Zuzanna Morawska

NOWE OPOWIADANIA Z LAT DAWNYCH

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

LUTAS I MOIMA.

WROTEK.

FORTEL PANNY STAROŚCIANKI.

JENIEC KRZYŻACKI.

TRZY CHWILE Z ŻYCIA KRÓLOWEJ ZOFII.

PIĘKNY DZIEŃ.

PRAWDZIWY ANIOŁ.

"TRZEPACZKA"

WYROK JANA III-go.

ZABAWA.

IMIENINY.

KSIĄŻĘ - BOHATER.

NOWE OPOWIADANIA Z LAT DAWNYCH

Morawska Zuzanna

LUTAS I MOIMA.

Dawno, bardzo dawno, opodal miasta Gniezna, co jest w Wielkopolsce, zebrało się dużo ludzi.

Wszyscy patrzyli na rycerzy, co wbieżali na wielkie pole, umyślnie dla nich przygotowane.

— Co to za rycerze? spytał Lutas dwunastoletni chłopiec starszej swej siostry Moimy, która trzymała go za rękę.

— Nie wiem, ale muszą to być jacyś znakomici rycerze, — odrzekła Moima.

— Znać, żeście zdaleka, kiedy nie wiecie, — ozwał się kmieć stojący obok.

— O, i z bardzo daleka! — odrzekł chłopiec.

— To idźcie stąd, — boć to przecie sam król przyjeżdża.

— Król! — zawołała dziewczyna i wyciągnęła w stronę jadących ręce.

— Król! — powtórzył chłopiec, i oczy mu się zaświeciły.

— Precz stąd, przybłędy! — zawołał ktoś z miejscowych.

I chciał dzieci usunąć. Nie potrzebował jednakże tego czynić, bo Moima pociągnęła brata i westchnąwszy rzekła:

— Pójdź Lutasie. — usuńmy się, niech nas przybłędami nie nazywają...

— A dokąd pójdziemy? — spytał załzawionym głosem chłopiec.

Dziewczyna westchnęła powtórnie.

— Nie mamy chaty, — toć musimy stać pod gołem niebem, wraz z innymi królowi się przypatrywać, — mówił dalej Lutas.

Usunęli się jednak na stronę, gdzie najmniej było ludzi.

Aż i rycerze zaczęli się zjeżdżać.

Konie mieli rosłe, pięknie utrzymane, w bogatych błyszczących zaprzegach. Każdy też z onych rycerzy miał duży łuk, oszczep, a niektórzy i duże miecze żelazne.

Nareszcie wjechał jeden na najpiękniejszym, największym i w najbogatszej uprzęży koniu.

A i rycerz był też większego od innych wzrostu.

Płaszcz miał czerwony, taki długi, że i jego i konia okrywał.

A gdy się płaszcz odwinął, widać było miecz taki szeroki i ciężki, że nie byle trzeba było ręki, żeby ten miecz mogła udźwignąć.

A kiedy ów rycerz nadjechał wszyscy krzyknęli:

— Witaj Bolesławie Chrobry, najmiłościwszy nasz królu i panie!

Bolesław uśmiechnął się, skinął nieco głową i pod ogromne drzewo stojące na skraju pola koniem zatoczył.

Zaraz też przybieżali urzędnicy i słudzy, żeby królowi pomódz zsiąść z konia.

Ale król, chociaż był ogromnego wzrostu i bardzo wszerz rozrosły, sam zsiadł z konia. Jeno dla parady oparł się o ramię najbliżej stojącego.

A kiedy stąpnął, to aż ziemia pod nim jęknęła.

A koń uszczęśliwiony, że się już pozbył tak wielkiego ciężaru, zarżał radośnie, i parskając, odprowadzony przez stajennego, na bok odszedł.

A Bolesław zasiadł na wzniesieniu piękną oponą okrytem i rzekł:

— Woźni niech wywołują tych, co chcą, żebym nad nimi sądy uczynił.

A woźni poczęli zaraz wołać:

— Zerwikaptur!

— Gołomiecz!

— Głownia!

— Budzilas!

A wywoływani szli po kolei.

Więc szli rycerze, urzędnicy, duchowni, mieszkańcy grodów czyli miast, a szli i kmiecie, co na swojej ziemi siedzieli, a królowi na potrzeby kraju daninę składali.

Król każdego wysłuchał, rozsądził, jak było potrzeba ukarał, nie bacząc, czy to był biedny, czy bogaty.

A Lutas i Moima, stojąc zdala za innymi, pilnie wszystkiego słuchali.

A serce im kołatało, że Moimie aż się katana na piersiach wznosiła, a Lutas nie mógł na jednem miejscu stać spokojnie, tylko ciągle z nogi na nogę przestępował.

Aż pociągnął Moimę za rękę i począł się przez tłum przeciskać.

Trudno im było, bo ich puścić nie chciano, ale, że to w obecności króla nie wolno krzyku ani kłótni podnosić, udało im się jakoś aż przed samego monarchę przedostać.

A właśnie Bolesław Chrobry skończył sądy i pot z uznojonego czoła ocierał, gdy Lutas i Moima przed nim stanęli.

— A wy czego? — spytał Bolesław, poglądając na nich groźnie. Ale Lutas był mężnego serca, więc nie przestraszył się królewskiego głosu, ni oblicza, jeno rzekł:

— Najmiłościwszy panie i królu! ja, Lutas i siostra moja, Moima, jesteśmy sieroty po rycerzu Kościu, co na wojnie z Pomorczykami zginął.

— Po Kościu? — przypytaj król, jakby sobie coś przypominając.

A tak, Kość byt naszym ojcem.

— A co wam to? pytał król jakoś łagodniej.

— Ziemię po ojcu nam zabrali, macierz umarła, a nas precz z dworzyszcza wypędzili.

A Moima dodała:

— Tułamy się, przybłędami nas zowią, bo nie mamy gdzie głowy złożyć.

A nie mogąc z wielkiej żałości mówie, rozpłakała się rzewnemi łzami. Król, chociaż był wielki wojak i głów nieprzyjacielskich niemało naścinał, był jednak bardzo miękkiego serca.

Na łzy sierot patrzeć nie mógł.

Więc zaraz zapytał:

— Gdzie wasza ojcowizna?

— Będzie stąd o trzy dni drogi, — odrzekł Lutas.

— Kto wam tę ojcowiznę zabrał? — pytał król dalej.

— Wyzymir, co podle Świecia siedzi i częste z Pomorczykami ma narady, — mówiła ośmielona dobrem spojrzeniem monarchy.

— Wziąć te dzieci pod opiekę! rozkazał Bolesław. Zaraz też marszałek królewski Lutasa i Moimę oddal w opiekę takim, co w tej chwili nie mieli nic innego do czynienia.

Odtąd chłopcu i dziewczynie nie zbywało na niczem. Dworzanie, widząc, że król patrzy na sieroty łaskawie, starali się im dogodzić. Lutasa wzwyczajano jak bronią robić, konia dosiadać, a Moimę niewiasty uczyły prząść i wszelkich robót, jakiemi się wówczas kobiety zajmowały. Bolesław posłał zaraz do owego Wyzymira, co podle Świecia siedział i z Pomorczykami częste miewał narady.

Za te narady wsadził go do więzienia, żeby nieprzyjaciół na kraj nie sprowadzał, a ziemię ze dworem i całym dobytkiem kazał oddać dzieciom po rycerzu Kościu.

Lutas, gdy doszedł do lat, chodził z królem na wojnę, a potem został wojewodą i dzielnie kraju bronił.

Moima gospodarzyła na ojcowiźnie, dużo biednych sierot koło siebie przygarniała i nieraz króla i rycerzy, idących na wojnę, we dworze swoim, co się zwał Kościeją, gościła.

A to nie jest żadna bajka, jeno szczera prawda, boć przecie wszyscy wiedzą, że Bolesław Chrobry panował w Polsce od 992 do 1025 r.

Wiedzą tez i o tem, że granice wielce rozszerzył i sam osobiście sądy sprawował, a sprawiedliwość czynił.

WROTEK.

Biedny kraj, — nieszczęśliwy naród! — mówiła ze łzami w oczach królowa Kinga, żona Bolesława Wstydliwego.

A miała nad czem ubolewać.

Tatarzy, lud dziki, przybyły z Azyi, zniszczyli całą Polskę r. 1241.

Trudno im się było oprzeć, bo idąc podpalali wsie, a lud zabierali do niewoli. Ten, kto mógł, uciekał do ogromnych nieprzebytych wówczas lasów, krył się w rozpadlinach gór i ciężką znosił biedę. Nic więc dziwnego, że Kinga, wyszedłszy z licznym swoim dworem w okolice Krakowa i zobaczywszy zgliszcza, biadała nad nieszczęściem narodu.

Biadali i rycerze, będący w jej orszaku, biadały niewiasty ją otaczające i było słychać wciąż westchnienia i bezprzestanne wołanie:

— Bieda, bieda, oj bieda!

Aż wśród tego zbliżył się do królowej młodziutki, jasnowłosy dworzanin, mówiąc:

— Najmiłościwsza pani, czy wołając ciągle, bieda, bieda wypędzimy ową biedę i ulżymy nieszczęśliwym?

Kinga spojrzała na niego i rzekła:

— Prawdęś powiedział mój Wrotku! I rozejrzała się dookoła.

A Wrotek na to:

— Według mnie, najmiłościwsza pani, trzeba wyszukać ludzi kryjących się po lasach, kazać im chaty odbudować, a też zachęcić do uprawy roli...

Kindze oczy poweselały i zaraz zawołała:

— Mądry z ciebie chłopak! — aleć owi ludzie głęboko w lasach, — niełatwo ich znaleźć;... A Wrotek na to:

— Pozwól mi, najmiłościwsza pani, skoczę z kilkoma innymi do lasów i w góry, zwołam ukrywających się i powiem, że najmiłościwsza nasza królowa Kinga wzywa ich i dopomoże do osiedlenia się w spalonych wioskach...

— Dopomogę, z całego serca pomogę! — zawołała Kinga. Oddam wszystkie moje bogactwa, aby tylko nieszczęśliwych uratować, a kraj do porządku doprowadzić.

Wszyscy z wielkim podziwem poglądali na Wrotka raz, że, tak śmiało przemawiał do królowej, powtóre, że chciał iść do lasów i w góry, a stamtąd tułający się naród sprowadzać. Wrotek tymczasem, otrzymawszy pozwolenie królowej, skłonił jej się do nóg i prosił:

— Pobłogosław że mi, najmiłościwsza królowo.

Kinga zakreśliła krzyż nad jego głową i rzekła:

— Niechże cię Pan Bóg prowadzi i we wszystkiem pomaga,

W myśli zaś dodała:

— Czasem Stwórca nic nieznaczących i maluczkich natchnie dobrą myślą...

A Wrotek, otrzymawszy błogosławieństwo swej pani, zniknął zaraz.

Poszedł do kilku swoich rówieśników, którzy jakoś od niewoli tatarskiej ocaleli i z miną butną rzekł:

— Idę na wyszukanie tych, co, uciekłszy przed Tatarami, kryją się po lasach.

— A to poco? — spytał jeden z chłopców.

Królowa kazała, żeby wrócili, to im dopomoże do odbudowania wiosek i uprawy roli.

Królowa? zapytali chłopcy chórem.

I wielce się zamyślili.

Ale potem zaraz poczęli.

— Albo to ich znajdziemy?..

— Jeszcze nas gdzie Tatarzy przyłapią...

— Tatarów niema teraz nigdzie — zabrali, co mogli zabrać i poszli do swego kraju, bo tam podobno zmarł ich najstarszy dowódca, to sobie muszą innego obierać — rzeknie Wrotek.

— Skąd wiesz? zapytał któryś z chłopców.

— Tak wszyscy gadają...

— No, no! zawołali chłopy z niedowierzaniem.

A Wrotek na to:

— Chce który iść ze mną? Chłopcy jakoś się ociągali poglądając jeden na drugiego. Tedy Wrotek nie namyślając się, przewiesił łuk przez ramię. wziął kilka strzał do kołczana toporek za pas i zawołał na psa

— Łapaj!

I poszedł.

Szedł tak sobie ku wielkim lasom, co otaczały Kraków i wsie okoliczne, a Łapaj bieżał przy nim i węszył.

Ale jeszcze nie uszedł i staju drogi, kiedy dogonił go jeden z chłopców i rzekł:

— Idę z tobą!

— Dobry z ciebie chłopak! — we dwóch raźniej nam będzie! — odparł Wrotek.

I poczęli się naradzać, jak sobie dalej poczynać. Aż tu wkrótce dogoniło ich jeszcze czterech! Było ich teraz sześciu.

Każdy miał łuk, strzały i toporek za pasem. Szli wesoło, a Wrotek na czele, jak prawdziwy dowódca.

Doszli tak do ogromnego lasu i w jego gąszczu zniknęli.

Minął dzień, minął drugi, nikt się od strony lasów nie ukazywał. Rycerze mówili:

— Polecieli wiatr gonić w polu!

A niewiasty wzdychając, szeptały:

— Poszli na zatracenie. Kinga zaś myślała sobie.

— Jeżeli nie wrócą, będę winna ich śmierci. Modliła się jednak gorąco i ufała, że Pan Bóg ich nie opuści, bo w dobrej sprawie poszli.

Poczęto już i zapominać o Wrotku i jego towarzyszach.

Aż tu pewnego dnia od lasu coś zaczerniało...

— Tatarzy! krzyknął ktoś z wielkim przestrachem. A ten i ów z rycerzy przypasywał miecz i wybierał się na odparcie wroga.

Niewiasty zaś poczęły głośno zawodzić a dziewczęta kryć, kędy która mogła.

A Kinga ze wszystkiemi dworkami modliła się, żeby Pan Bóg klęski odwrócił.

— Nie, — to nie Tatarzy, krzyknęła jedna z niewiast. Była ona odważniejsza od innych, naładowała więc duży garnek popiołem i szła chyłkiem, żeby pierwszemu zbliżającemu się Tatarowi oczy zasypać. Rzeczywiście nie byli to Tatarzy.

Był to zbiedzony lud, który Wrotek i jego towarzysze z głębin lasu zawracali.

Niemało Wrotek ze swoimi towarzyszami użył biedy nim ich odnalazł.

Ale odnalazł i postawił na swojem!

Byli tam starzy i młodzi, kobiety i dzieci, — a też nieco krów, kóz, owiec i innego dobytku, który zdołali uprowadzić.

Wszyscy byli bardzo zbiedzeni, a byli i tacy, co o swojej sile iść nie mogli.

Trzeba ich było nieść na noszach z gałęzi splecionych. Wrotek, jak szedł w tamtą stronę jako dowódca, tak i teraz wszystkimi kierował.

Kinga, dowiedziawszy się o powrocie ludu, kazała na wozy ładować krupy, chleb, mięsiwo i co tylko było w królewskiej śpiżarni.

Sama też z całym dworem i wieloma rycerzami wyszła na ich spotkanie.

A i małżonek jej Bolesław Wstydliwy, choć to był trochę niedołęga, ale miał dobre serce, wyszedł wraz z żoną powitać nieszczęśliwych.

Zaraz też Kinga kazała rozdać zbiedzonym pożywienie, a chorych umieścić w dolnych izbach zamku na Wawelu.

Potem przy pomocy wieki mądrych ludzi kazała wycinać lasy. budować nowe chaty i lud zachęcała do uprawy roli.

Wystawić też kazała duży dwór pod Krakowem i rzekła:

— W tym domu raz na zawsze będą mieli przytułek chorzy i sieroty.

A dom ten w długie lata przetrwał i nazywał się domem Kingi.

Oddała tak, jak obiecała, wszystkie klejnoty i drogocenne szaty na utrzymanie chorych i dzieci, które nie miały już rodzieów.

A gdy wystawiono chaty i ludzie zaczęli się gromadzić, królowa rzekła:

— A wieś tę nazwiemy Wrotkowem, boć do sprowadzenia zbiedzonych ludzi podał myśl Wrotek, wierny i dzielny mój dworzanin.

Wrotek ciągle pracował koło wznoszenia coraz nowych przytułków, a także czuwał nad odbudowaniem wiosek i uprawą, roli. Imię jego z wdzięcznością i szacunkiem powtarzano, bo kraj zaczął się nanowo wznosić i zaludniać.

A chociaż to wszystko działo się jeszcze, w 13 wieku, zaraz po pierwszym napadzie Tatarów, dużo wiosek w okolicach Krakowa zwą dotąd Wrotkami lub Wrotkowicami.

FORTEL PANNY STAROŚCIANKI.

Gdy Królowa Jadwiga powróciła z Litwy, gdzie wraz z małżonkiem swoim Władysławem Jagiełłą starała się o zaprowadzenie religii chrześcijańskiej, Jan z Tarnowa, jeden ze znakomitych panów przyszedł ją powitać.

— Cóż tam słychać? — spytała królowa.

— U nas, w Krakowie wszystko dobrze, ale na Rusi Czerwonej, to jest około Lwowa i Halicza mamy biedę, — odrzekł przybyły.

— Cóż takiego? — pytała z niepokojem Jadwiga.

— Wojsko węgierskie zajęło miasta i nie chce ustąpić... — odrzekł pan z Tarnowa.

Królowa zmarszczyła brwi i bardzo się zasmuciła. Była królewną węgierską, ale wiedziała, że Ruś Czerwona jej dziadkowi Kazimierzowi Wielkiemu, królowi polskiemu dobrowolnie się poddała.

Wiedziała też, że nieboszczyk jej ojciec Ludwik, król węgierski przyrzekł, iż do Rusi Czerwonej żadnych praw rościć sobie nie będzie, smutno ją] się więc zrobiło, że woli ojca nie spełniają.

Chwilę siedziała mocno zadumana, a nikt nie śmiał przerywać tej zadumy.

Aż wreszcie królowa rzekła:

— Nie można na tę samowolę sąsiedniego państwa pozwolić.

Jan z Tarnowa skłonił się w milczeniu.

— Nie mogę pozwolić, ażeby w Polsce, nad którą przyjęłam rządy, krzywdę czyniono! — mówiła dalej Jadwiga.

Janowi z Tarnowa serce podskoczyło z radości.

Był on doradcą królewskim i on to wraz z wieloma innymi panami Jadwigę na tron polski zapraszał.

Nie dziw więc, że cieszył się, iż młodziutka królowa tak pięknie sobie poczyna.

Rzekł też zaraz:

— Więc cóż, miłościwa królowo, uczynimy?

— Zwołać najznakomitszych rycerzy, — stanę na ich czele i pójdziemy zajęte ziemie najezdnikom odebrać! — rzekła Jadwiga.

I zaraz dodała:

— Nie można czekać na powrót najmiłościwszego mego małżonka, bo Bóg wie, jak długo będzie musiał na Litwie pozostać.

Jan z Tarnowa skłonił się i zabierał do odejścia, a królowa na pożegnanie rzekła:

— Jak najprędzej trzeba nam wyruszyć.

Gdy się rozeszła wieść o rozkazie królowej, wszyscy się ogromnie cieszyli, mówiąc:

— Młoda, ale ma więcej rozumu od najstateczniejszego męża.

— Ba, nie daleko pada jabłko od jabłoni, — bo chociaż po kądzieli, ale królowa jest wnuczką Kazimierza Wielkiego, po nim też rozum odziedziczyła! A tak rozprawiając i chwaląc królową, nie spełna w tydzień zebrali się znaczniejsi rycerze i dość liczne wojsko poprowadzili.

Dowodził nimi Jan z Tarnowa, lecz Jadwiga, mimo, że to było w lutym i zima się srożyła, na białym koniu na ich czele jechała.

Po kilku dniach takiej podróży, dojechała do Gródka pod Lwowem.

Gródek jako i inne miasta odrazu Jadwigę swą panią uznał.

We Lwowie otworzono bramy i przystrojono miasto. Starosta, zarządzający miastem podał jej chleb i sól, a wszyscy wołali:

— Witaj najmiłościwsza pani, wnuczko Kazimierza Wielkiego, dobrego naszego pana! Jadwiga uśmiechała się mile. a poprowadzona na zamek, rzekła:

Wszystkie prawa, jakie dziad mój Kazimierz Wielki nadal Rusi Czerwonej, potwierdzamy i przyrzekamy je wiernie dochować. Tak mi Panie Boże dopomóż!

— Amen! — odrzekl biskup.

— Amen! — wszyscy powtórzyli. Wtem otworzyły się drzwi, weszło kilku chłopców i śpiewać poczęli:

Witaj nam najmilsza pani!
my tu wszyscy jak najraniej
wyszli, by powitać ciebie.
Niechaj Bóg co mieszka w niebie
i panuje nad ludami,
rządzi tobą jak ty, nami! (1)

Królowa uśmiechnęła się przyjaźnie i spytała:

— Któż was tak śpiewać nauczył? A jeden ze śmielszych chłopców rzekł:

— Król Kazimierz Wielki założył szkołę, a nauczyciel nas nauczył.

— Mądry to był król, ten mój dziadek, — rzekła Jadwiga.

— Oj, że mądry i dobry, to prawda! — odpowiedziano chórem.

Królowa się zamyśliła, potem spytała:

— A dla dziewcząt niema szkoły? Chłopcy pootwierali szeroko usta, nie rozumiejąc zgoła pytania, a jeden z panów skłoniwszy się pięknie, mówił:

— Nąjmiłościwsza pani, a cóż to dziewczętom po nauce?

— Przydałaby im się, przydała! — odrzekła królowa. I wielce się zadumała.

Po jej wyjściu ten i ów ją chwalił, ale chłopcy śmiać się poczęli.

— Słyszałeś, toć królowa się pytała, czy i dziewuchy się uczą?

— Jeszcze czego! dziewuchy! albo to one do nauki! — wołali inni, żartując sobie z pytania królowej.

A nie tylko wyrostki ze szkoły, ale i starzy mówili między sobą:

— Królowa mądra i dobra. — to prawda, ale z tem pytaniem, czy jest szkoła dla dziewuch, pokpiła sprawę.

— Zwyczajnie, niewiasta, to jej chodzi o dziewuchy!

— Słyszał to kto, żeby dziewuchy czytać się uczyły! — wołano z oburzeniem.

Odprowadzali jednak królowę z należnem uszanowaniem.

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Jadwiga dotąd w odbieraniu ziem Czerwonoruskich nie doznała żadnej trudności, ale gdy dojechała do Halicza, starosta onego miasta, Bułat, nie chciał jej wpuścić.

Janowi z Tarnowa, który w imieniu królowej do bram zakołatał, rzekł:

— My tam nie znamy nikogo, mamy swoje wojsko i bronić się do upadłego będziemy.

Zasmuciła się królowa, gdy jej tę odpowiedź przyniesiono. I ze smutkiem rzekła:

— Przecież im krzywdy uczynić nie chcemy.

— A teraz i krzywdę będą mieli, boć miasto trzeba zdobyć orężem!

I rozkazała do zdobywania Halicza się sposobić.

Smutno jej było na sercu, bo wiedziała, że podczas walki dużo ludzi padnie, ale cóż miała robić nieboga.

Zaraz też na rozkaz Tarnowskiego poprowadzono pod mury wieże oblężnicze, z których mieli rzucać pociski.

A i topornicy przystawili drabiny, żeby mury rozbijać.

Ale zaledwie rozległ się pierwszy huk topora, zaledwie pierwszy pocisk za mury został rzucony, gdy otworzono maleńką furtkę przy głównej bramie, trzy dziewczątka wychyliły główki, rozejrzały się i najbliżej stojącego żołnierza spytały:

— Czy można będzie ujrzeć królowę?

Ten zaś uśmiechnął się i rzekł:

— Zaprowadzę was! boć pani nasza nikomu nie odmawia dobrego słowa.

Dziewczęta ośmielone odpowiedzią rycerza, zaraz poweselały.

Szły też śmiało za prowadzącym wojakiem, aż stanęły przy namiocie królowej.

Jadwiga pozwoliła im wejść, a najstarsza z dziewcząt rzekła:

— Najmiłościwsza królowo, jestem córką starosty Bułata, uprosiłam go, żeby mi pozwolił pójść do ciebie i moją prośbę przełożyć.

— Mów więc, rzekła królowa. A Bułatówna rzekła:

— Uprosiłam ojca, żeby mi pozwolił do ciebie najmiłościwsza pani zanieść orędzie, — a że ojciec mnie bardzo miłuje, śmiał się i nie wierzył, że pójdę, więc rzekł:

— Jeżeli będziesz tak śmiała, że pójdziesz do królowej, to pozwolę wejść jej wojskom. I śmiejąc się, dał mi przepustkę.

— Użyłam fortelu, ale mam prośbę do ciebie, najmiłościwsza pani, — mówiła dalej Bułatówna.

— Jakaż to prośba? — spytała Jadwiga.

— Oto każ dla dziewcząt szkolę założyć.

— Co, twój ojciec chce szkoły dla dziewcząt? — spytała zdziwiona niepomiernie królowa.

— E, ojciec wcale szkoły nie chce! ale, że mnie wielce miłuje, to gdym mu o szkole mówiła, śmiał się tylko, a w końcu rzekł:

— No, jeżeli królowa na twoje głupie żądanie powie "dobrze", pozwolę wejść jej wojskom!

— Ależ, dobrze! dobrze! zawołała uradowana królowa. I tak się ucieszyła, że aż w ręce klasnęła, wołając:

— Będzie szkoła! — będzie!

A Bułatówna i jej towarzyszki również z radości w ręce klaskały.

Potem skłoniły się królowej i pędem strzały pobiegły do furtki, którą weszły.

— Bułatówna też zaraz przypadła do kolan ojca, wołając:

— Dobrze! dobrze! — królowa aż dwa razy rzekła dobrze!

Starosta porwał się z miejsca, rwał sobie włosy, tupał nogami ze złości, ale córka czepiała się jego rąk i nóg, wołając.

— Dałeś słowo ojcze, trzeba spełnić. Bułat rad nie rad, kazał bramy

Halicza otworzyć. Wojska nasze z królową i Tarnowskim na czele weszły do miasta.

Starszyzna Halicza -- dziwiła się bardzo, że starosta tak łatwo się poddał, — ale mieszkańcy byli z tego bardzo zadowoleni, mówiąc:

— Dobrze się stało, jak się stało!

— Nie było nam źle za Kazimierza Wielkiego, to i pod rządami jego wnuczki źle nam nie będzie!

Królowa spełniła wszystkie żądania Haliczan, zostawiając prawa, jakie dziad jej nadał. Jeno Bułat był wielce zafrasowany i chmurny.

Gdy zaś królowa po załatwieniu najpilniejszych spraw, poczęła się krzątać koło założenia szkoły dla dziewcząt, wszyscy oniemieli.

Podniesiono też krzyk ogromny wołając:

— Koniec świata! koniec świata! dziewczęta mają się uczyć czytać!

— To wszystko fortel starościanki, dodawali ci, co wiedzieli jak Bułatówna umiała podejść ojca.

Nie mniej królowa sprowadziła zakonnice Klaryski i dała początek szkole dla dziewcząt.

Z początku uczyła się w tej szkole tylko Bułatówna i dwie jej towarzyszki, powoli jednak coraz więcej chętnych przybywało.

Klaryski zaś sprowadzone do Halicza w 14 wieku przez królowę Jadwigę, istnieją dotąd i wciąż w swej szkole uczą dziewczęta bardzo pożytecznych rzeczy, a przedewszystkiem domowego gospodarstwa.

(1) Pieśń z wieku XIV.

Koniec wersji demonstracyjnej.

JENIEC KRZYŻACKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRZY CHWILE Z ŻYCIA KRÓLOWEJ ZOFII.

I

II.

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIĘKNY DZIEŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRAWDZIWY ANIOŁ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

"TRZEPACZKA"

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WYROK JANA III-go.

I.

II.

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZABAWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IMIENINY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĄŻĘ - BOHATER.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej