Homer

ODYSSEJA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP.

ODYSSEJA.

I. ZALOTNICY.

II. WYPRAWA TELEMACHA.

III. TELEMACH W PYLOSIE.

IV. TELEMACH W SPARCIE.

V. ODYSSEUSZ U NIMFY KALIPSO.

VI. NAUZYKA.

VII. DWÓR ALKINOJA.

VIII. IGRZYSKA.

IX. OPOWIADANIE ODYSSEJA. POLIFEM.

X. DALSZY CIĄG OPOWIADANIA. EOLJA. CYRCE.

XI. DALSZY CIĄG OPOWIADANIA. HADES.

XII. KONIEC OPOWIADANIA. BYKI HELIOSOWE.

XIII. POWRÓT ODYSSEUSZA.

XIV. PASTUCH EUMEJ.

XV. POWRÓT TELEMACHA.

XVI. ODYSSEJ ODKRYWA SIĘ TELEMACHOWI.

XVII. TELEMACH WRACA DO DOMU.

XVIII. WALKA IROSA Z ODYSSEUSZEM.

XIX. ROZMOWA ODYSSEUSZA Z PENELOPĄ.

XX. ZNAKI.

XXI. PRÓBA ŁUKU.

XXII. RZEŹ.

XXIII. PENELOPA POZNAJE ODYSSEJA.

XXIV. PIEŚŃ OSTATNIA.

ODYSSEJA

Homer

WSTĘP.

Iljada kończy się opisem pogrzebu Hektora. Dalszy ciąg jej stanowi Etjopida, poemat w 5-ciu pieśniach, znany tylko ze streszczeń i urywków.

Po pogrzebie Hektora, na pomoc Trojanom zjawia się królowa Amazonek, Pentezyleja. Trzymając stronę Iljonu, jednocześnie rozmiłowała się ona w Achillesie, który na jej uczucia nie odpowiada. Pentezyleja ginie samobójczo. Nowy sprzymierzeniec, Meinnon, syn Tytona i Jutrzenki, pomaga znów Trojanom, lecz ginie z ręki Achillesa. Poczem następuje pojedynek Aleksandra (Parysa) z Achillesem, który też, według przepowiedni, umiera. Po jego śmierci nowy spór się zaczyna w obozie greckim o zbroję Achillesa, którą pragnie pozyskać Ajaks Telamończyk i Odyssej; wodzowie przysądzają Odyssejowi oręż po bohaterze. (W Metamorfozach Owidjusza podany jest ten sam fakt z takiem zakończeniem, że Ajaks zrozpaczony przebija się mieczem i zmieniony zostaje przez bogów w hjacynt, kwiatek, który ma wewnątrz rysunek podobny do liter ai).

Iljada mniejsza, epos w 4-ch pieśniach, opiewa dzieje wojny trojańskiej od chwili wręczenia Odyssejowi tarczy Achillesa do zdobycia Troi; tu opisany jest powrót Filokteta, który pozostawał na wyspie Lemnos, ranny od ukąszenia węża; uleczony przybywa pod Troję; on to jest posiadaczem strzał Heraklesa, bez których Troja nie mogła być zdobytą. Tu również pomieszczony epizod o koniu drewnianym: Grecy za radą Odysseusza zbudowali olbrzymiego konia, w którym się ukryli; ci zaś, którzy pozostali na okrętach, oddalili się nieco od brzegu, tak iż Trojanie mieli złudzenie, że Greków niema.

Zburzenie Troi (2 pieśni). Trojanie chcą wprowadzić konia do miasta na Pergam. Kapłan Laokoon ostrzega ich, aby tego nie czynili, lecz wraz z synami zostaje nagle pokąsany przez węża, z czego wnoszą Trojanie, że Laokoon źle wróżył i przez bogi został ukarany; przeto wprowadzają konia do miasta. Wówczas Grecy z niego się wysypują i rozpoczynają rzeź śród Trojan.

Upadek Troi. Eneasz z pewną liczbą towarzyszów, przyjąwszy wróżbę Laokoona za prawdę bożą, przedtem jeszcze opuścił miasto. Eneaszowi bowiem zapowiedziane było królestwo nad ludem Ilijskim (gens Ilia, Julia). Poemat, ten stanowił dla Wirgiljusza zawiązek jego Eneidy.

Powrót (5 pieśni) opowiada przygody niektórych bohaterów w drodze z powrotem do Troi, głównie, zaś Menelaja (częściowo znajdujemy tę opowieść w Odyssei), oraz Agamemnona, który ginie pod toporem żony swej Klitemnestry.

Taka jest treść III — VI części cyklu trojańskiego.

Poemat VII stanowi Odysseję.

Zaginione utwory, sądząc z wiela szczegółów (jak np. czarnoksięstwo, którego niemasz u Homera) nie są dziełem autora Iljady. Również zdaje się prawdopodobnem, że autor Odyssei nie był tym samym aojdem (śpiewakiem), który stworzył Iljadę. Zdaje się pewnem, że Odysseja jest utworem znacznie późniejszym niż Ujada; obyczaje, kultura, stanowisko kobiet, wszystko to jest w Odyssei daleko gładsze, bardziej rozwinięte, na wyższym stojące stopniu niż w Iljadzie; mamy tu więcej żelaza, niż spiżu i bronzu, na dworach jest większa ogłada i etykieta; handel prowadzi się na przemiany z korsarstwem dość spokojnie; wreszcie zachowanie się bogów traktowane inaczej. Przytem autor Iljady, o ile się zdaje, był z nad brzegów Azji Mniejszej i doskonale znając naprzykład Troję, (którą Schlieman odkopywał ściśle podług opisów Homera), małe ma pojęcie o Grecji, a Itakę zna tylko z imienia. Przeciwnie, autor Odyssei tak wybornie opisuje swą wyspę, że powszechne jest mniemanie, jakoby on z tej wyspy był rodem. Tradycja też się przechowała, że Homer był rodakiem Odysseusza. Cesarz Hadrjan przez wyrocznię Delficką, zapytywał o pochodzenie Homera; odpowiedź brzmiała, że był on synem Telemacha i Epikasty, córki Nestora.

W każdym razie opis wyspy Itaki u Homera jest tak dokładny, że tylko ktoś znający każdy jej kamień i każdą ścieżkę — mógłby ją tak opisać, jak to mamy w Odyssei. Dodać trzeba, że wyspa Itaka (dziś Theaki), jak to świadczy Schliemau, najwierniej dochowała pierwotny stan prostoty homerowskich czasów. Ostatecznie dziś zdanie powszechne jest takie: przyjąwszy imię Homer, uznaje się, że on to był autorem Odyssei i że imię to przeszło na najdoskonalsze dzieła poetyckie Grecji pierwotnej, na Iljadę i niektóre hymny do bogów.

Najciekawszą i najśmielszą jest hypoteza Kreola z Madagaskaru, kapitana du Mesgnil, że autorem Odyssei był; sam Odysseusz i że opis jego podróży (wyspa Ogigja, Eeja, Trynakja, kraina Lestrygonów, Lotofagów etc.) dotycze właśnie Madagaskaru, wyspy Bourbon, wyspy św. Maurycego i okolic. 

* * *

ODYSSEJA.

I. ZALOTNICY.

Poemat rozpoczyna się, jak Iljada, wezwaniem muzy.

Muzo! męża wyśpiewaj, co święty gród Troi
Zburzywszy, długo błądził i w tułaczce swojej
Siła różnych miast widział: poznał tylu ludów
Zwyczaje, a co przygód doświadczył i trudów!
A co strapień na morzach, gdy przyszło za siebie 

Lub za swe towarzysze stawić się w potrzebie.
By im powrót zapewnić! Nad siły on robił,
Lecz druhów nie ocalił, każdy z nich się dobił
Sam, głupstwem własnem. Czemuż poświęcone stada
Heliosowe pojadła niesforna gromada?
Za karę Bóg też nie dał cieszyć się powrotem...
Jak było? Śpiewaj córo Diosowa o tem. (1)

Wszyscy bohaterowie powrócili do domu, tylko Odyssej nie wraca. Zatrzymuje go bowiem na swej wyspie cudna nimfa, Kalipso, a nawet kiedy ona go puściła, jeszcze go ścigał gniewny Posejdon i długo nie pozwalał mu widzieć ukochanej Itaki.

Kiedy zaś raz Posejdon poszedł na kraniec ziemi do Etjopów, Zeus wezwał bogów na radę i mówił przedewszystkiem o Egiście, który wespół z Klitelnnestrą zamordował był Agamemnona i o karze jaka go spotkała.

Atena wtedy rzecze:

— Ojcze, dobrze się stało, że ów zdrajca ukarany, ale czyś zapomniał Odysseja, który ci służył tak wiernie, a. ktory cierpi tyle lat i nie może do domu powrócić, bo go Kalipso, córka Atlasa więzi na Ogigji.

Na to Zeus:

— Nie zapomniałem Odysseusza, lecz Posejdon go ściga za oślepienie Politema. Nie chce on wędrowca zabić, jeno go znękać i ukarać. Ale można postanowić powrót Odysseja.

— Więc poślijmy Hermesa na Ogigję, niech nakaże nimfie, by wyzwoliła więźnia. A ja tymczasem Telemacha pobudzę, aby zalotników przerazić! Niechaj pojedzie do Sparty i Pylosu, niech szuka ojca, niech o nim wieści zbiera.

Rzekłszy to, ulatuje do Itaki i do sali godowej wchodzi, gdzie siedział Telemach w gromadzie zalotników.

Służba roznosiła mięsiwo i wino, a Telemach ze smutkiem się patrzał, jak to gachy zjadają mu mienie. Pallada zaś przyjęła kształt Mentesa, księcia tafijskiego — Telemach z radością pośpieszył na jej powitanie i ucztę dla gościa przygotował.

Tymczasem zalotnicy oddawali się pląsom i zabawie przy piciu i jadle.

Telemach zcicha rzekł Atenie:

— Patrz, jak te gachy niszczą mienie człowieka, który pewnie gdzieś zginął na morzach. A choć czasem jakaś o nim baśń tu przyjdzie, któżby uwierzył? Teraz zaś gościu powiedz mi, kto jesteś? Czyś pierwszy raz w Itace? czyś już tu bywał za czasów mego ojca?

— Jestem Mentes, syn Auchiala, książę Tafiotów — rzekła Atene — znałem twego ojca i nieraz u niego bywałem. Zapytaj o to swego dziada Laerta: wszak on żyw, ale rzadko bywa tu w mieście. Słyszałem właśnie, że twój ojciec wraca, więc tu zaszedłem. Niema go? Pewnie szkodzą mu bogi. Ale wierz mi, on wróci, boć nie mógł umrzeć ani zginąć człowiek tak nie w ciemię bity jak Odyssej. Tylko powiedz mi prawdę, tyżeś to syn jego Telemach?

— Jam jest.

— Powiedz mi zatem, co znaczy ten hałas i ta uczta. Co to jest? Czy stypa, czy wesele?

— Gościu! za czasów mego ojca dom ten słynął dostatkiem, ładem i cnotą. Ale nieszczęsny zginął, a dla mnie łzy i ból zostały. Bo oto wszyscy książęta z Zakintu, Samosu, Dulichionu, Itaki — zalecają się mojej matce. Ona zaś ni odmawia, ni spełnić się śpieszy tych ślubów. A ci tymczasem niszczą mój dobytek.

— Hej, gdyby tu był Odysseusz! — Gardłaby, klnąc żeniaczkę, dały te junaki. Pomściłby on ich pohulanki niesforne. Wezwij Greków na radę; pogadaj z nimi, a przedtem, radzę ci, przepędź tę hołotę: niechaj każdy wraca do siebie. A matka, jeśli pragnie nowych ślubów, niech pojedzie do ojca i tam niech ją, za mąż wydadzą, jak to się czyni zawsze. Ty zaś — uzbrój łódź, weź dwudziestu junaków i rusz się wywiedzieć o ojcu. Pojedź do Pylosu, gdzie Nestor ci niejedno powie, do Menelaja, co ostatni z Greków powrócił do domu. Jeżeli się okaże, że ojciec żyw, to czekaj go, cierp jeszcze trochę, a jeżeli zmarł — to mu usyp kurhan, matkę wydaj za mąż. A gdy to wszystko zrobisz, pomyśl, jak tych gachów wygnać precz. Już ci czas porzucić zabawy dziecięce. Pomyśl o swojej sławie, o swoim dobytku.

— Jak ojciec mówisz do mnie, gościu. Zachowam pamięć o twych słowach.

I chciał go obdarzyć jakowym darem, lecz Mentes prawi, że czasu niema, że za powrotem dar weźmie i naraz znika w postaci małej ptaszyny. Zrozumiał Telemach, że go bóstwo nawiedziło, i młode pacholę poczuło w sobie siłę i męstwo. Wszedł do izby godowej — między gachy — ci słuchali teraz gęślarza Femjosa, który śpiewał powrót Greków z pod Troi; śpiew ten doszedł do Penelopy, która zbiegła na dolne pokoje, wzywając go, aby zaprzestał wspominać te rzeczy opłakane, gdyż boleść ją przenika na myśl o Odysseju.

Telemach rzecze jej na to:

— Nie gniewaj się, matko, na pieśniarza. Toż niejeden Odyssej nie powrócił do domu. Wracaj do siebie i pilnuj roboty niewieściej. Rozkaz jest sprawą mężów, jam tu pan we dworze.

Matka, zdumiona jego powagą, odeszła do babieńca. A zalotnicy za nią się rwali, lecz powstrzymał ich Telemach; milczeć nakazał, wyrzucał im lekkomyślne marnowanie jego dobytku i poprzysięgał zemstę.

I gachy się zdumiały, skąd w nim taka buta. Autinous powiada, że pewnie bóg jaki go natchnął; obyż tylko Zeus nie dał mu panowania na Itace. Eurymach zaś pytał go, co to był za gość, z którym po cichu rozmawiali. Telemach, choć się domyślał w gościu bóstwa, roztropnie rzekł, że to Mentes, przyjaciel ojca. Tymczasem noc nadeszła; zalotnicy rozeszli się po sypialniach, a Telemach również udał się na spoczynek; przed nim szła ze smolnem łuczywem staruszka niańka, Eurykleja, która wyniańczyła go i bardzo kochała, i teraz czuwała nad nim, dopomogła mu się rozebrać i wychodząc drzwi zasunęła. 

On noc całą w wełnianym puchu ócz nie mruży;
Pallas radziła podróż; marzył o podróży.

II. WYPRAWA TELEMACHA.

Skoro świt zbudził się Telemach i wstał z łoża; poczem nakazał heroldom wezwać lud wyspy na wiec; wnet też zgromadzili się ludzie. Stary Egiptios wiec rozpoczął, mówiąc, że już oddawna nie zbierali się na radę Itakanie, od czasu gdy Odyssej opuścił swą ziemię. Kto to uczynił dziś, niechaj mu Zeus służy.

Wtenczas Telemach rzekł:

— Jam zwołał to zebranie. Nie mam żadnej sprawy ogólnej, tylko swoją własną Dwie klęski spadły na mnie: naprzód straciłem ojca, a teraz hurma zalotników zasiadła u mnie, rzekomo chcąc matkę moją za żonę. Niechże do Ikarjosa ojca jej pójdą, jak to się czyni zazwyczaj. Lecz oni w moim domu siedzą i dobytek mój niszczą ze szczętem. Sam nie mam siły ich zwalczyć. Ujmijcież wy się za mnie, Itakanie, którym niegdyś tyle dobrego czynił mój rodzic.

Rzekłszy to, cisnął berło na ziemię i łzami się zalał, zaś Antinous, jeden z gachów zawołał:

— Hardy się stałeś, chłopcze! Potwarze na nas rzucasz i chcesz lud na nas podjudzić! Twoja matka, nie my, winna temu: czwarty rok ludzi nas, ani odmawia, ani zachęca. Przędzie niby to całun dla starego Laerta, gdy ten umrze i zapowiedziała, że skoro tę przędzę wykończy, odpowiedź nam da, a tymczasem chytra niewiasta, co w dzień uprzędzie, to w nocy pruje — i tak nas zwodziła trzy lata, aż jedna ze służebnic ją. zdradziła. Więc zmusiliśmy ją, żeby tę rzecz wykończyła — i teraz mówimy do ludu. Niechaj Telemach matkę z domu wyśle i niech ona jednego z nas za małżonka sobie wybierze. Bo dopóki to się nie stanie, dopóty stąd nie wyruszym.

— Wygnać matkę? — rzekł Telemach — nigdy tego nie uczynię! Erynnie pościłyby się na mnie za to! Nigdy syn łatki z domu nie wydali, a jeśli wam to niemiłe, to wy się precz wynieście. Klnę się wam, że wszyscy zginiecie!

A gdy to mówił, naraz dwa orły walczące ukazały się nad tłumem i znikły prawej strony.

Heliters, stary przyjaciel Odysseja, dobry wróżbita, wstał wówczas i powiada:

— Zalotnikom grozi zagłada. Wierzcie mi, wróci Odyssej; już jest niedaleko i rozmyśla, jak was ukarać. Wyrok na was już wydany.

Eurymach zaś, gach, ofuknął starca, że napróżno gada brednie i znów doradza, aby Telemach matkę odesłał do ojca.

Telemach zaś:

— Itakanie, o nic was nie błagam, dajcie mi tylko statek i dwudziestu ludzi; pojadę do Pylosu, do Sparty; zaciągnę jie zyka o ojcu. Jeżeli umarł, to mu po powrocie kurhan usypię, a jeżeli nie — to poczekam rok jeszcze.

Znowu stary Mentor wstał i powiada:

— Źle to, kiedy król jest dobry, bo go naród prędko zapomina, niewdzięczny. Ale łudzą się, co myślą, że on już nie żyje i gardłem za to zapłacą. Gorzej zaś, że gmin siedzi niemy i Telemacha nie popiera.

Więc jeden z gachów zawoła:

— Podżegaczu, lud buntujesz przeciw nam. A my nic się Odysseja nie lękamy; niech-no się pokaże, toć my w większej liczbie: on pierwej zginie, niźli my. Telemach zaś niech lepiej zaniecha podróży.

Rozszedł się wiec, a młodzieniec ruszył nad morze i wzywał pomocy Pallady. Zjawiła się bogini, przybrawszy postać Mentora.

— Śmiało czyń, Telemachu, co zamierzyłeś. Tem, co mówią zalotnicy, gardź, bo śmierć im już zgotowana. Ty zgromadź żywność podróżną, a ja ci zbiorę ochotnika do wyprawy i łódź ci wynajdę najlepszą.

Posłuszny Atenie, młodzieniec poszedł do domu, gdzie znów gachy bili kozy i wieprze na ucztę dla siebie. Ujrzawszy Telemacha, zalotnicy drwiąco wspominali o jego przemowach na wiecu i zamierzonej podróży. Jeden nawet ironicznie rzecze:

— A nużby Telemach zginał w morzu, jak Odyssej!

Ale ów poszedł do skarbca ojcowskiego, gdzie była miedź, złoto w skrzyniach, suknie w łagwiach, oliwa i wino w dzbanach. Szafarka, stara Eurykleja, czuwa nad tym dobytkiem. Telemach wezwawszy swą niańkę, nakazał jej przygotować dwadzieścia miechów wina i dwadzieścia miechów mąki, gdyż jedzie do Pylosu i do Sparty, by się dowiedzieć o ojcu.

Babunia przeraziła się tych słów:

— Po co? Panicz, jedynak, po co się narażać na wichry i burze, gdy napewno Odyssej już zginął.

— Nie trap się, nianiu, boską, wole wykonywam; przysięgnij tylko, że matce o tem nie powiesz, bo nie chcę, aby płakała.

Zaklęła się Eurykleja i zaczęła w miechy lać wino i sypać mąkę.

Tymczasem Pallada, przyjąwszy kształt Telemacha, obiega ulice miasta i werbuje junaków do wyprawy; zaś Nemona, syna Froniosa prosi o łódź i gdy słońce zaszło, ona łódź spuściła na morze i przybrała ją we wszystko, bez czego statek na szerokie fale nigdy nie wypłynie. Poczem niewidzialna wchodzi do sali godowej i słodki sen i bezwładność rzuca na gachów, tak iż ci, majacząc, do domów udali się na spoczynek. Potem znów jako Mentor z twarzy i postawy, wyzywa Telemacha:

— Nad brzegiem morza czeka na ciebie łódź i dwudziestu ludzi.

I poszła przodem, a za nią pacholę. Tedy nakazał Telemach flisom, aby przygotowaną żywność na statek przenieśli; co gdy uczynili, wbito maszt, żagle rozpięto i odczepiono linę. Pallada siadła u steru, a koło niej Telemach. W drogę się udając, Telemach i żeglarze wszyscy wina kruże rozleli na cześć bogom i modlili się do nich, a najwięcej do Ateny.

III. TELEMACH W PYLOSIE.

Dniało, gdy łódź Telemacha przybyła do Pylosu. Miasto dobrze zabudowane. Właśnie na brzegu morza lud składał ofiary na cześć Posejdona, zabijano byki.

Mentor (to jest Atena) tak powiada do Telemacha:

— Idźże chłopcze śmiało do Nestora; staruch ci wszystko powie, co jest prawdą, on nigdy nie kłamie.

— Jakżesz przemówię do króla? Gładkich słów nie umiem prawić.

— Nie trwóż się. Serce i który z bogów przemówi przez ciebie.

I pośpieszyła przodem, a za nią Telemach.

Przyszli nad brzeg morza, gdzie lud Pylosu składał bogom ofiary. Pizystrat, syn Nestora, pierwszy witał gości i posadził ich przy ojcu i bracie Trazymedesie; poczem uczcił Mentora, wzywając go, aby się pomodlił do Posejdona.

Bogini więc tak się modliła:

Usłysz mię Lądowstrzęsco, usłysz Posejdonie!
Czy cię szczerą modlitwą do życzeń mych skłonię:
Najpierw daj Nestorowi, synom jego sławę,
Mężom pilijskim pokaż oblicza łaskawe,
Za pyszną hekatombę danąć z taką częścią
A nam dwom daj powrócić do dom z dobrą wieścią
I cel osiągnąć naszej podróży w te kraje!

Spełnia tedy puhar wina i Telemachowi oddaje; poczem gdy się do syta najedli i napili, pyta ich Nestor, skąd są i poco tu przybywają.

Więc Telemach roztropnie tak odrzecze:

— Nestorze, przybywamy tu z Itaki szukać wieści o ojcu mym Odysseuszu. lecz nie wiem, czy mi się uda co znaleźć. Wszak i ty byłeś pod Troją, a wiadomo o jednych, jak i kiedy wrócili do domu, o drugich, jak i gdzie głowę położyli. O nim tylko nic nie wiadomo. Czy przez mężów zabity? Czy go morze pochłonęło? Czy byłeś przy jego zgonie? Czyś co słyszał od podróżnych łudzi? Mów mi prawdę, o królu, mów co wiesz, wszystko.

— O mój synu, przyminasz mi wielkie chwile. Najmężniejsi tam zginęli. Patroklos, Achilles, Ajaks i mój syn Antyloch, słynny szybkobiegacz! Siłaśmy ucierpieli! Dziewięć lat trwała walka. Twój ojciec Odyssej najtęższy był w fortelach i przez niegośmy Troję zdobyli. Ale i powrót był niefortunny, bo nowy spór powstał sród Greków. Menelaj radził zaraz wracać do domu, Agamemnon zaś to ganił, mówił, aby zostać i przebłagać bogów; więc też jedni nazajutrz odpłynęli z Menelajem, drudzy z Agamemnonem pozostali. Ja wraz z Menelajem ruszyłem do domu, ale na Tenedosie, nowe rozdwojenie śród nas powstało; Odyssej z garścią ludu odjechał, zda się, do Agamemnona. Widząc ten bezład, zrozumiałem, że bogi na Greków się gniewają i co prędzej uszedłem sam ze swemi nawy do Pylosu. Również i Djomedes; po czterech dniach był on już w Argos, a ja do Pylos dostałem się nazajutrz.

Wrócił też do Myrmidonów Neoptolem, syn Achillesa, wrócił Idomeneus do Krety. Wrócił też i Filoktet. Nieszczęsny był powrót Agamemnona, nie przebłagał on bogów, choć sute im dawał ofiary; Egist, uwodziciel Klitemnestry jego żony, toporem łeb mu rozbił, jako wołu w rzeźni. Ale go już pomścił syn jego Orest — i Egista zamordował. Oto co wiem. Ty zaś trzymaj się ostro i czyń dalej coś zamierzył.

— Nestorze, zaiste, srodze pomścił syn śmierć ojca. Obym ja tyle mocy uzyskał, by zuchwałych gachów zetrzeć.

— Słyszałem, że twój dom obsiadły zalotniki. Kto wie, czy Odyssej nie powróci i czy nie złamie natrętów albo sam, albo może Grecy mu pomogą. Żeby to cię Atena wzięła w opiekę, jak to czyniła z Odyssejem!...

— Starcze! nigdy to się nie stanie. Bogowie, choćby chcieli, nic tu nie pomogą!

Na to rzecze Atena (czyli Mentor):

— Coś wyrzekł, chłopcze? Bogi, komu chcą, pomagają. Lepiej wrócić za późno, niżeli zawcześnie, jak to się stało z Atrydem.

Ale raz jeszcze wątpiące słowa jął mówić młodzieniec i rozpytywał Nestora o śmierć Agamemnona. Ten mu wszystko powiedział i nakoniec dodaje:

Do Menelaja radzę jechać tobie...
Jeśli chcesz płynąć, śpiesz-że się do łodzi,
Chcesz lądem? Każdy z synów moich ci wygodzi,
Da wóz i konie. Jeszcze zawieźć cię gotowy
Aż do Lakedemony tej menelajowej.
Proś-że go, proś na wszystko, niechaj szczerze gada...

Słońce już gasło, a Pallada rzecze:

— Mądrze prawisz królu, ale pora spóźniona, czas do domu powracać. Wino wylejmy na cześć bogów, a zwłaszcza Posejdona.

Uczynili tak i Atena z Telemachem chce na nocleg iść do swej łodzi, ale ich Nestor nie puszcza i do swego domu zaprasza.

Więc znów córa Zeusowa:

— Dobrze mówisz, królu! niechaj Telemach śpi u ciebie, ale ja odejść muszę, bo mi śpieszno. Łodzią, skoro świt, odpłynę. Jego zaś wypraw jutro do Sparty.

Naraz wionął orzeł i wszyscy patrzeli zdumieni. Nestor zaś rzekł do Telemacha:

— Tuszę, że z ciebie będzie tęgi mąż, bo nad tobą czuwają bogowie. Nikt inny to nie był, jeno sama Pallas-Atene. Tak samo czuwała nad twoim ojcem. Obyż się sprawdziły twe nadzieje.

Mówiąc to, wiedzie go do komnat na zamek; na noc jeszcze winem go poczęstował, łoże mu w pobliżu siebie ułożył; a tuż spał i Pizystrat.

Nazajutrz rano wezwał Nestor synów swoich i kazał im sprowadzić jałówkę ofiarną na cześć Ateny, albowiem jawnie na wczorajszej uroczystości Posejdona bogini się ukazała. Składali oni swą ofiarę, a tymczasem Telemacha kąpała Polykasta, córka Nestora, a potem oliwą namaściła i starannie odziała chitonem.

Właśnie też uczta poranna, mięsiwo i wino były przygotowane, a kiedy już zjedli i wypili, ile każdy łaknął, rzecze Nestor do synów:

— Nuże, konie zaprzęgajcie do kolasy, bo nasz gość odjeżdża.

Rozkaz ojca wnet wykonano, szafarka jeszcze niemało żywności dała im na drogę, Telemach pożegnał Nestora, a Pizystrat

Obok niego usiadłszy, lejce schwycił w dłonie,
Klasnął z bicza i lotem puściły się konie
Polami od Pylosn, coraz dalej mknące...

Pod wieczór zatrzymali się na nocleg w Fezas u Dioklesa, a nazajutrz rano puścili się w dalszą drogę.

IV. TELEMACH W SPARCIE.

Wąwozami wjechawszy w gród Lakedemony,
Skręcili wprost na zamek, kędy mąż wsławiony
Menelaj, huczne sprawiał wesele dla syna
I dla córki.

Córkę wydawał za mąż za Neoptolema, syna Achillesa, a znów syna swego Megaponta żenił ze spartanką, córką Hektora. Wesoło więc było na dworze Menelaja. Telemach z Pizystratem zatrzymali konie przed zamkiem, a sługa królewski, Eteonej, zobaczywszy nieznajomych, pobiegł do Menelaja, pytając, czyli ma konie wyprządz, czy odesłać dalej. Oburzył się Atryda na te słowa, gdyż Zeus karze ludzi, co obrażają prawa gościnności i kazał gości zaprosić na wesele.

Obaj młodzieńcy ze zdumieniem oglądali złoty od słońca pałac Atrydy. Tymczasem służebne przyniosły dzbany z wodą.

— Kiedy zjecie i wypijecie do syta — mówił Menelaj — zapytam was, kto i skąd jesteście.

Telemach zaś na ucho rzecze do syna Nestora:

— Patrz, co tu bogactw! co złota, srebra, słoniowej kości, bursztynu!

Odgadł król, o czem mówią, i powiada:

— Niech nikt Zeusa nie kusi! Bo tylko jego dwory są wieczne. Mam ci ja, prawda, skarbów niemało. Ośm lat błądziłem po morzach: zwędrowałem Fenicję, Egipt, Cypr, na Etjopach byłem, w Erembie, Sydonie, Libji, toż mogłem zebrać złota i srebra niemało. Ale w tym samym czasie brata mi zabito podstępnie. Obmierzło mi to bogactwo. Wolałbym stracić połowę, aby żyli wojownicy z pod Troi. Przecież po jednym dusza moja płacze najbardziej: po Odysseju. Komuż wypadła sroższa dola: a toż nikt nie wie, co się z nim dzieje. Żali się pewnie po nim stary Laertes i Penelopa i Telemach...

Mówił tak, a chłopiec łzami się zalał i twarz okrył płaszczem. Tymczasem weszła do izby Helena, a za nią, służebnice, które przyniosły kądziel i koszyczek wełny. Pytała męża zaraz, czy wie kto są goście, a patrząc na Telemacha, powiada, jak on do Odysseusza podobny. Potwierdził to zdanie Menelaj, a Pizystrat powiada:

— Telemach - ci jest, syn Odysseusza. Jam jest syn Nestorowy, ojciec mię tu z nim przysłał, aby się młodzian dowiedział o losach rodzica.

— Przebóg! — rzecze Menelaj, — więc to syn Odysseja gości u mnie. Jakżem go chciał obdarować po powrocie! Toć walczył za mnie najdzielniej, miasto mu chciałem dać i tu go z Itaki sprowadzić. A tymczasem bohater nie wraca...

I łzami się zalał, a za nim w płacz Helena i Telemach i Pizystrat, bo mu się przypomniał brat Antyloch, co zginął pod Troją.

Ten rzecze w końcu:

— Słuszna to, że się łzy wylewa po nieboszczykach, bo nic innego dać im nie można, ale mi zbrzydła ta płaczliwa biesiada! Toż i jam stracił brata, który sławny był w rzucaniu oszczepu i w szybkości biegu.

— Mądrześ powiedział! snać masz rozum po Nestorze. Lepiej się dziś zabawmy, a jutro pogadamy o naszej żałobie.

Helena tedy wpadła na myśl taką, że wino rozlała w czary, zaprawiwszy je jakiemś cud-zielem, które miała z Egiptu i rozweseliła serca gości i męża. Wspominać zaczęli wielkie czyny Odysseja, a Helena zwłaszcza z zachwytem o nim mówiła, bo o nią przecież szła cała ta sroga wyprawa.

Tak to gawędząc rozeszli się na spoczynek, a nazajutrz rano Menelaj pytał Telemacha, poco przyjechał, w sprawie ludu czy własnej?

— Atrydo! — rzekł Telemach — przyszedłem zebrać wieści o ojcu. Zalotnicy obsiedli mój dom, dobytek mój niszczą, lada chwila, a zjedzą mię ze szczętem. Przeto błagam cię, powiedz, co wiesz o mym ojcu, co wiesz o jego zgonie? Czyś na jego śmierć patrzał? czy ci co o niej mówiono?

— O Bogi, że też taka podła czerń wdarła się do domu bohatera! O, jeśli mu kiedy Zeus, Atena, Apollo dadzą wrócić w takiej sile, jak wonczas, kiedy szedł walczyć z Filomelidem, zdławiłby on ich wszystkich. Nie wiele wiem, ale ci powiem, co mi boski dziad powiedział. Kiedy mię zagnały wiatry do Egiptu, rwałem się do ojczyzny, alem zapomniał bogom złożyć ofiar, za co ci się na mnie pogniewali. Niedaleko od miasta — o jeden dzień drogi — leży tam na morzu wysepka, zwana Faros. Jest tam przystań i każdy okręt nabiera tu wody świeżej. Stałem tu dwadzieścia jeden dni, bo wiatru wcale nie było — i pomarlibyśmy z głodu, bo już zapasy nasze były na wyczerpaniu. Aż się boginka jedna, Idotea, córka Proteusza zlitowała nademną. Ona to mi powiedziała, że władcą tej wyspy jest jej ojciec Proteusz i że on mię trzyma na uwięzi. Byle go schwycić, on wszystko mi powie i uczyni.

— Jakże go złapać? — pytałem.

— W południe staruch kładzie się spać w pieczarze, a koło niego stada fok, które pasie w morzu. Weźże trzech odważnych chłopów i czuwaj. Staruch zmienia co chwila postać, przybiera kształt wszystkich tworów, które żyją, czy to na ziemi, czy w wodzie, czy w ogniu; śmiało go porwać silnemi bary i choćby nie wiem jak się zmieniał — trzymać go, a gdy przemówi do was w tej postaci w jakiej spał, gdyście go ujęli, możesz go puścić, bo już się ukorzy i wszystko ci powie.

Tak nadszedł wieczór, a od rana modliłem się do bogów. Idotea zaś cztery skóry focze przyniosła, któremi się nakryliśmy ja i moi towarzysze, aby złudzić starucha. Jakoż ukazały się o południu foki całem stadem, a potem dziad morski się zjawił i obliczywszy je piątkami, między niemi spać się położył. Wówczas porwaliśmy go we czterech żylastemi rękami. Staruch wił się i wyślizgiwał nam z ramion, już to lew, już ryś, już to smok skrzydlaty, już drzewo osobne, już wodotrysk zimny, aż się poddał i w zwyczajnej postaci pyta:

— O co ci idzie?

— Chcę wiedzieć, jak mam wrócić do domu i czemu bogi mię prześladują?

— Żali nie wiesz, żeś poskąpił im hekatomby? przeto cię ścigają,. Złóż im ofiarę, a do domu się dostaniesz.

Wtedy go zapytałem o przyjaciół i towarzyszów z obozu greckiego. Więc mi odpowiedział, jak zginął Ajaks i jak brata mi zamordował Egist przeniewierczy.

— A cóż Odyssej? — pytam.

Widziałem go na jednej wyspie. Płakał rzewnie
Tam u nimfy Kalipso. Nie puszcza go pewnie
Ta pani. choć za domem w tęsknicy się skwarzy
Bo na pustce tej niema łodzi ni wioślarzy.

Mnie zapowiadał długi żywot i nieśmiertelność w krainie Radamanta. Nazajutrz odpłynąłem z wyspy Faros i nad rzeką Egyptosem złożyłem bogom sto wołów, — poczem szybko wróciłem do Sparty.

Ty zaś na moim dworze baw jeszcze w gościnie,
Póki dni jedenaście, dwanaście nie minie;
Wtedy sam cię odeślę, uczczę podarunkiem...
... Byś o mnie pamięć stateczną zachował.

Jednak Telemach prosił:

— Nie nalegaj. Chętniebym cały rok słuchał twych powieści. Lecz towarzyszów zostawiłem w Pylosie, do nich muszę śpieszyć, a potem do Itaki, bo choć to biedna i skalista wysepka, ale ją kocham najbardziej.

Więc go chwalił Menelaj za te uczucia i podarunki mu wyliczał.

Tak sobie gwarzyli, a tymczasem w zamku Odyssowym gachy się zabawiali jak przedtem, gdy oto zjawił się Noemon, syn Fromiosa i pytał Antynoja, czyli już wrócił Telemach, bo łódź mu zabrał, a jest mu potrzebna. Zdumieli się zalotnicy na wiadomość, że Telemach popłynął do Pylosu. Dopiero im całą rzecz łodziarz objaśnił; gniew ich opanował, że młodzieniaszek począł sobie tak śmiało i zuchwale. Antinous powiada, że zbierze chwatów i czekać będzie na niego na powrotnej drodze między Itaką a Samosem i zgładzi go ze świata. Usłyszał ten spisek keryks Medon i Penelopie o tem doniósł.

Teraz ledwie matka dowiedziała się o podróży syna, ze strachu o niego łkać poczęła i wezwała panny, aby Laerta sprowadzić ze wsi, może co poradzi, a potem rzucając jęczmień na ołtarz, modliła się do Pallady. Bogini płacz jej usłyszała.

Tymczasem Antinous, nakazawszy gachom milczenie, zebrał dwudziestu chłopców i w łodzi wyruszył na morze czatować na powrót Telemacha.

Penelopa we łzach do snu się układła, a we śnie stanęła przed nią Atena w postaci siostry jej Iftymy i tak do niej powiada:

Ty śpisz, Penelopejo, a serce ból ściska
Wierz mi — nie chcą w rozkoszach żyjący niebianie
Twoich łez i żałoby. Syn twój wkrótce stanie Tu w domu.

Tak ją pocieszało widmo i dodaje: — Bądź o niego spokojna, bo nad nim czuwa Pallada.

— Jeżeliś bóstwem, powiedz, co się dzieje z Odysseuszem?

— Tego powiedzieć nie mogę — rzekła mara i znikła.

A właśnie spiskowcy ukryli się pod skałą Asteris, między Samosem a Itaką.

V. ODYSSEUSZ U NIMFY KALIPSO.

Na zebraniu bogów Atena przypomina Zeusowi o Odysseju, który siedzi uwięziony u córy Atlasowej; czas go wyzwolić, tembardziej, że już i na Telemacha sprzysięgli się zalotnicy.

Na to Zeus, że stanie się wszystko podług przeznaczeń i że Pallas nad Telemachem sama czuwać teraz powinna; poczem rzecze do Hermesa:

... Gończe doświadczony.
Nieś nimfie pięknowłosej wyrok niecofniony,
Że Odys wrócić musi, mąż wielki cierpieniem,
Wrócić, nie wsparty boskiem ni ludzkiem ramieniem.
Na tratwie wątłej, bity od wiatru i prądu
W dni dwadzieścia do Scherji dostanie się lądu,
Gdzie mieszka lud Feaków, niebianom pokrewny.
Tam go przyjmą jak bożka, a stamtąd już pewny
Znajdzie przewóz okrętem na Itakę swoją...

Wnet zwinny Hermes z Olimpu leci na kraniec ziemi, na Ogigję, wonną gajami cyprysów i fijołków, gdzie w sklepionej pieczarze przebywała bogini. Odysseja nie było pod ten czas, gdyż ów nieszczęśnik nad morzem błądził i o wyzwolenie się modlił. A gdy Kalipso z radością witała gońca bożego, ten jej objawił wyrok olimpijski, aby natychmiast Odyssej został przez nią puszczony swobodnie.

Strach ogarnął nimfę, ale niemasz rady przeciw woli Kroniona; więc musiała to uczynić. I gdy Hermes odleciał, przywołała bohatera i rozkaz boży powiedziała, aby na tratwie odjechał, dodając, że według wyroków nie zginie w drodze, jeno do domu powróci.

— Tratwę sam sobie musi zbudować, a żywność da mu Kalipso.

Odyssej podejrzywał w tem jakąś zasadzkę, ale bogini na Styks mu się zaklęła, że wszystko to ku jego dobru obliczone. Owszem, żal jej go puszczać, boż ona chciała mu dać nieśmiertelność, aby tylko z nią pozostał, przecie rozkaz Kronidy jest nad wszystkiem. Na to Odyssej, że pewnie Penelopa niższą jest od niej, od bogini, ale on za nią tęskni, równie jak za swą Itaką. Weszli do jaskini i po wieczerzy noc ostatnią przepędzili z sobą.

Rankiem Odys poszedł do lasu i ścinał drzewo na tratwę, poczem drzewo splótł i powiązał, maszt wbił, a Kalipso żagiel napięła. Na czwarty dzień robotę skończył, i tkliwie żegnany przez nimfę, która mu też dała wór spiży i łagiew wina i ubłagała bogów o wietrzyk przyjazny — odpłynął na szerokie morze. Przez siedemnaście dni płynął szczęśliwie, zapatrzony wciąż w Wóz niebieski, w Plejady, w Boota; ośmnastego dnia dostrzegł już z oddali góry Feackie.

Właśnie Posejdon z drugiego krańca świata wracał do Etjopów i zobaczywszy Odysseja na morzu, zgniewał się srodze, gdyż się domyślił, że bogowie w jego nieobecności jakąś nową rzecz postanowili.

Rzekł i bałwany wzruszył; chmur zgromadził nawał.
Trójzębem rozkaz wiatrom, jakie są, wydawał,
Aby dęły zaciekle; w tuman ląd i morze
Gęsty obwinął, że się stała noc na dworze,
Zerwał się i dął Eurus, Not, toż Zefir wściekły,
Toż mrożący Boreasz — i przestwór wód siekły...

— Biada mi! Wróżba nimfy była zdradna. Posejdon mię ściga. Czemużem raczej nie zginął pod Iljonem!

... Wtem spiętrzony bałwan się nań rzucił
Wściekle, z góry łódź lunął, zakręcił, przewrócił...
A i jego z pomostu zmiotło, ster mu z pięści
Wyrwało, a masztowe drzewo na dwie części
Zgruchotane runęło wichrem, co szaleje,
I co jednym podmuchem zdarł żagiel i reje...

Darmo walczył z falami Odyssej, suknie nasiąknięte wodą ciągnęły go na dół, ale się dorwał do tratwy i za jej brzeg uchwycił i śmierci się uchował. Tratwę kołysały bałwany na prawo i lewo, gdy zlitowała się nad nim Leukotea, boginka morska, która w postaci kurki wodnej na tratwie siadła.

— Zrzuć suknie — powiada mu — masz tu przepaskę, którą się obwiń, ona cię ochroni od zatonięcia. Skocz w wodę i śmiało płyń ku wyspie Feaków. Posejdona zgniewałeś pewnie, że się mści nad tobą, ale cię nie zgubi. Nie lękaj się śmierci, a gdy będziesz na brzegu, odwiąż przepaskę i rzuć ją na morze, a twarz odwróć, byś na to nie patrzał.

I dawszy mu przepaskę świętą, kurka wodna znikła pod wodą.

Odys — po niejakiem wahaniu — uczynił podług rozkazu Leukotei i rzucił się wpław. Wichry huczały, a Posejdon widział, że już zuchwały wędrownik sowicie ukarany. Zostawił go tedy swoim losom i popłynął do Egeów. Atena tymczasem rozpędziła i uciszyła wiatry, tylko Boreaszowi każe. by wiał drogą Odysseja i układał przed nim fale, póki nie dostanie się na brzeg wyspy Feaków.

Tak przez dwa dni, dwie noce straszne, broniąc życia
Od fal napaści, z morzem bił się bez ustanku;
Aż gdy w dniu trzecim zorza weszła o poranku.
Naraz wiatr ucichł; niebios pogodne błękity
Odbijała wód szyba, a on falą wzbity
W górę, mógł już wyraźnie brzeg lądu rozpoznać...
A tam fale morza
O skalisty brzeg mocą bijąc niesłychaną,
Aż kipiało, ląd białą obryzgując pianą;
Niema tam ni przystani, ni lichej zatoki,
Jeno brzeg straszny, rafy, wiszące opoki.

Tymczasem wał morski rzucił nim na wybrzeże skalne — i pogruchotałby Odyssowi kości, gdyby ten ramionami nie objął urwiska, aż bałwan minął; ale powrotna fala znów go na morze rzuciła, i teraz bohater, krwią ociekając, bo ręce sobie okaleczył, już jeno czekał, żali nie utonie; razem jednak wypatrywał, czy gdzie niema nizkiego brzegu — i (Pallada mu była tu pomocną) znalazł ujście rzeki spokojnej.

Tu więc popłynął, a tu już nie było ani skał, ani wiatru, ni prądu; on zaś modlił się w duchu do boga tej rzeki, aby fale przed nim wyrównał. I wysłuchał go bóg i uratował i na brzeg wciągnął.

Tak po dwudziestu dniach znalazł się na wyspie Feaków, ale był umęczony, nabrzmiały, skostniały. Poczem zdjął przepaskę świętą i rzucił ją na. morze, a wnet Leukotea ją porwała i zniknęła w morzu. Odyssej padł i całował matkę ziemię i rozmyślał jakie go jeszcze cierpienia czekają. A tu wilgoć i zimno do szczętu mu zjedzą ciało i tak już osłabione. W pobliżu był las na wzgórzu: tam więc poszedł bohater, z liści ułożył legowisko,. i na siebie nie mało liści nagarnął.

Atena zaś,

By po srogiem zmęczeniu wstał rzeźki i lekki
Sen nasławszy, znużone zwarła mu powieki.

VI. NAUZYKA.

Tułacz spał, a tymczasem Pallada idzie do grodu Feaków, gdzie włada mądry Alkinoos. Bogini wchodzi do komnat dziewiczych, do córki króla Nauzyki; przybrała postać córki Dymasa żeglarza i w głowach śpiącej stanąwszy, tak jej mówi:

— Leniuszek z ciebie, Nauzyko! Wesele za pasem, a bielizna nie wyprana! Wstańże przede świtem, zbierz co bielizny masz nieczystej i na brzeg morza idź wyprać wszystko, jak należy. Weź sobie dziewcząt kilka do pomocy. Ojca poproś, a da ci wóz i muły, bo to droga dość daleka.

Rzekłszy to, uleciała na Olimp z powrotem.

O jutrzni zbudziła się Nauzyka i przypomina sen. Bieży do rodziców i spotkawszy ojca, prawi mu, jak Atena jej doradziła, a ojciec wraz kazał jej zaprządz muły do wozu. Nauzyka znosi z komory szaty cienkie i bieliznę i na wóz kładzie, a matka daje kosz pieczywa i jarzyn i łakoci, łagiewkę wina i dzbanek oliwy, aby się namaściła nią po kąpieli i ona i dziewczęta. Siadła na wóz, służebne za nią, i pojechały na brzeg morza, gdzie zwykle praczki bieliznę piorą.

Zaraz też do roboty rączo się zabrały, a gdy wszystko gzło wypłukały do czysta, suszą na słońcu. Same zaś do kąpieli się gotują, a po kąpieli oliwą się umaściły, spożyły łakotki i zaczęły grać w piłkę; gdy zaś już zamierzały powracać do domu, Atena piłkę schwyciła i strąciła ją w rzekę; krzyk i śmiech powstał sród panien aż Odyssej się obudził.

— Biada mi! między jakich ludzi się dostałem? Czy to dzicz jaka, czy też lud gościnny? Owo słyszę wrzask jakichś dziwożon, co nad tą wodą mieszkają... Obaczmyż, co to za chichoty!

I powstawszy, wyrwał jakąś gałąź potężną i osłoniwszy nią nagość swego ciała — ruszył jak lew naprzód. Ujrzawszy strasznego tułacza, panny uciekły przerażone, i jedna tylko Nauzyka została na miejscu. Nie wiedział bohater, czy ma królewnie paść do nóg, czy też zdaleka prosić ją o szaty i pokazanie drogi.

— Błagam cię, czyś jest boginią, czyli niewiastą śmiertelną — błogosławione niebo, błogosławiona rodzina ziemska, która cię posiada! Siła różnych ludzi widziałem na świecie, a nieznam takiej, co podobna tobie; nie widziałem, choć się oddawna tułam po lądach i morzach i wiele jeszcze mam cierpieć. Po dwudziestu dniach dopiero wczoraj wyrwałem się morzu, gdzie mię wiatry szalone pchały od wyspy Ogigji... Ale choć ty się ulituj nademną.

Po długiej niedoli
Ciebie pierwszą spotykam; wszak i duszy żywej
Nie znaią, zamieszkującej ten gród i te niwy,
Wskaż mi drogę do miasta, okryj nagie ciało,
Choćby płachtą z bielizny!
A bogi cię najmilszą opatrzą nagrodą...

— Widno, żeś człek nie podły. Woli Zeusa nikt nie ujdzie: on rozdaje losy. A kiedyś już tu u nas, to cię okryjem i nakarmim i na niczem ci zbywać nie będzie i do domu cię odwiezieni. Zaprowadzę cię do miasta. Jesteśmy ludem Feaków, a panuje tu Alkinoj. Jam jest jego córka.

Poczem Nauzyka zwróci się ku dziewkom:

— Stójcie, stójcie! Czemu uciekacie? Czyż to wróg jaki? Me urodził się jeszcze taki, coby był wrogiem Feaków. Chodźcie tu, dziewczęta! Trzeba pożywić naszego gościa i wykąpać go w rzece.

Na rozkaz królewny powróciły służebne, przygotowały szaty i chciały mu dopomóc w kąpieli, ale Odyssej nie przyjął ich pomocy, gdyż sam się wolał wykąpać. Obmywa się tułacz i oliwą smaruje, wreszcie szaty przywdziewa, a Pallada taką mu piękność dała i taką boskość, że na jego widok zdumiała się Nauzyka i jej służebne.

— Oj — powiada Nauzyka — zdaje mi się, że nie całkiem od bogów opuszczony ten człek. Iście do boga jakiego podobny. Gdyby mi się trafił podobny, albo, albo... i on sam. Żywo mu zanieście jadło i napitek.

Odyssej jadł chciwie, bo dawno nic nie miał w ustach.

Tymczasem Nauzyka pozbierała bieliznę na wozy i z kozła tak do niego rzecze:

— Cudzoziemcze! zbierajmy się do miasta, zaprowadzę cię do dworu, do mojego ojca. Ale słuchaj, dopóki będziemy w polach, póty będziesz z dziewkami szedł razem ze mną za wozem. Gdy zaś do miasta dojedziemy, ja pojadę do domu koło przystani, gdzie świątynia Posejdona. Ty zaczekaj, bo nie moge z tobą pokazać się w mieście. Zarazby też bajki o mnie poszły:

— A cóż to za junak się kręci koło Nauzyki? A skąd go wzięła? Oj, coś z tego będzie!

Takby zaraz mówili, więc lepiej zaczekaj. Niedaleko miasta jest gaj topolowy, poświęcony Atenie, tam usiądź, a gdy czekaniem wymierzysz nasz powrót do domu, wejdź do grodu Feaków i pytaj o dom mojego ojca Alkinoja. Każde dziecko ci go pokaże, bo to najpiękniejszy dom w całem mieście. Wejdź do zamku i śpiesz wprost do komnaty mej matki; ona kręci wrzeciono, a przy niej siedzi ojciec.

Tego pomiń; wprost tylko matce do nóg padnij.
Jeśli chcesz dnia powrotu doczekać się snadniej,
Choćbyś na końcu świata gdzie mieszkał najdalej;
Bo skoro ona twojej nędzy się użali,
Bądź pewny z przyjacioły mieć prędką uciechę,
Witać pola rodzinne i ojczystą strzechę.

Rzekłszy to, ruszyła w drogę — ani zbyt prędko, ani zbyt powoli, by Odysej mógł za nią zdążyć. Słońce już zgasło, gdy przybyli do gaju topolowego; tu się zatrzymał tułacz i modlił się do Pallady.

Koniec wersji demonstracyjnej.

VII. DWÓR ALKINOJA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. IGRZYSKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. OPOWIADANIE ODYSSEJA. POLIFEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X. DALSZY CIĄG OPOWIADANIA. EOLJA. CYRCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI. DALSZY CIĄG OPOWIADANIA. HADES.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII. KONIEC OPOWIADANIA. BYKI HELIOSOWE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII. POWRÓT ODYSSEUSZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV. PASTUCH EUMEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV. POWRÓT TELEMACHA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI. ODYSSEJ ODKRYWA SIĘ TELEMACHOWI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII. TELEMACH WRACA DO DOMU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII. WALKA IROSA Z ODYSSEUSZEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX. ROZMOWA ODYSSEUSZA Z PENELOPĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX. ZNAKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI. PRÓBA ŁUKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII. RZEŹ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII. PENELOPA POZNAJE ODYSSEJA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV. PIEŚŃ OSTATNIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej