Aleksander Dumas

D' ARTAGNAN

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

EPILOG

D' ARTAGNAN

Aleksander Dumas

ROZDZIAŁ I

KRÓLOWA, ŻOŁNIERZ I ŁOTR

Drugi czwartek lipca roku 1630 zapisał się złotymi zgłoskami w historii starożytnego miasta Lyon. W dniu tym bowiem zjechał tu cały dwór królewski z Paryża i miasto przybrało szczytne miano drugiej stolicy Francji. Ludwik XIII i kardynał Richelieu, którzy bawili z armią w Sabaudii, wrócili do Grenoble, a królowe wraz z dworem przybyły do Lyonu. Paryż opustoszał, a wszelkie sprawy dworskie zawisły pomiędzy Lyonem i Grenoble, gdyż królowa matka, Maria de Medici sprawowała władzę regentki w czasie wojny, w której król uczestniczył.

Na południe od placu des Terreaux, pomiędzy Saoną z lewej i Renem z prawej strony wznosiły się mury klasztoru sióstr benedyktynek. Potężne budynki, po których został dziś jedynie refektarz, dyszały pełnią towarzyskiego życia; tłumy pięknych pań w różnorodnych kostiumach, rycerze w zbroi i służba snuły się tu od wczesnego rana do późnej nocy. Muszkieterowie strzegli bram. Zabrukowany dziedziniec roił się od pojazdów. Na rzece u stóp prześlicznego ogrodu, otaczającego klasztor, kołysały się złocone barki królewskie. Królowe zamieszkały u gościnnych sióstr.

W jednym z górnych pokoi, przy kominku, w którym ognistymi językami strzelały polana, siedziała kobieta z listem w ręku. Odczytywała go silnie podniecona. Pokój mimo gustownych draperii i pięknych kotar nad łóżkiem nosił cechy pewnej surowości i prostoty, tak nieodzownych w klasztorach. Kobieta mogła liczyć około trzydziestu lat, była więc w rozkwicie swej kobiecości. Ale jej piękne ciało, upudrowane hebanowe włosy i prześliczne ręce czyniły ją młodszą. Dumna twarz owiana była dziwnym smutkiem; majestat, jaki bił od niej, łagodziły uprzejmość i słodycz. Podczas odczytywania listu z jej pełnych życia oczu przebijała groza.

"Aczkolwiek przykro mi jest zakłócać Ci spokój, muszę Cię ostrzec. Pewna, że list ten dojdzie do twych rąk bezpośrednio, piszę otwarcie i proszę Cię o spalenie go po przeczytaniu.

W roku 1624, czyli sześć lat temu, niejaki Franciszek Thounenin był kuracjuszem w Dompt i tam sporządził testament. W następnym roku przewieziono go do Aubain w pobliżu Wersalu, dzięki staraniom mej rodziny, z którą był spokrewniony. Dwa lata temu Thounenin umarł w Aubain. Na krótko przed śmiercią, w czasie wizyty w Dompt uzupełnił testament dopiskiem. Kodycyl - zarejestrowano w Nancy wraz z oryginałem. Ów dodatek, napisany w obliczu śmierci, dotyczył pewnego dziecka. O kodycylu oczywiście nic nie wiedzieliśmy. Thounenin umarł wkrótce.

Dowiedziawszy się o dziecku, zajęliśmy się nim.

Testament został wykradziony z archiwum. Poszukiwania zarządzono natychmiast i wierzę, że dokument zostanie odzyskany i zniszczony. Wątpię, żeby sprawa ta mogła mieć jakikolwiek związek z Tobą. Jest mi bardzo trudno przedsięwziąć cokolwiek - śledzą mnie tu na każdym kroku, podejrzewają moich przyjaciół.

Jeśli możliwe, przyślij mi kogoś, komu mogłabym zaufać. Może nie będę miała już okazji swobodnego pisania do Ciebie, a przecież chciałabym informować Cię o wszystkim i ostrzegać o niebezpieczeństwach.

Zniszcz ten list. Adieu!

Maria"

Autorką listu była Maria de Rohan, księżniczka Chev-reuse, najzdolniejsza i nąjzaciętsza z wrogów kardynała. Kobietą, która odczytywała list, była Anna Austriacka, królowa Francji, najpiękniejsza i najbezsilniejsza z ofiar Richelieugo.

Po przeczytaniu królowa zmięła list i rzuciła go do kominka, a kiedy już tylko popiół został po zwitku papieru, wsparła głowę na ręce i utonęła w głębokiej zadumie.

Dobry Boże, co to wszystko ma znaczyć, o co właściwie im chodzi, jaki nowy cios gotują mi lub moim przyjaciołom? -szeptała Anna. W oczach zaświeciły łzy. I cóż ja biedna mam począć - kogo mam do niej posłać - komu mogę zaufać, skoro nie wolno mi widzieć nikogo na osobności, a i to za specjalnym pozwoleniem.

W tym momencie zapukał ktoś lekko do drzwi. Królowa wyprostowała się, otarła szybko łzy, opanowała wzruszenie. Do pokoju weszła Dona Estafania, jedyna z jej hiszpańskich dam dworu, która pozostała przy niej. Przybyła pokłoniła się nisko i rzekła:

- Wasza Królewska Mość, goniec oczekuje listów. Pani królowa matka prosi, byś własne, o ile są gotowe, razem wysłała.

- Leżą na moim biurku - odpowiedziała królowa. Domyślając się z oficjalnego przemówienia Dony Estafanii, że goniec oczekuje przy drzwiach, dodała. - Ów goniec... azali jest tu, pod ręką?

- Tak, pani. Jest nim pan d'Artagnan. Muszkieter.

- Ach... - szepnęła królowa zaskoczona - czekaj...

Na dźwięk wymienionego nazwiska twarz jej napłynęła krwią. Rumieniec ukrył się dyskretnie pod różem. Możliwe, że pamiętała to nazwisko, a może stanęły jej przed oczyma inne, lepsze dni, może wreszcie przeszyło ją wspomnienie o zmarłym Buckinghamie.

Czy jest sam? - zapytała naraz gwałtownie.

- Tak, pani.

- Proś go. Podaj mi listy. Zamknij drzwi i zostań przy mnie.

Za chwilę d'Artagnan klęczał u stóp królowej, pochylony nad wyciągniętą do niego ręką. Z nabożeństwem dotknął ją ustami. Królowa, uśmiechając się, patrzyła w szczerą twarz rycerza, tak bardzo jej oddanego.

- D'Artagnan, pan odjeżdża do Grenoble?

- Z listami do Jego Królewskiej Mości, Pani.

- Moje są gotowe. Proszę, podaj je, Dono Estafanio.

Królowa podane jej listy wręczyła muszkieterowi. D'Ar-tagnan pokłonił się i schował listy do kieszeni.

- Panie - zagadnęła królowa niepewnym głosem - czy zechciałbyś mi służyć?

D'Artagnan spojrzał na królową zdumiony.

- Moje życie do twych usług, pani zawołał jednym tchem.

- Wierzę ci oświadczyła królowa. Mam powód ku temu, by wierzyć. Posądzają mnie o szybkie zapominanie oddanych mi usług. Lecz d'Artagnan, ja tylko wydaję się zapominać o niektórych rzeczach. - Twarz królowej oblała się znów rumieńcem. - De Bassompierre oświadczył, że służy królowi, swemu panu, i twierdzi, że obowiązkiem szlachcica jest przenosić tę służbę ponad każdą inną.

D'Artagnan pochylił się. Oczy jego na chwilę zapłonęły.

- Pani odparł żywo. Bogu najwyższemu dzięki, że jestem d'Artagnan, a nie de Bassompierre! Marszałek służy królowi, zwykły szlachcic służy królowej. Jeżeli Wasza Królewska Mość posiada najmniejsze zlecenie dla mnie, błagam o nie. Uważam za największe szczęście swego życia być na Twych usługach. Jesteś dla mnie jedyną po Bogu.

Prawda świeciła w oczach młodego człowieka, szczerość przebijała w jego głosie.

- Ach, d'Artagnan! - westchnęła królowa. - Gdybyś ty był na miejscu pana de Bassompierre'a!

- Byłbym wówczas nieszczęśliwy, pani, gdyż on jest z armią, a nie tu.

Królowa spostrzegła znak przestrogi Dony Estafanii.

- Dobrze więc rzekła królowa. Zdjąwszy pierścień z palca, wręczyła go rycerzowi. Zabierz ten pierścionek do Dampierre, wręcz go pani de Chevreuse i powiedz jej, że ja cię posłałam. To wszystko. Ona powierzy ci ustnie pewne wiadomości dla mnie. Jedź, kiedy będziesz mógł, a skoro otrzymasz urlop, wracaj spiesznie. Jestem niezdolna pomóc ci w czymkolwiek, a gdybym próbowała, popadłbyś w podejrzenie.

- D'Artagnan ukląkł, pocałował podane mu palce królowej i wstał.

- Pani wyrzekł z prostotą moje życie, mój honor, moje całe przywiązanie należą do ciebie. Za zaufanie, jakie we mnie położyłaś, dziękuję.

- Za chwilę już go nie było. Królowa oparła się wygodnie w fotelu. Drżąc lekko na ciele, patrzyła wystraszonym wzrokiem na swą damę dworu.

- Ach rzekła półgłosem może postąpiłam nierozważnie. Może źle zrobiłam.

- Nie postąpiłaś źle, Pani, ufając temu młodemu człowiekowi zapewniała ją Dona Estafania. Jego uniform dowodzi jego męstwa, z twarzy jego bije przywiązanie do ciebie. Bądź spokojna, on pojedzie do Dampierre.

Królowa pochyliła głowę.

D'Artagnan, na którego czekał na dziedzińcu osiodłany koń, nie miał czasu, by pożegnać się z. Athoscm w kwaterze muszkieterów. Listy Anny Austriackiej i Marii de Medici były pilne. O ważności ich można było sądzić z tego, że powierzono je oficerowi-gwardziście, a nie zwykłemu gońcowi pocztowemu. Nie pozostawało więc nic innego, jak dosiąść konia i pędzić do Grenoble, gdzie stali na kwaterze król i kardynał. Było popołudnie. D'Artagnan miał dotrzeć do celu podróży na drugi dzień przed północą.

Pięć minut później opuszczał dziedziniec klasztorny, a dziesięć minut potem mijał bramy Lyonu.

Gdy znalazł się już w polu, rozmyślał nad ostatnio przeżytymi chwilami. Zdawało mu się, że kilka minut spędzonych w pokoju królowej było snem. Ależ nie, na dowód rzeczywistości miał pierścionek na palcu. Był to prześliczny szafir, okolony brylancikami To nie był pierścionek dla kawalera. Na piersiach nosił d'Artagnan szkaplerz., ofiarowany mu przez matkę na łożu śmierci. Jadąc, dobył go z zanadrza, umocował pierścionek na łańcuszku i wsunął wraz ze szkaplerzern z powrotem. Jako był rzekł, służba dla królowej była jedyną po Bogu.

„Urlop mi się należy - rozumował w duszy - muszę go otrzymać. Zabiorę ze sobą Athosa i pojedziemy do Dampierre. Jak cudownie wszystko się składa. I pomyśleć tylko, że widziałem ją na własne oczy, dwukrotnie pocałowałem jej rękę, patrzyłem w jej oczy i co najważniejsze, pamiętała o mnie! Że też nie zapomniała. O, ty przeklęty kardynale, tak prześladować anioła z nieba".

D'Artagnan jechał nie bacząc na nic, co się wokół niego działo, jechał w ekstazie wspomnienia tak bliskich chwil szczęścia. Francja wojowała z cesarstwem - z Hiszpanią, Włochami i Sabaudią, jednym słowem ze wszystkimi państwami, które tworzyły cesarstwo Habsburgów. Richelieu i król po walnym zwycięstwie nad Sabaudią wrócili do Grenoble. Obydwie królowe sprowadziły dwór do Lyonu. Ludwik XIII usiłował ściągnąć matkę do Grenoble, by ewentualnie pogodzić ją z kardynałem. Dumna Maria de Medici odmówiła prośbom króla i odmowę tę wiózł właśnie d'Artagnan do króla.

Ponieważ d'Artagnan zmieniał konie na każdej stacji pocztowej, nie oszczędzał ich bynajmniej. Mimo to pośpiech jego był tamowany, a to z powodu błotnistych dróg. Jedyną pociechą dla niego była myśl, że inni na jego miejscu nie osiągnęliby większej szybkości.

Zmrok następnego dnia zastał rycerza o blisko pięć mil od celu podróży. Ostatnia stacja pocztowa nie dopisała mu wypoczętym koniem i musiał jechać dalej na dobrze już przemęczonym wierzchowcu. Biedne zwierzę opadało z sił gwałtownie. D'Artagnan nie zrażał się tym wielce i, poklepując kark konia, dogadywał głośno: „Zdechnij, jeśli już taka twoja wola, ale dowieź mnie do Grenoble przed północą".

Blady księżyc rzucał smugi srebrzystego światła na ciemne wody rzeki Lizery, wdzierał się pomiędzy przydrożne drzewa i rysował fantastyczne cienie na drodze, owitej w tumany kurzu. Droga wiła się serpentyną w górę lub spadała w dół, wreszcie ginęła wyciągniętą linią w lesie. Na jednym z zakrętów jeździec, poczuwszy, że koń pada formalnie z nóg, szarpnął uzdę, jak gdyby chciał go podtrzymać. Dogorywające zwierzę wydało przeraźliwy jęk i utwierdziło rycerza w przypuszczeniach, że są to już ostatnie chwile jego żywota.

Naraz rozległ się strzał z pistoletu, a w kilka chwil później głośniejszy z rusznicy. W ślad za tym rozdarł powietrze okropny krzyk człowieka.

D'Artagnan chwycił za broń i byłby niewątpliwie pospieszył na pomoc, gdyby koń nie odmówił posłuszeństwa. Snadź zwierzę dobywało ostatnich sił, by utrzymać się na nogach. Tymczasem na miejscu wypadku kilka głosów ludzkich nawoływało się i po chwili słychać było tętent kopyt końskich.

„Bandyci - rozumował d'Artagnan - najwidoczniej napadli kogoś przede mną."

Wyczerpany do cna koń uszedł jeszcze kilka kroków i stanął. Nogi mu się rozsuwały, łeb opadał ku ziemi. Jeździec zeskoczył z siodła i skierował kroki w stronę, skąd dochodziły jęki konającego. Domyślał się, że osobą swą wystraszył bandytów. Na pobliskim pagórku dojrzał w świetle księżyca rozciągniętą postać człowieka. Obok stał koń, z zaciekawieniem śledzący zbliżającego się rycerza.

Ranny był nieprzytomny. D'Artagnan pospieszył ku niemu, puścił z zaciśniętej ręki lejce i delikatnie podniósł jego na wpół martwą głowę. Kula przeszyła ciało nieszczęsnego podróżnika, jego ubranie zbroczone było krwią. Nie było dla niego ratunku - umierał. Jasne światło księżyca pozwoliło muszkieterowi przypatrzyć się bliżej twarzy napadniętego. Nie bez obrzydzenia dopatrzył się d'Artagnan w rysach konającego brutalności i fałszu.

„Lokaj w ubraniu swego pana - wypowiedział półgłosem albo łotr".

Widać, głos ludzki dotarł do mózgu nieprzytomnego, gdyż po chwili otworzył oczy i wlepił je w muszkietera. Wargi się lekko poruszyły.

„Odkryłem wszystko - silił się mówić głośno - wszystko! Bassompierre - du Vallon ów fałszywy ksiądz d'Herblay -dowody. Dokument wysłano na przechowanie do Londynu - za lydzień będzie w Paryżu - mamy wszystko, wszystko. A ponad wszystko ona, ona, sama..."

Ledwo dosłyszalny głos umilkł. D'Artagnan zerwał się na równe nogi z przerażeniem.

„Du Vallon - Porthos"! - zakrzyknął - „d'Herblay Aramis"! Cóż to ma znaczyć? Czy ja śnię?

W tej chwili umierający chwycił go kurczowo za nogę, jak gdyby próbował wstać. Przedśmiertnym wysiłkiem zawołał czysto i głośno:

Ojcze Józefie, powiem wszystko. Betstein jest opiekunem dziecka. Fałszywa metryka była sporządzona przez księdza Thounenina. Dziecko jest w klasztorze benedyktynów w St. Satorin. Przeor ma pierścień -- ja postarałem się o duplikat. Ja mam list od d'Herblaya - on został raniony, du Vallon jest zabity - zabrał papiery. - Jego Eminencja musi wiedzieć poślij Montforge'a do Paryża - do Paryża...

Ranny osunął się na ziemię, zakaszlał ciężko, charczał i uspokoił się. W sekundzie oprzytomniał. Spojrzał dzikim wzrokiem na klęczącego nad nim.

- Gdzie jestem? zawołał. - Kto ty jesteś?

- Jestem d'Artagnan, porucznik...

- O Jezu! krzyknął leżący i wyzionął ducha. D'Artagnan powstał. W jednej ręce trzymał złoty sygnet z obcymi mu znakami, w drugiej dwa listy i paczkę zalakowaną kilkoma pieczęciami. Przypatrzył się pieczęci bliżej - była to pieczęć, używana przez Aramisa.

Aramis - Porthos! Oszołomiony tym wszystkim, co słyszał, d'Artagnan oglądał listy. Jednego nie mógł odczytać, ale rozpoznał drobny, wycyzelowany charakter pisma Aramisa. Drugi, krótki, napisany był dostatecznie wielkimi literami, że można go było z łatwością przeczytać. Musiała go pisać osoba bardzo zdenerwowana. Kilka słów pokrywało cały arkusz:

Panie l'Abbe d'Herblay!
Nie pisuj do mnie więcej. Nie odwiedzaj mnie. Nie myśl o mnie. Dla Ciebie umarłam na zawsze.

Maria Michon

„Co u diabła!" - zawołał d'Artagnan. „Maria Michon, wszak to miłość Aramisa, a więc ni mniej ni więcej tylko Chevreuse! Do kaduka! Co też ja tu za odkrycia porobiłem?"

D'Artagnan zbladł jak śmierć, kiedy przypomniał sobie słowa umierającego: Porthos nie żyje - Aramis jest ranny. Athos otrzymał list od Aramisa przed miesiącem. Aramis był wówczas w drodze do Lotaryngii w celach nieznanych. Porthos wystąpił z wojska, ożenił się i zamieszkał gdzieś na prowincji.

Zatopiony w rozmyślaniach d'Artagnan darł w drobne kawałki list Marii Michon i rzucał je w powietrze.

Zapieczętowany pakiet schował do kieszeni - należy go zniszczyć. List zaczął studiować ponownie, ale bez rezultatu -wsunął go również do kieszeni. Pierścień włożył na palec.

„Ciekawe"! - rozmyślał podrażniony - ,Jaką tajemnicę zabrał ten szpieg do grobu? Bassompierre, największy pan we Francji, kochanek tysiąca kobiet - mój biedny, głupiutki, ale uczciwy Porthos - mój krewki, przebiegły intrygant Aramis? I ona - samiuteńka - co ten łotr miał na myśli?"

Nagle przyszła mu do głowy straszna myśl. A może zmarły był jednym ze szpiegów milczącego kapucyna, sekretarza Richelieugo? Człowieka, który zorganizował cały system szpiegowski, bez którego porady Richelieu rzadko kiedy działał. Jego szara eminencja, ojciec Józef le Clerc, pan na Tremblay'u.

- Ona sama - powtórzył d'Artagnan, przypisując tym słowom coraz większe znaczenie. - A ponad to wszystko - ona sama. - Ton, w jakim słowa te były wypowiedziane, więcej mówił, aniżeli same słowa; co on odkrył? O kim on mówił? Co to za dziecko? Kim jest Betstein? D'Artagnan otarł z czoła zimny pot. W każdym razie mówił prawdę - on sam poczynił odkrycia w objęciach śmierci.

Muszkieter rozejrzał się wokół i skierował kroki do swego wierzchowca. Biedne zwierzę stało w tej samej pozycji z rozkraczonymi nogami i łbem przy ziemi. W dalszym ciągu konało. D'Artagnan dobył z torby przy siodle pisma królewskie, wsunął pistolet do pochwy i ruszył do konia zmarłego szpiega.

Wspaniały koń - zauważył. - Najwidoczniej jest to jeden z cudów Opatrzności, o których księża tak często mówią. Ten łotr zginął z ręki innych łotrów w stosownej chwili - kiedy mój koń odmawiał służby. Tak, usadowimy się na siodle i postaramy się, by listy mimo wszystko doszły do rąk króla o północy. Opatrzność bardziej sprzyja dziś Ludwikowi XIII, aniżeli jego ministrowi wojny, przemiłemu Richelieumu.

D'Artagnan dosiadł konia, przekonał się jednak, że poprzednik miał dłuższe nogi, trzeba więc było podciągnąć strzemiona.

- Teraz - mówił, do siebie, poprawiając strzemiona gdyby dobry Athos był na moim miejscu, uznałby za swój obowiązek pospieszyć ze słówkiem do szarej eminencji. Byłoby to bardzo grzecznie i z mojej strony tak postąpić - ale co u licha zawiera list od Aramisa? Nie wygląda mi to na mądrego Aramisa, by powierzał swój kark otwartemu listowi. Dlaczego imię Porthosa jest łączone z nazwiskiem Bassompierre'a? Najbardziej tajemniczym jest mi ów Betstein; kryje on to dziecko, pielęgnuje i jaki to ma związek z przeorem benedyktynów? Niewątpliwie Richelieu odpowiedziałby mi na te wszystkie pytania, ale dla świętego spokoju poszukam odpowiedzi gdzie indziej.

I znów przyszły mu na myśl te znamienne słowa: „a ponad wszystko ona - ona sama!" Odnosił wrażenie, że umierający mówił o kobiecie wysoko postawionej. - E, za daleko się posuwam! - zgromił się d'Artagnan. Zresztą we Francji są dwie królowe. Na pewno sprawa wikła się około jakiejś nowej intrygi Bassompierre'a? Intrygi jego dotyczyły przeważnie wielkich domów i powstawały na tle licznych wyznań miłosnych. Przyszedłszy do takiej konkluzji, muszkieter poweselał.

- Wielki Boże - zawołał głośno - przypisuję zbyt wiele drobnostce. Rzucił jeszcze raz okiem na trupa, przeżegnał się i chwyciwszy konia za lejce, odetchnął z wyraźną ulgą. - Gdybyś tak słów parę dodał do swych rewelacji, mój dobry łotrze! Dziękuję ci zresztą i za to - twoja tajemnica u mnie niby w grobie. - Bywaj! A teraz do Grenoble!

Spiął konia ostrogami i zginął w zamieci kurzu.

ROZDZIAŁ II

DOWÓD, ŻE ANI KRÓL, ANI MINISTER NIE RZĄDZĄ FRANCJĄ

Latem roku 1630 cała Francja tarzała się w wojnie, zdradzie i zamieszkach cywilnych.

Faktem było niezbitym, że Rochelle padła, że protestanci byli zgnieceni, że Anglii podyktowano warunki - ale to należało już do dnia wczorajszego. Dziś Richelieu prowadził wojska w Sabaudii do zwycięstwa nad cesarstwem, a mimo to sam stał nad przepaścią. Z wewnątrz kraju parły wichry, by go zepchnąć w tę przepaść.

Kardynał odkrył taki stan w chwili, kiedy się dowiedział, że najzaciętsi wrogowie kraju znajdują się w jego granicach.

Ludwik XIII, syn Henryka z Nawarry, został mianowany królem. Maria de Medici, wdowa po Henryku nie mogła zapomnieć o tym, że mąż jej był rzeczywistym władcą Francji. Armand du Plessis, prawdziwy rządca Francji, uważał, że Francja powinna rządzić Europą. Tu więc był trójkąt o bardzo różnych od siebie ścianach.

Ludwik był królem złym i zazdrosnym, lecz ambitnym dostatecznie, by urobić sobie przydomek Sprawiedliwego. Bał się osobistych sił Richelieugo jako człowieka, a powierzył rządy Richelieumu jako kardynałowi. Nie zawahał się na chwilę mianować kardynała głównym dowódcą wojsk. Drżał przed matką, nienawidził brata, księcia Orleanu, nie ufał otaczającym go dygnitarzom - uznał przy tym za stosowne zepchnąć odpowiedzialność za rządy na mocniejsze ramiona. Królowa matka nie cierpiała kardynała z duszy i serca. Nienawidziła go, ponieważ odebrał jej wpływy nad królem, ponieważ zawiódł wojującą armię do jej ukochanej Italii, ponieważ sprawował rządy tak dobrze, jak ona źle to czyniła, wreszcie dlatego, że on był Richelieu, a ona Maria de Medici. A co najbardziej ją bolało, to to, że ona właśnie utorowała mu drogę z gminu do świetności. Otoczenie jej przeto składało się z zapamiętałych wrogów kardynała, z książąt krwi i najdostojniejszej szlachty Francji.

Richelieu spostrzegł, że jego stanowisko się chwieje. Zwyciężył matkę, zmaltretował królową, Annę Austriacką, zmiażdżył rodzinę Vendome'ów, zniszczył Hugenotów i wygnał Chevreuse'ów. Był zwycięzcą - ale nie był panem sytuacji. Powstrzymał wprawdzie burzę zawiści i nienawiści, ale rozproszkowane siły wrogów gromadziły się ponownie.

Największą siłą Richelieugo był fakt, że nikt nie był w możności zmierzyć i określić jego władzy. Książęta posiadali ziemię, bogactwa i rangę, wielka szlachta cieszyła się władzą, książę Orleanu, następca tronu, był nietykalny, a Richelieu miał tylko zwykłego śmiertelnika, kapucyna. Ten to ojciec Józef był zaufanym sekretarzem kardynała, a brat jego Karol du Tremblay sprawował rządy w Bastylii.

Ów braciszek był jedynym człowiekiem we Francji, który nie pragnął niczego, nie przyjmował nagród ani się o nie nie ubiegał. Służył kardynałowi i uważał to sobie za wielki zaszczyt i honor. Nie czyniono nic we Francji bez jego zgody i we wszystkim posługiwano się jego radą. Minister polegał na jego dyplomacji, kardynał na jego mądrości, generał - na jego znajomości ludzi i wojska. Dygnitarz w szacie kardynalskiej opierał się na człowieku w skromnym habicie zakonnika.

W kwaterze Richelieugo w Grenoble ci dwaj ludzie prowadzili żywą rozmowę.

Ojciec Józef, który spowodował oblężenie Rochelle, który napisał obszerne dzieło o Machiavellim i który był ostoją swego pana, należał do ludzi wysokich i barczystych, na twarzy nosił ślady ospy. Niegdyś włosy jego były rude, dowiedziawszy się jednak, że król nie znosił tego koloru, przed trzydziestym rokiem życia posiwiał jak gołąbek. Jego małe, mądre oczy kryły w sobie wiele ognia.

Richelieu o bardziej imponującym wyglądzie znajdował się u szczytu swej męskości. Był przystojny, doceniał tę wartość mężczyzny i korzystał z niej w pełni; był dumny i dumy tej, niby maski, w potrzebie używał, a ponad wszystko, był wyjątkowo bystry, szybko się orientował i dowiódł tych zalet w stosunku do swego sekretarza. W stosunek ten, dzięki jego przezorności, nie wkradł się nigdy cień nieporozumienia. W tej chwili w rozmowie z zakonnikiem - wszystkie jego arystokratyczne cechy znalazły pełne zastosowanie. Jego przenikający wzrok, utopiony w braciszku, był niespokojny, a nawet melancholijny.

- Mój przyjacielu i ojcze - mówił kardynał - wydaje mi się, że sytuacja jest zbyt groźna, bym nadal pozostawał z dala od Paryża. Królowa nie dała nam następcy tronu, intrygi dojrzały, król nalega, abym przybył do armii. Najlepiej uczynię, gdy podam się za chorego, oddam dowództwo Crequy'owi lub Bassompierre'owi i wrócę do stolicy.

Ojciec Józef przywykł już do nagłych decyzji kardynała.

- Doskonale, Wasza Eminencjo, doskonale! - przyklasnął kardynałowi swym suchym, flegmatycznym głosem. - Spowiednik króla pisze, byś tak uczynił. Myśl ta jest bodaj najlepsza. Tylko niestety, że wprowadzenie jej w czyn nie posunęłoby spraw Francji naprzód.

- Czy zatem interesy Francji domagają się usunięcia mnie z krzesła ministerialnego?

Zakonnik, który pisał coś w tej chwili, odsunął papiery, złożył obydwie ręce na biurku i wpatrzył się w kardynała.

- Najwidoczniej Wasza Eminencja był zbyt zajęty pracami w polu, by pomyśleć i o innych sprawach. Czy mogę się wypowiedzieć?

- Mów, kaznodziejo! - Uśmiechając się, Richelieu usiadł.

- A więc - zabrzmiał niewzruszony, nieugięty głos kapucyna. - Rozpoczynając wojnę przeciwko Domowi Austriackiemu, jak postąpiliśmy teraz, Wasza Eminencja podjął nitkil polityki, uprawianej wówczas kiedy zmarł Henryk IV. Bardzo dobrze! Osobiście uważam, że dobro Francji wymaga, byś pozostał na swym stanowisku. Oto moje argumenty.

Richelieu pochylił lekko głowę w stronę kapucyna, jak gdyby z góry aprobował jego motywy.

- Ci, którzy by Waszą Eminencję złożyli z urzędu - obie! królowe i pewne domy w kraju są większymi wrogami Fran-cji, aniżeli nieprzyjaciele zewnętrzni. Tak jak książę de Rohan, przekładają oni własne interesy ponad interesy Francji. Staje się jasne, że Francja nie może być nadal państwem podzielonym na wrogie sobie obozy.

- O ile oczywiście ci wrogowie mogą Francji zaszkodzić.

- Mogą. Jedna bitwa przegrana, jedno cofnięcie się armii pod dowództwem Waszej Eminencji będzie sygnałem dla wrogów do działania.

- Możliwe - odrzekł Richelieu - gdyby takie niebezpieczeństwo groziło.

- Niestety, w przeciągu dwóch miesięcy tak się stanie. Kardynał spojrzał na zakonnika przerażony.

- Casale jest oblegane przez wojska cesarskie ciągnął ojciec Józef - nasze rezerwy są niedostateczne; miasto musi wpaść w ręce wroga. To będzie poważnym ciosem dla Francji, a jeszcze większym dla Waszej Eminencji. Pewna myśl powstała w mej głowie zakonnik dotknął ręką pliku papierów i na niej zbudowałem plan do waszej aprobaty.

Mów rzekł Richelieu ucho często mniej zwodzi od oka.

Dobrze więc. Francuzi zapomnieli o tym, że w przyszłym miesiącu Cesarski Sejm zbierze się w Ratyzbonie.

- Wiem o tym - kardynał poruszył się rozmyślnie. Według prawa nie wolno cesarzowi zawierać pokoju bez zezwolenia Sejmu.

- Pokoju? Kto mówi o zawarciu pokoju? - zawołał głośniej kardynał.

- Rzecz godna zastanowienia, Wasza Eminencjo. Jestem przekonany, że cesarz zawarłby natychmiastowy pokój z Francją, gdyby projekt taki wysunięto należycie przed Sejmem. Zaznaczam: gdyby go przedstawiono należycie.

- Tak myślisz - wtrącił Richelieu oschle - Sejm odmówi.

- Otóż to, chodzi o to, by nie odmówił. Myślałem także o Gustawie Adolfie, który jest najzaciętszym wrogiem Austrii...

Kardynał uniósł się:

- Arcyheretyk! Arcywróg Świętego Kościoła!

- I arcygenerał w całej Europie - dodał spokojnie kapucyn. - Gustaw Adolf dałby chętnie posłuch traktatowi przyjaźni z Francją, oczywiście gdyby i tu projekt przedłożono należycie. Wynik byłby taki: Francja zawiera pokój z Austrią z jednej strony, a z drugiej traktat z najgorszym wrogiem Austrii.

- I co zyskuje? - zapytał Richelieu. Kardynał wiedział, że czterech sekretarzy ojca Józefa utrzymuje stały kontakt nie tylko 7. politycznymi i religijnymi sprawami Europy, ale całego świata.

Czas, by uporządkować jej wewnętrzne sprawy. Upokarzający odwrót wojsk będzie unikniony. Pod koniec lata minister będzie w Paryżu i bynajmniej nie za wcześnie dla dobra kraju. Jego Królewska Mość upiera się, by stanąć na czele wojsk. Zdrowotny stan armii jest zatrważający. Wojsko jest formalnie dziesiątkowane przez febrę i inne zaraźliwe choroby.

- Ach! - kardynał zmarszczył brwi - Ach, gdyby król umarł!...

- Niech Bóg zachowa! Wówczas rządziłby krajem jego brat.

Richelieu uśmiechnął się niedwuznacznie. Książę Orleański na tronie - to kardynał Richelieu w Bastylii.

- I wszystkim tym możliwościom dałoby się zapobiec? -cedził minister przez zęby.

Dzięki zwróceniu baczniejszej uwagi na sejm.

- Król nigdy by się na to nie zgodził.

- Pozwól, Wasza Eminencjo, królowi dowodzić wojskami w Sabaudii, a zgodzi się na wszystko. Oprócz tego wpływ; królowej Anny Austriackiej będą nam w tym pomocne.

Richelieu zamyślił się na chwilę. Roztrząsał dobre stron; rady kapucyna, aczkolwiek wiedział, że jakikolwiek pokój Austrią nie może być korzystny. Pokój z cesarzem byłby zewnętrznym pokojem dla Francji.

Taki pokój nie mógłby trwać długo wypowiedział półgłosem.

- Monseigneur, niech trwa tylko do wiosny. Słusznie.

- A jeszcze i to trzeba mieć na uwadze, że nikt we Francjil nie uwierzy, żeby pokój można było osiągnąć. Osiągnąć go może tylko właściwy człowiek.

Przyznaję ci słuszność. Tym człowiekiem jest Bassompierre. Wszak był ambasadorem w Hiszpanii i Anglii. Jest przy tym bogaty, popularny i pełen najwyższych zalet. Kochają go wszyscy i wszędzie...

- Bardzo go kochają - poprawił kapucyn zgryźliwie wywołując uśmiech na twarzy kardynała. Bassompierre był nieraz rywalem Henryka IV. Jeżeli księżniczka de Chevreuse sprowadzała na bezdroża książęta, Bassompierre czynił to samo z królowymi.

- W istocie, Bassompierre jest oddany krl lowej matce -zaczął Richelieu powoli - i...

- Jest drugim kapitanem Francji, podczas gdy Wasza Eminencja jest pierwszym.

- Nie jest przy tym ambitny. Wywiązałby się z zadania świetnie.

-  Bardzo, Monseigneur, tym bardziej że jest potajemnie ożeniony z księżniczką de Conti.

- Co?

Richelieu zerwał się z fotela i spojrzał badawczo na zakonnika.

- Siostra Guise'ów? Niemożliwe! Ożeniony potajemnie?

- Z księżniczką, która kilka lat temu wydała mu synka na świat.

Minister usiadł ponownie. Otwierało się przed nim morze domysłów. Bassompierre, marszałek Francji, który drwił sobie z tytułu księcia i księstwa i był zadowolony z rangi naczelnego dowódcy szwajcarskiej gwardii, który czuł się szczęśliwy, będąc największym hazardzistą, kochankiem i trwonicielem pieniędzy, ten Bassompierre... Biada jeśli ten człowiek będzie nadal szczęśliwy.

Faworyt króla, oddany obydwom królowym, a niezależnie od tego cieszący się zaufaniem kardynała, marszałek Bassompierre był pierwszym i najpotężniejszym kawalerem Francji, trzymającym się z dala od wszelkich intryg i spisków. Lecz teraz, kiedy ożenił się z siostrą księcia de Guise - wszystko się zmieniło. Stale go podejrzewano. Książęta przeciągnęli go na swoją stronę.

- Bassompierre - odezwał się ojciec Józef - posiada w swym domu sześć kasetek z listami. Z kluczami od tych kasetek nie rozstaje się nigdy. To jest ciekawe, Monseigneur. Marszałek jest Lotaryńczykiem o bardzo znacznych wpływach. Wprawdzie nie był nigdy ambitny, ale też i nie obawiano się o niego. Ale teraz...

- Ale teraz... - powtórzył Richelieu. - Tak, rozumiem to dobrze. Któż więc teraz może jechać do Ratyzbony? Kto posiada na tyle sprytu, by zwieść niemieckich książąt, poigrać z nimi i owinąć ich wokół swych palców?

- Decyzja zależna jest od Waszej Eminencji, jeśli wybór spotka się z Waszym uznaniem...

Richelieu obrzucił zakonnika bystrym wzrokiem.

- Pokój musi być zawarty?

- Za każdą cenę, Monseigneur.

- Dobrze więc. Ty pojedziesz.

Ojciec Józef przybrał minę wielce zdziwionego.

- Monseigneur, naigrawasz się ze mnie. Ja, w tym skromnym habicie mam się pokazać pomiędzy książętami, elektorami, ambasadorami i innymi wielkościami? Nie, nie! Jesten zbyt małym człowiekiem dla tak wielkich obowiązków.

Charakterystyczną cechą kardynała było, że słuchał tego człowieka do końca jego przemówienia, ważył jego rady i sądy i aprobował jego odkrycia - by po chwili samemu opanować sytuację i w mig decydować.

Rewelacyjna wiadomość o małżeństwie Bassompierre'a a księżniczką de Conti poruszyła go, zaalarmowała i przeraziła, Że Bassompierre był kochankiem księżniczki i że powiła mu syna, nie miało dla niego znaczenia. Ale, że marszałek połączył się z domem Guise'ów, znaczyło wszystko. W mgnieniu oka dojrzał niebezpieczeństwo, jakie mu zagrażało. Trzeba zapomnieć o wszystkim innym; należy odłożyć sprawy państwa na bok i zająć się własnymi wewnątrz kraju.

Richelieu orientował się doskonale w misji, jaka przypadła wysłańcowi do Ratyzbony. Wysłańcem mógł być jedynie wytrawny, doświadczony kuglarz, w przeciwnym razie przegrana nieunikniona. Niemieccy książęta, którzy marzyli o zgnieceniu Francji, nie będą tacy skorzy do zawarcia pokoju. Nie będzie nim również Ludwik XIII, któremu się śniła władza Henryka IV. Richelieu mógł zająć się sprawami na miejscu, we Francji - wysłańcem do Ratyzbony musi być drugi Richelieu.

- Dość tego - zawołał kardynał. - Mój przyjacielu, pojedziesz do Ratyzbony. Bulart de Leon, obecny ambasador w Szwajcarii będzie posłem, a ty jego pomocnikiem.

- Wedle życzenia Waszej Eminencji - odpowiedział z uległością kapucyn.

Na myśl o intrydze, jaka miała się przewinąć pomiędzy jego palcami w Ratyzbonie, oczy kapucyna zapłonęćy ogniem. Ten człowiek, który z łatwością przeglądał ludzi na wskroś i czytał ich myśli, nie mógł się spodziewać większej okazji w życiu. Zakpić sobie z niemieckich książąt - oto rozkoszne zadanie.

A traktat z Gustawem Adolfem?

- Również w twoich rękach - wyrzekł Richelieu niecierpliwie. - Chodź! Czekają cię tygodnie, a może miesiące pobytu w Ratyzbonie. Musisz odjechać natychmiast, pozyskam dla ciebie wszelkie uprawnienia i pełnomocnictwa. Na szczęście Bulart de Leon znajduje się teraz w Lyonie na królewskim dworze. Musimy posłać po niego. Ale... ale...

Minister nie dokończył zdania. Pogrążył się we własnych myślach i smukłymi palcami wypukiwał takty na poręczy krzesła. Czynił to zawsze, kiedy znalazł się w obliczu groźnej chwili. Nie wiadomo skąd, ale chwila ta musiała nadejść. I zostać tak samemu z plejadą ukrytych wrogów, czyhających na każdą okazję, by go utrącić. Rozstać się z człowiekiem, który aresztował marszałka d'Ornano, pokrzyżował plany księcia Orleańskiego, wykrył spisek Chalaisu i był jawnie oskarżony o zamordowanie Buckinghama. Jak można się rozstać z takim człowiekiem w tej chwili?

Kiedy Richelieu zbudził się z zadumy, decyzja jego była już ustalona.

 - Mój przyjacielu - raz jeszcze w jego oku błysnęło złowrogie światełko - wszystko polega na Ratyzbonie. Wszystko spoczywa w twoich rękach. Otrzymasz pełne prawo podpisywania w imieniu Francji. A co się tyczy spraw tutaj... no! W każdym razie jedna rzecz jest załatwiona. Przejdźmy do innych. Jaka jest twoja rada?

- Najprostsza w świecie. - Żywe oczy braciszka, pełne tryumfu, naraz zmalały, stały się myślące, przenikliwe. Spokojny, zimny głos nie zdradzał żadnych emocji. - Jedna tylko osoba może pozbawić ministra teki.

- Oczywiście.

- I nie król może to uczynić. Jeśli będzie taka konieczność, Wasza Eminencja tylko sam może podać się do dymisji.

- Zrozumiałe.

- Król musi jasno zdawać sobie sprawę, że jego siła polega wyłącznie na Waszej Eminencji. Poza tym należy zawrzeć przyjazne stosunki z królową matką.

- Niemożliwe. Maria de Medici będzie mnie nienawidzić do końca życia.

- Należy wrogów miłować. Ona wiele może, ponieważ druga królowa jest z nią związana - królowa Francji. Austriaczka i Włoszka złączyły się przeciw Waszej Eminencji.

Iskra bólu przeszyła oczy Richelieugo. Upokorzył królową Francji, poniżył Annę Austriacką - lecz kochał kobietę.

- Maria de Medici jest oparciem wszystkich moich wrogów - mówił powoli. - Ona chciałaby ujrzeć Gastona Orleańskiego na tronie. Jak długo ci żyją...

- Gaston jest chciwy głupiec - wtrącił ojciec Józef chciwy na łapówki.

- Ale nie Maria de Medici. Jej nie zdobędzie się niczym.

- Czego nie można zdobyć, trzeba złamać - zawyrokował kapucyn. Kardynał spojrzał na niego uważnie, wyczekująco. - Ludwik nie kocha swojej matki, lecz się jej obawia. On nie kocha swej królowej, lecz jej słucha. Wasze bezpieczeństwo wymaga dwóch rzeczy: po pierwsze odsunąć królową matkę od królowej Francji, po drugie uwolnić króla od wrogich Waszej Eminencji popleczników. Marię de Medici można skazać na banicję, lecz Annę Austriacką...

Richelieu podniósł głowę, wzrok jego był surowy.

- Na jakie plany ty się ważysz? - zapytał ostrym, gniewnym głosem - ktokolwiek mówi o królowej Francji...

- Mówi o kobiecie, Monseigneur - dokończył zakonnik i dodał - która was nienawidzi.

Na chwilę zapanowała grobowa cisza. Richelieu walczył ze sobą, ostatnie wyrazy zakłuły go boleśnie. Kardynał wiedział,] że za tą poradą kryje się coś zdecydowanego, definitywnego.

- Kobiety, która nienawidzi - powiedział smutnie - nie można łatwo udobruchać.

- Można ją jednak pozbawić możliwości szkodzenia, teraz lub później.

- Hę? - kardynał spojrzał od niechcenia na braciszka i jedną chwilę utopił w nim wzrok. Później dał znak swej zgody.

Inny człowiek byłby się zawahał, ale ojciec Józef wypełnił rozkaz.

- Wasza Eminencjo, przypadkowo zwrócono moją uwagę na królewski klasztor benedyktynów w St. Saforin - mówił spokojnym głosem. - Przeorem tego klasztoru jest niejaki Don Lawrence z rodziny Lynesów, idealny człowiek, bardzo dyskretny. Kiedy de Bassompierre był ambasadorem w Anglii, Don Lawrence towarzyszył mu jako osobisty kapelan. To, jeśli Wasza Eminencja raczy sobie przypomnieć, miało miejsce przed zdobyciem Rochelle, kiedy książę Buckingham jeszcze żył.

Na dźwięk tego nazwiska twarz Richelieugo pobladła. Przed nim zdawał się wyrastać duch Buckinghama. Elegancki, dumny i nierozważny człowiek, który skazywał na zatracenie wszystkich i wszystko, czego się dotknął. Minister zrobił ruch, jak gdyby egzorcyzmował zjawisko. Okropny wzrok, jakim przeszył ojca Józefa, zniewoliłby księcia do drżenia przed nim, ale książę miałby coś do stracenia, ojciec Józef nie miał nic.

Bądź ostrożny, mój przyjacielu - szepnął kardynał - nie lubię słuchać czczych domysłów...

- Monseigneur - odparł niewzruszonym głosem kapucyn ja mam tylko fakty do ofiarowania. Jeśli człowiek mówi prawdę - reszta należy do Boga. Jeśli życzycie sobie, bym milczał...

- Mów!

Ojciec Józef położył rękę na pliku zapisanych papierów w welinowej teczce.

- Wypowiadam tylko prawdę tu wypisaną, Wasza Eminencjo. Domysły pozostawiam Warn. Imprimis Don Lawrence jest przeorem w St. Saforin, gdzie znajduje się szkoła dla dzieci arystokracji wiejskiej. W tej szkole jest chłopczyk w wieku czterech lat. Przywiózł go tam przed rokiem lokaj, którego pan zostawił większą sumę pieniędzy na wychowanie dziecka i przyrzekł dowiadywać się o niego od czasu do czasu. Wszelkie wiadomości dotyczące chłopca są kierowane do Betsteina pod adresem jubilera przy rue Gros w Paryżu. Na ustach kardynała zaigrał uśmiech.

- Trzeba przyznać - zauważył z pewną ironią - że de Bassompierre troszczy się o owoce swoich miłostek.

- Nie powiedziałem, że de Bassompierre troszczy się o wszystkich - podkreślił kapucyn. - Stwierdzam tylko fakty Wasza Eminencjo. Teraz muszę przypomnieć Warn o innym wydarzeniu. W nocy 8 października 1626 roku de Bassompierre, naówczas ambasador w Londynie, złożył potajemnie wizytę w pałacu Yorków, gdzie mieszkał książę de Buckingham. Udał się sam bez straży i świateł i pozostał przez długi czas w rozmowie z księciem.

Richelieu milczał przez chwilę, jak gdyby szukał znaczenia tych słów pomiędzy wierszami.

- Zbiór faktów, kochany ojcze Józefie, nie wydaje się mieć wielkiego związku.

Kapucyn przytaknął głową.

- Niewątpliwie, Wasza Eminencjo. Lecz wróćmy do chłopca. W spisie imię jego brzmi: Raoul d'Aram. Pochodzenie nieznane. Na ubranku jego widnieją pewne znaki, dzięki którym wyśledziliśmy, że chłopiec przybył z Aubain, wioski położonej w pobliżu królewskich lasów w Verrieres, przy południowej drodze do Wersalu.

- Wydajesz się być szczególnie zainteresowany tym chłopcem - przerwał minister.

- Zainteresowanie to, Monseigneur, posiada wyjątkowy podkład.

- Mów.

- W Aubain nazwisko d'Aram jest nieznane - ciągnął kapucyn. - Dowiedziałem się jednakże, że chłopcem opiekował się tam niejaki Thounenin z Dompt, który umarł rok temu. Przez krótki czas zajmowała się dzieckiem gospodyni Thounenina, lecz i ta wkrótce umarła. Po jej śmierci przewieziono malca do St. Saforin. Otóż ów Thounenin był dalekim krewnym pani de Chevreuse.

- A! - poruszył się kardynał i od tej chwili śledził baczniej słowa kapucyna. Wszak nie miał gorszego wroga nad Marię de Rohan, księżniczkę de Chevreuse, obecnie skazaną na przymusowy pobyt w jej majętności.

- Wasza Eminencja przypomni sobie może - mówił z naciskiem kapucyn, dobierając słów jak około czterech lat temu lej Królewska Mość zapadła ciężko na zdrowiu w pałacu Wersalskim.

- Przypominam sobie najdokładniej. - Richelieu chłonął rozmowę. - Zachorowała na febrę, pielęgnując swego chorego męża. Zaraziła się od niego. Cierpiał ogromnie, lecz Bóg go oszczędził.

- By mógł dalej broić dodał kapucyn. - Doskonale. Mam tylko jeszcze jeden fakt do powiedzenia. Oznajmię go Waszej Eminencji, a jeśli z tego wszystkiego da się wyciągnąć jakiś związek - zostawię to w godnych rękach Waszych. Pragnę przypomnieć dokładną datę tajnej schadzki w ogrodach w Amiens Jej Królewskiej Mości z księciem Buckinghamem. To wszystko, Monseigneur.

Marmurowa twarz Richelieugo nabierała gwałtownego wyrazu. Przez chwilę siedział bez ruchu. Naraz krew buchnęła mu do twarzy. Ważył słowo za słowem, wiązał je i teraz, kiedy posiadał klucz do braciszkowego zbiornika faktów, oniemiał. Wstał z fotela i zaczął mierzyć krokami posadzkę, coraz szybciej, bardziej zdenerwowany, aż nagle skoczył do kapucyna.

- Panie, to jest nie do wiary! To jest niemożliwe!

- Nie wiem, do czego Wasza Eminencja nawiązuje -odpowiedział spokojnie zakonnik. - Wiem tylko jedno i zapewniam Waszą Eminencję, że gdy mężczyzna lub kobieta... są należycie obsługiwani, wszystko jest możliwe.

Richelieu machnął niecierpliwie ręką.

- To jest rzecz doniosłej wagi, bez retoryki, jeśli łaska! - Po ostrym, zgorzkniałym tonie można było poznać, jak głęboko Richelieu jest dotknięty.

Przypominam sobie teraz. Pani de Chevreuse była w tym czasie niezwykle troskliwą pielęgniarką Jej Królewskiej Mości. Sama dopiero co po ciężkiej chorobie... ach! Gdyby to było prawdą, gdyby to było prawdą...

Stanął zapatrzony w obicie ściany. Palce jego zacisnęły się w pięści. Na twarzy odbijało się piekło tortur, jakie przechodził. Nagle obrócił się.

- Słuchaj! - zaczął głosem stanowczym. - Samo rzucenie podejrzenia, że dziecko należy do Jej Królewskiej Mości jest bluźnierstwem. Gorzej, to jest niemożliwością. Dziecko nie mogło być wywiezione bez zwrócenia czyjejkolwiek uwagi, nie mogło przyjść na świat tak tajemniczo!

Kapucyn chłodził podniecenie kardynała zimnymi jak stal wyrazami.

- Wasza Eminencjo, zważ! Wyciągnęliście pewne konkluzje z mych faktów. One nie są niemożliwością. Chevreuse jest bardzo zdolną i sprytną kobietą. Jasne jest, co może wymyślić córka przeciętnego kupca ryb.

- Ba! Na królową tysiące oczu są zwrócone...

- Na które Chevreuse mogła wymyślić tysiące osłon. Poza tym Thounenin otrzymał dziecko z jej rąk; jego milczenie było zapłacone. Na łożu śmierci napisał kodycyl do testamentu, w którym stwierdził te fakty.

- Co? - kardynał obrzucił kapucyna zdumionym wzrokiem. - Taki testament istnieje?

- Tak, tak mnie przynajmniej poinformowano. Testament wykradziono z archiwum, wkrótce jednak wykryto go i zawieziono do Anglii na przechowanie. A teraz testament ten jest w drodze do nas - możliwe, że w tej chwili znajduje się już w Paryżu. Jeśli Wasza Eminencja jest dostatecznie zainteresowany całą tą sprawą, gotów jestem...

Richelieu dał znak zgody i usiadł ponownie w fotelu. Lekko satyryczny odcień w głosie ojca Józefa zachwycał go. Ten sekretarz był nie lada wyjątkiem w rodzie ludzkim. Znał swoją wartość i silnie się na niej opierał. Kardynał lubił takich ludzi - w życiu prywatnym.

- Jest pewna kobieta nazwiskiem Helena de Sirle, córka pewnego pana, który zginął pod Rochelle. Kobieta bardzo zdolna i wielce Waszej Eminencji oddana. Czy Wasza Eminencja słyszał o niej?

Kardynał poruszył lekko brwiami.

- Coś słyszałem o takiej osobie. Jak to było... mieszka sama... hm! Nie mogę sobie przypomnieć.

Dla ojca Józefa było jasne, że kardynał nic nie zapomina.

- Mieszka sama w pałacu w Parku Montmorency, niedaleko Passy. Ma własne środki utrzymania. Posiada krewnych w Lotaryngii. Rzadko kiedy się gdzie pokazuje, a jednak ma bardzo rozległe stosunki.

- W istocie - zawyrokował Richelieu, ukrywając lekkie zmieszanie - przy okazji może być taka kobieta bardzo użyteczna.

- Już nią jest - rzekł ojciec Józef. - Nie możemy dla celów takiego dokumentu stosować zwykłych środków. W Paryżu papiery będą jej doręczone. Oprócz tego ona się zajmie bliższymi szczegółami o dziecku w St. Saforin.

- Po co i od kogo? - zapytał Richelieu.

- Na wypadek, gdybyśmy chcieli dziecko odebrać, a dowiedzieć się szczegółów od pewnego jegomościa, który odwiedził chłopca w St. Saforin dwukrotnie. Jest on podejrzany o utrzymywanie stałej korespondencji z panią de Chevreuse, poza tym jest przyjacielem Bassompierre'a. Niejaki pan Abbe d'Herblay, w swoim czasie, jeśli się nie mylę, muszkieter.

- Aha! D'Herblay - jeden z Nierozłączalnych - wtrącił Richelieu. - Przypominam sobie tego człowieka. Kiedy będziesz posiadał bardziej konkretne wiadomości?

- Posłaniec od panny de Sirle powinien przybyć tu dzisiaj, przyjedzie na pewno wieczorem - oświadczył ojciec Józef. -Przywiezie ze sobą wszystkie zdobyte dokumenty, a szczegóły poda nam ustnie.

Richelieu pokiwał głową.

- Może to wszystko nie jest niemożliwe - mówił jakby do siebie. Bassompierre i Buckingham byli serdecznymi przyjaciółmi. On działał dla Buckinghama, a Chevreuse dla niej - hm! Masz rację, kiedy osoba jest należycie obsługiwana, wszystko jest możliwe... A... ktoś nadjeżdża...

- Bez wątpienia nasz posłaniec.

Z dziedzińca dochodziły głosy witających głośno przybysza. Minister zadzwonił na lokaja.

-  Dowiedz się, kto przyjechał i sprowadź go tutaj. Po upływie dwóch minut lokaj powrócił.

- Wasza Eminencjo, d'Artagnan, porucznik muszkieterów przybył z listami z dworu w Lyonie.

Lokaj wycofał się z pokoju. Richelieu lekko zakłopotany czekał. Zapukano do drzwi i d'Artagnan wszedł, zasalutował i stanął na baczność.

- A, panie d'Artagnan! Czujemy się szczęśliwi oglądając cię u nas - powitał gościa uprzejmie kardynał.

Muszkieter pokłonił się.

- Wasza Eminencja czyni mi wiele honoru. Ja jestem dumny z możności znalezienia się ponownie przy osobie Waszej Eminencji.

- Zdaje mi się, ojcze Józefie - zwrócił się kardynał do zakonnika - że miałeś o coś zapytać d'Artagnana?

- Tak w istocie. Czy nie spotkałeś, panie, w drodze niejakiego pana Connetansa?

- Nigdy nie słyszałem tego nazwiska - odpowiedział d'Artagnan - natomiast natknąłem się na umarłego na drodze kilka mil stąd.

- Umarłego? - zapytał kapucyn podniesionym głosem -proszę opisz mi go, jeśli łaska?

- Chętnie, panie. Nie był mi znany i najwidoczniej na krótko przed moim przybyciem był napadnięty przez bandytów i zabity. Koń jego stał obok, a że mój koń zdychał, skorzystałem z okazji i przybyłem na nim tutaj...

- Jego wygląd - przerwał kapucyn niecierpliwie.

- Człowiek wysoki - musiałem skrócić strzemiona jego siodła. Wyraz twarzy brutalny, brwi zrośnięte nad nosem. Już nic nie mogłem dla niego uczynić i pospieszyłem do Grenoble. Widocznie ojciec Józef nie mógł się opanować, więc Richelieu przyszedł mu z pomocą.

- Dziękuję panu - rzekł kardynał z grzecznością, z którą na równi mógł był rozkazywać.

- Niewątpliwie jesteś pan na stanowisku przy dworze?

- Tak jest, Wasza Eminencjo. Mój oddział ma zaszczyt być przyboczną gwardią Jej Królewskiej Mości w Lyonie.

- Więc zobaczymy się wkrótce. Nie zatrzymujemy pana dłużej... dobranoc.

D'Artagnan wyszedł. Kapucyn podniósł wielce zafrasowaną głowę.

- Mój człowiek... napadnięty przez rabusiów... ach, przeznaczenie niełaskawe - zawołał.

Kardynał złożył przyjaźnie rękzy na ramieniu ojca Józefa.

- Narzekasz na przeznaczenie? Ja zniewolę przeznaczenie do wyrzekania na mnie. Zapewniam cię.

- A więc, Monseigneur, uważasz, że moje zeznania są warte zachodu?

- Wszystkie fakty są warte zainteresowania - odpowiedział kardynał. - Nawet wynikające z nich komplikacje mogą być ciekawe, mój przyjacielu i ojcze! A propos, czy nie spostrzegłeś herbowego pierścienia na palcu d'Artagnana...

- Nie zauważyłem nic - wyznał ojciec Józef. - Byłem podniecony, Monseigneur. Pierścień z herbem, mówicie, czyim herbem?

Richelieu odpowiedział mu. Obydwaj spoglądali na siebie w milczeniu.

ROZDZIAŁ III

O WILKU MOWA, A WILK TUŻ

Po dostarczeniu listów d'Artagnan zwrócił się do hrabiego de Moreau, członka królewskiego dworu, którego opiece na czas pobytu w Grenoble został powierzony. De Moreau odprowadził muszkietera do własnej kwatery, ofiarował mu kanapę w swoim pokoju, a następnego dnia zaprowadził go i zaprosił na-śniadanie do pobliskiej oberży. W każdym innym czasie ta uprzejmość gospodarza byłaby rycerzowi wielce na rękę, lecz nie tym razem. Chodziło mu o chwilę na osobności, by mógł wreszcie odczytać list, który nie dawał mu spokoju. Znalazł jednak chwilę, by spalić zalakowaną kopertę, która, jego zdaniem, zawierała tajemnicę Aramisa i do niego wyłącznie należała. Z listem rzecz przedstawiała się inaczej.

- Jego Królewska Mość i kardynał zamieszkali w hotelu des Lesdigueres - rzekł de Moreau, kiedy kończyli puchary z winem. - Jeślibyś sobie życzył znaleźć się na królewskim przeglądzie rannym...

- Nie - przerwał d'Artagnan. - Wdzięczny ci jestem, mój przyjacielu, lecz muszę sobie odmówić tego zaszczytu na dzisiaj. Przez cały miesiąc nie zaznałem niczego prócz kładzenia się do łóżka i wstawania, przyglądałem się strojom, malowanym i pudrowanym twarzyczkom, mówię ci, istna klęska. Łudziłem się nadzieją, że nasz oddział pójdzie na wojnę, tymczasem zajęci jesteśmy tylko nadskakiwaniem dwom królowym i dygnitarzom dworu.

Moreau zaśmiał się serdecznie.

- W każdym razie jesteś w bajecznym towarzystwie. - Jakżeż zazdrościłby ci stanowiska Bassompierre. Mówię zupełnie szczerze, należysz do szczęśliwców. Febra zapanowała w armii i przed upływem lata dowiemy się o jej fatalnych skutkach. A więc nie pójdziesz ze mną?

- Ani na chwilę - odpowiedział d'Artagnan. - Pokażę się tam później. Lecz proszę, nie krępuj się mną, jeśli cię obowiązek woła.

Moreau pożegnał go i wyszedł. W tej chwili grupa oficerów weszła do oberży. D'Artagnan zaklął siarczyście w duszy, a już diabli go brali, kiedy oficerowie usiedli przy sąsiednim stole. Poirytowany muszkieter zamówił drugą butelkę wina i postanowił intruzów przetrzymać. Jego umundurowanie zwracało na siebie powszechną uwagę, pozbawiając go tym samym chwili wolnej od wzroku ludzkiego. Ta okoliczność krępowała go i nie pozwalała mu na odczytanie listu, który w jego pojęciu miał wyjaśnić zagadkę nie rozwiązaną przez umierającego.

Wpatrując się bezmyślnie w puchar wina, mimo woli podsłuchał rozmowy sąsiadów. Jeden z oficerów przybył wprost z Lyonu do wojsk królewskich, trzej inni należeli do oddziału kardynała. Nie brak więc było okazji do plotek. D'Artagnan dowiedział się wielu nowości. Spodziewano się tu Bassompierre'a każdej chwili. Podobno marszałek nie mógł ścierpieć współkomendy Schomberga i Crequy'a, żalił się z tej racji kilkakrotnie królowi, ale bez wyników.

Intrygi zajmowały tu wybitne stanowisko.

Ktokolwiek się pokazał, podejrzewano go o różne zbrodnie polityczne. Źródłem tych intryg miała być Maria de Medici, która przeklinała Richelieugo za podbój Sabaudii. Obecnie czyniła co było w jej mocy, by nie dopuścić do połączenia się królewskich wojsk z wojskami kardynała.

- Ba - zawyrokował jeden z kardynalistów - Włoszka pociesza się nadzieją, że Casale padnie, a wówczas całą winę zwali na Richelieugo i podburzy naród przeciwko niemu. Stawiam dziesięć do jednego, że ta dama pociągnie ku sobie Bassompierre'a, a później obróci się przeciw niemu.

Jeśli ma ładną damę dworu, która by pociągała, to może jej się to uda - zauważył inny, wywołując ogólny śmiech.

- A właściwie, moi panowie, co macie tu do powiedzenia o królowej matce, hę?

- Wiele hałasu - odpowiedział jeszcze inny. - Słyszałem, że Jego Królewska Mość posłał po matkę, by, sprowadziwszy ją tutaj, posiać zgodę pomiędzy nią i Jego Eminencją. Nie wydaje mi się to jednak możliwe przy Marillacu w Lyonie. Ten ananas nienawidzi czerwonego koloru.

- Wybaczcie mi panowie - odezwał się oficer królewski z godnością. - De Marillac jest wysokim dygnitarzem Francji. Nie życzyłbym sobie być świadkiem drastycznych uwag o nim, tym bardziej że jest spokrewniony z moją rodziną.

- Prosimy o przebaczenie panie Constant. - Nie wiedzieliśmy o tym - zawołali oficerowie chórem. Wszyscy byli w dobrym humorze i żadnemu nie uśmiechał się pojedynek. Jeden z oficerów podniósł puchar do góry i zawołał: - Zdrowie królewskiej rodziny, ministrów, dygnitarzy, nawet byle chłystka, ale Francuza! I na zatracenie austriackiemu wrogowi!

- Którego Austriaka masz na myśli? - zawołał inny, śmiejąc się głośno.

D'Artagnan poruszył groźnie wąsami. - Mniejsza o to, którego, panowie - odpowiedział wznosząc toast. - Wszyscy dranie, nie ma różnicy.

- Różnica wielka, Montforge! - zawołał inny. - I nie wierzę ani odrobinę plotce kursującej na dworze o intrydze imperialistów.

- Diabła tam nie wierzysz - roześmiał się Montforge. Był to wysoki, barczysty człowiek, elegancko ubrany i uzbrojony. -Założę się, że obecny tu Constant poprze moje zdanie. Wszak dopiero co przyjechał z Lyonu. Jakże mój przyjacielu?! Azali nie jest prawdą, że jeden Austriak we Francji jest groźniejszy od wszystkich Austriaków we Włoszech i całym cesarstwie?

- Zdaje się, drodzy panowie, że nie rozumiem pytania -odpowiedział królewski oficer, nieco zaambarasowany. - Przecież nie mamy Austriaków we Francji.

D'Artagnan poruszył się niecierpliwie. Oczy jego szeroko się rozwarły.

- Brednie! - zawołał Montforge z nonszalancją. - Nie udawaj naiwnisia, wolność słowa. Wiesz przecie dobrze, że Austriaczka w Luwrze walczy przeciwko nam...

Nie dokończył. Zawartość pełnego kielicha d'Artagnana zalała mu oczy, twarz i piękny mundur. Zaskoczony zaklął siarczyście i, zerwawszy się na równe nogi, ocierał oczy.

D'Artagnan pokłonił się wyniośle.

- Czołem mości panowie! - wypowiedział głosem surowym. - Cóż za niemiłe zajście. Zasnąłem nad winem i wydało mi się, że ktoś ośmielił się wyrazić obelżywie o Jej Królewskiej Mości...

- Niech cię diabli wezmą! - wrzasnął Montforge. - Dość tych drwin. Ty przeklęty łotrzyku gaskoński. Czy to ma być dowcip?

D'Artagnan podkręcił wąsa i zmierzył kawalera okiem znawcy.

- Właśnie to, co mi się wydało. A wiesz, że zaczynam wierzyć w prawdziwość przypuszczeń.

W zimnym wzroku Gaskończyka Montforge wyczytał prawdę. Zbladł i pokłonił się.

- A więc dobrze, panie. O ile się nie mylę, należysz do muszkieterów. Nie będziesz oczywiście wzdragał się dać mi satysfakcję.

- Z całego serca, panie! - odpowiedział. - Jestem d'Artagnan, porucznik w kompanii Remburesa. Czy mogę mieć zaszczyt dowiedzenia się, z kim mam przyjemność.

Muszkieter nie mógł nie zauważyć, że jego nazwisko wywarło na obecnych wrażenie.

- To jest hrabia de Montforge - rzekł inny oficer, przedstawiając kolejno wszystkich. - Czy masz tu przyjaciół, panie?

- Niewątpliwie - powiedział d'Artagnan - że jednak przybyłem dopiero wczoraj wieczorem, jestem w kłopocie, do kogo panów skierować. Ja... ja...

W tej chwili wybałuszył oczy i jak gdyby naraz oniemiał. Cofnął się dwa kroki, otworzył usta szeroko.

Do oberży wszedł rosły, barczysty mężczyzna. Zakurzone obuwie, płaszcz i nakrycie głowy wskazywały na człowieka, który odbył długą podroż. Przybyły, nie zwracając zrazu uwagi na nikogo, rzucił kapelusz i płaszcz na pobliską ławkę. Tuman kurzu wzbił się w powietrze.

- Wina! - zawołał głosem, który na pewno przeniknął każdy zakątek oberży. - Wina! Jadła! - powtórzył. - Mamże paść z głodu i przemęczenia dlatego, że wy, kundle, nie możecie... Na miłość boską, czy ja śnię?

Wzrok jego padł w tej chwili na grupę oficerów przy stole. Tam stał d'Artagnan oniemiały i przerażony, jak gdyby patrzył na ducha. Usta barczystego przybysza rozwarły się jak wrota. Jego oczy zdawały się nie dowierzać sobie. W tej chwili kiedy d'Artagnan zamierzał przeżegnać się, olbrzym skoczył do niego i wcisnął go mocno w swoje ramiona.

- D'Artagnan!

- Porthos!

Na chwilę zapomniano o wszystkim; o zaszłej przed minutą scenie, o grupie oficerów, o poirytowanym Montforge'u.

Porthos, żywy czy umarły, był jak najmniej spodziewaną tu osobą przez d'Artagnana. Wszak w roku ubiegłym du Vallon porzucił służbę dla małżeństwa z ładną sumką 800.000 lirów pani Coąuenard i zniknął z widowni. Lecz oto dziś stał kurzem pokryty, olbrzym ze łzami w oczach na widok d'Artagnana -bynajmniej nie duch. Stał w całej okazałości swego goliatowego wzrostu.

Łzy toczyły się również z oczu d'Artagnana, ale nie tyle ze wzruszenia, ile z uścisku Porthosa, który o mało nie zgniótł go.

Aczkolwiek - zauważył hrabia Montforge zgryźliwie ta scena jest bardzo wzruszająca, nie dotyczy ona jednakże przed chwilą wszczętej dyskusji.

Porthos uwolnił d'Artagnana z uścisku i obrócił się do mówiącego. Z jego dumnej twarzy biła pogarda.

- I któż to jest - zapytał - ten robak, starający się ukąsić nas w tej chwili?

- To jest, mój przyjacielu - odpowiedział d'Artagnan - hrabia Montforge, któremu nie podobał się mój sposób wypowiadania uwag i który z tej racji zaszczyci mnie lekcją swej metody fechtunku. Panowie, jestem nad wyraz szczęśliwy, że mogę przedstawić im mego przyjaciela du Vallona, dawniej z kompanii de Treville'a. Zobowiążecie mnie wielce przez omówienie z nim warunków spotkania, gdyż sam rad bym pogwarzyć z nim, zanim się stawię przed obliczem Jego Królewskiej Mości. Czas nagli.

Mimo że Porthos bardzo oszołomiony był spotkaniem przyjaciela, szybko się przecież w sytuacji zorientował i, pokłoniwszy się z gracją, przyjął na siebie rolę sekundanta.

- Do waszych usług, panowie! Przykro mi niewymownie, że lewą rękę mam obezwładnioną ciosem noża łotrzyka, lecz...

- Sprawa dotyczy mnie i pana Montforge'a - nie dał mu dokończyć d'Artagnan i siadł ponownie przed butelką z winem,

- Do diabła! - myślał w duszy. - Czyż nie znajdę okazji do przeczytania listu? Zresztą gdy uczynię to teraz, dam dowód małego zainteresowania się pojedynkiem.

Obejrzał się wokół. Porthos zbliżył się do towarzyszy Montforge'a i omawiał z nimi warunki pojedynku. Montforge popijał wino i z żalem spoglądał na zaplamiony, elegancki żabot. D'Artagnan dobył list z kieszeni i czytał pięknym pismem Aramisa wypisany adres: Helena de Sirle - Park de Montmorency. Hm! Park de Montmorency - to może być koło Passy -zauważył d'Artagnan - w takim razie Aramis jest w Paryżu. Chwała Bogu! Czegoś się jednak dowiedziałem.

Muszkieter rozłożył list, zanim jednak zdołał rzucić okiem na pismo, ciężkie kroki zbliżającego się Porthosa przeszkodziły mu.

- Natychmiast wszyscy na placówkę obok! Uzgodniono!

- Uzgodniono - powtórzył d'Artagnan i, westchnąwszy, schował list do kieszeni. - Doprawdy - dopowiedział sobie -jeżeli diable przeszkody nie skończą się, będę musiał kogoś uśmiercić.

Sześciu ludzi opuściło oberżę w milczeniu. O jakie sto jardów od oberży znajdowało się kolegium. Za tylną ścianą zakładu ciągnęła się ulica du Dauphin, naprzeciw której zieleniał uroczy, mały park i ogród. W tym miejscu witano owacyjnie Marię de Medici, kiedy triumfalnie przejeżdżała przez Grenoble w drodze do Paryża na ślub z Henrykiem IV. O tej godzinie park był pusty i tylko nieliczni przechodnie snuli się po ulicy.

- Cudowne miejsce - zawołał Porthos. - W obrębie miasta, a niby nie w mieście, nieprawdaż, drogi d'Artagnan? Doskonale strzyżony trawnik, niezrównane oparcie dla nóg.

Grupa zatrzymała się. D'Artagnan zwrócił się do hrabiego.

- Drogi panie hrabio! Przykro byłoby mi niewymownie, gdyby moje przesłyszenie się było powodem starcia. Możliwe, że nie miałeś zamiaru obrazić damy, u której mam zaszczyt być na służbie.

- Wyrazy uznania dla pańskiej grzeczności - odpowiedział Montforge szorstko. - To pan słyszałeś, co słyszałeś. Coś uczynił, toś uczynił. Do diabła z grzecznością. Baczność!

- Chwileczkę - wtrącił oficer królewski, spoglądając nerwowo to na d'Artagnana, to na Montforge'a. - Muszę przestrzec panów, bo gdyby to nieporozumienie można było załatwić w inny sposób, byłoby daleko lepiej. Zapominacie o edykcie przeciw pojedynkom, a uwagi pana Montforge'a...

- Nie mam nic więcej dc powiedzenia - przerwał hrabia gniewnie. - D'Artagnan wypróżnił kielich wina na moją twarz, a to wystarczy.

Doskonale! Świetnie! Via crucis, via crucis! - zawołał Porthos dumny ze swej szczupłej znajomości łaciny. - Baczność, panowie!

Dwa rapiery się spotkały. Dwaj szermierze odpierali wzajemne ataki, drażnili się, próbowali sił.

W czasie poniekąd mechanicznego wykonywania ruchów obrony przed nacierającym Montforgem, szczególne poczucie świadomości opanowało duszę d'Artagnana. Możliwe, że nieoczekiwane spotkanie z Porthosem podnieciło jego wyobraźnię; a może jego ruchliwy umysł został zaskoczony mistrzowskimi cięciami Montforge'a. Przeciwnik znał doskonale francuską i włoską szkołę pojedynku. D'Artagnan nie słyszał nigdy nazwiska hrabiego, ani wiedział o nim, jako o mistrzu szpady. To miało dla niego w tej chwili szczególne znaczenie.

Ponad skrzyżowaną stalą widział d'Artagnan dwoje czarnych błyszczących oczu, odważnych jak jego własne, dumnych, jak jego własne i pewnych siebie jak jego własne; w tych oczach czytał nienawiść ku sobie. Wzrok Montforge'a pałał chęcią zakłucia muszkietera na śmierć. Nie było tam pardonu. Hrabia chciał zabić i d'Artagnan doskonale o tym wiedział. W pamięci stanęli mu żywo Jussac, hrabia de Wardes, a przede wszystkim groźny, nieugięty Recheport.

- Drugi Rocheport - przemknęło mu przez myśl - ktoś, z kim trzeba się liczyć, komu wbrew woli nie wolno folgować. Jedynie zabić. Zabij tego człowieka, zabij nieubłaganie! -dzwonił do jego uszu głos przestrogi.

D'Artagnan walczył obrócony tyłem do ulicy. Jego cała uwaga była skupiona na przeciwniku; nie widział nic poza parą czarnych, złowrogich oczu; nie słyszał nic, prócz dźwięku częstych zderzeń stali. Wilgotna jeszcze od rosy trawa wydawała rozkoszną woń pod ciężkimi stąpnięciami butów. Rozgniewany wreszcie nienawistnym wzrokiem hrabiego, d'Artagnan zaniechał obrony i przeszedł do ataku. Natarł tak bezlitośnie, szybko i energicznie, że Montforge zdumiał i zatrwożył się. Musiał ustępować gruntu. Naraz jego rapier uleciał piruetami w powietrze, a sam się poślizgnął i padł na trawę jak długi. D'Artagnan wstrzymał cięcie i cofnął się.

- Kiedy będziesz gotów, panie... rzekł spokojnym pewnym siebie głosem.

Montforge przykląkł na jednym kolanie, rozglądał się. Nikt nie pospieszył, by podać mu rapier, on sam się po niego nie kwapił. D'Artagnan spojrzał zdziwiony na grupę świadków Porthos stał oniemiały istny obraz przerażenia, inni byli formalnie sparaliżowani. Żaden z nich nie patrzył na niego ani na Montforge'a, wzrok ich utopiony był w innym punkcie. Na punkcie, który najwidoczniej ich obezwładnił.

- Czort! - zawołał d'Artagnan i obrócił się.

- Nie osobiście, w każdym razie - odpowiedział głos męski z tyłu. Przechodzień skręcił z ulicy do parku w towarzystwie dwóch rycerzy.

Był nim Richelieu.

- Wyznam, moi panowie - rzekł Richelieu, obrzucając oficerów lodowatym wzrokiem - żeście mi sprawili nie lada niespodziankę tego pięknego poranka. Montforge - d'Artagnan - Constant.

Kardynał zatrzymał wzrok na Porthosie, na wpół rozpoznając olbrzyma.

Porthos pokłonił się.

- Pan du Vallon, Wasza Eminencjo, ostatnio z kompanii Treville'a.

- A - przytaknął kardynał - przypominam sobie pana.

Porthos pobladł na dźwięk tych znamiennych słów. Montforge powstał, dobył z kieszeni chusteczkę i ocierał nią pot z twarzy.

- Wasza Eminencjo - zwrócił się do kardynała - błagam, byś uniewinnił tych panów. Wina spoczywa,wyłącznie na mnie, gdyż ja wyzwałem d'Artagnana.

- Proszę - mówił do siebie d'Artagnan, patrząc na Mont- forge'a z zachwytem - mógłbym pokochać tego człowieka, gdyby mnie tak nie nienawidził.

- Tak? odpowiedział Richelieu zimno. - Każdy z was pewnie myślał o przeciwniku jako o wrogu Francji.

D'Artagnan pochylił głowę.

- W istocie, Monseigneur.

- Wasza Eminencja odgadł prawdę - potwierdził Montforge; jego ciemna twarz pobladła nieco. Nikt tak dobrze jak on nie wiedział, jak groźny był Richelieu, kiedy zaczynał sobie pokpiwać.

Na chwilę zapanowała cisza. Kardynał przypatrzył się winowajcom kolejno. Wreszcie przemówił głosem powolnym, ponurym, jak gdyby zajście nie mogło pójść w niepamięć.

- Podobno sprawiedliwość, moi panowie, jest ślepa. Moim życzeniem jest, byście podali sobie dłonie i sprawę zakończyli.

Ogólnym zdziwieniem powitano słowa kardynała.

- Tak! pomyślał d'Artagnan z szybkością błyskawicy. -Nasz poczciwy kardynał, nie wieszając nas, chowa coś w zanadrzu. - Wsunąwszy rapier do pochwy, muszkieter zwrócił się z wyciągniętą dłonią do Montforge'a.

- Pozwól, panie rzekł z uśmiechem. - Ten pan jest naszym przełożonym w randze, skoro jest ministrem. Przewyższa nas inteligencją, gdyż jest kardynałem. A już niewątpliwie rozumem stoi wyżej od nas, skoro daje nam praktyczną radę, która niestety nam w głowach nie zaświtała. Uważam, że powinniśmy iść za jego radą.

- Z całego serca - zawołał Montforge i potrząsnął mocno ręką d'Artagnana. Spojrzenie jednak, jakie rzucił na przeciwnika, zadawało kłam jego słowom.

Doskonale, moi panowie! - zakończył Richelieu, po czym zwrócił się do hrabiego.

- Panie de Montforge, pragnę pana widzieć w swoim gabinecie za dziesięć minut, jeśliś łaskaw. D'Artagnan, czy mogę zapytać, kiedy pan wraca do Lyonu?

- Nie wiem, Wasza Eminencjo. Nie stawałem jeszcze przed Jego Królewską Mością.

- Jeżeli więc będziesz łaskaw stawić się u mnie za godzinę - powiedział kardynał - będę bardzo szczęśliwy, znalazłszy okazję do rozmowy z waszmościem.

D'Artagnan pokłonił się z elegancją. Skoro tylko kardynał odszedł, Montforge zbliżył się do d'Artagnana, który poprawiał na sobie mundur, i rzekł:

- Partie, wierzę, że będę miał przyjemność ponownego spotkania się z panem w przyszłości?

Na twarzy d'Artagnana pojawił się uśmiech, który tak wiele uroku dodawał jego rycerskiemu licu.

- Ależ naturalnie - zostawimy to przeznaczeniu. Pocieszam się jednak, że dojdzie do otwartego przyznania się do winy.

Montforge wzruszył ramionami, jak gdyby uwaga była nie na miejscu.

- A więc - rzekł i pokłonił się - do zobaczenia się znowu. D'Artagnan zauważył, że zapowiedź Montforge'a nie była czczym przyrzeczeniem.

- Dokąd? - zapytał Porthos, kiedy wyszli na ulicę.

- Do oberży! - odpowiedział d'Artagnan. - W każdym razie mamy godzinę dla siebie. Jak widzę, stary druhu, czerwony minister przypomina cię sobie, co?

- Niestety, niech go czarci porwą. - Porthos zaklął, podkręcając wąsa. - Na pewno sobie przypomina tę małą scenkę na drodze pod Rochelle, hę? chodźmy - więc jesteś tu z królem? Zdawało mi się, że twój oddział był w Lyonie przy dworze?

D'Artagnan zagwizdał wesoło. - Tak myślałeś? I któż to natchnął cię taką myślą? Ciekaw jestem bardzo. Ostrożnie, ostrożnie - przestrzegł sam siebie i dopowiedział głośno. - To jest... przyjechałem tu wczoraj w nocy z listami. Skoro rozmówię się z Jego Eminencją, dowiesz się o mych planach na przyszłość. A cóż z tobą, azali życie małżeńskie straciło już urok? Pewnie wstąpisz ponownie do wojska, skoroś tu przybył. A ta rana - podarunek od kogo?

Od diabła - Porthos rzekł poważnie. - Aha, masz tu swoją chusteczkę, pewnieś ją upuścił na widok Jego Eminencji. Chusteczkę? Jeszczem w życiu takiego sprzętu nie posiadał. D'Artagnan wziął chusteczkę do ręki i oglądał ją bacznie, Porthos klepał go po ramieniu poufale.

- Imasz się starych kawałów Aramisa. Ja szybko rozpoznaję damską chusteczkę, przyjacielu. Wierzaj mi, piękny monogram, pozwól niech mu się przypatrzę.

- Idź do diabła - zaśmiał się d'Artagnan, wchodząc do oberży. Chusteczkę odrzucił niedbale; spostrzegł jednak na niej coś, co nasunęło mu pewne myśli.

Przypomniał sobie, że Montforge ocierał twarz chusteczką. Na znalezionej widniał monogram ,,H de S" - inicjały Heleny de Sirle. Montforge upuścił tę chusteczkę - a więc setki domysłów.

Zbył się ich szybko, kiedy przypomniał sobie ważniejszą rzecz - nie czytany list w kieszeni.

Porthos, cały zakurzony, udał się przede wszystkim do studni. Wprawdzie łaknął rozmowy z przyjacielem, ale nie mógł przezwyciężyć wstrętu do brudu, więc zostawił d'Artagnana samego, by w międzyczasie zamówił wino. Korzystając z chwilowej samotności, muszkieter wyciągnął list i czytał:

Droga Pani! Okaziciel niniejszego listu jest przyjacielem godnym zaufania. Otrzymałem okropne wiadomości i jestem chory. W międzyczasie mój przyjaciel stanie do twych usług, tak jak ja bym to uczynił, mając zaszczyt być obecnym przy tobie.

d'Herblay

- Tak! - d'Artagnan schował list do pewnego stopnia zawiedziony. - Nie dowiedziałem się niczego. Kto jest tym przyjacielem Aramisa, od którego ów łotrzyk list odebrał. Ach! - pierścień! Byłbym głupcem stając przed kardynałem - Boże, wszak miałem go na palcu wczoraj - głupstwo, pewnie nie zauważył.

Mimo to zmienił się nieco wyraz jego twarzy, kiedy wkładał pierścionek do kieszeni. Przypomniał sobie dokładnie, że wczoraj, gdy stanął przed kardynałem i ojcem Józefem, pierścień miał na palcu. - Cóż za głupiec ze mnie.

Coś mu szeptało do ucha, że rozmowa, jaką miał odbyć z kardynałem, potoczy się na temat zabitego szpiega. Porthos wszedł ciężkimi krokami, pochwycił kielich wina i wychylił go duszkiem; kiedy usiadł, ławka pod nim zatrzeszczała.

- A niechże cię uściskam, d'Artagnan! - zawołał zadowolony. - Jesteśmy razem, zupełnie jak za starych, dobrych czasów. Od rana wino i szabla i całonocna jazda za plecami. Czemu, u diabła, spadłeś tak nisko? Kurier pocztowy, ty, porucznik, wozisz listy?

- Kurier do króla z listami od dwóch królowych.

- To mi wyjaśnia sprawę dostatecznie. A nasz szlachetny Athos - gdzie przebywa?

- W Lyonie. Wiele mówi o wystąpieniu ze służby, pija hiszpańskie wino jak zwykle i ma diabelskie szczęście w grze w kości. Jeżeliś wiedział, że jesteśmy w Lyonie z dworem, czemużeś, dobrodzieju, nie wstąpił nas odwiedzić?

To pytanie zmieszało Porthosa. Wychylił drugi kielich. D'Artagnan począł przyglądać mu się baczniej, nie dając mu jednakże poznać tego po sobie.

- Nie bawiłem w Lyonie nawet dziesięciu minut powiedział w końcu. Zamówił więcej wina i jadło. - Posłuchaj, towarzyszu! W zeszłym tygodniu przyjechałem do Paryża. Madame du Vallon zamierza nabyć posiadłość w Pikardii i tam się udała. A przybyłem do Paryża w celu załatwienia jej interesów. I pomyśl tylko, co mnie tam spotkało!

- Na pewno nie awanturka miłosna. Mąż ośmiuset tysięcy lirów! zaśmiał się d'Artagnan. Teraz był ostrożny; wyczuwał, że Porthos nie ufa mu we wszystkim, nie jest szczery w swych wyznaniach. Ta okoliczność zdziwiła go i jednocześnie nakazywała ostrożność.

Ależ nie, co innego: zostałem obrabowany - oświadczył Porthos, czerwieniąc się ze złości - obrabowany! Trzech ludzi mnie napadło. Zarzucili mi pętlicę na szyję i skrępowali mnie. Jednego kopnąłem w głowę i czułem, że mózg mu wysko-czył, kopnąłem i drugiego - padł trupem. Tylko trzeci, ach ten trzeci! Skończony szubrawiec! Czarnobrewy łotr! Co przypuszczasz, że on zrobił. Wskoczył mi na plecy i chciał mnie zamordować nożem! Prawda, że rozdarł mi tylko ramię, ale upływ kiwi i wyczerpanie spowodowały, żem stracił przytomność. Okradł mnie i uciekł.

- Nie do Grenoble, chyba - zawołał d'Artagnan.

- Właśnie, zgadłeś. Słuchaj! Szczęśliwym trafem tej samej nocy widziałem tego łotra wyjeżdżającego z Paryża. Wskoczyłem na konia i popędziłem za nim. Mam pieniądze, rozumiesz mnie, pędziłem za nim jak oszalały; koń padł pode mną. Dostałem innego. Mila za milą, cal za calem zbliżałem się do niego. Pięć minut po nim wyjechałem do Lyonu. Miast zatrzymać się mm, przeklęty szatan zmienił konia i ruszył dalej w chwili, kiedy ja przybyłem do poczty. Mój koń był wyczerpany, nie mogłem nabyć innego. Po wielkich staraniach zdobyłem jakiegoś zdechlaka, który mnie z trudem tu dowlókł. Ten człowiek jest tutaj. Musisz mi dopomóc w odszukaniu go.

- Z całego serca - powiedział d'Artagnan - któż to taki?

- Nie wiem. Wysoki z twarzą opryszka. Czarne brwi zrastały mu się nad nosem. Co? Widziałeś go?

D'Artagnan dopytywał się:

- Czarne brwi zrastały się... Czy jechał na plamistym koniu? Czy ubranie jego było ciemnogranatowe lub czarne, naszywane srebrem?

Porthos zerwał się z ławki. - Ty go znasz? Chodź! Prowadź mnie do niego! Wstawaj!

- On nie żyje - rzekł d'Artagnan. - Siadaj towarzyszu, twój człowiek nie żyje. Powinieneś go był widzieć na drodze, gdyż ja przejeżdżałem tamtędy na krótko przed tobą. Umarł na moich rękach...

- Na Boga! Nic nie widziałem! - zawołał Porthos i siadł na ławce zrozpaczony. - Miły Boże, jestem zrujnowany, zrujnowany! I co ja teraz powiem Aramisowi?!

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

DWÓCH ODJEŻDŻA, TRZECH POZOSTAJE

Wnętrze oberży „Le Moine Qui Keude" było niezwykle oryginalne. Zbudowane w czasach wojen angielskich nosiło charakter warowni. Drzwi dębowe, spięte żelaznymi sztabami okna zaopatrzone w ciężkie okiennice. Ponieważ ogrzewanie polegało na otwartym kominie, pokoje wyglądały jak wędzarnie.

Całość składała się z jednej olbrzymiej sali bez sufitu z dachem nad głowami i dwóch czy trzech przyległych pokojów. Obok dużego komina znajdowały się małe drzwiczki, które prowadziły do przyległego, nowszego budynku z pokojami na górze. Stary budynek spoczywał tuż na ziemi, gdy nowszy zbudowano nad piwnicami, czyli o kilka schodów wyżej.

Komin w głównej sali karczemnej był olbrzymich rozmiarów. Przez całą szerokość zawieszona była na hakach gruba sztaba żelaza, na której opierano szczapy drzewa. Powyżej tej sztaby była druga cieńsza, która służyła gospodarzowi za rożen.

W tej to ciemnej, zakopconej wiekowym dymem sali siedział naprzeciw kominka przy ciężkim, rzeźbionym stole Porthos z Raoulem, który z zainteresowaniem śledził gospodarza, piekącego drób dla przybyłych gości.

Podaj nam chleb i wino zaraz! - zawołał Athos do gospodarza. Porthos spojrzał na niego ze zdziwieniem. Athos snadź nie chciał dawać przy chłopcu wyjaśnień i tylko mrugnął porozumiewawczo w stronę Porthosa.

- Mój synu Athos wyciągnął rękę do Raoula chcę cię prosić właśnie o coś. Otóż pewne sprawy zatrzymują mnie w tej oberży, chcę więc, byś wraz z Grimaudem wyjechał natychmiast do Paryża, a ja wkrótce za wami pospieszę.

- Mała rzecz, mój ojcze odpowiedział chłopiec rezolutnie lecz przyznam się, że niechętnie to czynię. Dopiero co cię znalazłem i już się rozstajemy.

- Przyrzekam ci, że nie na długo.

Porthos nie mógł zrozumieć, o co tu właściwie chodzi. Grimaud wszedł ocierając usta. Athos tym razem nie porozumiewał się z nim na migi.

- Grimaud przemówił do swego sługi służyłeś mi wiernie. Od misji, jaką ci powierzę dziś, zależy twoja przyszłość. Wykonaj ją pomyślnie, a nigdy niczego ci nie będzie brakowało. Zawiedź mnie, a sam cię zabiję. Czy rozumiesz mnie?

- Doskonale, panie Grimaud pokłonił się nisko.

- Dobrze. Zabierzesz mego syna do Paryża. Udaj się do Hotelu Muszkieterów. Jutro w południe lub w południe dnia, którego tam przybędziesz, oczekiwać będzie ciebie Gerwazy. Tego już było za wiele dla umysłu Grimauda.

- Panie! zawołał. Chyba nie Gerwazy, służący twego ojca...

- Ten sam - odpowiedział Athos. - Jeżeli za trzy dni nie przyjadę, ty i Gerwazy zabierzecie wicehrabiego de Bragelonne do mego wuja i tam zostanie hrabią de la Fere. Myślę jednak, że przyjadę. To wszystko.

Athos zwrócił się do chłopca.

- Słyszałeś, mój synu. Pożyw się szybko i jedź. Raoul jadł chleb przed chwilą podany. Grimaud wyszedł i za pięć minut powrócił, oświadczając, że koń gotów do drogi. Athos wziął chłopca za rękę i podprowadził go do drzwi. Tu Raoul obrócił się i pięknym ukłonem pożegnał przyjaciół.

- Do widzenia, panowie! -- przemówił swym dźwięcznym głosikiem. D'Artagnan i Porthos oddali ukłon i spojrzeli na siebie.

- Co u diabła to wszystko ma znaczyć? zapytał Porthos. Athos wrócił do izby.

- Jeszcze nikt nie nadjechał oświadczył i z całym spokojem, jak gdyby nic nie zaszło, usiadł przy stole i zaczął jeść.

- No, no - zaczął d'Artagnan - przyznam się, że nic nie rozumiem. Widzieliśmy jegomościa odjeżdżającego, dowiedzieliśmy się, że tu nocował. Grimaud widział go w Nevers, Arceuil i w Paryżu. A więc...

- A więc, mój synu - przerwał mu Athos - uważam to za dobrą przestrogę.

- Dlaczego ten człowiek tu bawił? Nie wiemy, chyba nie po to, by nas śledzić. A ponieważ Grimaud widział go trzykrotnie, wynika z tego, że nas śledzi. Jest więc kardynalistą. Gdzie jest Montforge, nie wiemy również. Nie spotkałeś go w drodze z Paryża. Wiemy tylko, że jego zadaniem jest dostać w swe ręce Raoula. Tak! Gdzie grozi niebezpieczeństwo i jest niewidoczne, jest na pewno obecne.

- Ach! - krzyknął Porthos - więc to ten człowiek! Wydaje mi się, że raz go już gdzieś widziałem. Ale dlaczego w takim razie nie pojechaliśmy wszyscy z chłopcem?

- Oni chcą chłopca, nie nas - tłumaczył Athos. Ten człowiek był tu przysłany celowo. Jest tu widoczny związek ze sprawą Raoula. Ujrzawszy nas, przekonał się, żeśmy wyprzedzili Montforge'a. Montforge na pewno wyjechał przed nami, lecz coś go w drodze zatrzymało. Teraz ten jegomość pospieszył, by go tu sprowadzić.

-- I oczywiście - dodał d'Artagnan - mielibyśmy nie lada zadanie, żeby go wyprzedzić do Paryża.

- Naturalnie - potwierdził Athos. - Postanowiłem ulokować Raoula w bezpiecznym miejscu. W razie gdy Montforge tu przyjedzie, będzie myślał, że mamy chłopca ze sobą. Nie życzę sobie być ściganym przez całe życie. Muszę tego człowieka spotkać i zabić go. To już nie jest wasza sprawa teraz. Radzę wam dosiąść koni i jechać.

- Zapominasz drogi przyjacielu mówił d'Artagnan - że ja też mam z nim porachunki. Porthosie, ty jedź za Grimaudem.

- Czy nie zechcesz zrobić mi łaski i iść do trzystu diabłów ze swoimi radami - odpowiedział Porthos oburzony. - Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego. Czy ja już jestem takim głupcem lub tchórzem? Niech mnie szatan porwie, jeślibym miał was opuścić. Poza tym nie masz tu niczego na potwierdzenie waszych pięknych teorii.

- Więc dobrze - zgodził się Athos. - Poczekamy tu godzinę, jeżeli nikt się nie zjawi, pojedziemy.

- A jeżeli przyjadą?

Athos wzruszył ramionami i nic nie odpowiedział.

D'Artagnan wiedział, że człowiek, który tu bawił całą noc, nie pojechał na próżno. Rozejrzał się po izbie i rzekł wesoło.

- Athosie, możemy wstrzymać w tej fortecy całą armię. Ale oto pyszne kapłony i wino. Bierzmy się do pracy. Czego nam tu więcej brakuje?

- Pistoletów odparł Athos lakonicznie. - Podczas wczorajszej ulewy deszcz zmoczył nam proch.

To rzekłszy Athos zabrał się do jedzenia. Był na ogół spokojny, lecz w tym spokoju było coś groźnego, niebezpiecznego.

D'Artagnan nie był taki spokojny. Wiedział doskonale, że w Montforge'u, uzbrojonym w polecenia kardynała, mieli poważnego przeciwnika. Nagle zawołał gospodarza.

- Gospodarzu, oto złoty dukat. Drugi otrzymasz, jeśli sobie przypomnisz tego pana, który tu nocował. Czy nie pamiętasz jego nazwiska?

- Nie, panie. Przyjechał tu na krótko przed burzą i zamknął się w swoim pokoju.

- A więc masz tutaj pokoje?

- Tam, panie - gospodarz wskazał ręką na dwa przyległe pokoje. - Dwa dobre pokoje.

- I  nic nie powiedział ci o towarzyszach?

- Nie, panie. Faktem jest, że oczekiwał większego towarzystwa dziś po południu, nawet pytał, czy mam dosyć drobiu. Dlatego to przygotowaliśmy spore zapasy.

- Na ile osób?

- Na dwadzieścia lub więcej.

- Z Paryża?

- Nie, panie. Wydaje mi się, że właśnie mieli jechać do Paryża.

D'Artagnan, nieco zmieszany, popatrzył na Athosa, który z najzimniejszą krwią wyjął z woreczka pieniądz i wsunął go w rękę gospodarza.

- Oto zapłata z góry, mój dobry człowieku.

- Z góry, panie?

- Tak. Za szkodę, jaka tu będzie wyrządzona. Możesz nas teraz zostawić.

Gospodarz był tak zdumiony, że zapomniał upomnieć się u d'Artagnana o przyrzeczony dukat.

- Otóż widzicie mówił Athos. Dwudziestu ludzi albo więcej. Widocznie Montforge nic czekał na wykonanie pierścionka i postanowił zabrać chłopca przemocą. Kto wie, czy nie przyjdzie nam odpierać ataków armii, d'Artagnanie.

- Bardzo dobrze. Jesteśmy na twe rozkazy, mój drogi Athosie.

- Proponuję więc, byśmy, skoro pożywimy się, obejrzeli naszą fortecę i pomyśleli o obronie.

Dwadzieścia minut później przyjaciele badali grunt. Drzwi przy kominku były słabe i długo nie mogły wytrzymać w razie naporu. Porthos szybko złemu zaradził. Przewrócił ciężki stół dębowy z hałasem i zatarasował nim drzwi. Gospodarz wystąpił z protestami.

- Ulotnij się nakazywał mu d'Artagnan i bądź zadowolony, jeżeli w ogóle z całą głową ujdziesz.

- Lecz przynieś nam więcej wina - wołał Porthos za odchodzącym.

- Panie - odpowiedział gospodarz - zatarasowałeś drzwi i do piwnicy nie mam dostępu.

- Idź więc dookoła - zawołał d'Artagnan rozgniewany. Jesteś dobrze opłacony. Przynieś wino.

Główne drzwi były mocne i mogły ostać się granatom. Podwórko było wąskie. Po jednej stronie stajnie z kupą mierzwy, a po drugiej stronie studnia z olbrzymim korytem. Naprzeciw oberży, pomiędzy stajniami i korytem, była mocna brama, która mogła posłużyć również za obronę. Brama przymocowana była do wysokich ścian.

- D'Artagnanie dyktował Athos ty zaczniesz z nimi rozmowę, a my po bokach będziemy stać w pogotowiu. Najprzód będziemy bronić dziedzińca. Gdy nie utrzymamy go, cofniemy się do oberży.

- O ile wróg się pokaże dodał Porthos.

- Już się pokazał rzekł d'Artagnan, wskazując na grupę ludzi pędzącą z oddali.

Przyjaciele zajęli pozycje. Jedną połowę bramy zamknęli. Drugą zostawili nieco uchyloną do rozmowy. Porthos stał obok Z olbrzymią drewnianą zaporą, by na dany znak obydwie połowy zatarasować.

Widząc te przygotowania, gospodarz nie wątpił już o zamiarach gości.

- Będzie ich dwudziestu trzech lub czterech oświadczył Athos, zmierzywszy wroga wzrokiem. Skoro tylko nas zaatakują, pójdę strzec tylnego wyjścia.

- A ja rzekł Porthos wskazując na kupę mierzwy będę bronił tej strony. Przeciwną zajmie się d'Artagnan.

Najeźdźcy ujrzawszy w bramie d'Artagnana ściągnęli lejce, pewni, że posypią się na nich strzały z pistoletu. Na czele grupy jechał hrabia de Montforge obok człowieka, który opuścił oberżę przy wjeździe muszkieterów. Grupa ludzi nie składała się z żołnierzy. Widać było, że to banda lokajów i kelnerów, ludzi naprędce zebranych, którzy władali bronią. Po chwili ludzie ci zsiedli z koni. Montforge podjechał bliżej bramy.

- Dzień dobry, d'Artagnan - pierwszy powitał muszkietera.

- Dobry dzień i tobie, panie - odpowiedział d'Artagnan.

- Przybyłeś pewnie, by skończyć ze mną napoczętą w swoim czasie konwersację.

- Niestety, panie. Jestem tu z polecenia kardynała i dopóki nie wypełnię jego poleceń, nie mogę ci służyć.

- W takim razie, panie, nie zatrzymuję cię dłużej. - Montforge rozgniewał się.

- Panie, pozwól, że cię przestrzegę. Wypełniam wyraźne polecenia Jego Eminencji.

- Który nie jest rządcą kraju. Jak ci wiadomo, mój panie, jestem oficerem muszkieterów, których oficerowie są wyżsi rangą od oficerów innych pułków. Muszę jednak wyznać, że jestem zdziwiony niepomiernie twoimi słowami. Wszak żywię dla Jego Eminencji respekt i mogę tylko ułatwić ci pracę.

Montforge z trudem panował nad sobą. Naraz dał się słyszeć głos Porthosa.

- Dość tego, panowie! Stać albo strzelam! W istocie kilku kompanów Montforge'a podeszło bliżej do rozmawiających. D'Artagnan się zdumiał, ujrzawszy na murze Porthosa z olbrzymią strzelbą w ręku, która przedtem wisiała obok kominka oberży. Była to stara broń, na pewno nie używana i nie nabita. Napastnicy jednak o tym nie wiedzieli.

- Chciałeś coś powiedzieć, panie? - kontynuował d'Artag-nan.

- Żeś mnie nie zrozumiał, panie d'Artagnan - odpowiedział Montforge. Albo wiesz dobrze, o co chodzi. Mam rozkaz od kardynała aresztowania chłopca imieniem Raoul d'Aram.

- Panie, to jest bardzo ciekawe. Czy jednak mogę ufać mordercy?

Montforge poczerwieniał. Wyjął papier z kieszeni i, podszedłszy do bramy, podał go d'Artagnanowi.

- Przestańmy się bawić w ciuciubabkę, d'Artagnan. Byłeś w St. Saforin i zabrałeś chłopca z klasztoru. Widziano cię. Oto moje upoważnienie, na podstawie którego żądam wydania mi chłopca.

D'Artagnan rzucił okiem na dokument i przekonał się, że Montforge mówił prawdę.

- Mam wielki szacunek dla poleceń Jego Eminencji. D'Artagnan oddał papier z pokłonem.

- W takim razie oddasz mi chłopca natychmiast?

- Co? Ależ. Montforge, ten rozkaz nie ma nic wspólnego ze mną. Chłopca tu nie ma. Jest w drodze do Paryża. Jeżeli pospieszysz za nim, możliwe, że go dopędzisz.

- Jestem zdumiony, że rycerz tej miary co pan ucieka się do kłamstwa.

- Nie mniej ode mnie jesteś zdumiony. Cóż ja mam powiedzieć o człowieku tej miary co pan, panie hrabio, który zasłużył sobie na tak fatalną reputację.

- Więc odmawiasz, posłuszeństwa w wykonaniu rozkazu kardynała?

- Nie, panie. Odmawiam wykonania poleceń zdyskredytowanego mordercy.

W mgnieniu oka Montforge wyciągnął pistolet i strzelił.

CArtagnan przygotowany na tego rodzaju napad ukrył się za bramą. W tej chwili Porthos zeskoczył i zatarasował bramę.

Trzej przyjaciele zajęli placówki. Napastnicy zgromadzili się koło bramy, widząc jednak, że nie podołają wysadzeniu jej, szukali innej drogi.

Pierwszy człowiek, który wdrapał się na wierzch muru, trafił nieszczęśliwie na Porthosa. Za chwilę spadł ze zmiażdżoną głową na stronę swych towarzyszy.

Bitwa w „Le Moine Qui Keude" rozpoczęa id="filepos335228">a się.

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPILOG

Trzej przyjaciele dotarli do Hotelu de Treville dopiero następnego dnia po południu, gdyż trzeba było starać się o powóz, by przewieźć ciężko rannego Athosa. Acz dzięki cudownemu balsamowi d'Artagnana rany nie okazały się groźne, to jednak nie pozwoliły Athosowi na konną jazdę przez szereg dni.

W Hotelu Muszkieterów dowiedzieli się, że Grimaud przybył tu z chłopcem i spotkawszy Gerwazego ruszył w dalszą drogę. Że jednak Athos nie wiedział, dokąd udał się Gerwazy, trzeba było czekać na jego powrót.

Dowiedzieli się również, że Mousqueton przyjeżdżał trzykrotnie w poszukiwaniu Porthosa, a za trzecim razem przybyła sama pani Coquenard, przyrzekając zjawić się tu ponownie. Ta nowina nie bardzo Porthosowi przypadła do gustu.

D'Artagnan przebandażował swoje rany i po kolacji usiadł do pisania listów. Jeden z nich zaadresował do pani de Chevreuse i bez wszelkich komentarzy wsunął do koperty pozostałość z testamentu Thounenina. Papier zbryzgany krwią mówił sam za siebie. Drugi list zaadresował do Jego Eminencji Kardynała de Richelieugo.

Monseigneur!

Mam honor zakomunikować Waszej Eminencji, że dwie misje, jakie mi raczył powierzyć, spełniłem.

Ustne polecenie dostarczyłem, nie otrzymałem jednak żadnej odpowiedzi, gdyż osoba, której ta misja dotyczyła, zemdlała. List adresowany do Paryża również dostarczyłem. Ponieważ Wasza Eminencja nie polecił mi czekać na odpowiedź, natychmiast stamtąd odjechałem.

Żałuję niewymownie, że nie mogę zdać relacji osobiście, lecz jestem ranny, napadli mnie bowiem bandyci. W oczekiwaniu Waszych rozkazów, Monseigneur, kreślę się oddanym sługą

d'Artagnan

D'Artagnan pokazał list Athosowi, który przeczytał go uważnie.

Musisz to przepisać. Dlaczego? Czy zrobiłem jakie błędy? Nie. Musisz napisać, że zadano ci ciężką ranę... „która złożyła mnie do łóżka". To zrobi dobre wrażenie na kardynale. Nikt nie wie, co zaszło pomiędzy tobą, Bassompierrem i Heleną de Sirle. Sam Bassompierre nie zna szczegółów. Richelieu dowiedziawszy się, że Raoul nie był synem królowej, lecz pani de Chevreuse, uzna twoją ranę za dostateczną karę i zostawi cię w spokoju.

- Tak, ale w rzeczywistości nie muszę leżeć w łóżku... Więc połóż się na jedną noc; lekarz chętnie zrobi dopisek do listu.

Ale ty, Athosie...

- Ja występuję ze służby, mój synu. W chwili, kiedy będę w możności napisać list, prześlę moją rezygnację. Nie ma się czego obawiać, wierzaj mi. Jeżeli król umrze, Richelieu jest zgubiony. Jeżeli król będzie żył, więksi ludzie stracą wolność lub życie. W tym zamęcie o nas zapomną.

D'Artagnan niezupełnie zgadzał się z poglądami Athosa, lecz poszedł za jego radą i list przepisał.

Ani on, ani Athos nie mieli już okazji oglądać Porthosa w tym czasie. Gdy następnego ranka zeszli na śniadanie, dowiedzieli się, że jakaś dama przyjechała w powozie, wezwała do siebie Porthosa i zabrała go ze sobą. Biedaczysko nie miał nawet czasu, by napisać kilka słów do przyjaciół. Jedynie Grimaud był świadkiem sceny i opowiedział, że Porthos na widok damy podniósł ręce do góry, jakby błagał o przebaczenie. Rozkaz damy wypełnił natychmiast.

Tydzień później Athos wyjechał do swego majątku, a d'Aragnan do służby.

W dniu, kiedy lekarze orzekli, że Ludwik XIII umrze, stało się wręcz przeciwnie. Król powrócił do zdrowia. Przyrzekł jednak matce potajemnie, że skoro tylko zawrze pokój z cesarstwem, zwolni Richelieugo z obowiązków ministra.

Dwór powrócił do Paryża. Królowa matka do Pałacu Luksemburskiego, a król do Wersalu. Maria de Medici poczęła naraz objawiać wiele przyjaźni kardynałowi, co wzbudzało w nim podejrzenia. Dowiedział się wkrótce o przyrzeczeniu króla i posłał co prędzej gońca do ojca Józefa, by pokoju nie zawierał.

Goniec przybył za późno. Pokój był podpisany. Królowa posłała natychmiast po syna.

Pewnego ranka w listopadzie król przyjechał tylko w towarzystwie Bassompierre'a do Luksemburgu. Richelieu dowiedział się o tej cichej wizycie i pospieszył do pałacu, by być obecnym na konferencji króla z matką. Niestety spóźnił się, konferowano już w sali. Służbie polecono, by nikogo nie wpuszczać.

W sali tymczasem królowa zmusiła Ludwika do podpisania dymisji Richelieugo.

Naraz rozwarły się potajemne drzwi, wiodące z kaplicy i ukazał się w nich kardynał.

- Otóż on, wszystko stracone! - zawołał król. Kardynał udając, że nic nie słyszał, postąpił kilka kroków naprzód.

- Mam wrażenie, że Ich Królewskie Moście rozmawiali o mnie - rzekł uśmiechając się.

Maria de Medici nie znalazła dostatecznej liczby wyrazów, by rzucić nimi w kardynała, który się poważył wejść do sali tajemnymi drogami i przeszkodzić w jej planach. Richelieu padł przed nią na kolana, błagał o przebaczenie, nawet ronił łzy, aby tylko nie odbierano mu władzy. Jego taktyka tym bardziej rozdrażniła królową. Nie było rady. Kardynał powstał i cichym głosem zapytał, czy może odejść.

Król nie odezwał się, tym bardziej matka.

Richelieu zrozumiał, że przegrał i wyszedł.

Na drugi dzień król podpisał nominację Ludwika de Marillaca na dowódcę armii. Znaczyło to jednocześnie odwołanie popleczników kardynała, Schomberga i La Force'a. Następnie Ludwik opuścił Luksemburg i powrócił do Wersalu. Z nim pojechał de Marillac, którego królowa nazwała ministrem na miejsce Richelieugo. Wielki kardynał skończył swe panowanie.

Radosny to był dzień w Paryżu. Cała arystokracja spieszyła do Luksemburgu, by złożyć Marii de Medici życzenia z powodu jej zwycięstwa nad kardynałem. Anna Austriacka uśmiechnęła się po raz pierwszy od dłuższego czasu. Rozesłano gońców do Madrytu, Wiednia i Londynu. Wszyscy cieszyli się z upadku znienawidzonego kardynała.

Richelieu był pewny, że tym razem jest zgubiony i postanowił przenieść się do Havru. Załadowano muły cennymi przedmiotami i przygotowano karetę. W chwili kiedy kardynał miał udać się w podróż, przybył St. Simon z Wersalu z rozkazem do niego, by stawił się natychmiast u króla.

W chwili gdy królowa święciła bankietem zwycięstwo nad kardynałem, król po dłuższej konferencji z Richelieum nie tylko przywrócił mu tekę ministra, lecz dał mu absolutną władzę. W następstwie tego marszałek de Marillac został aresztowany i odstawiony do Bastylii. Michała de Marillaca skazano na wygnanie. Bassompierre nazwał 11 listopada 1660 roku „Dniem Ofiar", nie wiedząc, że sam wkrótce będzie do nich należał.

Richelieu zamienił porażkę w tryumf i ci, którzy do tej porażki się przyczynili, płacili teraz.

Książę de Guise uciekł za granicę. Marię de Madici aresztowano. Skończyła swój żywot na wygnaniu. Wszyscy jej zwolennicy odczuli władzę kardynała. Bassompierre'a ostrzegano przed ręką Richelieugo i radzono mu uciekać. Nie posłuchał rady i udał się do swych posiadłości, gdzie zajął się niszczeniem sześciu tysięcy miłosnych listów. Następnych dwanaście lat spędził w celi Bastylii, której był kiedyś gubernatorem. Długie te lata poświęcił na pisanie pamiętników.

W dniu aresztowania Bassompierre'a d'Artagnan otrzymał rozkaz stawienia się w gabinecie kardynała. Zanim się tam udał, zniszczył wszystkie listy i papiery, jakie u siebie posiadał.

- Dzień dobry, d'Artagnan - mówił wyniośle Richelieu o ile jestem dobrze poinformowany eskortowałeś wczoraj de Bassompierre'a do Bastylii?

D'Artagnan pokłonił się.

- Miałem ten zaszczyt, aczkolwiek rozkaz aresztowania wykonał Sieur de Launay.

- Posłałem po ciebie, byś mi wyjaśnił pewną sprawę. Niewątpliwie z ran się już wyleczyłeś.

- Wasza Eminencja zaszczyca mnie wielce pamięcią o takich drobnostkach - odpowiedział muszkieter, czując dreszcz, jaki przenikał jego ciało.

- Bynajmniej - mówił dalej Richelieu. - Doszła mnie wiadomość, panie, że pewien muszkieter z twojej kompanii opuścił służbę i przybrał tytuł hrabiego de la Fere. Czy nie był tym panem Athos?

- Tak jest, Monseigneur - zimny pot wystąpił na czoło d'Artagnana.

- Ach, więc on adoptował syna, wicehrabiego de Bragelonne.

D'Artagnan domyślił się, że kardynał wiedział o wszystkim.

- Wasza Eminencjo - przemówił d'Artagnan zdesperowany - tylko ci, którzy naprawdę są wielcy, rozumieją znaczenie wspaniałomyślności. Mój przyjaciel Athos jest najszlachetniejszym człowiekiem pod słońcem. Nie jest on zdolny do oszustwa, małostkowości ani hańbiącego czynu. Wszelkie zabiegi o zaszczyty uważa za rzecz niegodną człowieka. Gdyby Wasza Eminencja, doceniając jego wieloletnią służbę, raczył obdarzyć go rekompensatą, wiem, że byłby wdzięczny i zobowiązany.

- Jaką? - zapytał Richelieu nieco zdziwiony - Rekompensatę, mówisz? Czyżby emeryturę?

- Nie, Monseigneur - odpowiedział d'Artagnan.- Wasza Eminencja jesteś ministrem i wielkim człowiekiem, lecz przede wszystkim jesteś kardynałem. Błogosławieństwo kardynała dla syna Athosa miałoby dla mego przyjaciela wielkie znaczenie.

Richelieu spojrzał nad'Artagnana zdumiony. Długo wpatrywał się w oczy muszkietera. Po chwili, wiedziony tym rzadkim u niego impulsem, uśmiechnął się i wyciągnął rękę do młodzieńca.

- Panie - powiedział są w świecie mniej zachwycające rzeczy od młodzieńczej brawury. - Z rady twej skorzystam. Czy nie masz żadnych życzeń dla siebie?

- Monseigneur, nie masz dla mnie potrzeb, skoro czynisz mi zaszczyt słuchania twych rozkazów!

Ta wizyta kosztowała d'Artagnana ponad trzysta liwrów. W papierach, które zniszczył, zamieszał się kwit od krawca. Krawiec zażądał pieniędzy za strój ponownie i z braku pokwitowania trzeba mu było płacić. Jednakże d'Artagnan nie żałował straty.