Nieznany

YANKES NA DWORZE KRÓLA ARTURA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KILKA SŁÓW WSTĘPU

HISTORIA NIEZNAJOMEGO

DWÓR KRÓLA ARTURA

RYCERZE OKRĄGŁEGO STOŁU

SIR DINADAN ŻARTOWNIŚ

NATCHNIENIE

ZAĆMIENIE

WIEŻA MERLINA

TURNIEJ

POCZĄTKI CYWILIZACJI

YANKES W POGONI ZA PRZYGODAMI

POWOLNE TORTURY

LUDZIE WOLNI

BROŃ SIĘ, LORDZIE

MORYAN LE FAY

UCZTA DWORSKA

PODZIEMIA KRÓLOWEJ

ZAMEK POTWORÓW

PIELGRZYMI

ODRESTAUROWANIE ŹRÓDŁA

YANKES WALCZY Z RYCERZAMI

PO TRZECH LATACH

INTERDYKT

WOJNA

BITWA W PIASKOWYM PASIE

POSTSCRIPTUM KLARENSA

KONIEC RĘKOPISU. OSTATECZNE POSTSCRIPTUM M. T.

YANKES NA DWORZE KRÓLA ARTURA

Mark Twain

KILKA SŁÓW WSTĘPU

Z dziwnym człowiekiem, o którym zamierzam opowiedzieć, spotkałem się w warwickim zamku. Byłem oczarowany jego niewymuszoną prostotą, zdumiewającą znajomością starożytnej broni i wreszcie tym, że bez przerwy sam potrafił toczyć rozmowę, dzięki czemu towarzystwo jego nigdy nie stawało się uciążliwe. Z rozmowy, którą nawiązałem z nim, dowiedziałem się wielu ciekawych rzeczy. Słuchając jego płynnej, górnolotnej i wyszukanej mowy, miałem wrażenie, że przenoszę się do jakiejś oddalonej epoki, do dawno zapomnianych krajów. Gdy tak stopniowo osnuwał mnie czarodziejską siecią swej gawędy, zdawało mi się, że widzę dookoła siebie, poprzez mgłę i patynę zamierzchłych czasów, jakieś majestatyczne widma i cienie, że mówię z cudem ocalałym rozbitkiem głębokiej starożytności. Zupełnie podobnie, jak gdybym ja mówił o swych najbliższych przyjaciołach i osobistych wrogach lub o swych sąsiadach - opowiadał o sir Bediverze, Bors de Ganisie, Lancelocie, rycerzu Jeziora, o sir Galahadzie i o innych wielkich imionach Okrągłego Stołu. Jakim starym, niewypowiedzianie starym, pomarszczonym i jak gdyby przyprószonym pyłem stuleci stawał się, gdy zagłębiał się w swe opowieści!

Pewnego razu, gdyśmy pod wodzą wynajętego przewodnika zaznajamiali się z historycznymi pamiątkami zamku, znajomy mój zapytał mnie najspokojniej w świecie, tak jak ludzie pytają zazwyczaj o pogodę:

- Czy słyszał pan coś o wędrówce dusz, o przenoszeniu się epok i ludzi?

Odpowiedziałem, że bardzo mało, nic prawie. Miałem wrażenie, że pogrążony w zadumie nie słyszał, co mu odpowiedziałem i czy mu odpowiedziałem w ogóle. Milczenie, które nastąpiło, przerwał monotonny głos naszego przewodnika:

- Starożytna zbroja pochodząca z szóstego stulecia, z czasów króla Artura i Okrągłego Stołu. Jak przypuszczają, zbroja należała do rycerza sir Sagramora le Desirousa. Niech państwo zwrócą uwagę na okrągły otwór z lewej strony. Co do pochodzenia otworu nie mamy ścisłych wiadomości. Należy sądzić, że jest to późniejszy ślad po kuli któregoś z żołnierzy kromwelowskich.

Znajomy mój uśmiechnął się - nie naszym zwykłym uśmiechem, lecz tak, jak się uśmiechano zapewne wiele, wiele lat temu - i mruknął, jak gdyby mówiąc do siebie:

- Gadaj pan zdrów! Ja widziałem, jak powstał ten otwór. - I po chwili milczenia dodał: - Sam go zrobiłem.

Zanim przyszedłem do siebie po tym dziwacznym oświadczeniu, już go nie było. Cały ten wieczór spędziłem przy kominku ozdobionym warwickim herbem, zatopiony w marzeniach o zamierzchłych czasach, przysłuchując się wyciu wiatru w kominie i szemraniu deszczu ściekającego kroplami po szybach. Od czasu do czasu zaglądałem do książki starego sir Tomasza Malory i rozkoszowałem się jej niestworzonymi przygodami i cudownościami upajając się aromatem starodawnych imion. Wreszcie postanowiłem już z pewną niechęcią udać się na spoczynek, gdy zastukano do drzwi mego pokoju i wszedł nowy mój znajomy. Powitałem go z prawdziwym zadowoleniem, podsunąłem mu krzesło i zaproponowałem fajkę. Po czym, gdy się rozsiadł, poczęstowałem go gorącą szkocką whisky i oczekiwałem ciekawej opowieści. Po czwartym łyku whisky gość mój zaczął spokojnie i niewymuszenie opowiadać.

HISTORIA NIEZNAJOMEGO

Jestem Amerykaninem. Urodziłem się i wychowałem w Hartfordzie, w stanie Connecticut, tuż nad rzeką. Jestem więc Yankesem z krwi i kości i co za tym idzie - kwintesencją praktyczności. Nie znam się tam na żadnych uczuciach i tym podobnych subtelnościach - innymi słowy, na poezji. Ojciec mój był kowalem, wuj - weterynarzem, ja zaś trudniłem się początkowo jednym i drugim. Po pewnym czasie jednak znalazłem sobie pracę w wielkiej fabryce broni i zostałem wkrótce jednym z najbardziej cenionych robotników. Nauczyłem się robić strzelby, rewolwery. armaty a także kotły parowe i najrozmaitsze maszyny rolnicze. Brałem się, słowem, do wszystkiego i robota paliła mi się w ręku. Przy tym, jeśli nie istniała ulepszona metoda robienia czegoś, to często gęsto sam na nią wpadałem i wszystko szło mi jak z płatka. Wkrótce zostałem mianowany głównym majstrem i miałem pod sobą dwa tysiące ludzi. Otóż kiedy człowiek musi kierować dwoma tysiącami ludzi, to nie ma czasu na bawienie się w grzeczności i zajmowanie się tp. faramuszkami. Różnie bywało. Wreszcie trafiła kosa na kamień i pewnego razu odpokutowałem za wszystko. Zdarzyło się to podczas sprzeczki z pewnym drabem, któregośmy nazywali Herkulesem. Chłop zdzielił mnie tak łomem przez głowę, że wydało mi się, iż moja czaszka pękła na dwoje jak orzech. W oczach mi pociemniało i straciłem przytomność.

Ocknąwszy się zobaczyłem, że siedzę na trawie pod dębem, w jakiejś bardzo pięknej, ale zupełnie nieznanej mi miejscowości. Nade mną stał pochylony jakiś dziwny człowiek, wyglądający tak, jak gdyby przed chwilą wyskoczył z ram obrazu. Był on zakuty od stóp do głów w żelazną starożytną zbroję i nosił na głowie coś w rodzaju beczułki nabijanej gwoździami. W ręku trzymał tarczę i olbrzymią lancę, u boku miał miecz. Koń jego również był zakuty w stal, metalowy róg zawieszony był na jego szyi, a piękny czaprak i uzdy z czerwonego i zielonego jedwabiu zwieszały się niemal do samej ziemi.

- Waleczny rycerzu, czy nie zechciałbyś stoczyć ze mną walki? - zapytał mnie nieznajomy.

- Czego bym nie zechciał?

- Czy nie zechciałbyś się zmierzyć ze mną w obronie swej damy serca, ojczyzny lub...

- Czego sobie pan życzy ode mnie? - zawołałem. - Ruszaj pan do swego cyrku, gdyż w przeciwnym razie zawezwę policję!

Usłyszawszy me słowa, nieznajomy uczynił coś niebywałego. Odjechawszy o kilka staj, zbliżył swą beczułkę do szyi wierzchowca, podniósł olbrzymią włócznię ponad głową i ruszył na mnie z kopyta, mając najoczywistszy zamiar zetrzeć mnie z powierzchni ziemi. Zrozumiałem, że to nie żarty, i przy jego zbliżeniu się skoczyłem na równe nogi. Wówczas człowiek oświadczył mi że jestem jego własnością, jeńcem jego lancy. Wobec tego, że kij był aż nadto przekonywającym argumentem w jego ręku, wolałem nie protestować. Tym sposobem zawarliśmy umowę, na mocy której ja powinienem był iść za nim, on zaś miał poniechać wszelkich wrogich wystąpień przeciwko mnie. Nieznajomy ruszył przed siebie, ja zaś poważnie kroczyłem u boku jego konia. Droga prowadziła przez jakieś usypane kwieciem, poprzecinane strumieniami łąki, przez jakąś zupełnie mi nieznaną, bezludną okolicę, gdzie na próżno wypatrywałem czegokolwiek przypominającego wędrowny cyrk. Zacząłem przypuszczać, że zwycięzca mój ma coś wspólnego nie tyle z cyrkiem, co z domem wariatów. Nie napotykaliśmy jednakże niczego w tym rodzaju. Ostatecznie, przerwałem ciszę i zapytałem mego towarzysza, jak daleko jesteśmy od Hartfordu. Okazało się, że nigdy nie słyszał o takiej nazwie. Aczkolwiek byłem przekonany, że kłamie, szedłem dalej nie wypowiadając swego zdania. Mniej więcej po upływie godziny ujrzałem jakieś miasto malowniczo położone nad brzegiem krętej rzeki. Obok miasta, na wzgórzu wznosiła się wysoka szara twierdza zdobna w bastiony i wieżyczki, jakie zdarzało mi się dotąd oglądać na ilustracjach.

- Bridgeport? - zapytałem nieznajomego wskazując na miasto.

- Camelot - odpowiedział.

...Widocznie znajomego mego opanowała senność, gdyż skinąwszy mi głową i uśmiechając się swoim patetycznym, starodawnym uśmiechem, rzekł:

- Trudno mi opowiadać dalej; lecz jeśli się pan przejdzie do mnie, dam panu książkę, w której znajdziesz opis całej tej historii. 

- Początkowo pisałem pamiętnik - ciągnął, gdyśmy się znaleźli w jego pokoju - później zaś, po kilku latach, opracowałem swe notatki. O, jakże dawno to było! 

Nieznajomy wręczył mi spory rękopis i wskazał, od którego miejsca mam czytać. 

- Niech pan rozpocznie stąd, poprzednie jest już panu znane - rzekł żegnając się ze mną i wyraźnie wpadając w coraz większą senność. 

Byłem już za drzwiami, gdy usłyszałem mamrotanie: - Śpij dobrze, szlachetny sirze! 

Usadowiłem się przy kominku i zacząłem badać swój skarb. Pierwsza część rękopisu - ciężki zeszyt - była pisana na pergaminie i zupełnie pożółkła od starości. Zbadawszy uważnie arkusz przekonałem się, że jest to palimpsest. Pod starym, bladym pismem Yankesa znać było ślady starszego jeszcze i jeszcze bardziej niewyraźnego pisma - łacińskie słowa i uwagi: widocznie pozostałości starożytnych klasztornych kronik. Otworzyłem pamiętnik w miejscu wskazanym przez dziwnego nieznajomego i pogrążyłem się w czytaniu.

CAMELOT

Camelot, Camelot - powtarzałem. - Nie, stanowczo nie przypominam sobie takiej nazwy. 

Prawdopodobnie nazwa domu wariatów. 

Cichy letni pejzaż, delikatny jak marzenie i wyludniony jak fabryka w niedzielę, roztaczał się przed nami. Powietrze, przesiąknięte aromatem kwiatów, pełne było śpiewu ptaków i brzęczenia owadów, dookoła zaś nie było widać ani ludzi, ani pociągów, żadnego ruchu, żadnego znaku życia. 

Zamiast drogi biegła zwyczajna ścieżka wydeptana przez mnóstwo końskich kopyt - zaś z obu stron jej widniały w trawie ślady kół, szerokości dłoni. W oddali ukazała się drobna figurka dziewczynki lat dziesięciu; fala złotych włosów rozsypała się po jej plecach, na głowie nosiła wianek z jaskrawo szkarłatnych maków. Ubrana była w coś bardzo ładnego. 

Tego rodzaju odzież widziałem po raz pierwszy w życiu. Szła spokojnie i beztrosko z wyrazem absolutnego spokoju na niewinnej twarzyczce. Człowiek z cyrku nie zwrócił na nią najmniejszej uwagi, jak gdyby jej wcale nie spotrzegł. I ona również nie spojrzała na jego fantastyczny ubiór, jak gdyby przyzwyczajona była od dawien dawna do takiej odzieży. Przeszła obok nas z taką obojętnością, z jaką się przechodzi koło dwóch krów. Lecz kiedy wzrok jej wypadkiem zatrzymał się na mnie, maleństwo osłupiało.

Z podniesionymi do góry rękoma, z szeroko otwartymi ustami i rozwartymi, pełnymi zdziwienia i przestrachu oczyma mała kobietka była uosobieniem zgrozy i ciekawości. Nie zmieniła tej pozycji i stała jak kamienny posąg, dopókiśmy nie skręcili do lasu i nie stracili jej z oczu. Jeśli poniekąd mi to pochlebiało, to równocześnie i dziwiło w najwyższym stopniu, że dziewczynka patrzała na mnie właśnie, nie zaś na mego towarzysza. Poświęcając mi tak wiele uwagi zapomniała zupełnie o swym własnym wyglądzie, co jest zaletą ogromnie rzadko spotykaną wśród tak młodych stworzeń. Tak, to wszystko dawało mi wiele do myślenia; szedłem przed siebie jak we śnie. W miarę tego jakeśmy się zbliżali do miasta, zaczęliśmy spotykać coraz więcej objawów życia. Po drodze napotykaliśmy małe, nędzne lepianki kryte słomianymi strzechami i otoczone niewielkimi polami i ogródkami. Koło chatek przesuwali się ogorzali ludzie o długich splątanych włosach, które spadając w nieładzie na twarz czyniły ich podobnymi do zwierząt. Zarówno mężczyźni jak i kobiety nosili ordynarne płócienne koszule sięgające kolan, na nogach mieli coś w rodzaju grubych sandałów, wielu zaś z nich nosiło na szyi żelazne naszyjniki. Dzieci biegały zupełnie nago, lecz zdawało się, że nikt tego nie spostrzega. Wszyscy ci ludzie patrzyli na mnie, mówili o mnie i wbiegali do chat, by sprowadzić swych domowników i pokazać im mą osobę. Jednocześnie nikt nie czynił uwag na temat zachowania się i stroju mojego towarzysza, wprost przeciwnie, kłaniano mu się uniżenie i nikt nie żądał odeń wytłumaczenia jego postępowania.

Pośród małych nędznych chatek tam i siam wznosiły się wielkie domy kamienne pozbawione okien. Ulica była niebrukowana i robiła wrażenie wąskiej, krzywej ścieżki. Mnóstwo psów i nagich dzieciaków hałaśliwie i wesoło bawiło się w słońcu. Świnie grzebały się w gnoju, a jedna z nich rozwaliwszy się na dymiącym nawozie i zatarasowawszy sobą przejście karmiła swe małe. Nagle zabrzmiały dźwięki wojskowej muzyki. Stopniowo się zbliżały i wkrótce ukazała się wspaniała kawalkada skrząca od hełmów z powiewającymi pióropuszami, od metalowych pancerzy, od kołyszących się chorągwi i całego lasu złoconych włóczni. Uroczyście przedefilowała wśród gnoju, świń, szczekających psów i nagiej dziatwy, obok wzbudzających litość lepianek. Ruszyliśmy w ślad za nią jedną z krętych ścieżek, następnie inną i tak wspinaliśmy się coraz wyżej i wyżej, dopókiśmy wreszcie nie znaleźli się na otwartym ze wszystkich stron placu, pośród którego wznosił się olbrzymi zamek. Trąbieniem rogów dano znać o naszym zbliżeniu się, po czym zabrzmiał okrzyk z murów, po których tam i z powrotem przechadzali się ludzie o groźnym wyglądzie, w hełmach i zbroi, z halabardami w ręku. Szeroka rozwarły się olbrzymie wrota i ze zgrzytem łańcuchów opuścił się zwodzony most. Dowódca kawalkady pierwszy wjechał pod groźną arkadę, w ślad za nim znaleźliśmy się i my wśród przestronnego brukowanego dziedzińca ozdobionego wielkimi basztami i wieżyczkami z czterech stron dumnie wznoszącymi się ku błękitnemu niebu. Zapanowało niezwykłe ożywienie i rozgardiasz i ceremonialnie witano się, śpieszono w różnych kierunkach, oko uderzała niezwykła pstrokacizna jaskrawych ubiorów i wszystko pokrywał przyjemny, zmieszany gwar głosów.

DWÓR KRÓLA ARTURA

Na szczęście udało mi się znaleźć odpowiednią chwilę i wyśliznąć się spod opieki swego towarzystwa. Zbliżywszy się do jakiegoś starszego człowieka - jak można było wnosić - niskiego pochodzenia, uderzyłem go po ramieniu i zapytałem najbardziej ugrzecznionym, na jaki mnie stać było, głosem:

- Powiedzcie mi z łaski swej, przyjacielu, czy was również umieszczono w tym domu, czy też przyszliście kogoś tu odwiedzić lub może w innym jakim interesie?...

Staruszek spojrzał na mnie z najwyższym zdumieniem:

- Doprawdy, szlachetny panie, nie wiem, co chcesz powiedzieć, wydaje mi się...

- Rozumiem - odezwałem się ze współczuciem - jesteście jednym z chorych.

Odszedłem nie przestając rozmyślać o tym wszystkim i rozpatrując wszystkich przechodniów w nadziei, czy aby nie trafi się ktoś, kto by mi dopomógł zorientować się w tej dziwacznej sytuacji. Wreszcie wydało mi się, że trafiłem na odpowiedniego człowieka. Odprowadziwszy go na bok szepnąłem mu na ucho:

- Czy nie mógłbym się zobaczyć z zarządzającym szpitala na jedną chwilkę tylko...

- Słuchaj no, puść mnie, u licha.

- Puścić was?

- A więc, nie przeszkadzaj mi, jeśli to słowo bardziej do ciebie przemawia...

Po czym wyjaśnił mi, że jest kuchmistrzem i że wobec tego nie ma czasu na gadaninę, choć w ogóle nic nie ma przeciwko temu, aby czasem sobie trochę pogwarzyć o tym i o owym; szczególnie chciałby się dowiedzieć skąd wytrzasnąłem sobie taki dziwaczny ubiór. Nie czekając jednak odpowiedzi rozejrzał się dookoła i wskazał na człowieka, który jak widać nic nie miał do roboty i który sam nie był od tego, żeby się ze mną zapoznać. Był to szczupły, eteryczny chłopak w wąskich czerwonych spodenkach, które czyniły go podobnym do rozdwojonej marchwi. Górna część jego ubioru była z niebieskiego jedwabiu, ozdobiona wytwornym koronkowym kołnierzem i takimi samymi mankietami. Na długich złocistych lokach młodzieniec nosił kokieteryjną różową czapeczkę z wąskim piórem. Znać było po oczach, że jest dobrym chłopcem, a z wesołości jego można było wywnioskować, że jest zadowolony z siebie i z życia.

Doprawdy w ubiorze tym było mu tak ładnie, że robił wrażenie malowanki. Zbliżywszy się do mnie uśmiechnął się i zaczął oglądać mnie z nieco bezczelną ciekawością. Po czym przedstawił mi się mówiąc, że jest paziem, i z miejsca zasypał mnie gradem pytań. Po kilku chwilach gawędził ze mną w sposób dziecinny i tak niewymuszony, jak gdyby już od lat był moim przyjacielem. Rozpytywał mnie szczegółowo o wszystko, co się tyczyło mnie oraz mego ubioru, i nie czekając odpowiedzi przeskakiwał z tematu na temat. Między innymi wspominał, że się urodził na początku 513 roku. Oblałem się zimnym potem. Przerwałem mu i nieśmiało zapytałem:

- Przepraszam cię, przyjacielu, w jakim roku powiedziałeś, żeś się urodził?

- W 513.

- W 513 roku! Nic nie rozumiem! Posłuchaj, mój drogi chłopcze, jestem cudzoziemcem i nikogo tu nie znam, bądź ze mną szczery i otwarty. Powiedz; mi, czy jesteś przy zdrowych zmysłach?

Odpowiedź brzmiała, że najzupełniej.

- A ci wszyscy ludzie dookoła są również zdrowi?

Znowu nastąpiła twierdząca odpowiedź.

- A więc w takim razie to ja zwariowałem lub też zdarzyło się ze mną coś niesamowitego.

Ale przypuśćmy, że nie jest to dom wariatów, może mi powiesz, dokąd w takim razie trafiłem?

- Do zamku króla Artura - brzmiała odpowiedź.

Przeczekawszy chwilę, by się oswoić z tą myślą, rzekłem:

- Dobrze, jakiż więc rok mamy teraz według ciebie?

- Pięćset dwudziesty ósmy, dziewiętnasty czerwca.

Serce mi się ścisnęło, gdy pełen rozpaczy uprzytomniłem sobie, że nigdy, nigdy już nie ujrzę swych przyjaciół - wszyscy oni przyjdą na świat dopiero za trzynaście stuleci! Zdaje się, że uwierzyłem chłopakowi, sam nie wiem dlaczego. Coś mi szeptało, że to prawda, pomimo że mój rozsądek nie mógł się z tym wszystkim pogodzić i głośno przeciw temu protestował. Nie wiedziałem, jak się ustosunkować do okoliczności oraz do ludzi, którzy mnie otaczali. Rozum mój uważał ich za obłąkanych, wbrew wszelkiej oczywistości. Zupełnie nieoczekiwanie i przypadkowo przypomniałem sobie pewną rzecz: wiedziałem, że jedyne większe zaćmienie słońca w pierwszej połowie VI stulecia miało miejsce 21 czerwca 528 roku i rozpoczęło się trzy minuty po południu. A więc jeśliby starczyło mi sił na przeżycie 48 godzin w tych warunkach, mógłbym się przekonać, ile prawdy mieści się w słowach chłopca. Tak czy inaczej, będąc praktycznym obywatelem Connecticutu odłożyłem rozstrzygnięcie tej najbardziej palącej dla mnie kwestii do oznaczonego dnia i godziny. Tymczasem zaś biorąc pod uwagę istniejący stan rzeczy postanowiłem sobie wyciągnąć zeń jak największe korzyści. Rozumowałem, jak następuje: jeśli teraz istotnie jest w. XIX i znajduję się w domu wariatów, skąd przez pewien czas nie uda mi się uwolnić, to mogę z łatwością stanąć na czele tego zakładu jako najbardziej zdrowo myślący osobnik spośród wszystkich jego mieszkańców. W przeciwnym zaś razie, jeżeli przeniosłem się dziwnym cudem rzeczywiście w VI stulecie, to muszę się zadowolić projektami wymagającymi nieco więcej czasu: za jakie trzy miesiące będę mógł rządzić całym krajem jako najbardziej wykształcony człowiek tego czasu, urodzony o 1300 lat później od wszystkich żyjących tu w obecnej chwili. W każdym bądź razie nie należę do ludzi marnujących czas, z chwilą gdy wszystko obmyśliłem, zacząłem z miejsca działać. 

- A więc, mój drogi Klarensie, jeśli tak brzmi w rzeczywistości imię twe - zwróciłem się do chłopca - czy nie zechciałbyś mi wyjaśnić tego i owego? Jak np. nazywa się ten człowiek, który mnie tu przyprowadził? 

- Chcesz się zapewne spytać, jak się nazywa nasz wspólny pan? Jest to wielki lord Key, szlachetny rycerz i mleczny brat władcy naszego, króla Artura. 

- Bardzo dobrze, a teraz opowiedz mi o wszystkich i o wszystkim, co się tu dzieje! 

Paź opowiedział mi bardzo wiele, lecz najważniejszą dla mnie wiadomością było, co następuje. Według słów jego byłem jeńcem sir Keya i zgodnie z panującym zwyczajem zostanę wrzucony do lochu, w którym pozostanę dopóty, dopóki moi przyjaciele nie wykupią mnie lub też dopóki nie zgniję. Wiedziałem, że to ostatnie jest bardziej prawdopodobne, lecz nie miałem czasu na długie rozmyślania, gdyż nie wolno było tracić ani chwili. Następnie paź mi oświadczył, że obecnie kończy się obiad w wielkiej sali zamku. Kiedy się już wszyscy upiją i rozweselą, sir Key każe mnie sprowadzić, ażeby przedstawić królowi Arturowi oraz wspaniałym rycerzom Okrągłego Stołu. Później sir Key zacznie opowiadać, jak mnie wziął do niewoli, przy czym będzie wyolbrzymiał i przekręcał do niemożliwości całe zdarzenie. Lecz oczywista, że z mojej strony będzie nie tylko nieprzyzwoite, ale i niebezpieczne dla mego życia poprawiać go. Po tej ceremonii zostanę wreszcie wtrącony do podziemia. Lecz Klarens przyrzekł mi, iż się postara odwiedzić mnie, pocieszyć i spróbuje powiadomić moich przyjaciół o moim nieszczęściu.

- Da znać moim przyjaciołom!!!

Podziękowałem mu, bo cóż innego pozostawało mi do zrobienia. W tej samej chwili zjawił się sługa i wezwał mnie na salę. Klarens zaprowadził mnie tam i wskazawszy mi miejcse na uboczu usiadł sam tuż przy mnie.

Widowisko, które się przede mną roztaczało, godne było uwagi. Znajdowałem się w olbrzymim pomieszczeniu o zupełnie nagich ścianach, pełnym krzyczących kontrastów. Rozmiary jego były tak gigantyczne, - Ce chorągwie zawieszone na belkach pod stropem ledwo majaczyły w półmroku. U góry ze wszystkich stron ciągnęły się kamienne galerie; na jednych z nich siedzieli muzykanci, na drugich kobiety w krzyczących pstrych sukniach. Podłoga była wyłożona białymi i czarnymi płytami startymi od czasu i użycia i wymagającymi naprawy. Co się tyczy ozdób, to ściśle mówiąc, nie było ich wcale, chociaż gdzie niegdzie na ścianach wisiały olbrzymie dywany uważane tu zapewne za dzieła sztuki. Na dywanach wyobrażone były bitwy, przy czym konie przypominały podobne wyroby z pierników lub wycinanki robione przez dzieci. Zbroję wojaków wyobrażały białe plamy, tak że w końcu walczący ludzie łudząco przypominali ciastka z serem.

Piec w sali był tak wielki, iż można w nim było śmiało staczać walki. Jego kamienny okap oraz kamienne kolumny przypominały wejście do katedry.

Wzdłuż ścian stali żołnierze w pancerzach i hełmach, z halabardami na ramieniu, nieruchomi jak posągi i bardzo do posągów podobni. Pośród tej sali w postaci olbrzymiego krzyża mieścił się dębowy stół, który to właśnie nosił miano Okrągłego Stołu. Był on wielki jak arena w cyrku. Dokoła niego siedzieli ludzie ubrani w tak pstre i błyszczące ubiory, że aż świerzbiło w oczach. Wszyscy mieli na sobie kapelusze z piórami które zdejmowali wtedy tylko, gdy zaczynali mówić z królem.

Większość z nich piła z bawolich rogów, ale niektórzy zajadali przy tym chleb lub ogryzali kości pieczeni. Psów było tu tyle, że na człowieka wypadało co najmniej po dwa. Leżały one u nóg biedaśników czekając na kości, na które się hurmem rzucały. Naturalnie wszczynała się zażarta walka przy akompaniamencie takiego ujadania, ryku i hałasu iż nie podobna było ciągnąć dalej rozmowę. Ale nikt nie wykazywał z tego powodu zniecierpliwienia - odwrotnie - wszyscy chętnie przerywali biesiadę, aby z napiętą uwagą śledzić walkę psów. Podnoszono się z miejsc, ażeby lepiej widzieć, damy i muzykanci zwieszali się w tym samym celu poprzez balustradę. 

Od czasu do czasu komuś z obecnych wyrywał się okrzyk entuzjazmu i uznania. W końcu zwycięzca wygodnie rozciągał się na ziemi i z lekka jeszcze warcząc gryzł zdobytą kość a z nią razem i podłogę, co czyniły również i inne psy, zwycięzcy w poprzednich walkach. Przy stole wznawiały się z powrotem przerwane rozmowy. 

Na ogół mowa i zachowanie się tych ludzi było względnie delikatne i uprzejme. Jak spostrzegłem, wysłuchiwali oni z powagą i uważnie mówiącego, naturalnie w przerwach pomiędzy żarciem się psów. Lecz niestety mieli oni wspólne cechy z dziećmi, mianowicie - kłamali. Kłamali ze zdumiewającą wprawą i z niemniej zdumiewającą niezręcznością, życzliwie wysłuchując przy tym cudzych fantastycznych opowiadań i biorąc najbardziej wierutne łgarstwa za czystą monetę. Nie można było nazwać ich okrutnikami lub ludźmi krwiożerczymi, ale tym niemniej opowiadali oni z taką szczerą przyjemnością o krwawych przygodach i zadanych przez się mękach, że nawet ja zapomniałem przy tym się wzdrygnąć. Nie byłem tu jedynym jeńcem. 

Prócz mnie było tu jeszcze przeszło dwudziestu. Nieszczęśliwi! Większość z nich była straszliwie pokaleczona, pomasakrowana i poraniona! Na włosach ich, na twarzy i na ubraniu widniały ślady spiekłej krwi. Bez wątpienia, ludzie ci przechodzili przez potrójną mękę zmęczenia, głodu i pragnienia. Ale nikt im nie współczuł, nikt nie dbał o nich, nikt nie pomyślał, że należy obmyć rany i przynieść im przynajmniej jakąkolwiek ulgę. I nikt również nie usłyszał od nich najmniejszej skargi, najlżejszego jęku i nie widział nawet śladu cierpień. Mimo woli i ja dałem się opanować okrutnej myśli: 

"Kanalie, przecież podobnie postępowaliście i wy ze swymi jeńcami, teraz na was przyszła kolej. Wasz filozoficzny spokój i hart nie jest skutkiem duchowej i intelektualnej siły, lecz gruboskórnością i bydlęcym brakiem wrażliwości. Jesteście białymi Indianami".  

RYCERZE OKRĄGŁEGO STOŁU

Przy Okrągłym Stole po większej części nie rozmawiano, lecz wypowiadano monologi - rozwlekłe sprawozdania z tego, jak rozmaici jeńcy zostali wzięci do niewoli, a ich przyjaciele zabici lub pozbawieni rumaków i uzbrojenia. W gruncie rzeczy ze wszystkiego, co opowiadano, można było wywnioskować, że te wszystkie mordy i krwawe potyczki nie były dokonywane w celu zemsty lub obrony, ani nawet nie były porachunkiem za dawne obrazy. Na ogół były to zwykłe pojedynki pomiędzy zupełnie obcymi sobie ludźmi, którzy przedtem się nigdy nie widzieli i nie żywili do siebie najmniejszej urazy.

Kiedyś, dawnymi czasy, zdarzało mi się widzieć nieznających się zupełnie chłopców, którzy spotkawszy się mówili jednocześnie: "A wiesz, mógłbym cię pobić, gdybym zechciał!" i z miejsca wszczynali bójkę. Lecz dotychczas byłem przekonany, że tego rodzaju rzeczy mogą się dziać jedynie między dziećmi. Tutaj zaś ni z tego ni z owego naskakiwały na siebie olbrzymie dorosłe draby. I nie bacząc na to, było coś pociągającego, coś miłego w tych wielkich prostodusznych stworzeniach. Piękny męski wyraz miały twarze nieomal wszystkich tych ludzi - na niektórych zaś prócz tego odzwierciedlały się dobroć i majestat, wobec których znikała chęć krytyki i potępienia. Szczególnie odbijały od innych wyrazem szlachetności oblicze i postać tego, którego nazywano tu Galahadem, oraz męska postać samego króla i sir Lancelota.

To, co się zdarzyło po obiedzie, zwróciło uwagę wszystkich na tego ostatniego rycerza. Na znak osoby spełniającej tu funkcje mistrza ceremonii, sześciu czy ośmiu jeńców powstało i wystąpiło naprzód. Przyklęknąwszy i podniósłszy ręce w kierunku galerii, gdzie siedziały damy, błagali o łaskę przemówienia do królowej. Jedna z dam, zajmująca według wszelkich pozorów najbardziej wysokie stanowisko, z wdziękiem skinęła głową na znak zgody. Wówczas człowiek przemawiający w imieniu jeńców zdał siebie oraz swych towarzyszy na jej łaskę i niełaskę prosząc, aby obdarzyła ich wolnością lub pozwoliła im złożyć wykup, jeśli zechce, lub też aby kazała rzucić ich do lochu, albo skazać na śmierć, jeśli taka jest jej wola. Stoją zaś tu oni wszyscy z rozkazu sir Keya, który dzięki swej cudownej sile, odwadze i waleczności zwyciężył ich w rycerskiej walce i uczynił ich swoimi jeńcami.

Zdumienie odmalowało się na wszystkich twarzach. Łaskawy uśmiech królowej ustąpił miejsca wyrazowi rozczarowania, gdy tylko usłyszała imię sir Keya, a paź zjadliwie szepnął mi na ucho:

- Sir Key, rzeczywiście! Nazwiesz mnie osłem jeżeli spotkasz kiedykolwiek i gdziekolwiek takiego łgarza jak on! 

Wszystkie spojrzenia zwróciły się z wyrazem surowego zapytania ku sir Keyowi. Lecz ten nie drgnął nawet i jako zręczny gracz nieoczekiwanym posunięciem zaszachował swych przeciwników. Powiedział, że będzie odtwarzał tylko nagie fakty nie komentując ich zupełnie, po czym dodał: 

- Jeżeli będziecie uważali, iż należy kogokolwiek sławić i złożyć mu hołd, złożycie go temu, którego ramię zawsze uważane było za najbardziej potężne i którego tarcza i miecz nie zostały jeszcze nigdy zwyciężone - temu, który siedzi tutaj, wśród was! - Przy tym rycerz wskazał na sir Lancelota. 

Teraz sir Key zaczął opowiadać o tym, jak sir Lancelot podczas swych samotnych wędrówek w krótkim czasie zabił siedmiu wielkoludów i oswobodził z niewoli sto czterdzieści dwie uwięzione damy, po czym wyruszył dalej w poszukiwaniu przygód bez przerwy walcząc, aż spotkał jego (sir Keya) rozpaczliwie i beznadziejnie walczącego przeciwko dziewięciu cudzoziemskm rycerzom. Sir Lancelot sam jeden napadł na nich i ich zwyciężył. Tej samej nocy sir Lancelot wło czył na siebie zbroję sir Keya, zabrał jego konia i wyruszył w dalszą podróż. Wkrótce zwyciężył on szesnastu rycerzy w jednej walce i trzydziestu czterech w drugiej. Wszystkim im wraz z poprzednimi dziewięcioma rozkazał niezwyciężony rycerz udać się na Zielone Świątki na dwór króla Artura, zdać się na łaskę i niełaskę królowej Ginewry po uprzednim oświadczeniu, że są jeńcami sir Keya. 

Oto jest tu sześciu spośród tych jeńców, a reszta stanie przed królewskim obliczem, kiedy zagoją się ich rany. 

Jakim silnym rumieńcem płonęło oblicze królowej, jak radośnie się uśmiechała, jakie wymowne spojrzenia rzucała sir Lancelotowi, spojrzenia, które by rycerz przypłacił zapewne życiem w Arkanzasie. Wszyscy zachwycali się odwagą i szlachetnością sir Lancelota, co do mnie zaś, to nie mogłem się dość wydziwić sile tego człowieka, który sam jeden, bez wszelkiej pomocy, wziął do niewoli i zwyciężył cały oddział takich doświadczonych szermierzy. Wyraziłem swe zdumienie Klarensowi, który wybuchł śmiechem, że aż się zatrzęsło czerwone pióro na jego czapeczce. 

- O, gdyby sir Keyowi pozostawiono dość czasu i gdyby opróżnił jeszcze jeden dzban kwaśnego wina, wówczas wszystkie te liczby wzrosłyby z pewnością w dwójnasób! Spojrzałem niedowierzająco na chłopca i nagle spostrzegłem, że wzrok jego wyrażał głęboką rozpacz. Odwróciwszy się ujrzałem sędziwego starca o długiej siwej brodzie, odzianego w czarne obszerne szaty, który w tej właśnie chwili wstał zza stołu i chwiejąc się i trzęsąc starą słabą głową wpatrywał się we wszystkich obecnych mętnymi oczyma. Ten sam cierpiący wyraz, który zauważyłem na twarzy pazia, zjawił się również na twarzach wszystkich obecnych. Był to wyraz pokornego stworzenia, które musi cierpieć bez jęku.

- Mój Boże! - rzekł chłopak - znowu rozpocznie tę samą historię, którą już opowiadał tysiąc razy w jednych i tych samych słowach i którą będzie opowiadał zawsze, aż do samej śmierci. Będzie to opowiadał za każdym razem dopóty, dopóki jego dzban będzie pełny i dopóki będzie mógł obracać językiem.

- Kto to taki? - zapytałem.

- Merlin - wszechmocny łgarz i czarownik, niech go diabli porwą z jego przeklętym opowiadaniem!

Lecz tutaj wszyscy lękają się go, gdyż w jego rękach są grzmoty i błyskawice i wszystkie duchy piekielne są powolne jego rozkazom. Dawno już powinny były przegryźć mu wnętrzności i zetrzeć go w proch wraz z jego bujdami! Opowiada on zawsze o sobie w trzeciej osobie, ażeby upewnić wszystkich co do swej skromności i braku zarozumiałości. Niech będzie przeklęty i niech spadną nań wszystkie nieszczęścia!! Drogi przyjacielu, obudź mnie, gdy zadzwonią na odwieczerz.

Chłopiec oparł się o me ramię i przygotował się do spoczynku; starzec rozpoczął opowiadanie. Chłopiec w istocie momentalnie zasnął, zasnęły również psy, cały dwór, słudzy i żołnierze. Rozbrzmiewał tylko równy, monotonny głos, a dookoła odpowiadało mu łagodne, harmonijne chrapanie biesiadników, przypominające miarowy akompaniament dętych instrumentów. Niektórzy oparli głowy na złożonych rękach, drudzy mieli głowy zarzucone w tył z szeroko roztwartymi ustami.

Muchy brzęczały i dokuczały wszystkim bez przeszkody, szczury powyłaziły z setek dziur i szczelin i biegały wszędzie czując się jak u siebie w domu. Jedna z myszy usiadła niby wiewiórka na głowie króla i trzymając w podniesionych łapkach kawałek sera z bezwstydnym zuchwalstwem rzucała mu w twarz ogryzki. W tym wszystkim było coś uspokajającego, coś, co skłoniło ku spoczynkowi zmęczone oczy i umysł. Oto, co opowiadał czarnoksiężnik: "Tak wyruszyli w drogę król i Merlin i jechali, dopóki nie napotkali pustelnika, który był poczciwym człowiekiem i świetnym lekarzem. Zbadał on rany króla i podarował mu cudotwórczą maść. Król pozostał tam przez trzy dni, dopóki nie zagoiły się jego rany, a gdy mógł już dosiąść konia, wyruszył w drogę. Kiedy tak jechali, król Artur rzekł: "Nie mam miecza". "To nic" odpowiedział Merlin "zaraz znajdziemy miecz, który będzie twoim". Tak jechali dalej, dopóki nie dojechali do bardzo wielkiego jeziora, którego woda była nadzwyczaj przezroczysta. Z fali jeziora wyłoniła się ręka odziana w białą. brokatową rękawicę, ręka ta dzierżyła przepiękny miecz. "Oto jest ten miecz" rzekł Merlin "o którym mówiłem". W tej samej chwili ukazała się dziewica wychodząca z głębi jeziora. "Kim jest ta dziewica?" zapytał Artur. "Dziewica ta jest królową jeziora" odpowiedział Merlin. "Na dnie tego jeziora znajduje się skała i jest tam tak dobrze, jak nigdzie na świecie. Dziewica ta zaraz podejdzie do ciebie i wtedy poprosisz ją uprzejmie, żeby ci ofiarowała miecz." I rzeczywiście dziewica podeszła do Artura i serdecznie go powitała, na co król odpowiedział tym samym i zapytał: "Piękna dziewico, co za miecz trzyma ta ręka nad wodą, chciałbym go wziąć sobie, gdyż własnego nie posiadam". "O sir, królu Arturze, ten miecz należy do mnie i dam ci go, jeżeli spełnisz moją prośbę" odrzekła dziewica. "Przysięgam, że dam ci zań wszystko, czego zapragniesz!" "Dobrze, tam stoi łódka, wsiądź więc do niej i wiosłuj w kierunku miecza, i weź go sobie wraz z pochwą, a w swoim czasie zażądam zań wynagrodzenia". Wówczas sir Artur i Merlin zsiedli z koni uwiązali je do drzew, wsiedli do łódki i dojechali do miecza, który trzymała ręka. Sir Artur wziął miecz za rękojeść i wyjął go z ręki, która natychmiast znikła pod wodą. Potem wyszli na brzeg, dosiedli koni i pojechali dalej. Wówczas sir Artur zobaczył bogaty zamek. "Do kogo należy ten wspaniały zamek?" zapytał towarzysza. "Jest to pałac ostatniego rycerza, z którym walczyłeś, imieniem sir Pellynor. Ale jego samego nie ma w domu. Jest on poróżniony na śmierć z jednym z rycerzy, ze szlachetnym; Egglamenem. Stoczyli już oni ze sobą walkę i w końcu Egglamen uciekł, gdyż w przeciwnym razie postradałby życie. Pellynor ściga go aż do Karlionu i zapewne spotkamy go w drodze." "To dobrze" rzekł Artur "mam teraz miecz, mogę walczyć i w ten sposób się zemszczę." "O sir, nie powinieneś tego uczynić!" powiedział Merlin "bowiem rycerz jest znużony walką i pościgiem i nie będzie dla ciebie zaszczytem zwyciężyć go. Posłuchaj mojej rady, przepuśćmy go w spokoju, a wkrótce ci się przyda, zaś po jego śmierci przydadzą się również jego synowie. Niebawem przyjdzie czas, kiedy oddasz za niego swoją siostrę." "Kiedy go zobaczę, postąpię według twojej rady" powiedział Artur. Następnie sir Artur zaczął oglądać swój miecz i ogromnie się nim zachwycał: "Co ci się bardziej podoba" zapytał Merlin "miecz czy pochwa?" "Miecz" rzekł Artur. "�le wybrałeś" - powiedział Merlin - " pochwa jest warta dziesięciu mieczy, ponieważ dopóki masz przy sobie pochwę, nigdy nie dosięgnie cię wróg, nigdy nie zostaniesz ranny, zawsze wobec tego miej ją przy sobie". Tak jechali w kierunku Karlionu i po drodze spotkali sir Pellynora. Lecz Merlin uczynił tak, żeby Pellynor nie dojrzał Artura i bez słowa przejechał koło nich. "To dziwne" powiedział Artur "że rycerz nic nie mówił". "Sir", odrzekł Merlin "on nie widział nas, bo gdyby widział, to by nie przejechał w milczeniu." W ten sposób przyjechali do Karlionu, gdzie rycerzy ogromnie ucieszyło ich przybycie. A gdy usłyszeli o ich przygodach, ogromnie się dziwili, że król naraża swą osobę na takie niebezpieczeństwo. Lecz później wszyscy mówili, że wielkim szczęściem jest posiadać króla, który naraża swe życie na równi ze zwykłymi rycerzami."

SIR DINADAN ŻARTOWNIŚ

Mnie osobiście ogromnie się spodobała ta oryginalna i ładnie opowiedziana bajka, lecz słyszałem ją przecież po raz pierwszy; zapewne równie dobre wrażenie czyniła na innych, dopóki się nie znudziła.

Tymczasem sir Dinadan, zwany Żartownisiem, obudził się pierwszy i obudził innych żartem może niezbyt skomplikowanym, ale który tutaj, jak się okazało, zdobył sobie powszechne uznanie. Przywiązawszy do ogona jednego z psów metalowy kocioł, wypuścił go z rąk. Pies w śmiertelnym przestrachu popędził przed siebie nie mogąc znaleźć sobie miejsca, przerażony latał z kąta do kąta mając za sobą całą psiarnię i wywołując nieopisany hałas uderzeniami kotła o podłogę, przy czym przewracał wszystko, co napotkał po drodze. Powstał prawdziwy chaos. Ten harmider, hałas i bieganina obudziły wszystkich i wszyscy dookoła, damy i rycerze, pokładali się ze śmiechu, śmieli się do łez w paroksyzmie śmiechu spadając z krzeseł i tarzając się po podłodze. W owych chwilach w zupełności przypominali dzieci. Co do sir Dinadana, to ów zachwycony swym pomysłem aż do zupełnego ochrypnięcia i z coraz nowymi szczegółami opowiadał o tym, jak ten nieśmiertelny pomysł przyszedł mu do głowy. Jak wszyscy żartownisie tego rodzaju, sir Dinadan śmiał się sam ze swego, kawału najwięcej i najdłużej ze wszystkich. Powodzenie tak go wbiło w dumę, że zdecydował się wygłosić mowę. Wydaje mi się, że przez całe życie nie słyszałem tylu starych, oklepanych dowcipów, co w tej mowie. To było coś gorszego od zawodzenia wędrownego żebraka i od kawałów klowna w prowincjonalnym cyrku. Było jakoś niewymownie smutno siedzieć tysiąc trzysta lat przed własnym narodzeniem i słuchać nędznych, płaskich, politowania godnych dowcipów, które nie wydawały mi się śmieszne już za czasów mego dzieciństwa. Ale tu widocznie były one ostatnim słowem humoru, wszyscy słuchając tych starożytności zrywali sobie boki ze śmiechu, z czym zresztą zdarzało mi się nieraz spotykać i w późniejszych, współczesnych mi czasach. Nie śmieszyły one tylko mego sąsiada pazia, a raczej śmieszyły w tym sensie, że nie było tu słowa, którego by nie wyśmiał, i człowieka, z którego by nie kpił. Twierdził on, że przeważna część żartów sir Dinadana zbutwiała od starości, pozostała zaś skamieniała. Określenie "skamieniała" bardzo mi się spodobało - zauważyłem nawet, że tego rodzaju dowcipy należałoby odnieść do jednego z geologicznych okresów. Lecz zdaje się, że ten mój dowcip nie znalazł najmniejszego oddźwięku, gdyż geologia w owych czasach nie została jeszcze stworzona. Biorąc to wszystko pod uwagę postanowiłem ucywilizować ten kraj i zmienić wszystko do gruntu, rozumie się, jeśli mi się uda szczęśliwie wydostać z tej opresji. 

Teraz wstał sir Key: tym razem ja zostałem wzięty w obroty. Opowiedział, jak mnie spotkał w dalekim kraju barbarzyńców, gdzie wszyscy moi ziomkowie byli ubrani w taki sam śmieszny ubiór. Ubiór ten jest zaczarowany i chroni tych, którzy go noszą, od wrogiei broni. Jednakowoż przy pomocy Boskiej udało mu się zniweczyć czary i zabić w trzygodzinnej walce trzynastu rycerzy, towarzyszących mi, a mnie wziąć do niewoli, przy czym darował mi życie, by mieć możność pokazania mnie królowi i rycerzom Okrągłego Stołu, jako niespotykany dziw. Mówiąc o mnie sir Key używał przez cały czas mnóstwa pochlebnych dla mnie określeń w rodzaju: "ten potworny olbrzym", "to okropne straszydło wielkości baszty", "ten ludożerca o olbrzymich kłach" itp. Wszystkie te epitety wymawiał z niezwykle naiwną wiarą, bez najlżejszego uśmiechu i zdawało się, że rycerze istotnie nie spostrzegają jawnej dysproporcji pomiędzy tymi określeniami a mną. 

Dalej opowiadał, że ratując się od niego, jednym susem wskoczyłem na drzewo wysokości dwustu łokci, lecz strącił mnie stamtąd kamieniem wielkości krowy, który pogruchotał mi wszystkie kości, wreszcie sprowadził mnie tutaj, aby zaprezentować na dworze króla Artura. Skończył na tym, iż wydał na mnie wyrok śmierci, który miał być wykonany dwudziestego pierwszego czerwca w południe. Powiedział to przy tym tak obojętnie, że nawet zatrzymał się, by ziewnąć, zanim wymienił datę. Czułem się przez cały czas bardzo nieszczególnie, nie bardzo nawet byłem w stanie przysłuchiwać się sporom co do tego, jakiego rodzaju śmierć ma mi przypaść w udziale. Spór wynikł z powodu czarów, zawartych w mym ubraniu. Ubranie moje było najzwyklejsze w świecie, kupione w konfekcyjnym magazynie za piętnaście dolarów. Jednakowoż miałem na tyle przytomności, by zwrócić uwagę na jeden niezmiernie ciekawy szczegół; oto znaczna część słówek i wyrażeń, używanych między innymi przez to szlachetne zebranie najlepiej urodzonych dam i gentlemanów kraju, była tego rodzaju, że słuchając ich spłonąłby rumieńcem najgorszy włóczęga. Wyraz: nieprzyzwoitość byłby o wiele za słaby dla określenia tonu tej rozmowy. Tymczasem wszyscy byli tak zafrasowani czarodziejskimi właściwościami mojego ubrania, że nie mogli się po prostu uspokoić, dopóki Merlin nie wpadł na istotnie prosty i naturalny pomysł i nie poradził po prostu ściągnąć ze mnie ubrania.

W mgnieniu oka byłem nagi jak język! Rozpatrywano mnie i debatowano na temat mojej osoby tak obojętnie, jak gdybym był nie człowiekiem, lecz głową kapusty. Królowa Ginewra nawet z naiwnym zaciekawieniem studiowała moją figurę i wreszcie oświadczyła, że u nikogo jeszcze nie widziała tak ładnych nóg jak moje. Koniec końców zostałem odesłany do jednego pomieszczenia, a moje nieszczęsne ubranie do drugiego. Wrzucono mnie do podziemia, dano nędzne resztki obiadu, zgniłą wilgotną słomę zamiast pościeli i wreszcie mnóstwo szczurów jako towarzystwo.

NATCHNIENIE

Byłem tak znużony, że nawet strach, który przeżyłem, nie przeszkodził mi z miejsca zasnąć. Obudziłem się z wrażeniem, że spałem bardzo długo. "Jaki dziwaczny sen mi się przyśnił" przemknęło mi przez głowę. Wydaje się, że obudziłem się w porę, zanim zdecydowano, czy mnie należy powiesić, utopić, spalić, czy coś w tym rodzaju... "Utnę sobie jeszcze małą drzemkę aż do gwizdka, potem pójdę do fabryki i biada Herkulesowi!" Lecz w tej samej chwili usłyszałem przykrą muzykę zardzewiałych kajdanów i ciężkich zasuw, nagle oślepiło mnie światło kagańca i Klarens stanął przede mną. Patrzałem nań ze zdumieniem, oddech sparło mi w piersiach.

- Jak to! - zawołałem - jeszcze jesteś tu! zniknij wreszcie z resztkami snu! rozpłyń się!

Lecz paź tylko śmiał się swym lekkomyślnym śmiechem i wyraźnie się szykował do kpin z mej rozpaczliwej sytuacji.

- Więc dobrze - wyrzekłem głośno - niech sen trwa dalej, nie będę się śpieszył.

- Ależ na Boga, jaki sen?

- Jaki sen! Dobre sobie, czyż nie jest snem, że jestem na dworze króla Artura - osoby, która nigdy nie istniała, i że rozmawiam z tobą, który również nie jesteś niczym innym, jak tylko płodem mej wyobraźni.

- Oho! tak sądzisz!? A to że cię spalą - to według ciebie też jest snem? Odpowiedz no na to!

Wstrząs, którego doznałem, był zbyt wielki. Teraz dopiero zacząłem rozumieć, jak poważne jest moje położenie bez względu na to, czy ma ono miejsce we śnie, czy na jawie. Wiedziałem z doświadczenia i ze swego tak łudząco podobnego do rzeczywistości snu, że być spalonym nawet we śnie nie jest bynajmniej żartem i z tego względu należy się starać tego uniknąć wszelkimi możliwymi sposobami. 

- O, Klarensie - zwróciłem się błagalnie do swego gościa - drogi chłopcze, jedyny mój przyjacielu, przecież nie mylę się myśląc, że jesteś moim przyjacielem? Nie porzucaj mnie, dopomóż mi uciec stąd, uratować się! 

- No, nareszcie oprzytomniałeś! Uciec? Ale jakże to zrobić, kiedy wszystkie wyjścia są strzeżone przez straż? 

- To prawda, to prawda, Klarensie, ale czy tych strażników jest tak wielu - może damy sobie z nimi radę? 

- Jest ich dwudziestu, o ucieczce nie ma mowy! I po chwili milczenia dodał z wahaniem:  

- Widzisz, są jeszcze inne przeszkody i to bardzo poważne. 

- Jeszcze inne, ale jakie?

- Widzisz, mówią, że... Ale nie, ja nie śmiem, doprawdy nie śmiem tego powiedzieć! 

- Ale o co chodzi wreszcie, mój biedny chłopcze? dlaczego się wahasz, dlaczego tak drżysz? 

- O, doprawdy postanowiłem ci odkryć tę tajemnicę, powinienem ci to powiedzieć, ale... 

- "Ale", mówże, mów, bądź wreszcie mężczyzną! Powiedz! 

Paź wahał się i zwlekał walcząc pomiędzy strachem a chęcią wyspowiadania się przede mną z tajemnicy. Następnie podszedł na palcach do drzwi, wysunął głowę i nadsłuchiwał. W końcu wrócił, przycisnął się do mnie i zaczął opowiadać swoje okropne nowiny czyniąc to z taką obawą i przestrachem, jakby samo mówienie o tych rzeczach groziło śmiercią. 

- Otóż wiedz, że Merlin będąc ci niechętnym oczarował to podziemie i teraz w całym państwie nie znajdzie się człowiek, który by się ośmielił przestąpić jego progi wraz z tobą. Teraz zlituj się, Panie Boże, nade mną, powiedziałem ci wszystko! Ale bądź dobry dla mnie, zlituj się nad biednym chłopcem, który ci dobrze życzy. Jeżeli mnie zdradzisz, zginęłem! Kamień spadł mi z serca. Dawno się już nie śmiałem tak serdecznie jak w tej chwili. Wreszcie ulżywszy sobie zawołałem: - Merlin oczarował podziemie! Merlin to zrobił! Ten nikczemny stary szarlatan, ten stary mamroczący osioł!? Paradne! Doprawdy z niczym bardziej idiotycznym od tej historii nie spotkałem się jeszcze w życiu...! O, przeklęty Merlin... Ale Klarens nie dał mi skończyć, padł na kolana i zdawało się, że ze strachu gotów jest dostać pomieszania zmysłów.

- O, zlituj się, wymawiasz straszne słowa! mury mogą przywalić nas za nie, cofnij je, dopóki nie za późno, cofnij te bluźnierstwa, bo zginiemy!

Ten dziwaczny incydent naprowadził mnie na dobrą myśl i skłonił do zastanowienia się. Jeżeli wszyscy tutaj tak szczerze i do głębi duszy, jak Klarens, boją się Merlina uważając go za wszechmocnego czarodzieja, to czy nie można by z tego wyciągnąć pewnych korzyści? Idąc dalej w tym kierunku wyrobiłem sobie pewien plan.

- Wstań - rzekłem do Klarensa - przyjdź do siebie i spójrz mi w oczy. Czy wiesz, z czego się śmiałem?

- Nie, lecz na najświętszą Marię Pannę zaklinam cię, byś tego więcej nie czynił!

- Dobrze, powiem ci jednak, dlaczego się śmiałem. Dlatego, że sam jestem czarnoksiężnikiem.

- Ty?! - chłopiec cofnął się oszołomiony mym oświadczeniem, drżąc na całym ciele. Lecz zarazem spoglądał na mnie z coraz większym szacunkiem. Zanotowałem to sobie. Widocznie szarlatan od razu mógł się stać sławny w tym państwie kretynów. Ten naród był gotów wierzyć wszystkiemu na słowo. Ciągnąłem dalej:

- Znałem Merlina siedemset lat temu i wtedy on...

- Siedemset?...

- Nie przerywaj mi! Umierał i zmartwychwstawał od tego czasu trzynaście razy i podróżował coraz to pod nowym imieniem: Emith, Jehn, Robinson, Jakobson, Peters, Gaskin, Merlin - za każdym razem nowe zmyślone imię.

Znałem go trzysta lat temu w Egipcie, pięćset lat temu w Indiach, spotykałem go wszędzie na swej drodze, był on wszędzie, gdzie tylko się zjawiłem, i przyznam się, że mi się już mocno naprzykrzył. Operuje on tylko kilkoma starymi od dawien dawna wszystkim znanymi sztuczkami i już od setek lat nie jest w stanie zdobyć się na coś nowego; słowem, jako czarownik nie wart jest moich podeszew. Nadawałby się do występów na prowincji, lecz nie jest w stanie wytrzymać konkurencji z prawdziwym czarownikiem. A teraz, Klarensie, bądź oddanym mi przyjacielem, a nie pożałujesz tego. Musisz mi teraz oddać przysługę; chciałbym, żebyś powiedział królowi, iż jestem wielkim magiem, że imię me brzmi Chaj - Ju -Mukamuk. Ze jestem wodzem plemienia czarodziejów i sprowadzę na kraj wasz straszne klęski, jeżeli stanie się zadość woli sir Keya, tj. jeżeli choć jeden włos spadnie mi z głowy. Czy zgadzasz się donieść o tym królowi? 

Biedny chłopak był w takim stanie, że z trudem tylko mógł się zdobyć na odpowiedź. Żal było po prostu patrzeć na to biedne stworzenie - wystraszone, rozstrojone i zupełnie zdezorientowane. Klarens solennie przyrzekł wypełnić moje polecenie, ja zaś ze swej strony musiałem mu kilkakrotnie przyobiecać, że pozostanę jego przyjacielem, że nigdy przeciw niemu nic złego nie powezmę i nie skieruję nigdy przeciw niemu swych czarów. Potem podreptał ku wyjściu słaniając się jak chory. 

Teraz dopiero zrozumiałem, jaki byłem nieostrożny! Kiedy chłopiec oprzytomnieje, przede wszystkim musi mu przyjść do głowy, jakim sposobem tak wielki czarodziej mógł prosić taką istotę bez znaczenia, jak paź, o dopomożenie mu w wydostaniu się z lochu. Zestawiwszy me słowa z rzeczywistością zobaczy jak na dłoni, że jestem zwykłym szarlatanem. Około godziny rozpaczałem z powodu swej nieostrożności i obsypywałem siebie samego krociami najordynarniejszych wymysłów. Lecz później wpadło mi przypadkowo na myśl, że przecież te bydlęta nie posiadające najmniejszej inteligencji nie potrafią rozumować. Nigdy nic nie zestawiają ze sobą i nielogiczności nie istnieją dla nich, widać to ze wszystkiego, com dotąd zaobserwował i słyszał. 

Wobec tego uspokoiłem się i czekałem. Lecz ten spokój natychmiast zmąciła nowa troska. Toż popełniłem jeszcze jeden błąd nie do naprawienia. Przekonałem chłopca o swojej wszechmocy i poleciłem mu obwieścić o mym zamiarze zesłania klęski na kraj. Przypuśćmy że zaczną ze mną pertraktować i zapytają, jaką klęską im grożę? Tak, bezwzględnie popełniłem niewybaczalny błąd. Co należało zrobić przede wszystkim, to wymyślić tę klęskę! Co teraz począć? czy będę w stanie wymyślić coś w ciągu tak krótkiego czasu? Byłem okropnie wzburzony... Lecz oto słychać kroki! Idą. Boże mój, jeśliby mi w tej chwili udało się coś wymyślić... 

Eureka! Mam! wymyśliłem! teraz wszystko jest w porządku... Zaćmienie. Myśl o nim przyszła mi do głowy w ostatecznym momencie. W ten sam sposób w jaki uratowało ono Kolumba, Korteza i innych ludzi w podobnym do mojego położeniu, podobnie ocali mnie. I pomysł mój wyzyskania zaćmienia nie będzie nawet plagiatem, ponieważ skorzystam zeń o tysiąc lat przed nimi. Klarens wrócił smutny i przygnębiony. 

- Pośpieszyłem ze zleceniem twym do króla i zostałem przyjęty przez niego natychmiast. 

Król przeląkł się ogromnie i chciał cię uwolnić i ubrać w najlepsze szaty, jakie przystoi nosić tak wielkiemu człowiekowi, lecz przyszedł Merlin i wszystko popsuł. Zapewniał on króla, że jesteś obłąkany i że słowa twoje są bredniami szaleńca. Król i Merlin długo się sprzeczali, dopóki ten ostatni powiedział drwiąco: "Czy przynajmniej wymienił on tę klęskę, którą nas straszy? Najwidoczniej nie jest w stanie tego uczynić!" To powiedzenie od razu zamknęło królowi usta, gdyż nie mógł się nie zgodzić ze słusznością jego słów. A więc król nie chce ciebie rozgniewać, lecz prosi, byś nie odmówił mu i odkrył, jakiego rodzaju to nieszczęście i kiedy się zdarzy. O, błagam cię, nie zwlekaj! Zwlekać w obecnej chwili, to znaczy utysiąckrotnić niebezpieczeństwo, które ci i tak grozi! Bądźże miłosierny i nazwij tę klęskę! Milczałem przez pewien czas, by wrażenie się jeszcze wzmogło:

- Kiedy zostałem wrzucony do tego lochu?

- Wczoraj o zmierzchu, teraz jest dziesiąta rano.

- Nie może być! To znaczy, że niezgorzej spałem. Dziesiąta rano. Do północy może zajść jeszcze wiele komplikacyj. Czy dziś jest dwudziesty?

- Tak, dwudziesty.

- A jutro mam być spalony żywcem?

Chłopiec milcząco skinął głową.

- O której?

- W samo południe.

- Więc teraz słuchaj uważnie, co masz powiedzieć. Przez długą chwilę zachowywałem złowróżbne milczenie. Potem zacząłem mówić głębokim, miarowym głosem sędziego, odczytującego wyrok, stopniowo podnosząc głos do najbardziej patetycznego i uroczystego napięcia. Słowo daję, grałem swą rolę tak, jak gdybym przez całe życie niczym innym się nie zajmował.

- Pójdź i donieś królowi, że w chwili, gdy wydam ostatnie tchnienie, zniknie słońce i świat się pogrąży w głębokim czarnym mroku.

Zaćmię słońce i ono już nigdy nie będzie wam świecić. Wszystkie płody ziemi zgniją z braku ciepła i światła, a ludzie wymrą co do jednego z głodu i chłodu! Zmuszony byłem na rękach wynieść zemdlonego chłopca.

Oddałem go straży i wróciłem do siebie.

ZAĆMIENIE

Wśród ciszy i półmroku panującego w podziemiach, pomysł mój wydawał mi się coraz bardziej realny. Fakt nie przemawia do nas, dopóki się o nim tylko wie, lecz z chwilą, gdy się zaczyna ucieleśniać, nabiera jaskrawych i żywych kolorów rzeczywistości. Inaczej się przyjmuje wiadomość o czyimś zabójstwie, a inaczej się reaguje na widok krwi. W ciszy i ciemności fakt, że się znajduję w śmiertelnym niebezpieczeństwie, coraz głębiej przenikał do mojej świadomości, cal za calem przedostawał się do najdalszych zakątków mego jestestwa. Lecz przezorna przyroda zawsze tak wszystko urządza, że w ostatniej, chwili, gdy już człowiek pogrąża się ostatecznie w otchłań rozpaczy, zjawia się jakiś promień nadziei, który go budzi do życia. Znowu zjawia się radość życia i energia, która pobudza do przedsięwzięcia wszystkiego, co jest w ludzkiej możliwości, dla ratowania własnego życia. Odżyłem w jednej chwili. Zaćmienie uratuje mnie i uczyni główną osobą w państwie. Ożywienie me wzrastało, a wraz z nim wracała beztroska i pewność siebie. Czułem się teraz najszczęśliwszym człowiekiem pod słońcem. Z niecierpliwością czekałem na dzień jutrzejszy chcąc zostać świadkiem własnego tryumfu i stać się przedmiotem szacunku i podziwu całego kraju. 

Nie ulega wątpliwości, że człowiek z głową na karku nigdy nie przepadnie. Tymczasem w głębi mej świadomości powstała nowa myśl. Przecież, kiedy ci zabobonni ludzie dowiedzą się jakiego rodzaju czynem im zagrażam, zechcą z całą pewnością wejść ze mną w układy. 

W tej samej chwili usłyszałem dźwięk zbliżających się kroków i myśl o układach całkowicie zawładnęła mym umysłem. "Doskonale" powiedziałem sobie, "już idą proponować mi swoje warunki. Jeżeli będą mi odpowiadały, to je przyjmę, jeśli zaś nie, to wszystko postawię na jedną kartę". 

Drzwi szeroko się rozwarły, weszło kilku żołnierzy. Dowódca ich powiedział: 

- Stos gotów. Chodź za nami! 

- Stos!!!

Cała odwaga opuściła mnie w jednej chwili, tchu mi zabrakło, omal nie zemdlałem. Kiedy odzyskałem mowę, zapytałem: 

- Ale przecież to pomyłka, egzekucja jest wyznaczona na jutro. 

- Rozporządzenie zostało zmienione. Karę śmierci przeniesiono na dziś, śpiesz się! 

Zginąłem! Nie było ratunku. Straciłem głowę i rzucałem się z kąta w kąt w swej ciemnej klatce. Wreszcie żołnierze schwycili mnie i zaczęli pchać ku wyjściu. Przy pomocy szturchańców przeprowadzili mnie nieskończonym labiryntem korytarzy aż do wyjścia. W pierwszej chwili zostałem oślepiony jaskrawym dziennym światłem. W chwili, gdyśmy weszli na obszerny, ze wszystkich stron ogrodzony dziedziniec zamku, opanowałem się widząc stos przygotowany pośrodku dziedzińca. Obok leżał rozrzucony suchy chrust, a kilka kroków od stosu stał mnich. Z czterech stron dziedzińca wznosiły się amfiteatralnie położone rzędy ław. Król i królowa siedzący na tronach zwracali na siebie powszechną uwagę. Wszystko to spostrzegłem w oka mgnieniu. Bo już po chwili z jakiejś wnęki wyśliznął się Klarens, podbiegł do mnie i zaczął mi szeptać na ucho mnóstwo nowin. W oczach jego świeciła radość i tryumf. - To dzięki mnie rozkaz został zmieniony, bardzo trudno było dojść z nimi do ładu, lecz przedstawiłem im cały ogrom klęski i udało mi się ich nastraszyć. Wtedy zacząłem ich przekonywać,że twoja władza nad słońcem osiągnie pełnię dopiero jutro, wobec czego, jeżeli chcą ustrzec się przed nieszczęściem, to powinni się ciebie pozbyć dziś, dopóki twa czarodziejska moc nie jest w stanie dokonać groźnego czynu. Rzecz jasna, że to wszystko było blagą, moją własną fantazją, lecz żebyś widział, jakie to wywarło na nich wrażenie. Nieżywi ze strachu, gotowi byli uważać mą radę za głos z nieba. W pierwszej chwili pękałem ze śmiechu, że tak łatwo mi przyszło ich nabrać, lecz później zacząłem dziękować Bogu za to, że zechciał powołać mnie, małe mizerne stworzenie, do uratowania twego życia. Ach, jak teraz będzie dobrze! już nie ma potrzeby niszczyć blasku słonecznego. Zrób tylko krótkotrwałą ciemność, tylko na chwilę zaciemnij słońce, a później przywróć je ziemi. To będzie zupełnie dostateczna kara dla nich. Naturalnie spostrzegą, że mówiłem nieprawdę, ale pomyślą, że nic nie wiem, i to mi nie zaszkodzi. Kiedy tylko najmniejszy cień padnie na słońce, zaczną wariować ze strachu, uwolnią ciebie i zostaniesz wielkim człowiekiem. Więc spiesz się, przyjacielu, lecz pamiętaj, błagam cię, pamiętaj o mojej prośbie i nie niszcz słońca!

Przybity ogromem własnego nieszczęścia zaledwie mogłem wymówić kilka słów i pocieszyć go, iż słońce będzie nadal świecić, jak świeci. Jego błagalny wzrok pełen miłości i trwogi wzruszył mnie nawet w tej chwili, nie miałem wprost odwagi powiedzić mu, ze jego nierozsądny postępek jest przyczyną mojej śmierci. Dopóki straż prowadziła mnie przez dziedziniec, dookoła panowała tak idealna cisza, że gdybym był ślepy, mógłbym myśleć, że idę przez pustynię, nie zaś przez plac wypełniony kilkoma tysiącami osób. W tym olbrzymim tłumie nie można było spostrzec najmniejszego ruchu, wszyscy byli bladzi i zastygli nieruchomo jak posągi. Przerażenie widniało na każdej twarzy. To samo milczenie trwało, gdy mnie przywiązywano do słupa, gdy skrupulatnie męcząco długo układano chrust wokoło moich nóg, kolan i całego mego ciała. Nastąpiła martwa cisza, jeszcze większa niż wprzódy, Jeżeli to jest możliwe - kiedy człowiek schylił się ku moim nogom z płonącą pochodnią. Wszyscy wyciągnęli szyje naprzód i wstali z miejsc zupełnie tego nie spostrzegając. Mnich podniósł ręce nad moją głową, zwrócił oczy ku lazurowemu niebu i zaczął wymawiać jakieś łacińskie słowa. Trwając nadal w tej pozycji nagle zaczął się jąkać coraz bardziej i bardziej, aż w końcu zamilkł. Czekałem przez pewien czas na pół omdlały i wreszcie spojrzałem na niego. Stał jak wryty. Tłum cały zerwał się z miejsca i zwrócił wzrok ku niebu. Poszedłem za ogólnym przykładem. Moje zaćmienie się rozpoczęło! To było nie mniej pewne niż to, że istnieję. Serce znowu mocniej zabiło mi, czułem się jak nowonarodzony. Czarna plama powoli nasuwała się na słoneczny dysk, serce me biło coraz silniej i silniej, a całe zebranie wraz z mnichem wciąż nieruchomo patrzyło w górę. Wiedziałem, że niebawem te osłupiałe spojrzenia skierują się na mnie. Byłem na to przygotowany. Przybrałem majestatyczną pozę i wyciągnąłem rękę ku słońcu. Efekt był zdumiewający. Dreszcz na kształt fali przebiegł po tłumie. Rozdarły się dwa okrzyki, jeden po drugim: 

- Podpalić stos! 

- Zabraniam!

Pierwszy wydarł się z ust Merlina, drugi z ust króla. 

Merlin zerwał się z miejsca, ażeby chwycić pochodnię. Wówczas odezwałem się: 

- Niech wszyscy pozostaną na swoich miejscach. Jeżeli choćby jeden człowiek ośmieli się zrobić krok, to zabiję go piorunem i spalę błyskawicą! 

Tłum pokornie powrócił na swoje miejsca. Zaczekałem jeszcze chwilę. Czułem się jak na rozżarzonych węglach. Ale Merlin również się wahał. Odetchnąłem. Obecnie byłem panem sytuacji. Król zwrócił się do mnie: 

- Zlituj się, bądź miłościw nam, szlachetny sir, dość już tych okrutnych prób, połóż kres klęsce. Powiedziano mi, że twoja potęga osiągnie pełnię dopiero jutro, ale... 

- Ale Wasza Wysokość nie pomyślała, że to doniesienie może być kłamliwe? Tak - ono było kłamliwe. 

Oświadczenie moje wywołało ogromne wrażenie. Zewsząd wyciągano ręce do króla błagając, by nie liczył się z ceną i zażegnał nieszczęście. Król bez sprzeciwu godził się na wszystko. 

- Wymień swe warunki, o sir, gotów ci jestem dać choćby połowę swego królestwa, połóż tylko kres swemu gniewowi i zostaw nam słońce! 

Los mój został rozstrzygnięty. W jednej chwili udała mi się opanować ten wielotysięczny tłum. Lecz powstrzymać zaćmienia nie mogłem i dlatego poprosiłem o parę chwil namysłu.

- Czy prędko, czy prędko, dobry panie? - błagalnie pytał król. - Bądź szlachetny, mrok zgęszcza się z chwili na chwilę. Proszę cię, nie zwlekaj.

- Prędko. Może godzina, może pół godziny. Ze wszech stron dały się słyszeć protesty, lecz nie mogłem skrócić terminu, gdyż nie pamiętałem, jak długo trwa pełne zaćmienie. Znowu znalazłem się w trudnej sytuacji wymagającej namysłu.

Było coś dziwnego w tym nieoczekiwanym zaćmieniu, które przyszło mi z pomocą. Jeżeli nie było ono tym, które miało miejsce w VI wieku, miałożby to wszystko znowu okazać się tylko snem? Mój Boże, gdyby istotnie tak było! Wstąpiła we mnie nowa nadzieja. Jeżeli chłopiec powiedział prawdę, że dziś jest dwudziesty, to teraz nie jest VI stulecie. Szturchnąłem mnicha i zapytałem, którego dzisiaj mamy? Przekleństwo!!! Odpowiedział, że jest dwudziesty pierwszy! Poczułem, jak cierpnie mi skóra. Zapytałem, czy się nie myli, lecz mnich był pewien swego. Ten lekkomyślny smarkacz wszystko pokręcił! Właśnie tego dnia miało być zaćmienie, właśnie teraz się rozpoczynało i było w tej chwili bliskie pełni. A więc, byłem na dworze króla Artura i nic mi nie zostawało innego, jak pogodzić się z tym faktem wyciągając zeń wszystkie możliwe konsekwencje.

Tymczasem ciemność wzrastała coraz bardziej i bardziej. Wśród zebranych tłumów dawał się odczuwać coraz większy niepokój.

- Wasza Królewska Mość! - odezwałem się wreszcie po namyśle. - Ażeby dać należytą nauczkę, przeciągnę mrok i ześlę go na całą ziemię, lecz czy wrócę słońce, czy też zgładzę je na wieki, to będzie zależało tylko od Waszej Królewskiej Mości. Oto moje warunki. Królu Arturze, będziesz nadal władał całym państwem i nadal naród będzie obowiązany składać ci hołdy należne twojej godności. Lecz żądam, żebyś mianował mnie swym dożywotnim zarządcą i wykonawcą królewskich rozporządzeń i abyś polecił wypłacać mi 1% z przyrostu wszelkich dochodów państwa, które mam nadzieję ci dostarczyć. W razie, gdyby suma okazała się niedostateczną, obowiązuję się nie żądać podwyżki. Czy przyjmujesz te warunki? Ryk tłumu i szalony wybuch oklasków były odpowiedzią na moje propozycje. Nad krzykami górował głos króla, mówiącego:

- Zdejmijcie zeń sznury! zwolnijcie go! składajcie mu hołdy możni i ubodzy, gdyż staje się od dziś prawą ręką króla, a miejscem jego będzie najwyższy stopień tronu! Rozpędź teraz ten okropny mrok, zwróć nam światło i radość, a cały świat będzie cię błogosławił!

Lecz na to odpowiedziałem:

- Nic to, jeśli zwykły śmiertelnik zostanie pohańbion przed wszystkimi, lecz hańba temu królowi, którego minister nago stoi przed ludem. Rozkaż więc przede wszystkim, żeby przyniesiono moje ubranie!

- Ono nie jest godne ciebie - przerwał mi król - Przynieście mu inną odzież, włóżcie nań książęce szaty.

Przez cały ten czas myśl moja uporczywie pracowała. Musiałem wymyślić szereg przeszkód, gdyż w przeciwnym razie zaczną ponownie mnie prosić, bym powrócił słońce i oczywiście nie będę w stanie tego uczynić... Ceremonia ubierania zajęła pewien czas, ale tego było mało. Wymyśliłem nową zwłokę. Powiedziałem, że nie przystoi królowi zmienić dane już raz przezeń rozporządzenie lub żałować obietnicy, i dlatego daję mu jeszcze czas do namysłu i z tego powodu przedłużam ciemność. Po upływie pewnego czasu król potwierdzi swoje posta- nowienie i wówczas mrok zniknie. Wszyscy protestowali przeciwko mojej decyzji, lecz twardo przy niej stałem.

Mrok stawał się coraz gęstszy i czarniejszy, gdy wkładałem na siebie szaty VI stulecia. Nastąpiła zupełna noc, zimny wiatr przeleciał nad tłumem, zabłysły gwiazdy na niebie i dookoła zabrzmiały okrzyki przerażenia i rozpaczy. Zaćmienie już było w pełni i popłoch bez przerwy się wzmagał. Wówczas rzekłem:

- Król milczeniem potwierdza swoje obietnice.

Podniosłem ręce trzymając je przez pewien czas ponad głową, po czym rzekłem przerażająco uroczystym głosem:

- Zdejmuję czary i niech przeminie klęska!

Chwilę jeszcze panował mrok i grobowa cisza. Ale oto po chwili ukazał się złoty brzeżek słońca i tłum zaczął wznosić okrzyki wdzięczności, zachwytu i błogosławieństwa. Należy dodać, że wśród ludzi wznoszących okrzyki na moją cześć Klarens nie odegrał ostatniej roli.

Koniec wersji demonstracyjnej.

WIEŻA MERLINA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TURNIEJ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POCZĄTKI CYWILIZACJI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

YANKES W POGONI ZA PRZYGODAMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWOLNE TORTURY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDZIE WOLNI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BROŃ SIĘ, LORDZIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MORYAN LE FAY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UCZTA DWORSKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODZIEMIA KRÓLOWEJ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZAMEK POTWORÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIELGRZYMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODRESTAUROWANIE ŹRÓDŁA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

YANKES WALCZY Z RYCERZAMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO TRZECH LATACH

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

INTERDYKT

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOJNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BITWA W PIASKOWYM PASIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POSTSCRIPTUM KLARENSA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONIEC RĘKOPISU. OSTATECZNE POSTSCRIPTUM M. T.

Był już świt, gdy odłożyłem rękopis. Deszcz ustał, milknąca burza wzdychała i pochlipywała na pożegnanie. Wszedłem do pokoju nieznajomego i nadsłuchiwałem przy półotwartych drzwiach. Usłyszałem jego głos i zastukałem. Odpowiedzi nie było, lecz głos wciąż się rozlegał. Zajrzałem. Leżał na wznak w łóżku i rzucał oderwane słowa, pełne ognia, wskazując na coś rękami, którymi gorączkowo gestykulował. Cicho nazwałem go po imieniu pochylając się nad nim. Bredził w dalszym ciągu przerywając bełkot okrzykami. Wymówiłem jeszcze parę słów, by zwrócić na siebie jego uwagę. Jego szklany wzrok ożywił się na moment błyskiem miłości, radości, powitania...

- O, Sandy, nareszcie przychodzisz! Tak długo na ciebie czekałem! Siądź przy mnie... Nie porzucaj mnie już Sandy, nigdy nie porzucaj. Gdzie twoja ręka? Daj mi ją, będę ją trzymał... 

O, tak, teraz już dobrze, spokój... Teraz już jestem szczęśliwy... jesteśmy znów szczęśliwi, nieprawdaż Sandy? Jesteś we mgle niby widmo, obłok, ale niemniej jesteś tu i jestem zadowolony. Trzymam twoją rękę, nie odbieraj mi jej... choć nie na długo pozostaw mi ją, nie żądam na długo. A gdzie nasze dziecię? Hallo-Centrala?... Ona nie odpowiada. Śpi, być może? Gdy się zbudzi, przynieś mi ją, daj dotknąć się jej rączki, twarzyczki, włosów... Pozwól mi się z nią pożegnać... Sandy! Jesteś tu, sądziłem, żeś odeszła. Czy długo byłem chory? Zapewne długo, wydaje mi się, że parę miesięcy. A jakie miałem sny! Taki ciężki, męczący koszmar! I wszystko było takie podobne do rzeczywistości. Oczywiście, to było bredzenie, ale takie realne. Widziałem, że król umarł, żeś ty pozostała w Galii nie mając stamtąd powrócić i że była rewolucja. W fantastycznej malignie widziałem, jak Klarens wraz z garścią moich uczniów ze szkół wojennych walczy z całym angielskim rycerstwem i niszczy je. Ale nie to było najdziwniejsze. Zdawało mi się, że jestem człowiekiem z innego, bardzo oddalonego stulecia, które jeszcze nie egzystuje, i że ona jest właśnie moją rzeczywistością a nie cała reszta. O tak: wydawało mi się, że przeleciałem w ten dawno miniony wiek, a potem znów powróciłem do swego i że znów zobaczyłem Anglię po 13 stuleciach, a między mną i tobą powstała przepaść! Pomiędzy mną a moim domem i moimi przyjaciółmi. Pomiędzy mną i wszystkim, co mi było drogie i dla czego warto było żyć! To było okropne! Okropniejsze od wszystkiego, co tylko można sobie wyobrazić, Sandy! Ach, nie odchodź ode mnie Sandy... nie pozwól mi wracać do moich snów... Śmierć jest niczym wobec tego, niech przyjdzie, byle tylko bez tych snów, bez tych mąk... nie zniosę więcej, Sandy!! 

Bełkotał jeszcze chwil parę bez sensu. Wtem zaczął skwapliwie zbierać dokoła siebie kołdrę i przebierać po niej palcami. Wywnioskowałem z tego, że koniec jest bliski. Nagle podniósł się i powiedział: 

- A trąba?... To król! Prędzej, zwodzony most! Do fortów! Obrócić... 

Szykował swój ostatni "efekt", ale już go nie mógł wykończyć.