– Nie.

– E, no to jakimże sposobem mam być wolny?

– Ktoś, komu nie mogę niczego odmówić, przybył upomnieć się o pana.

– Aż tutaj?

– Aż tutaj.

– Ha! Do licha, to dopiero miły człowiek!

Albert rozejrzał się wokół i spostrzegł Franza.

– Jak to! Mój drogi, to ty posuwasz tak daleko poświęcenie dla mnie?

– Nie, nie ja – odpowiedział Franz – ale nasz sąsiad, pan hrabia de Monte Christo.

– Ach, naprawdę, panie hrabio – powiedział wesoło Albert, poprawiając halsztuk i mankiety. – Jest pan człowiekiem nieoszacowanym i mam nadzieję, że raczysz mnie uważać za swego wiecznego dłużnika, po pierwsze za powóz, a następnie za to, co się tu stało.

I wyciągnął rękę do hrabiego, który zadrżał, nim podał mu swoją – ale jednak podał.

Bandyta przypatrywał się w osłupieniu całej tej scenie; przywykł do więźniów, którzy przed nim drżeli, a tymczasem ten oto nie stracił nawet żartobliwego poczucia humoru. Franz zaś nie posiadał się z radości, że Albert nie splamił wobec bandyty honoru narodowego.

– Mój drogi Albercie – rzekł – jeśli zechcesz się pospieszyć, zdążymy jeszcze na ten bal u pana Torlonia i będziesz mógł zacząć galopkę tam, gdzie ci ją przerwano; i dzięki temu nie zachowasz żadnych pretensji do imć Luigiego, który naprawdę zachował się w całej tej sprawie jak dżentelmen.

– A, istotnie – zawołał Albert. – Masz rację, możemy tam być już na drugą. Szanowny panie Luigi – ciągnął Albert – czy powinienem dopełnić jakichś formalności, nim pożegnam się z waszą ekscelencją?

– Nie, panie – odpowiedział bandyta. – Jesteś wolny niczym wiatr.

– A więc życzę panu pomyślności i dużo radości w życiu! Chodźmy, panowie, chodźmy.

I Albert razem z Franzem i hrabią zeszli po schodach i przeszli przez kwadratową salę; wszyscy bandyci powstali i zdjęli kapelusze.

– Peppino! – rzekł wódz. – Podaj mi pochodnię!

– A cóż to pan robisz? – spytał hrabia.

– Odprowadzę pana – odrzekł herszt. – Chociaż w ten sposób uhonoruję waszą ekscelencję.

I wziąwszy zapaloną pochodnię z rąk pasterza, poszedł przodem, nie jak lokaj, gorliwy w swej służalczości, lecz jak król prowadzący ambasadorów.

Gdy dotarli do drzwi, ukłonił się.

– Teraz, panie hrabio – odezwał się – przepraszam raz jeszcze i mam nadzieję, że nie zachowasz pan urazy do mnie za to, co się stało.

– Nie, kochany Luigi; naprawiasz swoje błędy w tak ujmujący sposób, że ma się wręcz ochotę być ci za nie wdzięcznym.

– Panowie – zwrócił się Vampa do młodych ludzi – być może propozycja moja wyda się wam niezbyt zachęcająca, ale gdyby się panom kiedykolwiek podobało odwiedzić mnie po raz drugi, możecie być pewni serdecznego przyjęcia.

Franz i Albert skłonili się.

Hrabia wyszedł pierwszy, za nim Albert; Franz zaś nie kwapił się jakoś do wyjścia.

– Ekscelencja chciałby mnie o coś zapytać – zagadnął z uśmiechem Vampa.

– Przyznam się panu, że tak. Jestem ciekaw, co to za dzieło czytałeś pan z taką uwagą, gdyśmy weszli?

– Komentarze Cezara – rzekł bandyta. – To moja ulubiona książka.

– Ejże, nie idziesz? – zawołał Albert.

– Zaraz – odparł Franz – Już idę.

I wysunął się przez rozpadlinę.

Przeszli potem kilka kroków.

– Ach, przepraszam – odezwał się Albert, zawracając. – Za pozwoleniem, wodzu!

I zapalił cygaro od pochodni Vampy.

– A teraz, panie hrabio – rzekł Albert – jedźmy, jak można najprędzej. Zależy mi niezmiernie, by zakończyć tę noc u księcia Bracciano.

Powóz czekał w tym samym miejscu; hrabia rzucił Alemu jedno słowo po arabsku i konie ruszyły galopem. Na zegarku Alberta była druga, gdy przyjaciele weszli na salę balową.

Ich powrót wywołał sensację; ale jako że weszli razem, wszelkie obawy o Alberta natychmiast ustały.

– Pani – rzekł wicehrabia de Morcerf, podchodząc do hrabiny – wczoraj raczyłaś mi pani przyrzec zatańczyć ze mną galopkę. Może przybywam nieco późno, by przypominać o tej łaskawej obietnicy, lecz mój przyjaciel – a zna go pani jako człowieka prawdomównego – potwierdzi, że spóźnienie to nie nastąpiło z mojej winy.

W tej właśnie chwili muzyka jęła przygrywać do walca.

Albert objął kibić hrabiny i znikli oboje w wirze tańczących.

Tymczasem Franz rozmyślał, co mógł znaczyć ten szczególny dreszcz, który przejął hrabiego Monte Christo, gdy był poniekąd zmuszony podać rękę Albertowi.

ROZDZIAŁ 38 | Odwiedziny

Nazajutrz Albert, skoro tylko wstał, poprosił Franza, by poszedł z nim z wizytą do hrabiego; wprawdzie już mu wczoraj podziękował, ale sądził, iż tak ważna przysługa wymaga powtórnych podziękowań.

Franz, który odczuwał wobec hrabiego coś w rodzaju sympatii pomieszanej z trwogą, nie chciał pozwolić, by Albert wybrał się sam do tego człowieka, i poszedł z nim. Lokaj wprowadził ich do salonu, a po pięciu minutach stanął przed nimi hrabia.

– Pozwól, panie hrabio – rzekł Albert, zbliżając się do niego – abym dzisiaj powtórzył panu to, co wczoraj tak nieumiejętnie wyraziłem: nigdy nie zapomnę, w jakich okolicznościach przyszedł mi pan na pomoc, i zawsze pamiętał będę, że winien jestem panu życie.

– Drogi sąsiedzie – roześmiał się hrabia – wyolbrzymia pan swoje zobowiązania wobec mnie. Dzięki mnie zaoszczędził pan tylko małą sumkę w swoim budżecie podróżnym – jakieś dwadzieścia tysięcy franków i tyle. Widzisz więc, że nie warto nawet o tym mówić. Przyjmij pan raczej gratulacje z mojej strony, okazał pan godny podziwu spokój i nonszalancję.

– Panie hrabio, cóż miałem robić! Wyobraziłem sobie, żem się wdał z kimś w okropną kłótnię i że ma się to skończyć pojedynkiem, a chciałem też pokazać tym bandytom jedno: ludzie biją się we wszystkich krajach świata, lecz tylko Francuzi potrafią zachować przy tym poczucie humoru. Niemniej mój oblig wobec pana nie staje się przez to mniejszy. Dlatego przychodzę zapytać pana, czy ja sam nie mógłbym się okazać użyteczny dla pana, dzięki moim przyjaciołom lub moim stosunkom. Mój ojciec, hrabia Morcerf, rodem z Hiszpanii, posiada rozległe wpływy we Francji i w Hiszpanii; oddaję na pańskie usługi siebie, jak i wszystkich moich najbliższych.

– Cóż – rzekł hrabia – wyznam panu, że czekałem na tę propozycję, panie de Morcerf, i że ją przyjmuję całym sercem. Już sobie umyśliłem, że poproszę pana o wielką przysługę.

– Jaką?

– Nigdy nie byłem w Paryżu, nie znam Paryża…

– Doprawdy? – wykrzyknął Albert. – Jakże mogłeś pan sobie żyć spokojnie, nie znając Paryża? To nie do wiary!

– Tak jakoś wyszło. Czuję jednak, że nie mogę tak dłużej zwlekać, nie znając stolicy myśli. Zresztą powiem więcej: być może już dawno odbyłbym tę obowiązkową podróż, gdybym znał kogoś, kto mógłby mnie wprowadzić w ten świat, w którym nie mam żadnych znajomości.

– Jak to! Pan?! – zawołał Albert.

– Bardzo pan jesteś dla mnie łaskaw, ale wiem dobrze, że posiadam tylko tę zaletę, że mógłbym konkurować jako milioner z panem Aguado lub panem Rotszyldem, a przecież nie jechałbym do Paryża, aby grać na giełdzie – i właśnie ta drobna okoliczność mnie powstrzymywała. A teraz podjąłem decyzję dzięki pańskiej propozycji. I cóż, podejmie się pan, panie de Morcerf – hrabia zaakcentował te słowa osobliwym uśmiechem – podejmie się pan, gdy przyjadę do Francji, otworzyć przede mną podwoje tego świata, gdzie będę tak obcy jak Huron albo mieszkaniec Kochinchiny [Kochinchina – dawna nazwa Indochin (obecnie Wietnam).]?

– O, panie hrabio, z największą rozkoszą, z najszczerszego serca! A tym chętniej się do tego przyczynię (Franz, kochaneczku, nie naśmiewaj się tak ze mnie!), że właśnie wzywają mnie do Paryża. Dziś rano otrzymałem list dotyczący aliansu, który mam zawrzeć z nader przyjemnym domem, świetnie ustosunkowanym w świecie paryskim.

– Aliansu małżeńskiego? – rzekł Franz z uśmiechem.

– O, mój Boże, naturalnie! Tym sposobem, kiedy przybędziesz pan do Paryża, zastaniesz mnie już jako człowieka poważnego, a może ojca rodziny. To się świetnie zgodzi z moją wrodzoną powagą, nieprawdaż? W każdym razie powtarzam, panie hrabio, że ja i moi najbliżsi będziemy oddani panu ciałem i duszą.

– Przyjmuję, bo przysięgam panu, że brakowało mi tylko tej okazji, by doprowadzić do skutku projekty, nad którymi rozmyślam już od dawna.

Franz nie wątpił ani przez chwilę, że są to projekty, o których hrabia napomknął mu mimowolnie w grocie na Monte Christo; i patrzył na hrabiego, gdy ten mówił, usiłując wybadać w jego fizjonomii, co go tak naprawdę wiedzie do Paryża – ale trudno było wniknąć w duszę tego człowieka, zwłaszcza że osłaniał ją zawsze uśmiechem.

– Ale, doprawdy, panie hrabio – odezwał się znów Albert, uradowany, że będzie wprowadzał na salony takiego człowieka jak Monte Christo – czy to aby nie jeden z tych ulotnych projektów, jakich się tysiące tworzy w podróży, projektów budowanych na piasku, co ulatują z lada powiewem wiatru?

– O nie, na honor. Pragnę pojechać do Paryża, a nawet muszę to zrobić.

– A kiedy?

– A kiedy pan sam tam wrócisz?

– Ja? Hm, za dwa lub najpóźniej trzy tygodnie. Tyle trzeba na przejazd.

– A więc daję panu trzy miesiące. Widzi pan, że daję panu czasu z okładem.

– I za trzy miesiące – wykrzyknął z radością Albert – zastukasz pan do moich drzwi?

– Chce pan, byśmy się umówili dokładnie, na dzień i godzinę? – spytał hrabia. – Uprzedzam, że jestem straszliwie punktualny.

– Na dzień i godzinę? – powtórzył Albert. – To cudownie, zgadzam się!

– A więc dobrze – i hrabia sięgnął po kalendarz zawieszony obok zwierciadła. – Mamy dzisiaj – rzekł – 21 lutego – tu wyciągnął zegarek – jest wpół do jedenastej. Jeśli pan łaskaw, proszę mnie oczekiwać 21 maja o wpół do jedenastej?

– Z rozkoszą! Śniadanie będzie gotowe.

– A mieszkasz pan…

– Przy ulicy Helderskiej nr 27.

– Mieszka pan sam, po kawalersku? Nie chciałbym pana narażać na nieprzyjemności.

– Mieszkam w pałacu ojca, ale zajmuję całkiem oddzielny pawilon w głębi dziedzińca.

– Znakomicie.

Hrabia wziął notatnik i zapisał: „ulica Helderska nr 27; 21 maja, o wpół do jedenastej”.

– A teraz bądź pan spokojny – rzekł hrabia, kładąc notatnik do kieszeni. – Wskazówki pańskiego zegara nie będą rzetelniejsze ode mnie.

– Zobaczymy się jeszcze przed moim odjazdem, panie hrabio? – zapytał Albert.

– To zależy. Kiedy pan odjeżdżasz?

– Jutro, o piątej po południu.

– W takim razie pożegnam pana. Mam sprawę w Neapolu i będę z powrotem dopiero w sobotę wieczorem lub w niedzielę rano. A pan – zwrócił się do Franza – także jedzie, panie baronie?

– Tak.

– Do Francji?

– Nie, do Wenecji. Zostanę jeszcze rok lub dwa we Włoszech.

– To się nie zobaczymy w Paryżu?

– Obawiam się, że ominie mnie ten zaszczyt.

– A więc życzę panom szczęśliwej podróży – rzekł hrabia, podając rękę obu przyjaciołom.

Po raz pierwszy Franz dotykał ręki tego człowieka; zadrżał: była lodowata jak u trupa.

– A więc jesteśmy umówieni? – upewnił się Albert. – Mogę trzymać pana za słowo? Helderska 27, 21 maja, o wpół do jedenastej rano?

– Dwudziestego pierwszego, o wpół do jedenastej, ulica Helderska – powtórzył hrabia.

Młodzieńcy pożegnali hrabiego i wyszli.

– Co ci jest? – zapytał po drodze Albert. – Wydajesz się zatroskany.

– I tak jest – odpowiedział Franz. – Hrabia jest człowiekiem osobliwym i z niepokojem myślę o tym waszym spotkaniu w Paryżu.

– Z niepokojem… o tym spotkaniu?! Coś takiego! Chybaś zwariował, mój drogi! – wykrzyknął Albert.

– Mów sobie, co chcesz – rzekł Franz. – Zwariowałem albo i nie, ale coś mnie tu niepokoi.

– Słuchaj – odezwał się Albert – rad jestem, że mi się nadarza okazja, by ci powiedzieć: zawsze mi się zdawało, że jesteś dość oziębły wobec hrabiego, a ja, przeciwnie, uważam, że był wobec nas jak najżyczliwszy. Masz jakąś osobistą urazę wobec niego?

– Być może.

– Czyżbyś go wcześniej spotkał?

– Otóż to.

– Ale gdzie?

– Ale przyrzekniesz, że nie zdradzisz nikomu ani słowa?

– Przyrzekam.

– Słowo honoru?

– Słowo honoru.

– No, to słuchaj.

I Franz opowiedział Albertowi swoją wyprawę na wyspę Monte Christo oraz spotkanie z przemytnikami, wśród których było dwóch bandytów korsykańskich. Nie pominął żadnego szczegółu feerycznej gościnności, jaką okazał mu hrabia w swojej grocie z Tysiąca i jednej nocy. Opowiedział o kolacji, o haszyszu, posągach, o jawie i śnie, i o tym, jak po przebudzeniu, jako dowód i wspomnienie tego wszystkiego, co przeżył, pozostał mu tylko widok jachtu na horyzoncie, żeglującego ku Porto Vecchio.

Potem przeszedł do tego, co działo się w Rzymie, do nocy w Koloseum i rozmowy o Peppinie, którą podsłuchał między nim a Vampą, a w której hrabia przyrzekł wyjednać łaskę dla bandyty – i obietnicy tej dotrzymał, jak mógł stwierdzić sam czytelnik.

Na koniec doszedł do wypadków ostatniej nocy: jak znalazł się w kłopocie, gdy spostrzegł, że brakuje mu do całej sumy ośmiuset piastrów; jak wpadł na pomysł, by udać się do hrabiego, co zakończyło się tak pomyślnie, a zarazem tak malowniczo.

Albert słuchał chciwie Franza.

– No i co – rzekł, gdy przyjaciel skończył – gdzie widzisz tu coś złego? Hrabia lubi podróżować, hrabia ma swój jacht, bo jest bogaty. Jedź do Portsmouth czy do Southampton, a zobaczysz porty zatłoczone od statków bogatych Anglików, którzy mają takie same kaprysy. Aby mieć gdzie odpocząć w czasie swych podróży, aby uniknąć tej ohydnej kuchni, którą zatruwam się od czterech miesięcy, a ty od czterech lat, aby nie sypiać w tych obrzydliwych łóżkach, w których właściwie nie da się spać, kazał sobie urządzić mieszkanko na Monte Christo. A gdy już je sobie umeblował, obawia się, by rząd toskański nie usunął go stamtąd i aby wydatki się nie zmarnowały – więc kupuje wyspę i przybiera od niej nazwisko. Kochany mój, poszperajże w pamięci i przyznaj, iluż to twoich znajomych wzięło nazwisko od posiadłości, których nigdy nie byli właścicielami?

– A ci bandyci korsykańscy w jego załodze?!

– Ale co w tym dziwnego? Wiesz lepiej niż ktokolwiek, że bandyci korsykańscy nie są bynajmniej rabusiami, ale jedynie zbiegami, których jakaś vendetta [Vendetta (wł.) – zemsta.] wygnała z rodzinnego miasta lub wsi; zadawanie się z nimi nie kompromituje! Oznajmiam, że jeśli kiedyś udam się na Korsykę, to zanim się przedstawię gubernatorowi i prefektowi, pójdę się poznajomić z bandytami Kolomby [Kolomba – bohaterka powieści Prospera Mérimée pod tym samym tytułem; zawzięta dziewczyna doprowadziła do tego, by jej brat, choć przeciwny vendetcie, pomścił ich zamordowanego ojca.], jeśli tylko da się to zrobić. Uważam, że są czarujący.

– Ale Vampa i jego zgraja – protestował Franz – to bandyci, co rabują; mam nadzieję, że temu nie zaprzeczysz. A poza tym, co sądzisz o tym, że hrabia cieszy się takim autorytetem wśród tych ludzi?

– Sądzę tylko tyle, mój drogi, że temu autorytetowi winien jestem życie; nie powinienem go zbyt mocno krytykować. Pozwól mi więc, zamiast robić z tego sprawę gardłową, wybaczyć hrabiemu to wszystko; nie mówię już nawet, że mi ocalił życie, bo byłaby to może lekka przesada, ale na pewno dzięki niemu zaoszczędziłem cztery tysiące piastrów, co stanowi dwadzieścia cztery tysiące liwrów na nasze pieniądze, a to suma, na którą by mnie na pewno nie oszacowano we Francji; dowodzi to – roześmiał się Albert – że nikt nie jest prorokiem we własnym kraju.

– Ano właśnie: z jakiego kraju hrabia pochodzi? Jaki jest jego ojczysty język? Z czego właściwie się utrzymuje? Skąd te jego niezmierne bogactwa? Co się działo w pierwszej części jego życia, tajemniczej i nieznanej, która nadała tej drugiej posępną barwę mizantropii? Tego wszystkiego chciałbym się na twoim miejscu dowiedzieć.

– Franz, mój kochany, gdy po otrzymaniu mego listu uznałeś, że potrzebujemy pomocy hrabiego – zripostował Albert – poszedłeś i powiedziałeś mu: „Mojemu przyjacielowi Albertowi de Morcerf grozi niebezpieczeństwo, pomóż mi pan go z tego wyciągnąć”, czyż nie?

– Tak.

– A czy on wtedy zapytał: „Kto to jest, ten Albert de Morcerf? Skąd pochodzi jego nazwisko? Skąd się wziął jego majątek? Z czego żyje? Z jakiego kraju się wziął? Gdzie się urodził?”. Pytał cię o to? Powiedz!

– Nie, przyznaję.

– Ot, przyjechał i tyle. Wyrwał mnie z rąk Vampy, u którego choć pozorowałem nonszalancję, wcale nie było mi do śmiechu, przyznaję się. A więc, mój drogi, gdy on za podobną przysługę prosi mnie o to, co się robi co dzień dla pierwszego lepszego rosyjskiego czy włoskiego księcia, który wpadnie do Paryża, to znaczy, żebym przedstawił go na salonach, ty chcesz, bym mu odmówił? Ejże, chyba zwariowałeś!

Przyznać trzeba, że wbrew zwyczajowi cała słuszność tym razem była po stronie Alberta.

– A zresztą, mój drogi hrabio – westchnął Franz – rób, co ci się podoba; przyznaję, że wszystko, co mówisz, jest pozornie słuszne; ale prawdą jest, że hrabia Monte Christo jest osobliwym człowiekiem.

– Hrabia Monte Christo jest filantropem. Nie opowiedział ci, w jakim celu udaje się do Paryża. Otóż chce kandydować do nagrody Montyona [Montyon – filantrop, fundator nagrody za budujące dzieło literackie, którą przyznawała Akademia Francuska.]; a jeśli będzie potrzebował do zwycięstwa tylko mojego głosu i protekcji tego nieurodziwego pana, który ją przyznaje, to cóż, dam mu mój głos i postaram się o protekcję. No, nie mówmy o tym więcej, mój kochany, siadajmy do stołu, a potem chodźmy ostatni raz do katedry Świętego Piotra.

Stało się, jak powiedział Albert, a nazajutrz o piątej po południu przyjaciele się rozstali: Albert ruszył do Paryża, Franz pojechał na dwa tygodnie do Wenecji.

Lecz Albert, zanim wsiadł do powozu, oddał chłopcu hotelowemu – z obawy, by hrabia nie sprawił mu zawodu – bilet do hrabiego Monte Christo, na którym pod napisem: „Wicehrabia Albert de Morcerf” dopisał ołówkiem: „21 maja, o wpół do jedenastej, ulica Helderska nr 27”.

ROZDZIAŁ 39 | Śniadanie

Rankiem 21 maja w domu przy ulicy Helderskiej, gdzie Albert de Morcerf zaprosił jeszcze w Rzymie hrabiego Monte Christo, wszyscy domownicy krzątali się na przyjęcie hrabiego, aby Albert mógł wystąpić przed nim jak należy.

Albert de Morcerf mieszkał w pawilonie, wzniesionym na rogu wielkiego dziedzińca, naprzeciw drugiego gmachu przeznaczonego dla służby.

Jedynie dwa okna pawilonu wychodziły na ulicę, dalsze trzy były na dziedziniec, a dwa na ogród.

Między dziedzińcem a ogrodem wznosił się pałac hrabiostwa de Morcerf, zbudowany w szpetnym stylu cesarstwa, modny jednak i okazały.

Wzdłuż całej posiadłości ciągnął się mur, odgradzając ją od ulicy, a na nim stały w równych odstępach wazony z kwiatami; w środku muru wielka żelazna krata ze złoconymi strzałami służyła za bramę paradną; furtka, przylepiona niemal do domku odźwiernego, używana była przez służbę lub też przez państwo, jeśli wychodzili pieszo.

Wybór pawilonu na mieszkanie dla Alberta był dowodem pełnej taktu troskliwości matki, która nie chcąc rozstawać się z synem, rozumiała jednak, iż młodzieniec w wieku Alberta potrzebuje zupełnej swobody.

Z drugiej zaś strony widać było, musimy to przyznać, że mieszkanie Alberta stanowiło obraz mądrego egoizmu młodzieńca rozkochanego w swobodnym i leniwym życiu, złoconym niby klatka dla ptaków, jakie wiedzie młody człowiek z dobrej rodziny.

Przez okna od ulicy Albert mógł obserwować, co się dzieje na zewnątrz. Widok taki jest niezbędny dla młodego człowieka, który lubi, aby co rusz ktoś nowy pojawiał się na horyzoncie, niechby nawet ulicznym! Następnie, jeśli w czasie obserwacji takich zdarzył się jakiś przedmiot zasługujący na głębsze badania, Albert mógł dla dalszych poszukiwań wyjść przez furtkę podobną do tej, którą wskazaliśmy przy domku odźwiernego, a wartą szczególnej wzmianki. Była to furteczka jakby zapomniana przez wszystkich natychmiast po zbudowaniu domu, niepozorna i zakurzona – rzekłbyś, że nikt jej już nigdy nie przestąpi; starannie naoliwione zamek i zawiasy dowodziły jednak, że często ją w jakowychś tajemniczych celach otwierano.

Chytre te drzwiczki robiły konkurencję dwóm pozostałym wejściom, naigrawając się z odźwiernego, że jego czujność i władza ich nie dosięgały, a otwierały się jak słynna brama jaskini z Tysiąca i jednej nocy, niby Sezam zaklęty Ali Baby, kiedy ktoś wyrzekł kabalistyczne słowa lub zapukał w umówiony sposób – słowa te musiały być wymawiane przez głos wyjątkowo melodyjny, pukać musiały paluszki najdelikatniejsze w świecie.

W końcu wąskiego i cichego korytarza, który stykał się z owymi drzwiczkami i stanowił przedpokój, znajdowały się po prawej stronie drzwi do sali jadalnej Alberta z oknami na dziedziniec, a po lewej do saloniku z oknami od ogrodu. Krzewy i pnącza, rozwijając się na kształt wachlarza przed oknami, zakrywały od dziedzińca i ogrodu wnętrze tych dwóch pokoi na parterze, jedynych, do których mogłoby zajrzeć niedyskretne oko.

Na pierwszym piętrze, oprócz dwóch takich samych pokoi, znajdował się nad przedpokojem jeszcze trzeci. Były to salon, sypialnia i buduar.

W salonie dolnym, urządzonym jak komnaty algierskie, mieściła się palarnia.

Buduar przylegał do sypialni i przez sekretne drzwiczki miał wyjście na schody.

Widzimy, że nie zapomniano o żadnych środkach ostrożności.

Nad pierwszym piętrem królowała rozległa pracownia, którą powiększono, wyburzając ściany wewnętrzne i przepierzenia; pandemonium, które stanowiło obraz walki artysty z dandysem.

Znalazły tu schronienie wszystkie kolejne pasje Alberta: trąby myśliwskie, basetle, flety – cała orkiestra, bo Albert upodobał sobie przez czas jakiś muzykę – nie było to jednak zainteresowanie, lecz kaprys; sztalugi, palety, farby, bo po zapale do muzyki nastąpiły pretensje do malarstwa; na koniec florety, rękawice bokserskie, szpady i laski różnego rodzaju, bo wierny obyczajom ówczesnych złotych młodzieńców Albert de Morcerf kształcił się z dużo większą wytrwałością, niż to okazał przy muzyce i malarstwie, w tych trzech sztukach uzupełniających męską edukację, to jest w fechtunku, boksie i walce na kije – i w opisanym pomieszczeniu, przystosowanym do ćwiczeń fizycznych, lekcji udzielali mu Grisier, Cooks i Karol Lecour.

Resztę umeblowania tej szacownej komnaty stanowiły kufry z czasów Franza I, pełne chińskiej porcelany, waz japońskich, fajansów Luca della Robbii i półmisków Bernarda de Palissy, starodawne fotele, na których zasiadał może Henryk IV albo Sully, Ludwik XIII albo Richelieu [Henryk IV (1553-1610) – król Nawarry i Francji; książę de Sully (1560-1641) – francuski polityk, przyjaciel i realizator polityki Henryka IV; Ludwik XIII (1601-1643) – król Francji; Richelieu (1585-1642) – kardynał, wybitny mąż stanu za Ludwika XIII.] – dwa z nich bowiem, ozdobione rzeźbionymi herbami: błyszczące na lazurowym tle trzy lilie Bourbonów zwieńczone królewską koroną, pochodziły jeśli nie z magazynów w Luwrze, to przynajmniej z jakiego zamku królewskiego. Na fotelach tych barwy ciemnej i ponurej rzucone były w nieładzie bogate tkaniny o żywych kolorach, barwione słońcem Persji albo utkane przez niewiasty z Kalkuty i Chandernagoru.

Trudno zgadnąć, co mogły tu robić owe tkaniny.

Wabiąc wzrok, oczekiwały na przeznaczenie, którego nie znał sam ich właściciel, a tymczasem rozświetlały salę jedwabistym, złotawym lśnieniem.

Na honorowym miejscu stał fortepian z drzewa różanego, dzieło Rullera i Blancheta, odpowiadający rozmiarami naszym lilipucim salonom, który w ciasnym i dźwięcznym pudle zawierał jednak całą orkiestrę, a uginał się pod brzemieniem arcydzieł Beethovena, Webera, Mozarta, Haydna, Grétry’ego i Porpory.

Ponadto wszędzie, na ścianach, powyżej drzwi, na suficie – szpady, sztylety, krisy [Rodzaj sztyletu pochodzącego z Malajów o ostrzu prostym lub falistym; obosieczny, o ozdobnej rękojeści.], maczugi, topory, zbroje pozłacane, damasceńskie, inkrustowane; zielniki, minerały, wypchane ptaki z otwartymi do nieruchomego lotu płomiennie czerwonymi skrzydłami i dziobami, których nigdy już nie miały zamknąć.

Rozumie się samo przez się, że była to ulubiona komnata Alberta.

W dzień spotkania jednak młodzieniec obrał sobie za główną kwaterę salonik na parterze, gdzie czekał w wytwornym negliżu na przyjęcie gościa. Tu, na stole otoczonym szeroką, miękką sofą, złociły się w fajansowych naczyniach o spękanej polewie, za jakimi przepadają Holendrzy, wszelkie znane gatunki tytoniu, od żółtego petersburskiego aż do czarnego synajskiego, nie pomijając maryland, portorico i latakii.

Obok zaś w szkatułkach z wonnego drzewa leżały uporządkowane według wielkości i gatunku cygara: puros, regalia, hawańskie i manilskie.

Na koniec, w otwartej na oścież szafie, zbiór fajek – niemieckich, tureckich o ustnikach z bursztynu zdobnych w korale, inkrustowane złotem nargile o długich safianowych rurkach, zwiniętych niby węże – oczekiwał na kaprys lub zachciankę palaczy. Albert sam czuwał, jak uporządkowano albo raczej rozłożono w artystycznym nieładzie owe przybory, którym nowocześni biesiadnicy lubią przypatrywać się po kawie poprzez obłoki dymu, z ust ich kłębem unoszące się pod sufit w długich kapryśnych spiralach.

Za kwadrans dziesiąta wszedł lokaj.

Był to mały piętnastoletni stajenny imieniem John, mówiący tylko po angielsku, który stanowił całą domową służbę Alberta.

Oczywiście miał zawsze do dyspozycji kucharza pałacowego, a przy nadzwyczajnych okazjach na jego rozkazy był także strzelec hrabiego.

Lokaj ów, obdarzony całkowitym zaufaniem swego młodego pana, położył na stole stos gazet, Albertowi zaś podał plik listów. Albert spojrzał w roztargnieniu na tę różnorodną korespondencję, po czym wybrał z niej dwie perfumowane koperty, na których widać było pismo nakreślone delikatną ręką, rozpieczętował je i przeczytał listy z pewną uwagą.

– Skąd te listy? – zapytał.

– Jeden przyszedł pocztą, a drugi przyniósł lokaj pani Danglars.

– Każ powiedzieć pani Danglars, że przyjmuję miejsce w jej loży… Czekaj, czekaj… Później wstąpisz do Róży; powiesz jej, że skoro zaprasza, po wyjściu z Opery przyjdę do niej na kolację, i zaniesiesz tam sześć butelek wyborowego wina – cypryjskie, malagę i kseres, a także beczułkę ostryg ostendzkich. Ostrygi weźmiesz u Borela, ale nie zapomnij mu powiedzieć, że to dla mnie.

– O której godzinie jaśnie pan każe podawać do stołu?

– A która teraz?

– Za kwadrans dziesiąta.

– A więc podasz o wpół do jedenastej. Debray może będzie musiał pójść do ministerstwa… A zresztą – Albert popatrzył do notatnika – na tę godzinę zaprosiłem hrabiego; 21 maja o wpół do jedenastej; chociaż nie liczę bardzo na jego obietnicę, chcę jednak być akuratny. Aha, nie wiesz, czy pani hrabina już wstała?

– Jeśli jaśnie pan sobie życzy, pójdę się dowiedzieć.

– Dobrze… i poproś też o trochę likierów, gdyż moja piwniczka już niezbyt pełna. Powiedz pani hrabinie, że będę miał zaszczyt być u niej o godzinie trzeciej i że pytam, czy zgodzi się, abym przedstawił jej kogoś.

Lokaj wyszedł.

Albert rzucił się na sofę, rozdarł opaski kilku dzienników, przejrzał program spektakli, skrzywił się, tego dnia bowiem dawano nie balet, a operę; jął szukać na próżno w ogłoszeniach o pachnidłach pasty do zębów, którą mu zachwalano, i ciskając precz trzy najbardziej wzięte w Paryżu pisma, ziewał na całe gardło i mruczał:

– Doprawdy, te gazety robią się coraz nudniejsze.

W tejże chwili przed drzwiami zatrzymał się wolant, a wkrótce wszedł lokaj i oznajmił przybycie pana Lucjana Debray. Do salonu wszedł jasnowłosy młody człowiek, wysoki, blady, z którego szarych oczu biła pewność siebie, a z wąskich ust chłód. Ubrany w granatowy frak ze złotymi cyzelowanymi guzikami i biały halsztuk, miał zawieszony na jedwabnej tasiemce monokl w szylkretowej oprawie, który niekiedy, dzięki wysiłkom mięśni policzka, udawało mu się utrzymać w oczodole. Wkroczył bez uśmiechu, nie mówiąc ani słowa, z miną na wpół urzędową.

– Dzień dobry, Lucjanie, dzień dobry – rzekł Albert. – Przerażasz mnie, mój drogi, swoją punktualnością! Ba, gdybyż to była tylko punktualność! Spodziewałem się, że przyjdziesz najpóźniej, a ty pojawiasz się już za pięć dziesiąta, kiedy termin spotkania ustalony jest dopiero na wpół do jedenastej. To jakiś cud! A może nastąpił przypadkiem upadek rządu?

– Nie, złociutki – rzekł młodzieniec, sadowiąc się wygodnie na sofie. – Uspokój się, my się zawsze chwiejemy, ale nigdy nie upadamy i zaczynam wierzyć, że powolutku dochodzimy do dożywotniego urzędowania, nie mówiąc o tym, że sprawa Półwyspu umocniła nas zupełnie.

– A tak, prawda! Wypędzacie don Carlosa [Don Carlos (1788‒1855) – pretendent do tronu hiszpańskiego; wszczął wojnę domową (tzw. pierwsza wojna karlistowska), w której poniósł klęskę; po 1839 r. na emigracji.] z Hiszpanii.

– Nie, złociutki, nie mieszajmy pojęć. My go tylko przenosimy z jednej strony granicy na drugą – do Francji i ofiarujemy mu królewską gościnę w Bourges.

– W Bourges?

– A tak, i nie ma na co się skarżyć, do diabła! Bourges to stolica króla Karola VII [Karol VII (1403‒1461) – król Francji, wydziedziczony podczas wojny stuletniej z praw do tronu na rzecz Henryka V angielskiego, zwany „królem z Bourges”, w którym ogłosił się królem; odzyskał władzę m.in. dzięki pomocy Joanny d’Arc.]. Jak to, nic nie wiedziałeś? Przecież od wczoraj w całym Paryżu o tym mówią, a przedwczoraj rzecz ta przeniknęła na giełdę, bo pan Danglars (nie wiem, jakim sposobem ten człowiek otrzymuje wiadomości w tym czasie co my) zagrał na hossę i zyskał milion.

– A ty nowy orderek, jak się zdaje; bo widzę, że masz błękitną wstążeczkę.

– Ehm, przysłano mi Medal Karola III – rzekł niedbale Debray.

– Hejże, nie udawaj obojętnego, przyznaj, że to ci sprawia przyjemność.

– Daję słowo! Jako uzupełnienie stroju, medal zawsze dobrze się prezentuje przy czarnym fraku zapinanym pod szyję. Wygląda to elegancko.

– Tak – rzekł Morcerf z uśmiechem – człowiek wygląda wtedy jak książę Galii albo Reichstadu.

– I właśnie dlatego widzisz mnie tak rano.

– Ponieważ dostałeś Medal Karola III i chciałeś mi się z nim pokazać.

– Nie. Ponieważ spędziłem noc całą na rozsyłaniu listów: wyekspediowałem dwadzieścia pięć depesz dyplomatycznych. Gdym dziś rano wrócił do siebie, chciałem zasnąć, ale rozbolała mnie tak mocno głowa, że musiałem wstać, by się przejechać godzinę konno. W Lasku Bulońskim napadła mnie nuda i głód – dwaj wrogowie, którzy rzadko występują razem, a którzy jednak połączyli się przeciwko mnie. To zupełnie jak jakiś związek karlistowsko-republikański; wtedy przypomniałem sobie, że u ciebie ma być dziś z rana uczta – więc jestem; jeść mi się chce – nakarm mnie; nudzi mi się – zabaw mnie.

– To, kochany, moja powinność jako gospodarza – odrzekł Albert, dzwoniąc na służącego, gdy Lucjan tymczasem podrzucał szpicrutą, ozdobioną złotą gałką inkrustowaną turkusami, rozłożone gazety. – Germain, podaj kseres i biszkopty. A na początek, drogi Lucjanie, poczęstuj się cygarem, oczywiście pochodzi z kontrabandy. Spróbuj i przekonaj swojego ministra, żeby nam podobne sprzedawał, zamiast jakichś paskudnych liści orzechowych, na które skazuje obywateli.

– O, do diabła, tego nie zrobię. Gdyby tylko rząd sprowadzał takie cygara, uznałbyś je zaraz za obrzydliwe. A przy tym to nie rzecz spraw wewnętrznych, ale skarbu; udaj się do pana Humanna, do wydziału podatków pośrednich, korytarz A, pokój 26.

– Doprawdy – odparł Albert – imponujesz mi wiadomościami. Weźże lepiej cygaro!

– Ach, drogi hrabio – rzekł Lucjan, zapalając manilę od różowej świecy osadzonej w złoconym lichtarzu i rzucając się na sofę. – Ach, drogi hrabio, jaki szczęściarz z ciebie, że nie masz nic do roboty! Doprawdy, nie znasz własnego szczęścia!

– I cóż ty byś począł, mój drogi, mój drogi pacyfikatorze królestw – odparł Morcerf z lekką ironią – gdybyś nie miał nic do roboty? Jak to! Ty, osobisty sekretarz ministra, mający udział zarazem w wielkiej kabale europejskiej i drobnych intrygach Paryża, ty, który chronisz królów, a co ważniejsze – królowe, który masz godzić stronnictwa i kierować wyborami, ty, który więcej zdziałasz piórem i telegrafem, siedząc w gabinecie, niż Napoleon zdziałał na polu bitwy mieczem i zwycięstwami; ty, który posiadasz dwadzieścia pięć tysięcy liwrów renty oprócz pensji w ministerstwie oraz konia; ty, który chadzasz do Jockey Clubu, opery i teatru, nie potrafisz znaleźć w tym nic, co mogłoby cię rozerwać? A więc dobrze, jeśli tak, to ja cię zabawię.

– Jakim sposobem?

– Dziś poznasz kogoś u mnie.

– Mężczyznę czy kobietę?

– Mężczyznę.

– E, znam ich dosyć.

– Ale nie znasz takiego jak ten.

– Skądże się wziął? Z krainy czarów?

– Kto wie.

– Do diabła! Mam nadzieję, że nie przybywa stamtąd razem z naszym śniadaniem?

– Nie, bądź spokojny; śniadanie szykuje się w kuchni, u mamy. A co, głodny jesteś?

– Zgadza się, nawet jeśli przyznać się do tego – to rzecz upokarzająca. Wczoraj jadłem obiad u pana de Villefort, a zauważyłeś może, mój drogi, że u wszystkich prokuratorów jada się fatalnie? Jakby ich bez przerwy gryzło sumienie.

– Do licha, nie szkaluj obiadów u bliźnich, jakże się jada u twoich ministrów?

– Tak, ale my przynajmniej nie zapraszamy ludzi z dobrego towarzystwa; i gdybyśmy nie musieli gościć na obiadach rozmaitych szubrawców, co myślą, a raczej głosują tak jak trzeba, wystrzegalibyśmy się tych naszych przyjęć, zaręczam.

– Mój drogi, napij się wobec tego jeszcze kseresu, i weź drugi biszkopt.

– Chętnie, hiszpańskie wina masz wyborne; przyznaj, że mieliśmy całkowitą słuszność, pacyfikując ten kraj.

– Zapewne; ale co z don Carlosem?

– Co? Don Carlos będzie sobie pił bordeaux, a za dziesięć lat ożenimy jego syna z młodziutką królową.

– Za co dostaniesz Order Złotego Runa, jeśli jeszcze będziesz w ministerstwie.

– Zdaje mi się, że opracowałeś dziś system karmienia mnie samymi kadzidłami.

– Przyznasz sam, że najlepiej pobudzają prawdziwy apetyt; ale czekaj, słyszę w przedpokoju głos Beauchampa; pokłócicie się, a to wam skróci oczekiwanie.

– O cóż mamy się sprzeczać?

– O gazety.

– Drogi przyjacielu – rzekł Lucjan z monarszą pogardą. – Czyż ja czytuję gazety?

– W takim razie macie dodatkowy powód do tym zajadlejszej kłótni.

– Pan Beauchamp! – oznajmił służący.

– Chodźże do nas, człowieku straszliwego pióra – zawołał Albert, idąc ku przybyłemu. – Patrz, jest tu Lucjan, co cię nienawidzi, chociaż nie czyta nigdy, tak przynajmniej mówi.

– Ma świętą rację – rzekł Beauchamp. – To tak jak ja: krytykuję go, a nie wiem nic o tym, co robi; witaj, komandorze!

– A, już wiesz o tym! – odpowiedział sekretarz osobisty, wymieniając z dziennikarzem uścisk dłoni i uśmiech.

– Jakżeby inaczej! – zawołał Beauchamp.

– I co mówią o tym w świecie?

– W którym? Bo wiele światów mamy w roku pańskim 1838.

– No, w świecie, w którym brylujesz – krytyczno-politycznym.

– Powiada się tam, że słusznie ci się to należy – tak hojnie szafujesz czerwienią, że wyrósł na niej błękitny kwiatek.

– Brawo, brawo, niezły koncept – rzekł Lucjan. – Dlaczegóż do nas nie należysz, mój drogi? Z takim dowcipem mógłbyś w lat parę zrobić karierę.

– Toteż na jedną tylko rzecz czekam, zanim pójdę za twoją radą: na rząd, który by przetrwał choć z pół roku. A teraz do ciebie jedno słówko, drogi Albercie, bo trzeba dać odsapnąć biednemu Lucjanowi. Będziemy jedli śniadanie czy obiad? Bo ja muszę być w Izbie. W naszym rzemiośle, jak widzicie, nie wszystko jest różowe.

– Tylko śniadanie. Czekamy jeszcze na dwie osoby i siadamy do stołu.

– A któż to ma przyjść? – spytał Beauchamp.

– Szlachcic i dyplomata.

– Oj, to znaczy, że poczekamy sobie dwie godzinki na szlachcica i dwie godziny na dyplomatę. Zjawię się przy deserze. Zostawcie mi poziomek, kawę i cygara. Zjem sobie kotlet w Izbie.

– Nie kłopocz się tym, bo gdyby nawet szlachcicem miał być Montmorency, a dyplomatą Metternich, siadamy do śniadania nie później niż o jedenastej. A tymczasem skosztuj, jak Lucjan, kseresu i biszkoptów.

– No, to w takim razie zostanę, koniecznie mi dziś trzeba trochę rozrywki.

– O proszę! Zupełnie jak Lucjanowi! A przecież kiedy rząd się smuci, opozycja powinna się radować!

– Ech, bo widzisz, mój drogi, sam nie wiesz, co mi grozi. Dziś przed południem mam słuchać w Izbie Deputowanych między innymi pana Danglarsa, wieczorem zaś u jego żony czeka nas tragedia, którą napisał par Francji. Niech diabli wezmą rząd konstytucyjny! Czemu wybraliśmy taki, skoro, jak powiadają, wybór od nas zależał?

– Rozumiem – chcesz przygotować sobie zapasik wesołości.

– Nie gadajże źle o mowach pana Danglarsa – rzekł Debray. – Głosuje za wami, należy do opozycji.

– W tym sęk! I dlatego czekam, aż go wreszcie wyprawicie do Pałacu Luksemburskiego [Pałac Luksemburski był siedzibą Izby Parów.], żeby tam przemawiał, bo wtedy będę mógł się z niego uśmiać do woli.

– Mój drogi – zwrócił się Albert do Beauchampa. – Widać, że sprawy hiszpańskie są załatwione, bo jesteś dziś straszliwie cierpki. Przypomnijże sobie, że w kronice paryskiej była mowa o moich zaręczynach z panną Eugenią Danglars. Nie mogę zatem zezwolić, nie czując wyrzutów sumienia, abyś drwił z talentów krasmówczych człowieka, który ma mi kiedyś powiedzieć: „Panie wicehrabio! Wiesz pan, że daję dwa miliony mojej córce!”.

– Daj spokój! – obruszył się Beauchamp. – To małżeństwo nie dojdzie do skutku, król mógł Danglarsa zrobić baronem, może go zrobić parem, ale nigdy nie zrobi zeń szlachcica, a hrabia de Morcerf, żołnierz, arystokrata, ma tyle dumy, że nie zgodzi się dla dwóch nędznych milionów na mezalians. Wicehrabia de Morcerf może poślubić jedynie markizę.

– Ale dwa miliony! To jednak ładna sumka – odparł Morcerf.

– Jest to kapitał spółki posiadającej teatr bulwarowy albo linię kolejową z jednego brzegu Sekwany na drugi.

– Niech on sobie gada, co chce – rzekł niedbale Debray – a ty, Albercie, żeń się. Poślubisz etykietę worka, nieprawdaż? No i świetnie, co cię to ma obchodzić? Lepiej, żeby na takiej etykiecie było mniej o jeden herb, a więcej o jedno zero. Masz w swoim herbie siedem kosów – podarujesz żonie trzy, a zostanie ci cztery. Będziesz miał i tak o jednego ptaszka więcej niż Gwizjusz [Gwizjusz, Henri I de Guise (1550-1888) – zagorzały przeciwnik protestantów, jeden z głównych inicjatorów nocy św. Bartłomieja; zmusił króla Henryka III do ucieczki z Paryża; zamordowany na rozkaz króla.], krewniak cesarza niemieckiego, który omalże nie został królem Francji.

– Na honor, chyba masz rację, Lucjanie – rzekł z roztargnieniem Albert.

– Oczywiście, że mam! Skądinąd każdy milioner jest tak samo szlachcicem jak bastard, to znaczy może nim być.

– Cyt! Przestań pleść, Lucjanie – uśmiechnął się Beauchamp – bo nadchodzi Château-Renaud, który, aby wyleczyć cię z manii paradoksów, gotów cię przeszyć mieczem swego przodka, Renaud de Montaubana.

– Ejże, poniżyłby się – odpowiedział Lucjan – bom pochodzenia niskiego, a nawet arcyniskiego.

– Doskonale! – zawołał Beauchamp. – Człowiek władzy wyśpiewuje jak sam Béranger [Jean-Pierre de Béranger (1780-1857) – autor licznych i niezmiernie popularnych piosenek, zwany klasykiem piosenki francuskiej.], dokąd my zmierzamy, mój Boże!

– Pan de Château-Renaud! Pan Maksymilian Morrel! – rzekł służący, oznajmiając przybycie dwóch nowych gości.

– A więc już wszyscy! – rzekł Beauchamp. – Będziemy zatem jedli, bo jeśli się nie mylę, to czekałeś tylko na dwie osoby, Albercie?

– Morrel? – szepnął Albert zdziwiony. – Morrel? A któż to taki?…

Lecz zanim dokończył zdania, pan Château-Renaud, piękny mężczyzna lat około trzydziestu, szlachcic w każdym calu, to jest o urodzie Guiche’a, a dowcipie Montemarta, ujął Alberta za rękę i rzekł:

– Pozwól, mój drogi, abym ci przedstawił pana Maksymiliana Morrel, kapitana spahisów [Spahisi – w XIX w. oddziały kawalerii we francuskich wojskach kolonialnych, złożone z tubylców, stacjonujące głównie w Afryce (Algieria, Senegal).], mojego przyjaciela, ba, więcej nawet – wybawcę. A zresztą nie wymaga on żadnej prezentacji. Powitajże, hrabio, mojego bohatera.

I odsunął się, aby przepuścić młodzieńca słusznego wzrostu i szlachetnej postawy, o szerokim czole, bystrym oku, czarnym wąsie. Czytelnik poznał go już w Marsylii, w okolicznościach na tyle dramatycznych, że zapewne nie zdążył o nim zapomnieć.

Bogaty mundur, na wpół francuski, a na wpół wschodni, noszony z wdziękiem, pięknie uwydatniał szeroką pierś, ozdobioną Krzyżem Legii Honorowej, i smukłość talii.

Młody oficer skłonił się z wykwintną uprzejmością. W każdym ruchu malował się wdzięk i siła jednocześnie.

– Drogi panie – rzekł Albert z uprzejmością pełną serdeczności – baron de Château-Renaud bez wątpienia wiedział, że wielką radość sprawi mi poznanie pana. Jesteś jego przyjacielem, raczże być i naszym.

– Świetnie powiedziane – zawołał Château-Renaud. – Życzę ci, wicehrabio, aby w podobnym wypadku pan kapitan uczynił dla ciebie to, co uczynił dla mnie.

– A cóż to było? – zapytał Albert.

– O, nie warto mówić – odezwał się Morrel. – Przeceniasz pan wielkość pomocy.

– Jak to! – sprzeciwił się Château-Renaud. – Nie warto mówić? Życie nie zasługuje, aby o nim mówić? Doprawdy, zbyt filozoficznie to ujmujesz, mój drogi kapitanie!… To dobre w pańskim wypadku, bo narażasz co dzień życie, ale ja naraziłem raz jeden, i to przypadkiem…

– Z tego wszystkiego widzę tylko, że pan kapitan ocalił ci życie.

– Mój Boże, tak właśnie! – rzekł Château-Renaud.

– Jak to się stało? – zawołał Beauchamp.

– Mój drogi, wiesz, że umieram z głodu – zaoponował Debray – nie zaczynaj go teraz wypytywać.

– Ależ przecież to nie przeszkadza – rzekł Beauchamp – żebyśmy zasiedli do śniadania… Château -Renaud opowie nam wszystko przy stole.

– Panowie – przerwał Morcerf – dopiero kwadrans po dziesiątej, a zważcie, że jeszcze na kogoś czekamy.

– Ach, prawda, na tego dyplomatę – rzekł Debray.

– Czy to dyplomata, czy nie, tego właściwie nie wiem; ale wiem, że zleciłem mu poselstwo w mojej sprawie, z którego on wywiązał się tak znakomicie, że gdybym był królem, mianowałbym go natychmiast kawalerem wszystkich moich orderów, nawet gdyby zależałyby ode mnie naraz i Złote Runo, i Podwiązka.

– A więc, ponieważ nie siadamy jeszcze do stołu – rzekł Debray – nalej sobie kseresu, baronie, tak jak myśmy to zrobili, i opowiadaj.

– Wszyscy wiecie, jak przyszło mi do głowy wypuścić się do Afryki.

– Drogę wytyczyli ci twoi przodkowie, mój drogi – wtrącił dwornie Albert.

– Tak, ale wątpię, żebyś to robił po to, żeby jak oni oswobodzić grób Chrystusa – odezwał się Beauchamp.

– Masz rację – rzekł młody arystokrata – Chciałem sobie postrzelać z pistoletu, ot tak, po amatorsku. Do pojedynków, jak wiecie, mam wstręt od czasu, kiedy sekundanci, których wybrałem, aby załagodzić pewne nieporozumienie, zmusili mnie, bym strzaskał rękę najlepszemu przyjacielowi… no, temu poczciwemu Franzowi d’Epinay, znacie go przecież wszyscy.

– A, prawda – rzekł Debray. – Strzelaliście się kiedyś… o co poszło?

– Niech mnie diabli wezmą, jeśli pamiętam – odpowiedział Château-Renaud. – To tylko pamiętam, że zawstydzony, że marnuję tak wielki talent, postanowiłem wypróbować na Arabach nowe pistolety, które dostałem w podarunku. Popłynąłem więc statkiem do Oranu, z Oranu udałem się do Konstantyny i trafiłem tam w chwili, gdy odstępowano od oblężenia. Musiałem zawrócić wraz z innymi. Przez dwie doby znosiłem niezgorzej deszcz w dzień, śnieg w nocy, ale trzeciego dnia, rankiem, koń mój padł od zimna! Biedne zwierzę, przywykłe do derek i ogrzewanych stajen… arab, ale poczuł się w Arabii jak w obcym kraju – wystawiony na dziesięciostopniowy mróz.

– To dlatego chcesz kupić mego anglika – rzekł Debray – sądzisz, że lepiej będzie znosił mrozy.

– Mylisz się. Przysiągłem sobie nigdy już nie wracać do Afryki.

– Aż tak się strachu najadłeś? – zapytał Beauchamp.

– Ależ tak, i nie kryję się z tym – odpowiedział Château-Renaud – a było czego! Koń mi zginął, szedłem więc pieszo, aż nagle przygalopowało sześciu Arabów, dybiąc na moją biedną głowę; powaliłem dwóch z fuzji, a dwóch z pistoletów – bo dobrze strzelam, ale pozostało jeszcze dwóch, a ja już byłem bez broni. Jeden chwycił mnie za włosy, dlatego noszę takie krótkie, bo kto wie, co się jeszcze może zdarzyć; drugi przyłożył mi do szyi jatagan i czułem już ostry chłód żelaza, gdy ten, którego tu widzicie, natarł na nich i zabił wystrzałem z pistoletu Araba, który mnie trzymał za włosy, a drugiemu, co mi chciał poderżnąć gardło, porąbał łeb pałaszem. Pan kapitan postanowił sobie, że w dniu tym ocali komuś życie, a przypadek zrządził, że ocalił właśnie mnie. Jak się wzbogacę, zamówię u Klagmana albo Marochettiego posąg przedstawiający Przypadek.

– W istocie – rzekł z uśmiechem Morrel – było to 5 września, to jest w rocznicę dnia, w którym mój ojciec został cudownie uratowany; dlatego też staram się, o ile to jest w mej mocy, co roku uczcić ten dzień jakimś uczynkiem…

– Bohaterskim, nieprawdaż? – przerwał Château-Renaud. – Krótko mówiąc, los padł na mnie. Ale to jeszcze nie koniec; ocaliwszy mi życie, kapitan wybawił mnie od zimna, a dał mi nie połowę swego płaszcza, jak święty Marcin, ale cały; wreszcie od głodu, bo się ze mną podzielił, zgadnijcie czym?

– Pasztetem od Féliksa?

– Nie, własnym koniem, którego zjedliśmy z wielkim apetytem; co za wielki…

– Co? Koń? – roześmiał się Albert.

– Nie, dowód poświęcenia. Spytajcie Lucjana, czy poświęciłby swojego anglika dla nieznajomego?

– Dla kogoś obcego nie – rzekł Debray – ale dla przyjaciela, kto wie…

– Przeczułem, że będziesz moim przyjacielem, panie hrabio – odezwał się Morrel – a zresztą miałem już zaszczyt powiedzieć panu, że czy to było bohaterstwo, czy skłonność do poświęcenia, w tym dniu winien byłem złożyć ofiarę złej doli, aby odwdzięczyć się za łaskę, jaką nam niegdyś los dobry wyświadczył.

– Zdarzenie, o którym wspomina pan Morrel, to zadziwiająca historia – mówił dalej Château-Renaud. – Opowie wam, gdy się z nim bliżej poznacie. A dzisiaj zajmijmy się żołądkiem, a nie wspomnieniami. O której ma być śniadanie, Albercie?

– O wpół do jedenastej.

– Punktualnie? – zapytał Debray, dobywając zegarka.

– Pozwólcież mi z łaski swojej poczekać jeszcze pięć minut – rzekł Albert – bo ja także oczekuję wybawcy.

– Czyjegoż to?

– Mojego, do licha! Sądzicie, że mnie nie można wybawić równie dobrze jak kogo innego i że tylko Arabowie ścinają głowy? Śniadanie nasze jest na cześć filantropii i spodziewam się, że będziemy mieli u stołu przynajmniej dwóch dobroczyńców ludzkości.

– I cóż poczniemy? – zasmucił się Debray. – Mamy jedną tylko nagrodę Montyona.

– Da się ją po prostu temu, kto na nią nie zasłużył – odparł Beauchamp. – Tym sposobem Akademia zwykle wymiguje się od kłopotu.

– A skądże on się wziął? – zapytał Debray. – Wybacz natarczywe pytanie, wiem, że już na nie odpowiadałeś, ale tak niejasno, że ośmielam się zapytać raz jeszcze.

– Tak naprawdę, to nie wiem – rzekł Albert. – Zaprosiłem go przed trzema miesiącami, poznawszy w Rzymie, ale kto może wiedzieć, gdzie był potem?

– Myślisz, że potrafi zachować punktualność?

– Myślę, że on potrafi wszystko.

– Pamiętaj, że licząc pięć minut, o które prosiłeś, pozostało już tylko dziesięć.

– O, skorzystam więc z tego, aby powiedzieć wam o nim parę słów.

– Przepraszam – odezwał się Beauchamp – czy może być w tym temat na felieton?

– Owszem, i to nadzwyczaj ciekawy.

– No to opowiadaj, bo widzę, że i tak już nie zdążę na posiedzenie Izby, muszę to sobie czym innym wynagrodzić.

– W czasie karnawału byłem w Rzymie…

– Wiemy, wiemy – rzekł Beauchamp.

– Ale nie wiecie, że mnie tam porwali bandyci.

– Nie ma już bandytów – rzekł Debray.

– Owszem, są, i nawet odrażający, a raczej zadziwiający, bo wydali mi się tak straszni, że aż piękni.

– Słuchaj no, kochaneczku! – rzekł Debray. – Przyznaj się nam, że twój kucharz się spóźnia, że ostrygi nie nadeszły z Marennes lub Ostendy i ty na wzór pani de Maintenon chcesz potrawę zastąpić powiastką. Przyznaj się, kochany, znamy się tu wszyscy i lubimy na tyle, aby ci przebaczyć i wysłuchać twojej historii, gdyby nawet była rodem z baśni dla dzieci, na jaką zresztą wygląda.

– A ja wam powtarzam, że choć wydaje się zmyślona, jest najprawdziwsza od początku do końca. Bandyci tedy porwali mnie i zaprowadzili w miejsce bardzo ponure, które nazywają katakumbami Świętego Sebastiana.

– Znam je – przerwał Château-Renaud. – Omal tam nie dostałem gorączki.

– Ze mną gorzej było. Oznajmiono mi, że będę więźniem, póki nie zapłacę bagatelnego okupu – cztery tysiące dukatów rzymskich, co znaczy dwadzieścia sześć tysięcy liwrów z Tours [Do XVII w. bito we Francji, w Tours, monetę analogiczną do liwrów bitych w Paryżu, ale o nieco niższej wartości.]. Na nieszczęście miałem tylko tysiąc pięćset, kończyłem już podróż i kredyt mój był wyczerpany. Napisałem do Franza. No właśnie, przecież Franz tam był, możecie go zapytać, czy choć na jotę kłamię. Napisałem więc do Franza, że jeśli nie przybędzie o godzinie szóstej z rana z czterema tysiącami dukatów, to dziesięć po szóstej znajdę się pomiędzy błogosławionymi świętymi i chwalebnymi męczennikami, w których kompanii miałem zaszczyt się znajdować, bo pan Luigi Vampa (tak się nazywał naczelnik bandytów) postara się sumiennie o to, by mnie to nie ominęło.

– Ale Franz przybył z czterema tysiącami dukatów, nieprawdaż? – rzekł Château-Renaud. – Do diabła, nie kłopocze się o cztery tysiące ten, kto się nazywa Franz d’Epinay albo Albert de Morcerf!

– Otóż nie; zjawił się po prostu z owym człowiekiem, którego wam zapowiadałem i którego mam nadzieję wam przedstawić.

– A więc ten jegomość to jakiś Herkules, zabójca Kakusa, albo Perseusz, wyzwoliciel Andromedy?

– Nie, to człowiek mniej więcej mego wzrostu.

– Uzbrojony po zęby?

– Nie miał przy sobie nawet szydełka.

– A więc ułożył się o okup?

– Szepnął coś tylko na ucho hersztowi i byłem wolny.

– Jeszcze go przeprosili za zatrzymanie – rzekł Beauchamp.

– Właśnie tak było – odpowiedział Morcerf.

– Coś takiego! Czyżby to jakiś nowy Ariosto?

– Nie, po prostu hrabia Monte Christo.

– Nie ma hrabiów o takim nazwisku – odezwał się Debray.

– I ja tak sądzę – dodał Château-Renaud z zimną krwią człowieka, który ma w jednym palcu cały herbarz europejski – nikt nie słyszał o istnieniu jakichś hrabiów Monte Christo.

– Może pochodzi z Ziemi Świętej – rzekł Beauchamp. – Może któryś z jego przodków posiadał Kalwarię, jak ród Mortemartów posiadał Morze Martwe.

– Za pozwoleniem – przerwał Maksymilian – chyba mogę pomóc panom w rozstrzygnięciu tej kwestii. Monte Christo to wysepka, o której słyszałem od majtków pracujących u mego ojca; ziarnko piasku wśród Morza Śródziemnego, atom w nieskończoności.

– Właśnie tak, panie kapitanie – rzekł Albert. – Otóż panem i władcą tego ziarnka piasku jest ten, o którym wam opowiadam. Tytuł hrabiego kupił sobie gdzieś w Toskanii.

– No, to bogaczem jest twój hrabia.

– Ba! Ja myślę.

– Ale to chyba przecież widać.

– Właśnie, że nie, Lucjanie.

– Nie rozumiem.

– Czytałeś Księgę tysiąca i jednej nocy?

– Też mi pytanie.

– A więc pomyśl – wiesz od razu, czy ludzie są tam bogaci, czy biedni? Czy ziarna zboża nie są przypadkiem rubinami albo diamentami? Zdaje ci się, że to biedni rybacy, i traktujesz ich jak rybaków, aż oto nagle otwierają ci jakąś tajemniczą jaskinię ze skarbami, za które mógłbyś kupić Indie.

– I cóż z tego?

– To, że mój hrabia de Monte Christo jest właśnie takim rybakiem. I ma nawet imię odpowiednie, nazywa się Sindbad Żeglarz i posiada jaskinię pełną złota.

– I widziałeś, Albercie, tę jaskinię?

– Ja nie, ale Franz widział. Ale nie wolno o tym ani słowa pisnąć przed hrabią. Franza wprowadzono tam z zawiązanymi oczyma, a posługiwała mu służba złożona z samych niemych i kobiet, przy których Kleopatra przypominałaby podobno tylko pospolitą kurewkę. Ale nie jest do końca pewien tych kobiet, weszły bowiem dopiero, gdy zażył sobie haszyszu, więc może wziął za kobiety tańcujące wokół niego posągi.

Przyjaciele spojrzeli na Alberta tak, jakby chcieli zapytać: „Pomieszało ci się w głowie czy z nas chcesz zrobić pomyleńców?”.

– W istocie – rzekł Morrel, zamyślony – podobną historię opowiadał mi kiedyś stary marynarz nazwiskiem Penelon.

– Co za szczęście – rzekł Albert – że pan Morrel przychodzi mi w pomoc. Nie w smak wam, że pan Morrel rzucił kłębek nici do mojego labiryntu [Nawiązanie do greckiego mitu o Tezeuszu, który wydostał się z labiryntu za pomocą kłębka nici ofiarowanego przez Ariadnę.]?

– Wybacz, kochaneczku – rzekł Debray – ale to, co mówisz, jest tak nieprawdopodobne…

– Do licha, nieprawdopodobne dlatego, że wasi ambasadorowie i konsulowie nic o tym nie mówią, bo im na to brak czasu, muszą przecież szykanować swoich podróżujących ziomków.

– O, i znowu irytujesz się i napadasz na naszych biednych agentów. Mój Boże, a jakim cudem mogą wam oni pomagać? Izba bez przerwy uszczupla im pensje, dlatego coraz o nich trudniej. A może chcesz zostać ambasadorem, Albercie? Załatwię ci nominację do Konstantynopola.

– Nigdy! Okażę przychylność Muhammadowi Alemu [Muhammad Ali (1769-1849) – sułtański namiestnik (pasza) Egiptu, który zdobył sobie faktyczną niezależność; pragnąc zawładnąć tureckimi posiadłościami na Bliskim Wschodzie, doprowadził do wojny turecko-egipskiej; reformator państwa.], a sułtan przyśle mi od razu sznurek, aby mnie moi sekretarze udusili.

– Sam więc widzisz – rzekł Debray.

– Tak, ale wszystko to nie przeszkadza, aby mógł istnieć mój hrabia Monte Christo.

– Dalibóg! Wszyscy istniejemy, i to dopiero cud!

– Istniejemy, bez wątpienia, ale nie w takich samych warunkach. Nie każdy ma czarnych niewolników, książęce galerie, broń damasceńską, konie po sześć tysięcy franków, grecką kochankę!

– Widziałeś tę Greczynkę?

– Widziałem i słyszałem. Widziałem w teatrze Valle, słyszałem razu jednego, gdym był na śniadaniu u hrabiego.

– To ten nadzwyczajny człowiek jada?

– Doprawdy, jeśli je, to tak mało, że nie warto o tym mówić.

– Okaże się w końcu, że to jaki wampir.

– Śmiejcie się, śmiejcie, tak samo myśli hrabina G***, która, jak wiecie, znała lorda Ruthwena.

– Wyborne! – uśmiechnął się Beauchamp. – Dla kogoś, kto nie jest dziennikarzem, byłby to wspaniały odpowiednik sławnego węża morskiego, o którym pisali w „Constitutionnelu”. Wampir! Znakomita historia!

– Oko płowe, którego źrenica rozszerza się i zwęża, wedle woli – rzekł Debray. – Szczęki wydatne, czoło wspaniałe, cera sina, broda czarna, zęby białe i ostre i odpowiednie do tego wszystkiego obejście.

– Trafiłeś w sedno, Lucjanie – zawołał Albert. – Rysopis dokładny co to joty. Tak właśnie – uprzejmość cierpka, kostyczna. Ten człowiek często przejmował mnie drżeniem. Pewnego razu, gdyśmy się przypatrywali egzekucji, o mało nie zemdlałem i czułem, że to nie dlatego, żem widział kata pełniącego swoją powinność i słyszał jęki delikwenta, ale żem patrzył jednocześnie na hrabiego, słuchając, jak z zimną krwią rozprawiał o wszystkich możliwych torturach na ziemi.

– A nie zabrał cię na przechadzkę w ruiny Koloseum, aby ci trochę krwi wyssać? – zapytał Beauchamp.

– Albo, kiedy już cię uwolnił, nie kazał ci przypadkiem podpisać szkarłatnego cyrografu, w którym musiałeś sprzedać mu duszę, jak Ezaw sprzedał prawo starszeństwa?

– Żartujcie, żartujcie, ile się wam podoba, moi panowie – rzekł Albert nieco urażony. – Kiedy na was patrzę, piękni paryżanie, przyzwyczajeni do bulwaru Gandawskiego, spacerujący po Lasku Bulońskim, i kiedy sobie przypomnę tego człowieka, zdaje mi się, że nie jesteśmy z jednej gliny.

– Pochlebia mi to! – rzekł Beauchamp.

– Zawsze jednak z tego wynika – dodał Château-Renaud – że twój hrabia Monte Christo musi być w wolnych chwilach bardzo przyjemnym człowiekiem, wyjąwszy jednak jego osobliwe konszachty z bandytami włoskimi.

– E, nie ma żadnych włoskich bandytów – rzekł Debray.

– Ani wampirów – dorzucił Beauchamp.

– Ani hrabiego Monte Christo – zakończył Debray. – Słyszysz, Albercie? Bije wpół do jedenastej.

– Przyznaj się, że miałeś jakieś senne koszmary, i chodźmy na śniadanie – rzekł Beauchamp.

Ale nim echo dźwięków zegara ucichło, otwarły się drzwi i Germain oznajmił:

– Jego ekscelencja pan hrabia Monte Christo!

Wszyscy drgnęli mimowolnie, zdradzając, jak bardzo opowiadanie Alberta zapadło im w duszę. Sam Albert nie mógł oprzeć się gwałtownej emocji. Nie dał się bowiem słyszeć żaden turkot powozu na ulicy ani szmer kroków w przedpokoju, nawet drzwi otwarły się bezszelestnie.

Hrabia stanął w progu, ubrany z największą prostotą, ale najbardziej jednak wymagający salonowiec nie znalazłby w jego toalecie nic do zarzucenia. Wszystko tu było w wytwornym guście, wszystko pochodziło od najlepszych dostawców: frak, cylinder i koszula.

Nie wyglądał więcej jak na trzydzieści pięć lat, a najbardziej uderzyło wszystkich zebranych jego zadziwiające podobieństwo do wizerunku, jaki opisał Debray.

Hrabia podszedł z uśmiechem na środek salonu, wprost do Alberta, który idąc mu spiesznie naprzeciw, wyciągnął serdecznie rękę.

– Punktualność – rzekł Monte Christo – jest grzecznością królów, jak utrzymywał jeden z waszych monarchów. Ale podróżni czasem się spóźniają, choć nie zależy to od ich woli. Mam jednak nadzieję, drogi hrabio, że przez wzgląd na moje dobre chęci przebaczysz mi tych kilka sekund spóźnienia. Trudno przebyć pięćset mil drogi i nie spotkać jakiejś przeciwności; a przede wszystkim we Francji, gdzie podobno zakazano bić pocztylionów.

– Panie hrabio – odpowiedział Albert. – Właśnie zapowiadałem pańskie przybycie kilku moim przyjaciołom, których zaprosiłem tu z powodu danej mi przez pana obietnicy, i mam zaszczyt przedstawić ich panu. Oto pan hrabia de Château-Renaud, którego szlachectwo sięga czasów Karola Wielkiego i którego przodkowie siadywali przy Okrągłym Stole. Pan Lucjan Debray, sekretarz osobisty ministra spraw wewnętrznych. Pan Beauchamp, groźny dziennikarz, postrach rządu francuskiego, ale mimo jego sławy na skalę narodową, nie mógł pan słyszeć o nim we Włoszech, bo nie wpuszczają tam jego gazety. Na koniec pan Maksymilian Morrel, kapitan spahisów.

Na to nazwisko hrabia, który dotąd kłaniał się uprzejmie, ale z prawdziwie angielską nieprzystępnością i chłodem, postąpił mimowolnie do przodu, a na jego policzkach pojawił się na chwilę leciutki rumieniec.

– Nosi pan mundur zwycięzców – rzekł. – Piękny to mundur!

Trudno powiedzieć, co w tym momencie wywołało tak silne drżenie w głosie hrabiego i czemu jego oczy, tak piękne, spokojne i jasne – jeśli tylko z jakiegoś powodu nie krył ich pod powiekami – zabłysły nagle jakby wbrew niemu samemu.

– Pan hrabia nigdy nie widział naszych Afrykańczyków? – spytał Albert.

– Nigdy – odrzekł hrabia, całkiem już odzyskawszy panowanie nad sobą.

– Panie hrabio, pod tym mundurem bije jedno z najwaleczniejszych i najszlachetniejszych serc w całej armii.

– Ależ, panie hrabio – przerwał Morrel.

– Proszę pozwolić mi skończyć, kapitanie… Właśnie dowiedzieliśmy się – ciągnął Albert – o tak bohaterskim czynie pana kapitana, że choć widzę dziś pana, Maksymilianie, po raz pierwszy, proszę, wyświadcz mi tę łaskę i pozwól, bym przedstawił pana hrabiemu jako mojego przyjaciela.

Przy słowach tych ponownie dało się dostrzec u Monte Christo owo spojrzenie dziwnie nieruchome, ów przelotny rumieniec i lekkie drganie powieki, które zawsze zdradzały u niego poruszenie.

– A, ma więc pan szlachetne serce – rzekł hrabia – tym lepiej.

Ten dziwny komentarz, stanowiący w większym stopniu odpowiedź na własne myśli hrabiego niż na słowa Alberta, zaskoczył wszystkich, zwłaszcza zaś Morrela, który zdumiony spojrzał na Monte Christo. Lecz w głosie hrabiego było zarazem tyle łagodności i – rzec by można – słodyczy, iż nie sposób było się obrazić.

– Dlaczego miałby niby o tym wątpić? – rzekł Beauchamp do Château -Renaud.

– Rzeczywiście – odpowiedział Château-Renaud, który z całym swym obyciem w świecie i jasnością spojrzenia arystokraty przeniknął na wylot wszystko, co tylko w Monte Christo dało się przeniknąć – rzeczywiście Albert nie wprowadził nas w błąd, mówiąc, iż szczególny to człowiek ów hrabia. A co pan o nim sadzi, Morrelu?

– Dalibóg, dobrze patrzy mu z oczu, a i głos ma miły, więc pomimo tej dziwnej uwagi na mój temat podoba mi się.

– Panowie – rzekł Albert – German donosi, że podano już do stołu. Drogi hrabio, pozwól, że cię zaprowadzę.

W milczeniu przeszli do sali jadalnej. Każdy zajął swoje miejsce.

– Panowie – rzekł hrabia, siadając. – Pozwólcie mi powiedzieć coś na wytłumaczenie wszelkich uchybień, których mógłbym się dopuścić; jestem cudzoziemcem, i to tak dalece, że po raz pierwszy przyjechałem do Paryża; życie francuskie jest mi zupełnie obce, dotąd wiodłem jedynie tryb życia wschodni, jak najdalszy od dobrych zwyczajów Paryża; wybaczcie więc, proszę, jeśli znajdziecie we mnie coś, co na Turka zakrawa, trąci neapolitańczykiem albo też Araba przypomina. A teraz możemy już spokojnie jeść.

– W jaki sposób on mówi! – szepnął Beauchamp. – To stanowczo wielki pan.

– Wielki, choć cudzoziemiec – dodał Debray. – Wielki pan będzie wszędzie wielkim panem, panie Debray – rzekł Château-Renaud.

Hrabia, jak już wiadomo, jadał niewiele. Albert napomknął o tym, wyrażając obawę, czy aby życie paryskie już na wstępie nie zrazi podróżnika swym najbardziej prozaicznym, ale i nieodzownym aspektem.

– Drogi hrabio – rzekł. – Lękam się, czy kuchnia ulicy Helderskiej będzie ci smakować na równi z kuchnią placu Hiszpańskiego. Powinienem był zapytać, co pan najbardziej lubi, i kazać przygotować kilka potraw zgodnie z pana upodobaniem.

– Gdybyś pan mnie znał więcej – odpowiedział z uśmiechem hrabia – nie zadawałbyś sobie tyle trudu prawie upokarzającego dla podróżnika, który jak ja, żywił się makaronem w Neapolu, polentą w Mediolanie, olla pudrida w Walencji, pilawem w Konstantynopolu, carrickiem w Indiach, jaskółczymi gniazdami w Chinach. Taki obieżyświat jak ja uznaje każdą kuchnię. Jadam wszystko i wszędzie, tyle że mało, a dziś właśnie, gdy wyrzucasz mi pan wstrzemięźliwość, mam ogromny apetyt, ponieważ od wczoraj nie jadłem nic.

– Jak to! Od wczorajszego rana? – zawołali biesiadnicy. – Pan hrabia nie jadł od dwudziestu czterech godzin?

– Nie jadłem – odpowiedział Monte Christo. – Zmuszony byłem zboczyć nieco z drogi i zasięgnąć informacji w okolicach Nîmes, przez co, będąc i tak spóźnionym, nie chciałem dłużej już się zatrzymywać.

– I nie jadł pan również w powozie? – zapytał Albert.

– Nie; spałem, tak jak zdarza mi się to, gdy nudzę się, a nie mam odwagi rozerwać się, lub kiedy jestem głodny, a jeść nie mam ochoty.

– Rządzisz pan swoim snem? – zapytał Albert.

– W pewnym sensie

– Zapewne masz pan na to jakiś sposób?

– Niezawodny.

– To by się dopiero przydało nam, Afrykańczykom, bo nie zawsze mamy co jeść, a rzadko kiedy co pić – rzekł Morrel.

– Masz pan rację – odpowiedział Monte Christo. – Niestety jednak mój sposób, znakomity dla kogoś, kto jak ja prowadzi życie wyjątkowe, byłby bardzo niebezpieczny dla wojska, gdyż w razie potrzeby mogło by się nie obudzić.

– Można dowiedzieć się, cóż to za sposób? – zapytał Debray.

– Ależ oczywiście – rzekł Monte Christo. – Nie robię z tego żadnej tajemnicy; jest to mieszanina doskonałego opium, po które sam jeździłem do Kantonu, aby być pewnym jego jakości, i najlepszego haszyszu, jaki się zbiera na Wschodzie, między Tygrysem a Eufratem; miesza się oba te składniki w równych proporcjach i formuje w pigułki, które zażywane są w razie potrzeby. Po dziesięciu minutach zaczynają działać. Może pan zapytać barona Franza d’Epinay, zdaje się, że on wypróbowywał kiedyś ten środek.

– Tak, rzeczywiście – odpowiedział Albert. – Wspominał coś pokrótce i zdaje się, że nawet zachował bardzo przyjemne wrażenia z owego doświadczenia.

– Ale, ale – przerwał Beauchamp, który jako dziennikarz był bardzo nieufny – czy zawsze nosisz pan przy sobie ów narkotyk?

– Zawsze – odpowiedział Monte Christo.

– Nie byłoby nadużyciem prosić pana o pokazanie owych cennych pigułek? – mówił dalej Beauchamp, mając nadzieję, iż przyłapie cudzoziemca na bladze.

– Ależ skąd, proszę bardzo – odpowiedział hrabia.

I dobył z kieszeni cudne puzderko, całe wykonane z jednego szmaragdu, w środku wydrążonego, zamkniętego złotą śrubką. Gdy śrubkę tę się odkręciło, wypadała malutka gałka koloru zielonego a wielkości groszku, o przenikliwym, cierpkim zapachu. Puzderko mieściło cztery czy pięć podobnych gałek, a miejsca było w nim na jakieś dwanaście.

Puzderko okrążyło stół, lecz goście podawali je sobie więcej dla widoku owego cudnego szmaragdu, niż z ciekawości zobaczenia i zbadania pigułek.

– Czy to kucharz pański przygotowuje ów specjał? – zapytał Beauchamp.

– Nie – odpowiedział Monte Christo. – W tym, co sprawia mi prawdziwą rozkosz, nie zdaję się na łaskę rąk niegodnych. Jestem niezgorszym chemikiem, sam więc przygotowuję owe pigułki.

– To prawdziwie piękny szmaragd i największy, jaki kiedykolwiek widziałem, choć i moja matka miała kilka godnych uwagi klejnotów – rzekł Château-Renaud.

– Miałem kiedyś trzy takie – odpowiedział Monte Christo. – Jeden podarowałem sułtanowi, który kazał osadzić go w mieczu, drugi dałem Ojcu Świętemu, ów umieścił szmaragd w tiarze, obok innego, mniej jednak pięknego, podarowanego jego poprzednikowi Piusowi VII przez cesarza Napoleona, a trzeci zostawiłem sobie i ten kazałem wydrążyć; ujęło mu to, co prawda, połowę wartości, ale dzięki temu stał się on bardziej użyteczny.

Wszyscy z zadziwieniem spoglądali na Monte Christo. Opowiadał to z taką prostotą, że tylko czysta prawda lub obłąkanie mogły ten wyraz w głosie i słowach wzbudzić; błyszczący jednak szmaragd w jego ręku zdawał się naturalnie świadczyć za pierwszym przypuszczeniem.

– I cóż władcy owi dali panu w zamian za tak wspaniały podarunek? – zapytał Debray.

– Sułtan darował wolność jednej kobiecie – odpowiedział hrabia – a Ojciec Święty życie jednemu człowiekowi. Tym samym raz w życiu byłem tak potężny, jak gdyby Bóg pozwolił mi się urodzić na stopniach tronu.

– Tym ocalonym od śmierci był Peppino, nieprawdaż? – zawołał Albert. – Dla niego to wyjednałeś ułaskawienie.

– Być może – rzekł Monte Christo z uśmiechem.

– Nie wyobrażasz sobie, panie hrabio, jaką mi pan sprawia przyjemność, mówiąc w taki właśnie sposób – rzekł Albert. – Zdążyłem pana zapowiedzieć przyjaciołom jako postać z bajki, jako czarodzieja z Tysiąca i jednej nocy albo średniowiecznego czarnoksiężnika; lecz paryżanie tak nawykli do paradoksów, że biorą za kaprys wyobraźni prawdy niezaprzeczalne, skoro tylko te nie wchodzą w ramy ich codziennego życia. I tak: Debray czyta, a Beauchamp drukuje co dzień, że napadnięto i obrabowano na bulwarze członka Jokey-Clubu, co się trochę zapóźnił; że zamordowano cztery osoby przy ulicy Saint-Denis albo na przedmieściu Saint -German; że schwytano dziesięciu, piętnastu, dwudziestu złodziei, już to w kawiarni przy bulwarze Temple, już to w Termach Juliana – a jeden i drugi zaprzecza istnieniu bandytów w Maremmes, na rzymskiej wsi i na Bagnach Pontyjskich. Powiedzże im sam, panie hrabio, bardzo proszę, że ci bandyci mnie porwali i gdyby nie pańskie szlachetne wstawiennictwo, oczekiwałbym dzisiaj na ciała zmartwychwstanie w katakumbach Świętego Sebastiana, a nie przyjmował ich śniadaniem w moim nędznym domku na Helderskiej.

– Ależ przyrzekłeś mi pan – obruszył się Monte Christo – że nigdy nie wspomnisz przy mnie o tej drobnostce.

– To nie ja, panie hrabio – zawołał Albert. – To ktoś inny, któremu wyświadczyłeś pan tę samą przysługę: pomylił go pan ze mną. Owszem, mówmy o tym, błagam, bo jeśli opowiesz pan o tym, to może powtórzysz nie tylko to, o czym już wiem, ale także dodasz wiele faktów, o których nie wiem.

– Zdaje mi się przecież – rzekł hrabia z uśmiechem – że pan grałeś w tej sprawie rolę na tyle ważną, że wiesz równie dobrze jak ja, co się wówczas stało.

– Czy przyrzeknie mi pan – rzekł Albert – że gdy opowiem to, co sam wiem, pan dopowie, czego nie wiem?

– To słuszna propozycja – odpowiedział Monte Christo.

– A więc, chociażby moja miłość własna mogła na tym cierpieć – rzekł Albert – sądziłem przez trzy dni, że jestem obiektem zalotów maseczki, którą brałem za prawnuczkę Tulii lub Poppei – a która była po prostu contadiną; zauważcie, że mówię contadiną, by nie powiedzieć „chłopką”. Wiem jeszcze, że okazałem się jeszcze większym dudkiem, bo wziąłem za tę wieśniaczkę młodego bandytę, szesnastoletniego gołowąsa o smukłej kibici, który, gdym posunął się tak daleko, że chciałem go pocałować w gładkie ramię, przyłożył mi pistolet do gardła i z pomocą ośmiu kompanów zaprowadził albo raczej zaciągnął do katakumb Świętego Sebastiana. Tam zastałem herszta bandytów bardzo, daję słowo, kształconego, bo czytałKomentarze Cezara; raczył jednak przerwać lekturę, by mi powiedzieć, że jeśli do szóstej rano nie przekażę czterech tysięcy piastrów do jego kasy, to kwadrans po szóstej przestanę żyć. List istnieje, znajduje się u Franza, ma mój podpis i dopisek pana Luigiego Vampy. Jeśli o tym wątpicie, napiszę do Franza, a ten poświadczy u notariusza podpisy. Ja wiem tyle. A to, czego nie wiem, to to, jakim sposobem zyskałeś sobie, panie hrabio, tak wielki autorytet u rzymskich bandytów, którzy niczego niemal nie szanują? Przyznam się panu, że razem z Franciszkiem nie mogliśmy wyjść z podziwu.

– Nic prostszego, drogi panie. Znam słynnego Vampę od ponad dziesięciu lat. Kiedy jeszcze był pasterzem, w młodości, dałem mu pewnego razu sztukę złota za wskazanie mi drogi. A on, żeby mi nic nie zawdzięczać, dał za to sztylet z rękojeścią, którą sam wyrzeźbił. Musiałeś go pan widzieć w mojej kolekcji broni. Po pewnym czasie, czy zapomniał o tej wymianie podarunków, która powinna była ustanowić przyjaźń między nami, czy też mnie nie poznał, w każdym razie spróbował zasadzic się na mnie. Ale to ja go schwytałem razem z dwunastu jego ludźmi. Mogłem go oddać w ręce sprawiedliwości rzymskiej, która wydaje wyroki błyskawicznie, a z Vampą jeszcze bardziej by się pospieszyła, alem tego nie zrobił. Puściłem go wolno wraz z innymi.

– Pod warunkiem, że nie będą więcej grzeszyli – roześmiał się dziennikarz. – Z przyjemnością widzę, że skrupulatnie dotrzymali słowa.

– Nie, drogi panie – odparł Monte Christo. – Pod warunkiem, że będzie szanował mnie i moich znajomych. Może to, co powiem, wyda się wam dziwne, panowie socjaliści, zwolennicy postępu i humanitaryzmu; nie przejmuję się bliźnimi, nie staram się ochraniać społeczeństwa, które mnie nie chroni w żaden sposób, powiem więcej – które jeśli zajmuje się mną, to po to zazwyczaj, by mi szkodzić; a sądzę, że bliźni i społeczeństwo winni mi wdzięczność, jeśli zachowuję wobec nich neutralność, nie szanując ich zarazem wcale.

– To ci dopiero! – zawołał Château-Renaud. – Oto pierwszy człowiek, jakiego słyszę, który szczerze i odważnie głosi egoizm. To bardzo pięknie! Brawo, panie hrabio!

– To przynajmniej uczciwa postawa – rzekł Morrel – ale jestem pewien, że pan hrabia nie żałował, że raz odstąpił od zasad, które nam tu tak śmiało wyłożył.

– W jaki to sposób miałbym uchybić tym zasadom? – spytał Monte Christo, który nie mógł się powstrzymać, by nie spojrzeć od czasu do czasu na Maksymiliana z taką uwagą, że kilka już razy ten tak śmiały młodzieniec musiał spuścić oczy, nie wytrzymując jasnego, przenikliwego spojrzenia hrabiego.

– Zdaje mi się przecież – odparł Morrel – że ocalając pana de Morcerf, którego pan przecież nie znał, przysłużyłeś się pan i bliźniemu, i społeczeństwu.

– Którego Albert stanowi najpiękniejszą ozdobę – dodał poważnie Beauchamp, opróżniając jednym haustem kielich szampana.

– Panie hrabio – zawołał Albert – zwyciężono pana takim oto rozumowaniem, choć jest pan najlogiczniej rozumującym człowiekiem, jakiego znam. A zaraz zobaczy pan, że dowiedziemy, iż nie jest pan egoistą, ale przeciwnie, filantropem. Panie hrabio, mieni się pan synem Wschodu, Lewantyńczykiem, Maltańczykiem, Hindusem, Chińczykiem, dzikusem; nosi pan nazwisko rodowe Monte Christo, ochrzcił się pan sam Sindbadem Żeglarzem; a zaledwie znalazłeś się w Paryżu, instynktownie przyswoiłeś sobie największą zaletę lub największą wadę naszych paryskich ekscentryków: uzurpujesz pan sobie wady, których nie masz, a ukrywasz cnoty, które cię zdobią!

– Drogi hrabio – odparł Monte Christo – we wszystkim, co powiedziałem i zrobiłem, nie widzę nic, co mogłoby usprawiedliwiać owe pochwały ze strony pańskiej i pańskich przyjaciół. Nie był pan dla mnie obcy, ponieważ znałem pana, odstąpiłem panom dwa pokoje, zaprosiłem pana na śniadanie, pożyczyłem powóz, razem patrzyliśmy na pochód masek na Corso i razem oglądaliśmy z okna na placu del Popolo egzekucję, która wywarła na panu tak silne wrażenie, że o mało nie zasłabłeś. Pytam więc, panowie, czy mogłem zostawić mego gościa w rękach tych okropnych bandytów, jak panowie ich nazywacie? A przy tym, wie pan przecież o tym, że ratując pana, miałem także pewien ukryty zamiar: pomyślałem sobie, że wprowadzisz mnie pan do świata paryskiego, kiedy przyjadę do Francji. Przez czas jakiś mogłeś pan uważać ten zamysł za przelotny i dość nieokreślony; ale dzisiaj, jak pan widzisz, to rzeczywistość, której musisz się pan poddać, pod groźbą złamania słowa.

– I dotrzymam je. Boję się tylko, że drogi hrabia może się mocno rozczarować. Jest pan przyzwyczajony do malowniczych widoków, niezwykłych wydarzeń, fantastycznych horyzontów. Tu nie spotka pan ani jednego z takich epizodów, do jakich przyzwyczaiło cię awanturnicze życie. Nasze Chimborazzo to Montmartre; nasze Himalaje to góra Valérien; nasza Sahara to równina Grenelle, w której i tak wiercą studnię artezyjską, by karawany mogły się zaopatrzyć w wodę. Mamy wprawdzie złodziei, nawet sporo, chociaż nie tylu, jak się mówi, ale złodzieje ci lękają się bardziej najnędzniejszego ze szpiegów niż największego z panów. Na koniec nasza Francja to kraj tak prozaiczny, a Paryż to tak ucywilizowane miasto, że nie znajdziesz pan w naszych osiemdziesięciu pięciu departamentach (mówię osiemdziesięciu pięciu, bo nie liczę Korsyki) choćby jednego pagórka, na którym nie byłoby telegrafu, najmniejszej groty, w której komisarz policji nie ustawił gazowej latarni. Mogę więc oddać panu hrabiemu jedną tylko przysługę i jestem gotów na pańskie rozkazy: przedstawię pana wszędzie sam albo przez przyjaciół. Skądinąd nie potrzebujesz pan do tego pośredników: pańskie nazwisko, majątek, przymioty umysłu – tu Monte Christo ukłonił się z lekko ironicznym uśmiechem – będą same mówić za pana i wszędzie spotka pana miłe przyjęcie. Tak naprawdę mogę więc przydać się panu w jednej tylko rzeczy: mógłbym pomóc panu znaleźć odpowiednie mieszkanie, znam się bowiem na paryskich obyczajach i magazynach, mam doświadczenie w wygodnym urządzaniu się. Jestem do pańskiej dyspozycji. Nie śmiem panu proponować, by zamieszkał pan u mnie, choć korzystałem z pańskiej gościny w Rzymie; nie głoszę egoizmu, jestem jednak egoistą par excellence [Par excellence (łac.) – w całym tego słowa znaczeniu.], oprócz mnie samego nie pomieściłby się w moim mieszkaniu nawet cień, chyba że byłby to cień kobiecy.

– Ach! – zawołał hrabia. – To zastrzeżenie jest wyraźnie małżeńskiej natury. Prawda, mówił mi pan w Rzymie o układanym małżeństwie. Mam winszować panu przyszłego szczęścia?

– Sprawa jest ciągle na etapie projektu, panie hrabio.

– A kto mówi o projektach – przerwał Debray – ten ma na myśli ewentualność.

– Nie, bynajmniej! – rzekł Albert. – Mój ojciec jest bardzo za tym i spodziewam się, że wkrótce przedstawię panom jeśli nie żonę, to przynajmniej narzeczoną: pannę Eugenię Danglars.

– Eugenię Danglars! – przerwał Monte Christo. – Chwileczkę, czy jej ojcem nie jest przypadkiem baron Danglars?

– Tak – odpowiedział Albert. – Ale to świeżo upieczony baron.

– Och, cóż to znaczy – powiedział Monte Christo – jeśli oddał krajowi usługi, za które należał mu się taki tytuł.

– Ogromne usługi – rzekł Beauchamp. – Choć w duszy liberał, uzupełnił w 1829 roku sześciomilionową pożyczkę dla Karola X, który zrobił go za to baronem i kawalerem Legii Honorowej, tak że nosi nasz baron wstążeczkę orderu nie w kieszonce kamizelki, jak by należało przypuszczać, ale po prostu w butonierce fraka.

– No, no – roześmiał się Albert – Beauchamp, Beauchamp, zachowaj to do „Korsarza” i „Charivari”, ale przy mnie oszczędzaj mego przyszłego teścia. – I odwrócił się do Monte Christo: – Wymówiłeś pan tak jego nazwisko, jakbyś go znał.

– Nie znam go – odpowiedział niedbale Monte Christo – ale prawdopodobnie wkrótce go poznam, ponieważ mam u niego otwarty kredyt za pośrednictwem banków Richard i Blount z Londynu, Arstein i Eskeles z Wiednia oraz Thomson i French z Rzymu.

Wymawiając te słowa, Monte Christo spojrzał ukradkiem na Maksymiliana Morrela.

Jeśli spodziewał się wywrzeć tym wrażenie na Maksymilianie, to się nie zawiódł; Maksymilian zadrżał, jak gdyby poraził go prąd.

– Thomson i French! – wykrzyknął. – Pan hrabia zna tę firmę?

– To są moi bankierzy w stolicy świata chrześcijańskiego – odparł spokojnie hrabia. – Czy mógłbym coś u nich dla pana zrobić?

– O, panie hrabio, być może byłbyś pan w stanie dopomóc nam w poszukiwaniach, jak do tej pory bezowocnych; firma ta wyświadczyła niegdyś naszej wielką usługę i nie wiadomo, dlaczego nie chce się do tej pory do niej przyznać.

– Jestem na pańskie rozkazy – ukłonił się Monte Christo.

– Ale, ale – przerwał Albert – przez pana Danglarsa oddaliliśmy się od przedmiotu naszej rozmowy. Szło o wyszukanie przyzwoitego mieszkania dla hrabiego. No, panowie, wysilmy umysł, gdzie by tu umieścić naszego gościa?

– Na Przedmieściu Saint Germain – rzekł Château-Renaud. – Znajdzie się tam dla pana uroczy pałacyk z dziedzińcem i ogrodem.

– E, Château-Renaud – rzekł Debray – dla ciebie nie istnieje nic poza twoim smutnym i ponurym Saint Germain; niech go pan hrabia nie słucha, najlepiej zamieszkać na Chaussée d’Antin; to jest prawdziwe centrum Paryża.

– Koniecznie bulwar Opery – mówił Beauchamp – pierwsze piętro, dom z balkonem; pan hrabia każe sobie wynieść na balkon poduszki haftowane srebrem; ćmiąc fajkę i połykając swoje pigułki, zobaczy całą stolicę, która przedefiluje przed jego oczyma.

– A panu, Morrel, nic nie przychodzi na myśl – rzekł Château-Renaud – że nic nie proponujesz?

– Oczywiście, że tak – odpowiedział z uśmiechem. – Mam jeden pomysł, lecz sądziłem, że pan hrabia da się skusić jednemu z tych wspaniałych projektów, jakie mu panowie przedstawili. Że zaś dotąd nic nie odpowiedział, sądzę, że mogę mu zaproponować mieszkanie w pałacyku w stylu pompadour – jest urokliwy. Znajduje się na ulicy Meslay, rok temu wynajęła go moja siostra.

– A więc masz pan siostrę? – zapytał Monte Christo.

– Tak, panie hrabio, to wspaniała kobieta.

– Zamężna?

– Od prawie dziewięciu lat.

– Szczęśliwa? – zagadnął znowu hrabia.

– Tak szczęśliwa, jak tylko można; wyszła za mąż za człowieka, którego kochała, a który trwał przy nas wiernie w niedoli; nazywa się Emanuel Herbaut.

Przez usta Monte Christo znowu nieznaczny przeleciał uśmiech.

– Mieszkam tam podczas moich półrocznych urlopów – mówił dalej Maksymilian – i jesteśmy z Emanuelem na rozkazy pana hrabiego, gdyby pan czegokolwiek potrzebował.

– Ejże, chwileczkę! – zawołał Albert, zanim Monte Christo zdołał odpowiedzieć. – Proszę się zastanowić, co pan robi, panie Morrel; chcesz nam zamknąć w rodzinnym kółku podróżnika, Sindbada Żeglarza? Z człowieka, który przyjechał obejrzeć Paryż, chcesz zrobić patriarchę?

– A skądże! – uśmiechnął się Morrel. – Moja siostra ma dwadzieścia pięć lat, szwagier trzydzieści; są młodzi, weseli i szczęśliwi; przy tym pan hrabia będzie u siebie i tylko wtedy będzie spotykał gospodarzy, gdy mu się spodoba.

– Dziękuję panu, dziękuję – rzekł Monte Christo. – Będę szczęśliwy, jeśli zechcesz mi pan uczynić ten zaszczyt i przedstawisz mnie siostrze i szwagrowi; ale nie mogę przyjąć propozycji żadnego z panów, ponieważ mam już przygotowane mieszkanie.

– Jak to! Chcesz pan zamieszkać w hotelu? – zawołał Albert. – To nie byłoby zbyt przyjemne dla pana.

– Czyż musiałem w Rzymie znosić jakieś niewygody?

– Do licha! W Rzymie wydał pan pięćdziesiąt tysięcy piastrów, by sobie umeblować apartament, ale raczej nie sądzę, by pan chciał ponawiać wciąż takie wydatki.

– To nie miało żadnego znaczenia. Postanowiłem po prostu mieć w Paryżu dom, rozumiem przez to dom własny. Wysłałem więc wcześniej służącego, który już na pewno kupił mi jakiś i umeblował.

– No to przecież masz pan służącego, który zna Paryż! – zawołał Beauchamp.

– Jest we Francji po raz pierwszy, jak ja. To Murzyn i niemowa.

– A więc to Ali? – zagadnął Albert wśród ogólnego poruszenia.

– Tak, ten sam Ali, mój niemy Nubijczyk, którego chyba widziałeś pan w Rzymie.

– Tak, tak, pamiętam go dobrze. Ale jakże pan mógł nakazać Nubijczykowi, i to niememu, aby kupił panu i umeblował dom? Przecież biedak wszystko musiał zrobić na opak.

– Myli się pan. Przeciwnie, jestem pewien, że wszystko urządzi według mego gustu; a wie pan, że mój gust różni się dość od gustu ogółu. Przyjechał tu tydzień temu, biegał z pewnością po mieście z instynktem, jaki mógłby mieć pies, co sam poluje; zna dobrze moje kaprysy, fantazje i potrzeby, na pewno załatwił wszystko zgodnie z moimi upodobaniami. Wiedział, że mam przyjechać dzisiaj o dziesiątej, od dziewiątej więc czekał na mnie przy rogatce Fontainebleau; wręczył mi tę kartkę, to mój nowy adres, proszę.

I Monte Christo podał papier Albertowi.

– Pola Elizejskie 30 – przeczytał Albert.

– Ach! To dopiero oryginalne! – Beauchamp nie był w stanie powstrzymać zdumienia.

– I bardzo po książęcemu – dodał Château-Renaud.

– Jak to, pan jeszcze nie widział swojego mieszkania? – zdziwił się Debray.

– Nie – odpowiedział Monte Christo. – Mówiłem już, że nie chciałem się spóźnić. Zrobiłem toaletę w powozie i wysiadłem przed drzwiami wicehrabiego.

Młodzi ludzie spojrzeli po sobie; nie byli pewni, czy aby Monte Christo nie gra przed nimi jakiejś komedii, ale wszystko, co wychodziło z ust tego człowieka, odznaczało się, mimo swojej oryginalności, taką prostotą, że nie można było przypuścić, by kłamał. A przy tym dlaczegóż by miał kłamać?

– Musimy więc poprzestać – rzekł Beauchamp – na oddaniu panu hrabiemu tych małych przysług, jakie są w naszej mocy. Jako dziennikarz ofiarowuję panu wejście do wszystkich teatrów paryskich.

– Dziękuję panu – rzekł z uśmiechem Monte Christo. – Mój intendent dostał już rozkaz zamówić dla mnie lożę we wszystkich teatrach.

– A ten pański intendent, czy także jest niemym Nubijczykiem? – spytał Debray.

– Nie, mój panie, to po prostu wasz rodak, o ile Korsykanin może być czyimś rodakiem. Ale pan go znasz, panie Albercie.

– Czyżby to ów poczciwy signor Bertuccio, który tak dobrze umie najmować okna?

– Właśnie ten, widział go pan u mnie wtedy, kiedy miałem zaszczyt gościć panów na śniadaniu. To rzeczywiście dzielny człowiek; był trochę żołnierzem, trochę przemytnikiem – próbował wszystkiego po trochu. Nie przysiągłbym, czy nie miał przypadkiem kłopotów z policją za jakąś drobnostkę, pchnięcie nożem czy coś takiego…

– I tego poczciwego obieżyświata wybrał sobie pan hrabia na intendenta? – zdumiał się Debray. – A ileż to panu kradnie na rok?

– O, daję słowo honoru, że nie więcej niż inni, jestem tego pewien. Dobrze zajmuje się moimi sprawami, nie ma dlań nic niemożliwego, więc go trzymam.

– A więc – odezwał się Château-Renaud – ma pan już wszystko: pałac na Polach Elizejskich, służbę, intendenta, brak panu tylko kochanki.

Albert uśmiechnął się: przypomniał sobie piękną Greczynkę, którą widział w loży hrabiego w teatrze Argentina.

– Mam lepiej niż kochankę – odparł Monte Christo – mam niewolnicę. Wy wynajmujecie sobie kochanki w Operze, Wodewilu, czy w Rozmaitościach, a ja moją kupiłem w Konstantynopolu. Drożej mnie to kosztowało, ale już w ogóle nie muszę się pod tym względem kłopotać.

– Ale zapominasz pan – roześmiał się Debray – że jesteśmy, jak powiedział król Karol, wolni z natury, a więc z chwilą gdy pańska niewolnica znalazła się na ziemi francuskiej, jest wolna.

– A któż jej o tym powie? – zapytał Monte Christo. – Mówi tylko po grecku.

– A, to co innego.

– Ale czy ją przynajmniej ujrzymy? – rzekł Beauchamp. – A może oprócz niemowy masz pan także i eunuchów?

– Przysięgam, nie mam! Tak daleko nie posuwam moich upodobań do Wschodu. Wszyscy, którzy mnie otaczają, mogą mnie opuścić, a gdy mnie opuszczą, nie będą potrzebowali ani mnie, ani nikogo. Zapewne dlatego nikt się ze mną nie rozstaje.

Goście już od dawna gwarzyli przy kawie i cygarach.

– Mój drogi – rzekł Debray, zrywając się – już wpół do trzeciej; twój gość jest zachwycający, ale nie ma tak dobrego towarzystwa, którego by nie trzeba było opuścić dla złego! Muszę wracać do ministerstwa. Powiem ministrowi o hrabi, musimy wybadać, kto zacz.

– Uważaj – rzekł Albert. – Najchytrzejsi nie dali temu rady.

– E! Wydajemy trzy miliony na policję; co prawda prawie zawsze wydane są za wcześnie, ale co tam, znajdzie się przecie na tę sprawę z pięćdziesiąt tysięcy franków.

– A gdy się dowiesz, kto to taki, powiesz mi?

– Obiecuję. Do widzenia, Albercie. Sługa uniżony panów.

I wychodząc, Debray zawołał głośno w przedpokoju:

– Dawać powóz!

– Wybornie – rzekł Beauchamp do Alberta – nie pójdę już do Izby. Mam dla moich czytelników coś lepszego niż mowa pana Danglarsa.

– Przez litość, Beauchamp – zawołał Albert. – Nie pisz ani słowa o tym, błagam cię, nie odbierajże mi tej zasługi, chcę go przedstawić i wprowadzić jako pierwszy! Prawda, że to oryginał?

– O, to dużo więcej niż oryginał – odpirał Château-Renaud. – To jeden z najniezwyklejszych ludzi, jakich widziałem w życiu. Idziesz pan ze mną, kapitanie?

– Już, tylko dam moją kartę wizytową panu hrabiemu, który raczył przyrzec, że nas odwiedzi.

– Może pan być pewien, że przyjdę – odezwał się hrabia, kłaniając się.

I Maksymilian wyszedł z baronem de Château-Renaud, pozostawiając Monte Christo sam na sam z Albertem.