Boris Rodolfo
Izaguirre

I nagle stało się
wczoraj

fragment

Tytuł oryginału: Y de repente fue ayer

Projekt okładki: Tadeusz Kazubek

Redaktor prowadzący: Małgorzata Burakiewicz

Redakcja techniczna: Zbigniew Katafiasz

Konwersja do formatu EPUB: Robert Fritzkowski

Korekty: Mariola Hajnus, Irma Iwaszko

© Boris Izaguirre, 2009

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2012

© for the Polish translation by Joanna Ostrowska and Grzegorz Ostrowski

ISBN 978-83-7758-280-0

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Warszawa 2012

Dla Leopolda,
zawsze tak bliskiego

I don’t think anyone ever found Paradise
Because Paradise is based on Lies.

Paradise, The Stranglers,

(„Feline”, 1983)

Część pierwsza

1. PRZYJĘCIE

Jeśli któregoś dnia znajdziesz w sobie dość odwagi, możesz spróbować dopłynąć do pewnego miejsca naprzeciwko wyspy. Dokładnie na wprost, wskaże ci je słońce, którego światło wydaje się tkwić zawieszone nad morzem, jakby czuło przed nim wielki respekt i wolało się przez nie nie przebijać. Tam przypomnij sobie, że przybywasz pełen męstwa. Zamiast wyglądać bryzy, za którą zawsze tęsknią inni, zaczekasz, aż morskie ramię, mocne jak ręka wieśniaka ścinającego codziennie trzcinę, pochwyci cię, zanurzy, pociągnie. Poczujesz, jak gigantyczna dłoń łapie cię w pasie i topi, pcha w dół, w głębinę. Pozwól się porwać, zjedziesz na walcu utworzonym ze światła, które w niczym nie przypomina blasku słońca. To inne światło. Pozwól się porwać. Będzie z tobą sam na sam, jak powiew, który dociera do ciebie z daleka i wypełnia twoje ciało, jak łapa zwierza, który chce na ciebie zapolować. Jeśli dasz się temu światłu poprowadzić, sprawi, że go zobaczysz. Wąski korytarz, tak, Efrainie, wąski korytarz łączący brzegi wyspy pod powierzchnią morza.

Efraín poczuł, że jego kciuk dotyka białego drewna, którym wyłożony był pokój. Spróbował wyciągnąć szyję w lewo, z nadzieją, że nic w jego otoczeniu się nie poruszy i nie uruchomi przyspieszacza w jego głowie. Za późno, znowu usłyszał zbliżające się marimby, za nimi rytmy wygrywane na napiętych strunach gitar i coraz wyraźniejsze marakasy nadające odpowiedni rytm, powtarzający się, nieprzerwany, do którego dołączą najpierw skrzypce, potem saksofon Catirego.

To była niekończąca się fiesta. Walczył z opadającymi powiekami, by sen nie wpuścił po cichu do jego głowy okrutnych kobr kaca, przyczajonych, gotowych wślizgnąć się do zakamarków jego mózgu. Gdyby otworzył oczy, zanim wolno, wolniusieńko wyciągnie szyję w lewą stronę, nie byłby w stanie niczego zobaczyć i niewidzialna orkiestra wymknęłaby się spod kontroli. Ach, Catire, dlaczego wszystkie noce muszą kończyć się tak samo, a każdy ranek musi zaczynać coraz gorzej?

Wydawało mu się, że słyszy głos znany mu z przeszłości, wciąż tę samą historię o morskim tunelu, który pozwala przejść z jednego końca wyspy na drugi, tym razem najprawdopodobniej dzięki nowej mieszance tequili i rumu, której Catire postanowił nadać specjalną nazwę, Mojito Rotundo. Czuł, że w każdej chwili może pojawić się Evaristo i zabrać do portu to słońce zakłócające spokój myszy, kur, kajmanów, zabójczych kobr, gigantycznych zajęcy, wszystkich spragnionych alkoholu mieszkańców jego mózgu.

Efrainie, człowieku, będziesz musiał to zrobić: otwórz oczy.

Widział teraz tylko biel, jakby wszystkie lodówki z wyspy ustawiono jedna na drugiej, tworząc z nich mur nie do pokonania, całkiem zasłaniający zwierciadło morza. Uderzenie. Niekończący się ciąg ścian, kaskada fal. Artystka z nocnego lokalu miotająca się w pianie. Nie, to nie była jego matka, i nie Aurora. Artystka z nocnego lokalu i tyle. Kobry jego kaca postanowiły, że będzie to artystka z nocnego lokalu, i jest artystka z nocnego lokalu. Ubrana na biało i sama biała, jakby była Hiszpanką. Biel, nadal widział biel. Oko, które zapada się w głąb i jest tylko rogówką. Pazury czarnego Prieta ścinają trzcinę bez maczety. Biel, która nie chciała odejść i nie pozwalała mu ponownie zamknąć oczu. Niewiarygodna fala, która uciekła morzu i zatrzymała się przed nim, przed łóżkiem, pościelą na ziemi, czyimś ramieniem zwisającym w rogu. Marimby i gitary czekały na decydujący ruch dyrygenta niewidzialnej orkiestry, aby fala opadła, rozlewając się wściekle dookoła i w nim, dając znak, po którym myszy i kobry zaczną szaleć i rozpychać się w jego głowie.

Niech ta biel już sobie pójdzie. Niech kobry pokąsają się nawzajem, niech zające zostaną bez łap. Nie był w stanie krzyczeć. Ta fala nigdy nie opadała, skurwysyńska, pierdolona, całe życie wisząca nad nim jak otwarte usta, które nigdy nie decydują się zamknąć. Dlaczego kobry nie boją się tak jak kury, tylko zaczynają rozsadzać i kąsać mu głowę, a czubkami ogonów i żmijowymi językami szukają otworów w zamkniętych powiekach?

– O – powiedział w końcu. – O, kurwa – dodał.

Zaczął płakać; przypomniał sobie dziewczyny czarnego Prieta, jak o świcie szły na pola, śpiewając, kołysząc biodrami i poruszając rękami, jakby były w Afryce. Nie pamiętał słów, a przecież używał ich nieskończoną liczbę razy w dialogach scenicznych. Ayuma, ayumay, zaczekaj, aż gorąc sprawi, że będę czarniejsza. Olbrzymie biodra kołysały się, a uśmiechy niedyskretnie odsłaniały białe, wielkie zęby.

– O – powiedział jeszcze raz. Murzynki Prieta dały mu tyle miłości…

Wyciągnął lewą rękę. Stał? Leżał? Poczuł zapach drewna. Wydawało mu się, że mówi: Na miłość boską, Catire, czego ty nam dodałeś do tequili? Nikt nie odpowiedział. Nagle nastała długa cisza, poczuł, że ogarnia go spokój. Na dnie fale wreszcie rozbijały się o brzeg, jak zwykle.

Przeżył jeszcze jeden ranek.

Nie zobaczył żadnego węża, żadnej myszy obchodzącej go wokół i gryzącej, jak przy innych przebudzeniach, innych kacach. Zdziwił się. Może tequila rzeczywiście nie była taka zła, może właśnie ma miejsce cud i to straszliwe przebudzenie rozprasza się z prędkością pociągu wiozącego Chińczyków do Camagüey. I wtedy wyraźnie usłyszał, jak ktoś do niego mówi: Kuba, towarzysze, to wyspa czekająca na wyzwanie. Teraz stoi przed nami takie wyzwanie. Umieć stawić czoło wrogowi, patrząc mu w oczy, nazywając go po imieniu i przypominając mu, jak my się nazywamy. Jesteśmy zwycięzcami, jesteśmy panami naszego losu. Jesteśmy Rewolucją. Jesteśmy Kubą, Wolną i Socjalistyczną.

W tle owacje ludu, łopot powiewających flag kołysanych wiatrem i siłą emocji zebranych. Oprócz marakasów i marimb niewidzialnej orkiestry słychać było coraz wyraźniej nowy instrument, rozpościerający się niczym skrzydła pterodaktyla, przekształcony w końcu w jeden potężny głos, powracający niestrudzenie jak huk fal: Fidel, z tobą jesteśmy jednością! Kuba, Rewolucja i ty! Kuba i Socjalizm! Kuba i Fidel!

– Fidel, Kuba i socjalizm – wyrecytował i pozwolił sobie na uśmiech. Nie powinien być taki pewny siebie, następne ruchy też trzeba wykonywać powoli.

Udało mu się dotrzeć do korytarzyka prowadzącego do salonu. Taras nad ogrodem w głębi, szklane przesuwane drzwi otwarte na oścież. Poranny wiatr, który spacerował między meblami i bawił się, tworząc wiry z tego, co unosił, z popiołów, dymów, zapachów. Szklanki, butelki i liście mięty, kolejny zapach, by dodać go do tych, które spodziewał się poczuć. Tytoń, cukier, morze, oliwki, kapary i coś jeszcze słodszego. „Syrop, Efrainie; dolewam go do wszystkiego”, powiedział Catire swoją jankeską hiszpańszczyzną. Syrop klonowy, maple syrup, ta mdła woń, karmel, który nigdy się nie rozpuszcza, wszędzie, nawet na żarówkach, żeby jego zapach unosił się w pokoju.

Lampy ciągle się paliły. Postanowił je zgasić, przy każdej powtarzał ten sam ruch i kliknięcie. „Kiedy coś powtarzasz, zawsze znajdujesz spokój”, uczył go Óvalo w dalekiej przeszłości, kiedy sypiali obok siebie.

– Óvalo, tak, powtarzaj to imię. Ile byś dał, Efrainie, żebyś to ty mógł je wymyślić!

Óvalo. Ile to razy słyszał, jak wymawiali je inni. Jedna lampa zgaszona. Óvalo. Druga. Jeszcze jedna. Twoje powtarzanie. Twoje błękitne oczy, wystraszone, wpatrzone w ciebie w wielkim samochodzie. Twoje mozaiki, Óvalo.

Wydawało się, że słoneczna jasność odbiera brak sztucznego światła jak powitanie. „Prawdziwym wampirem tej wyspy jest słońce, Efrainie”, kolejne zdanie Catirego.

I tak było. Jego triumfujący blask zmierzał ku niemu niczym rycerz, który powraca z dalekiej podróży i wizytuje swoje włości, by stopniowo objąć je ponownie w posiadanie. Przechodzi w długich aż do ziemi szatach, idzie w stronę swoich komnat, swego grobu, swego spoczynku, zostawiając za sobą lśniący ślad. Efraín miał przed oczami nie salon, lecz apokalipsę: dwa połamane krzesła porzucone przed niedomkniętymi drzwiami; ledwo trzymające się ściany ramy z powiększonymi fotografiami Catirego w przebraniu Robin Hooda; na przeciwległych końcach białej kanapy męskie buty, włoskie, w środku nazwa producenta starta od częstego noszenia, numer dwanaście, na kanapie rozciągnięta naga kobieta, jakby przeniesiona tu przez huragan z innego przyjęcia.

Włosy Chinki, usta Mulatki, ramiona tancerki i talia ze śladami dłoni Catirego na skórze. Zwichrzone włosy łonowe. Josela, tak ją przezwali w którymś momencie wieczoru, bo przedstawiła się jako Josefa, ale Catire powiedział, że „f” to jak na nią zbyt frajerska litera. Jej sutki sterczały nastroszone. Paznokcie u nóg i rąk miały ten sam odcień czerwieni co kurtyna w teatrze Principal, o czym osobiście jej powiedział, kiedy nazwali ją Joselą, a Catire położył dłonie na jej talii. Efraín poszedł dalej w kierunku wyznaczanym przez jej prawą rękę, wskazującą na drugi koniec dywanu i dwa uszate fotele obite tym samym białym materiałem co kanapa. Obejmując się, leżały tam bliźniaczki Wilson. Jasne – przypomniał sobie – zanim zamknął oczy, śmiały się, prosząc Catirego, żeby pozwolił im skosztować swojego karmelka, „tylko troszeczkę, Catire, potem pokażesz go Joseli”, błagały. Młodsza, „trzy minuty różnicy”, na ten wieczór ufarbowała sobie włosy na czarno. Ręka siostry zakrywała jej wzgórek Wenery, ona sama zaś złożyła głowę na piersi bliźniaczki. To było zbyt filmowe, na pewno Catire uśpił je, żeby zaaranżować tę scenę i ułożyć je w takiej pozycji.

Nagle Josela zaczęła mieć kłopoty z oddychaniem, jej szyja przybierała coraz bardziej fioletowy kolor, zdesperowane dłonie same wędrowały w stronę gardła. Otworzyła oczy, zadając sobie straszliwy gwałt, wydawało się, że zacznie krzyczeć. Musiał jej pomóc, była przerażona, teraz już całe ciało robiło się fioletowe. Otworzył jej usta i włożył do gardła palce. Poczuł najpierw coś twardego, potem miękkiego, jakby plastelinę, ścisnął ją mocno palcami i wyciągnął jednym ruchem. Zamiast krzyku usłyszał, jak z piersi Joseli uchodzi uwolnione powietrze, zobaczył jej przerażony wzrok, który skierowała na to, co trzymał w ręku: kawałek kondomu. Bliźniaczki nawet się nie poruszyły. Josela została jeszcze przez chwilę w salonie, powstrzymując dławiący ją płacz i strach, przyglądając się podłodze, butelkom w barku i ramom z fotografiami, które miały za chwilę spaść na podłogę.

Fidel, Kuba i Socjalizm. Jesteśmy z tobą, usłyszeli uparte radio. Kuba i Socjalizm. Fidel, jesteśmy z tobą. Hasła się powtarzały. „Kiedy coś powtarzasz, zawsze znajdujesz spokój”, mawiał Óvalo. „Teraz ty powtórz, Efrainie”, jakby powiedzenie tego gwarantowało szczęśliwe zakończenie.

Óvalo.

Socjalizm i Wolność. Kuba i Rewolucja. Fidel, z tobą aż do śmierci.

Josela wyprostowała się chwiejnie, próbując odzyskać normalny oddech i zakrywając dłońmi swoją nagość. Efraín szedł dalej w stronę ogrodu, z każdym kwiatem zbliżając się do zapachu morza. Było szare, wydawało się, że piasek ma odcień, który Óvalo, znowu ten Óvalo, nazywał karaibską pistacją. Kolor burz, które z roku na rok trwają coraz dłużej, mamy październik, bo urodziny Catirego będą pod koniec miesiąca.

– Kurwa, Efrainie – znowu zwrócił się sam do siebie – nie potrafisz czytać kalendarzy, twoje daty są cieniami, znakami na ziemi, zmianami temperatury wody. Jest październik, okay, to prawda, że burze z roku na rok zostają na dłużej, dłużej trwają. Chmury używają sobie, ciemniejąc i siejąc postrach wśród tych, którzy patrzą na nie z ziemi.

Zatrzymał się na chwilę, by nacieszyć oczy widokiem rozległego ogrodu. Tak jakby wszystkie gatunki roślin na ziemi uzgodniły, że się tu spotkają: kaktusy wysokie na dwa, a nawet trzy metry, drzewa owocowe, mango, bananowce, kwiat bananowca czekający, aż za namową Catirego dziewczęta zbliżą do jego płatków usta, a potem oszaleją z rozkoszy. Kolekcja jabłonek, z owocami gnijącymi od ciągłego upału. Palmy kokosowe, jakżeby inaczej, od strony plaży. Nieodłączne bugenwille w orgii odcieni, które Catire nazywał „kolorami Metro Goldwyn Mayer”. Wszystko to gdzieś między przebudzeniem a świadomością nadciągającej burzy.

Wydało mu się, że ktoś go woła, ale był zdecydowany nie zawracać. W głębi, nad morzem, widział słońce na wprost brzegu i czuł, że ono naprawdę na niego czeka, tym razem na pewno wskazując przejście, które pozwoliłoby mu przeprawić się na drugą stronę wyspy.

Nadal go wołali.

– Efrainie, Efrainie Rotundo, niech pan wraca – jak wtedy, kiedy chciał wyjść ze studia radiowego. „Efrainie, nie zostawiaj mnie”, jak błagała go Tania, ambitna i piękna Tania. „Efrainie, nie psuj teraz zabawy”, zawsze prosił go Catire. „Efrainie, wreszcie wróciłeś”, jak miał nadzieję usłyszeć któregoś dnia z ust matki.

– Efrainie, nie idź pływać, morze jest wzburzone. Dużo wypiłeś…

Ale on już był w pobliżu pionowego promienia. Czuł, że coś zasnuwa mu oczy, zapowiadając mgłę, która ogarniała wyspę, a może był to jego własny oddech, albo zaślepiająca brawura, której domagał się od niego czarny Prieto. Nie musiał się zbytnio wysilać, płynąc w stronę świetlnego punktu, w wodzie zawsze był szybszy niż na lądzie. „Powinieneś urodzić się rybą”, mawiał Óvalo. – To prawda, jaka wspaniała woda – powiedział sam do siebie – to morze, które uwalnia kaca najpierw od spółgłosek, potem od samogłosek. – Już się śmiał, już był dalej od domu. Może uda mu się dojrzeć Catirego, jak chwiejąc się, walczy, by powstrzymać okrzyki swoich gości. Może uspokoi kobiety nową porcją swojego karmelka, zdławi ich krzyki syropem klonowym, który będą z niego zlizywać.

On był na morzu. Dokładnie na wprost brzegu.

Wróciła niewidzialna orkiestra. Dlaczego nie, w filmach zawsze w takich scenach pojawiała się muzyka, której nikt nie grał, tu nie mogło być inaczej. To było coś w rodzaju ludowej piosenki. Och, Efrainie! A może naprawdę jesteś na ekranie i grają ci piosenki Mamy Dolores? Roześmiał się. Może zjawi się tam, między pokrywającymi go algami, obok żółtych i czerwonych rybek, towarzyszących mu w drodze ku słonecznej aureoli.

Czegoś mu w tej scenie brakowało. Kurwa, Efrainie, nawet w ostatniej chwili musisz przerabiać dialogi. Tylko troszeczkę, chciał odpowiedzieć i pociągnął łyk soli. Byli już wszyscy, nawet ta koszmarna Mama Dolores. Ostrożnie, niech się pani nie da złapać falom, zmyją pani makijaż i wreszcie wszyscy się dowiedzą, że nie jest pani czarna, tylko biała. Mówi jak czarna, ale zawsze była biała. Coś jeszcze, Efrainie, pomyśl szybko, czego brakuje tej scenie? Wiele widziałeś, od czasu huraganu, od szpitala, od ostatniej burzy, która ciągle szaleje w twoim życiu. Od ostatniego grudnia. Imię, niech zostanie powtórzone jakieś imię. Albo jeszcze lepiej, jakieś zdanie. Ostatnie zdanie. Okay, niech będzie imię.

Óvalo.

Czekał spokojny, ruszając nogami tylko tyle, by nie zatonąć. Zobaczył, że zbliża się do niego ramię, które miało pociągnąć go na dno. Kiedy będzie blisko, złapie go za nogi i wciągnie, niczym królik pochłaniający marchewkę, buch, na samo dno.

2. EVARISTO

– Dzieciak nie mówi. Nie widzisz tego, kobieto?

Nie, nie chciała tego widzieć. Dziecko też nie chciało, żeby to widziała. Od pierwszego dnia, kiedy wzięła je na ręce, czuła, że nie musi z nim rozmawiać, by się rozumieli. Czasami nawet nie musi na nie patrzeć. Po latach nic nie musiała mu mówić, kiedy wchodził do domu. Podnosiła wzrok i widziała cień wślizgujący się do jego pokoju. Zawsze, w każdej chwili, w każdym miejscu, wiedziała, gdzie jest jej syn i co mu dolega.

– Virginio, kurwa, powtarzam ci, że dziecko nie mówi!

Nienawidziła, kiedy Evaristo wymawiał jej imię. Nienawidziła Evarista całą sobą, w sposób absolutny. Jej życie było jednym wielkim nieszczęściem, ale najgorszy był Evaristo.

– Efrainie Rotundo – obwieścił poważnym głosem mężczyzna z radia. – Czekamy.

Efraín, szczupły jak zatemperowany ołówek, całkiem sztywny stał na zaimprowizowanej scenie pośrodku zapchanego ludźmi boiska baseballowego jedynej w Camarrás szkoły. Snopy światła z lamp używanych tylko w czasie meczów na zakończenie roku szkolnego otaczały go jak czołgi na wojnie. Jego zapadnięte oczy, z natury głęboko osadzone, izolowane od rzeczywistości, zmalały jeszcze bardziej. Przed nim sześć rzędów wypełnionych ludźmi, którzy jedli, rozmawiali, śmiali się, rzucali resztkami jedzenia, inni zamierali w bezruchu, czekając, aż wreszcie zacznie. Nie mógł otworzyć ust ani unieść rąk, by prosić o pomoc. Nie mógł się ruszyć. W ostatnim rzędzie ktoś trzymał pospiesznie wykonany plakat, tak bardzo pospiesznie, że farba spływała jeszcze z liter: DZIECI DLA WUJKA KRÓLIKA. POZNASZ GO, JEŚLI POTRAFISZ OPOWIEDZIEĆ JAKĄŚ HISTORIĘ.

Efraín miał taką historię. Śnił ją niemal co noc. Mężczyzna pojawiał się w wejściu do ich domu. Nie widział wyraźnie jego oblicza, dopiero smuga światła z kołysanej wiatrem ulicznej latarni ujawniała, że w ogóle nie ma twarzy. To był człowiek bez głowy, miał bardzo długie palce u rąk, i znowu ta latarnia, która pozwalała dojrzeć coś więcej. Zamiast twarzy miał torbę, z jednym tylko otworem po lewej stronie, w którym można było zobaczyć coś lśniącego, krótki, ostry błysk…

– Efrainie Rotundo – usłyszał. Mało brakowało, a zacząłby drżeć: w jego śnie człowiek w papierowej torbie na głowie też się tak do niego zwracał, imieniem i nazwiskiem, a on siadał na łóżku, patrząc na swoje odbicie w opartym o ścianę lustrze pokrytym parą z ust chrapiącego Evarista. Matka leżała skulona na brzegu materaca, prawie spadała z łóżka.

Pewnie zawołają go jeszcze raz, ale on nie mógł mówić. Poprzedniego wieczora i jeszcze wcześniej robił próbę, po cichu. Choć nigdy nikomu jej nie opowiedział, miał pewność, że wszyscy, słuchając historii o jednookim człowieku w papierowej torbie, będą drżeć ze strachu. Teraz jednak nikt nie drżał. Patrzyli na niego. Nie mógł ruszyć rękami. Chciał się spocić, ale się nie pocił, chciał sobie stamtąd pójść, ale jego woli nie towarzyszył żaden gest. Znowu usłyszał nazwisko, które należało do jego matki, Rotundo, co znaczy okrągły, pełny, choć żadne z nich takie nie było.

Miał szczupłe ciało, nadgarstki tak słabe, że gdyby ktoś pociągnął go mocno za dłonie, mógłby je wyrwać. Długi nos, głęboko osadzone oczy, czarniusieńkie – chciał, żeby lśniły jak oko człowieka z jego historii – teraz zaczynały błyszczeć z powodu łez, które ze wszystkich sił starał się powstrzymać.

„To wróbel czy strach na wróble?”, wołały inne dzieci, kiedy wyszedł na środek boiska.

Zobaczył wtedy mężczyznę o białych włosach, siedzącego dokładnie na wprost, brzuch wystawał mu spod koszuli, na głowie miał kapelusz, też biały, poplamiony błotem. Dłoń z mnóstwem pierścieni i druga, która głaskała grube, pierzaste wole olbrzymiego kurczaka.

– On mdleje, Virginio, czy ty to widzisz? Dzieciak zemdleje…

– Efrainie Rotundo, kiedy indziej będziesz mógł poznać osobiście Wujka Królika – ogłosił prowadzący konkurs, i natychmiast padło kolejne nazwisko, Rubén Pérez, i zaraz pojawił się inny chłopiec, mniej szczupły, lepiej ubrany, który owszem, ruszał rękami.

– Wszystkie dzieci na Kubie chcą porozmawiać z Wujkiem Królikiem. Nazywam się Rubén Pérez…

Efraín z trudem zszedł po trzech schodkach dzielących go od Evarista i matki. Czuł ból w kostkach u nóg, kiedy stawiał kroki. Unikając wzrokiem matki i jej męża, napotkał spojrzenie mężczyzny w poplamionym kapeluszu, który wciąż pieścił wole olbrzymiego kurczaka. Stracił przytomność.

Efraín nienawidził kur. A one jego. Zawsze kiedy czuły jego obecność, zaczynały trzepotać skrzydłami i ustawiały się w szeregu, patrzyły, wydając dziwne odgłosy, jakby przekazywały sobie wiadomości, gotowe wskoczyć na niego, gdyby podszedł bliżej.

– Zostaw go, Evaristo. Zaciął się i tyle, to wszystko.

– Ośmieszył nas. Tobie na niczym nie zależy, ale ja musiałem z jego powodu przeżyć największy wstyd. I to w obecności pana Rebolledo…

– Wszystko przez tego człowieka z kurczakiem, wystraszył się, kiedy go zobaczył przed sobą. Panicznie boi się kurczaków.

– To niech z nimi śpi. Od dziś, całą noc.

Virginia chciała krzyknąć „nie”, ale powiedziała tylko, że ma tego dosyć. Evaristo uderzył ją w twarz tak mocno, że straciła równowagę. Efraín był tam, tak samo nieruchomy jak na boisku baseballowym. Kiedy wszystko się przed nim poruszało, stawał nieruchomo z tyłu, zawsze z tyłu. Usłyszał „au!” matki i jak mówi do Evarista cienkim głosem, wściekła, pobita: „Ty skurwysynu, pomiocie jeden, szatanie, moje nieszczęście, niszczysz mi życie”. Nawet gdyby mógł się poruszyć, nie zrobiłby tego, potrzebował odrobiny spokoju, by zapamiętać wszystkie te słowa. Nie jemu były potrzebne, były na tę chwilę, kiedy człowiek w papierowej torbie na głowie postanowi wejść i do niego przemówić.

Kurczaki zaczęły trzepotać skrzydłami, kiedy poczuły, że jest w pobliżu. Zapadała noc, wiedział o tym, bo zapach morza w mieszkaniu stawał się coraz wyraźniejszy. Kiedy człowiek rodzi się na wyspie, ona sama uczy go takich rzeczy. Rano czuje się zapach słońca w domu, a raczej w tym, co nazywa się domem, nawet jeśli to jest – jak w jego przypadku – tylko wzniesiona do połowy ściana na brzegu morza. O zmierzchu przychodzi kolej na morze, które wydziela zapachy nagromadzone w ciągu dnia. Dom był naprawdę jedynie ścianą, łóżkiem i opartym o ścianę lustrem. Z tyłu znajdował się kurnik, zbudowany trochę staranniej niż to, co nazywało się domem, bo zapewniał im utrzymanie: kury hodowano, by je utuczyć, a kiedy pobliski sklep drobiowy potrzebował mięsa, Evaristo wchodził do zagrody i wołał ptaki ich kobiecymi imionami, żeby zebrać je w jednym miejscu i pozbawić głów świeżo naostrzoną maczetą. Na tym polegało jego jedyne zajęcie. Korzystał z tego, że Virginia była zajęta pracą, sprzątała u sąsiadek i prała ich pościel, żeby mieli trochę więcej pieniędzy, i zanim zaczął ucinać ptakom głowy, ustawiał przed sobą Efraina, a sam siadał na krześle opartym o ścianę. Młodsze kury gdakały, jakby opowiadały sobie jakiś film, dopóki nie usłyszały krzyku śmierci swoich matek albo kuzynek, albo nawet rywalek, wtedy nieruchomiały u stóp dziecka, zaciskając dzioby, jakby je ostrzyły, by go skubnąć. Efraín czuł tak przeraźliwy strach, że nie mógł nawet krzyczeć. Patrzył na morze i widział jak zabarwia się na czerwono w czasie trwających wieczność minut, aż pojawiał się Evaristo pachnący śmiercią, na rękach i szyi miał poplamione krwią pióra, które kleiły się do jego spoconego i brudnego cielska.

– Zasłużyłeś na to, żeby posłuchać Wujka Królika. Zobaczymy, czy będziesz w stanie powtórzyć, co mówią w tym programie.

Pozwalał mu przejść na drugą stronę ściany, do tego, co nazywali domem, Efraín biegł, żeby ukryć się w kuchni między glinianymi kociołkami i kuchenką gazową połączoną z butlą kradzionymi przewodami. Tam stało również radio, wielkie, w kolorze mahoniowego brązu, też kradzione.

Dobry wieczór, witamy słuchaczy na terenie całego kraju. Za chwilę nadamy utwór, który wszyscy rozpoznacie. Ta muzyka, owoc podróży Wujka Królika po rzekach i górach naszej ukochanej Kuby, dotrze do wszystkich dzieci w kraju.

Stąd dowiedzieli się, że ludzie z radia odwiedzą wszystkie zakątki wyspy, by zaoferować sześćdziesiąt peso dziecku potrafiącemu opowiedzieć historię, która będzie inspiracją dla dalszych przygód Wujka Królika. Z dnia na dzień Evaristo stał się bardzo uprzejmy dla Efraina. Przez cały długi tydzień, może dwa, przestał sadzać go przed kurami, które czekały na śmierć.

Aż do owego wieczoru, kiedy stanął niemy przed sześcioma rzędami pełnymi bezimiennych potworów, w szkole w Camarrás.

– Evaristo, zrób to dla mnie, jeśli jeszcze cokolwiek do mnie czujesz…

– Twój syn to pedał, musi nauczyć się być mężczyzną i przestać się bać. Nie milczeć, kiedy powinien mówić – oznajmił, otwierając furtkę zagrody. Trzymał go, jakby był jedną z kur.

– Włóż tę koszulę, Efrainie. – Evaristo więził go w swoich dłoniach, tak brudnych, tak wielkich, tak silnych. Zapach rumu bił nawet z jego oczu. Zdjął z niego zniszczony podkoszulek i włożył mu jedną ze swoich koszul, jak umiał, źle, prawie bez zapinania. – Popraw ją sobie, podstępny spryciarzu. Głupie kury nigdy się mnie nie boją, bo nigdy nie ubieram się tak samo, kiedy przychodzę poderżnąć im gardła. Ale ty masz na sobie moją koszulę z krwią tych, które ostatnio zabiłem. Ciebie rozpoznają…

– Nie rób tego mojemu synowi, przeklęty sukinsynu! – krzyknęła Virginia. Evaristo zamknął furtkę i zostawił Efraina wewnątrz kurnika.

Słońce zanurzało się w morzu; zapachy dnia, zielonych alg schodzących aż do dna, mokrych piór mew łowiących ostatnie tego dnia ryby, zapach wielorybów oddalających się w stronę horyzontu – wszystko to zostało już wydzielone i przemieszczało się w stronę lądu. Usłyszał, jak Evaristo zamyka drewniane drzwi setki razy dziobane przez kury, które teraz patrzyły na niego, podchodziły dwa kroki, wracały. Wydawało się, że mówią coś do siebie, powstrzymują śmiech, którym w końcu parsknęły. Śmiech nałożył się na hałas, jaki robiło jego własne ciało, pełzające teraz po słomie, niezdolne do tego, by trwać w bezruchu. W ostatnich promieniach słońca widział nóżki z pazurami, jak depczą, miażdżą słomę, podchodzą do niego, i widział swoją własną rękę, jak odsuwa pokryty piórami, ciężki, nerwowy, histeryczny tłumok – jedną z kur. Usłyszał krzyk ptaka, jego skrzeczenie, ten przerażający odgłos, i natychmiast poczuł na sobie wszystkie oczy, małe, głęboko osadzone jak jego własne albo jak jedyne oko w papierowej torbie człowieka bez twarzy. Zaczęły gdakać coraz głośniej, drapać go pazurami, rozrywając rękawy koszuli, plecy, dziobać kostki u nóg przez spodnie, jedna z nich sfrunęła mu wprost na piersi, inne dziurawiły dziobami każdy centymetr skóry pokrytej włosami, uderzały w usta, niemal zmuszając, by je otworzył. Niektóre próbowały dostać się do uszu, aż w końcu jedna usiadła na nim, usiłując dźgnąć go w powieki. Niezdolny do wydania z siebie krzyku, bezskutecznie próbował otworzyć oczy, żeby zobaczyć, jak wrogie kury pożrą go, nim słońce zniknie w morzu.

– Wypuść go, Evaristo! Uderz mnie, ale nie pozwól, żeby kury rozszarpały mu twarz! – krzyczała nadal Virginia.

Evaristo wyciągnął chłopca z zagrody i rzucił u stóp matki, a ona zaczęła głaskać syna i wylewać na jego rany sól swoich łez.

– Efrainie, kochanie, zapomnij o tym, zapomnij o tym na zawsze – szlochała Virginia.

Efraín zdecydował się przemówić:

– Człowiek bez głowy, mamo, nikt nie może go zobaczyć, bo papierowa torba zakrywa mu twarz, ma kurze, głęboko osadzone oczy, i stoi w drzwiach wszystkich domów, czekając, aż słońce połączy się z wędrującymi falami morza…

Evaristo, triumfujący, agresywny, stanął przed synem swojej żony.

– Uwolniłem cię od strachu! Widzisz? Teraz opowiadasz swoją głupią historyjkę o ludziach bez głowy, która może dałaby nam tę cholerną nagrodę i pozwoliła porzucić to pieprzone życie.

Efraín chciał wytrzymać jego spojrzenie, ale zamknął oczy. Oddech cuchnący rumem, wrażenie, że kurze łapki depczą mu po piersi, dziobnięcia we włosy, pułapka w postaci koszuli mordercy… Wolałby wyliczać te obrazy przez całe życie, niż teraz na niego patrzeć. Evaristo nie zdawał sobie sprawy, że go nie chcą. Postanowił złapać kurę, która poszła w stronę morza, zaczął ją okrążać, jakby zabiegał o jej względy, udając wesołka, śpiewając piosenkę, którą Efraín wolałby zapomnieć. Matka próbowała zaprowadzić chłopca pod ścianę nazywaną przez nich domem. Evaristo śpiewał dalej, coraz głośniej, a głupia kura podążała za nim, gdacząc, jakby szła z przyjacielem. W końcu chwycił ją jedną ręką, podniósł i jednym uderzeniem przetrącił jej kark.

– Efrainie, synku, kiedyś stąd wyjedziemy – obiecywała Virginia. – Nie wiem, jak to zrobimy, ale doczekasz tego dnia… doczekasz…

Matka miała na sobie jasnoniebieską sukienkę. Uprała ją dwie noce wcześniej. Zdobyła gdzieś gwóźdź i powiesiła na ścianie, żeby wyschła.

– Ksiądz zaoferował nam kąt w zakrystii, powiedział, że w radiu mówili, żeby zachować ostrożność…

– Ja nie będę zachowywał ostrożności – powiedział Evaristo. – Nie będzie padać. Ja ci to mówię. Pogoda i ja doskonale się rozumiemy.

– Twoje kury prawie wyją.

– Nie są wilkami ani psami, Virginio. Głupia jesteś i tyle.

– Nie nazywaj mnie głupią! – krzyknęła Virginia.

Efraín mieszkał nad samym morzem. Zamknęli szkołę. Matka jednego z dzieci powiedziała im, że nieliczni nauczyciele wyjechali dzień wcześniej do stolicy. Zabrali wszystko z wyjątkiem książki, którą Efraín schował w kryjówce, swojej sekretnej kryjówce, niedaleko miejsca, gdzie wysiano palmy, w górze rzeki. To była książka, którą miał przerabiać w następnej klasie, do nauki czytania i pisania, ale wyglądało na to, że nikt nie chce go już tego nauczyć.

– Dziecko zostało bez szkoły, Evaristo. Ja nie będę tutaj klepać biedy przez całe życie, z góry ci to mówię. Kiedy będziemy bezpieczni…

– Pójdziesz do miasta, z tą twoją buźką i z synem pedałem – Evaristo dokończył zdanie i splunął.

– Nie nazywaj mojego syna pedałem – wybełkotała Virginia.

– Tchórz, zdrajca, cykor, dziwak. Nazywam go, jak mi się podoba, bo skoro nie mogłem pokochać ciebie, przynajmniej jego próbowałem uczynić takim jak ja…

– Efrainie, zatkaj sobie uszy – poprosiła matka. Popatrzyła w stronę morza, nad głową Efraina, miała wrażenie, że jakaś ubrana na czarno postać kołysze się na wodzie. Podniosła dłonie do ust, by powstrzymać krzyk.

– Nie lubię tak mówić – ciągnął dalej Evaristo. – Nie jestem sobą. To wy dwoje zrobiliście ze mnie kogoś innego. Śmiałem się, chodziłem na tańce, nocą kąpałem się nago w morzu. Było inaczej.

– Mamo – powiedział Efraín, przerywając tę dziwną rozmowę. – Chcę iść nad rzekę, muszę czegoś poszukać.

– Chyba zgłupiałeś, jesteś idiotą – uciął Evaristo. – Skoro twoja matka mówi, że będzie huragan, nie możesz iść nad rzekę. Zjedzą cię wystraszone ryby.

– Mamo, pozwól mi pójść – nalegał Efraín.

– Tu chodzi się tylko tam, dokąd ja pozwalam pójść. I nie będzie huraganu. Nie będzie, bo wszystko jest spokojne, tylko te głupie chmury nad głupim morzem trochę się ruszają. Idziemy do kurnika – rozkazał Evaristo. – Zabieramy twojego syna, Virginio. Zobaczymy, czy się przestraszy, kiedy zamiast kury zobaczy dwie nogi związane drutem i ciało bez głowy…

Evaristo poruszał się wolno, ociężale, jak zwykle po pijanemu. Efraín nie był na tyle dorosły, żeby wiedzieć, co to znaczy, jednak doświadczenie, ciągłe powtarzanie tego samego przeżycia, pozwalało mu odgadnąć z więcej niż znajomych gestów, jaki będzie następny krok ojczyma, z taką precyzją, jakby to on wykonywał te ruchy. Weźmie drugą szklankę, napełni ją rumem, aż płyn rozleje się na stół i zamoczy strony starych gazet i kawałek suchego chleba, który jego matka zamierzała sobie pożuć. Matka ponarzeka, a Evaristo zacznie protestować, mówić brzydkie rzeczy i miotać przekleństwa, podejdzie do niej, zmęczony, na chwiejnych nogach, napluje jej w twarz i zaraz potem zacznie się z nią siłować. To się zdarzy, to była jedyna rzecz, o której mógł powiedzieć z całą pewnością, zdarzy się, chyba że tym razem, ten jeden jedyny raz uda mu się go powstrzymać. Evaristo wziął szklankę, matka coś mówiła. Efraín nie rozumiał słów, myślenie przeszkadzało mu w słuchaniu. Noc przynosiła dźwięki z innych miejsc, wycie wiatru w zaroślach wokół domu, gdakanie wystraszonej kury.

– Zostaw mnie w spokoju, dlaczego nie zrobisz tego teraz, zabij mnie, zabij nas, no już – usłyszał i nagle zobaczył Evarista z potłuczoną butelką w ręku i matkę zasłaniającą twarz.

Poruszył się. Evaristo dostrzegł ten gest, oczy niemal wyszły mu na wierzch i spacerowały po ziemi, jakby też były kurami.

– Twój syn nie zasługuje na to, żeby dłużej żyć – wymamrotał jak małe dziecko, połykając słowa. Ale Efraín już go nie słuchał. Widział, jak idzie w jego stronę, chwiejąc się, nie wyczuwając odległości między stołem, pustym krzesłem i butelką, która wypadała mu z ręki, i jak matka podnosi się, by stanąć w jego obronie. To jest ten moment, pomyślał Efraín, właściwy moment, żeby zaatakować, bo nikt nie wie, że oni tu zostali. Evaristo zrobił krok do tyłu, żeby oprzeć się o jedyną ścianę, próbując odzyskać równowagę. Mówił coś, Efraín nie był w stanie dokładnie powiedzieć co, czuł, że wszystko łączy się w jedną całość, żeby mógł zacząć działać, żeby ten głos, który nie doszedł do jego gardła w radiowym konkursie, zamienił się teraz w niewidzialną mapę, żeby wydał mu polecenia i pokierował nim, wyjaśniając, jak postępować, co robić. Zobaczył grabie stojące obok Evarista, nóż na stole i matkę, która płakała, nie mogąc oderwać od syna przerażonego wzroku. Usłyszał, jak gdyby ktoś pogłośnił radio, że nazywają go pedałem, ładny z ciebie ptaszek, brzydzisz się kur, bo jesteś jak one…

– Nie, Efrainie! Stój! – krzyknęła Virginia, ale on poczuł, że poruszają nim jakieś niewidzialne siły. Tak samo jak poruszały kukiełkami na przedstawieniach w pobliżu plaży w niektóre popołudnia. Nimi kierowały dwie dorosłe, zmęczone osoby, manewrujące sznurkami za pomocą patyków; nim poruszał teraz podobny, nieznany mu impuls. Podszedł do stołu, stanął przed krzesłem i popchnął je, żeby jeszcze bardziej przyprzeć Evarista do ściany.

– Nie możesz tego zrobić, jesteś dzieckiem, słuchaj się matki – powiedział błagalnym tonem Evaristo. Odór rumu budził w Efrainie odrazę, był połączony ze strachem, bardziej panicznym niż ten, który on czuł na widok kur. W jego głowie mieszały się wszystkie te zapachy, piór, odrażającej słomy, po której spacerowały ptaki, zapach z ust Evarista, kiedy szeptał, przemawiając do niego, jakby był jedną z kur czekających na poderżnięcie gardła.

– Nie, Efrainie, zostaw grabie! Dla mnie, zrób to dla mnie! – zaskomlała matka.

Ale on stał już na krześle, a Evaristo próbował dosięgnąć kij, żeby mu go odebrać. Efraín puścił mu serię gardłowych dźwięków, takich samych, jakich on używał wobec kur.

– Nie widzisz ich dobrze, Evaristo. Prawda, że ich nie widzisz? Nie możesz dobrze widzieć grabi – powtarzał.

– Virginio, zabierz go stąd.

Metalowe zęby znalazły się pod szyją Evarista. Efraín czuł, że ma teraz siłę, która po jakimś czasie może go jednak opuścić, tak jak opuszczał go człowiek bez twarzy z jego snów, który pojawiał się na chwilę we framudze drzwi, a potem znikał. Evaristo ponownie spróbował odsunąć od siebie grabie, ale znowu nie trafił, jego ręce trzepotały w powietrzu niczym skrzydła kur przed poderżnięciem im gardeł.

Efraín widział swoją matkę, która chciała go powstrzymać, ale nie była w stanie się ruszyć, i pełne przerażenia spojrzenie tego zarozumialca. Nie powinien zbyt długo na nią patrzeć, bo Evaristo może zaraz dojść do siebie.

Zatrzymał wzrok na nożu, którym Evaristo odcinał kurom szyje. Leżał na krawędzi stołu o jednej nodze bardziej kulawej niż pozostałe. Łatwo sięgnąłby wolną ręką. Skalkulował ruch, dokładnie wytyczył sobie jego drogę w powietrzu: grabiami, które dzierżył na wysokości ramion, utrzymałby przerażonego Evarista na dystans, a drugą ręką złapałby nóż, szybko, zanim niepewna równowaga stołu zniweczyłaby jego jedyną szansę. Przypomniał sobie strach, który unieruchomił go na próbie u Wujka Królika. Już go przezwyciężył, nie mógł pozwolić, by teraz wrócił.

Usłyszał, jak matka krzyczy, żeby nie brał tego noża. Ale już trzymał go w dłoni, jak gdyby w każdym jego ruchu było więcej woli niż w nim samym.

– Virginio, on mnie zabije! – krzyknął Evaristo, którego przerażone oczy wyglądały jak kurze ślepia. – Zabierz mu nóż, zabierz mu go! Jesteś dzieckiem, nie możesz mi nic zrobić… Nie zabijaj mnie, Efrainie, bo do końca życia nie dam ci spokoju.

Usłyszał dziwny dźwięk, jakby zgniatanej tektury, liści bambusa, które poruszają się gwałtownie targane burzą, i wtedy poczuł ciepło palącego strumienia i kwaśny, intensywny zapach krwi, która spływała mu po twarzy. Spojrzał i zobaczył, jak Evaristo podnosi ręce do szyi i pada na ziemię.

Zamknął oczy i znowu je otworzył. Spodziewał się, że zobaczy grabie pod ścianą, matkę dotykającą siniaków po uderzeniach Evarista, naprzeciwko krzesło, stół kołyszący się na krzywych nogach, samego Evarista bełkoczącego o potędze swojej władzy, czochrającego włosy za uszami, szykującego się do połknięcia ostatnich kropli z nierozbitej szklanki, mamroczącego przepowiednie: „Nie ma huraganu, nie ma nic na tej pierdolonej wyspie bez przyszłości”.

Zamiast tego zobaczył stojącą przy nim matkę.

– Zdejmij ubranie – rozkazała stanowczo, powodowana nagłym przypływem siły. – Chodźmy, chodźmy stąd.

Posłusznie spełnił polecenie, jego ubranie było mokre i kleiło się do ciała. Kiedy zobaczył na ziemi swoją koszulkę, nie była już biała, ale brudnoczerwona, powalana błotem. Poczuł się szczupły, chudy, nie jak Evaristo, który miał teraz otwarte oczy, a zamiast szyi rozpłatany worek.

– Chodźmy, Efrainie. Chodźmy – nalegała Virginia.

Efraín złapał ją za rękę.

– Mamusiu, kiedy ja się urodziłem?

Virginia spojrzała na niego ze strachem.

– Nie zabijaj mnie, Efrainie, proszę.

– Powiedz, kiedy się urodziłem?

– Nie wiem. Listopad. Był listopad, bo przeszedł już ostatni huragan, który zabrał ze sobą dom i niewielkie plony, a na drodze leżały martwe zwierzęta.

– Listopad.

– Efrainie, nadchodzi burza. Nie możemy tu zostać. Jest takie miejsce, moje kuzynki, one zawsze mi mówiły, że skończę w ten sposób… Efrainie…

Stali koło domu. Z każdą chwilą było w nim mniej z domu, ściana pośrodku niczego; trawa, która zawsze rosła tak szybko, wydawała się zmierzać w stronę stołu ponad krzesłem, szukając ciała Evarista, jakby musiała go pochłonąć. Wydawało się, że pękło niebo; druga ściana, która służyła dziobiącym kurom za drzwi, zwaliła się i wszystkie wybiegły, podfruwając i gdacząc. Efrainowi zabrakło powietrza, tym razem nie ze strachu, ale dlatego, że coś ponad nim, z samego nieba, zdawało się połykać cały zapas tlenu przeznaczony do oddychania. Nic się nie ruszało. Kury wyglądały na skamieniałe, tak jak twarz jego matki. Jedynie na trawie można było zauważyć coraz większy, ciężko pełznący cień.

– To huragan, Efrainie.

Jego nieprzyjaciółki kury porwał wiatr. Perz, trawa, cała łąka nagle zmieniła kolor. Z zielonej, niemal żółtej, stała się czarna, jak przyciski kasy w składzie tytoniu, do którego poszedł kiedyś z matką. Dlaczego nigdy tam nie wrócili? Momentalnie pojawiło się wspomnienie: ogród z wysokim murem z czerwonej cegły i drewniane belki, na których spoczywał ogromny biały materiał przypominający wiszącą falę i oddychający w rytm oddechu kobiet, które rozmawiały i śpiewały, podczas gdy ich dłonie zwijały mechanicznie brązowe liście wydzielające zapach mokrej ziemi, zapach mamy, kiedy wracała znad rzeki z umytymi włosami. „To tytoń, Efrainie. Z tego znają nas na całym świecie. A te panie zwijają go, żeby potem w fabryce przykleili mu znaczek i włożyli do pudełek”. On zapytał, dokąd jadą pudełka, którego dziecka na świecie nie ciekawiłoby, dokąd trafią wypełnione czymś pudełka, ale matka go nie słuchała. Tak jak on była zahipnotyzowana głosem kobiety dochodzącym z głębi patio, pół twarzy skąpanej w słońcu, druga połowa pieszczona gałązką, którą sama poruszała, żeby się powachlować.

– Nie opowiem wam dzisiaj zakończenia tej historii – oświadczyła miękkim głosem, na co wszystkim kobietom wyrwały się westchnienia, szepty, skargi.

– Orosio, przestań, nie możesz nas tak zostawić – błagały kobiety.

Orosia, tak się nazywała, zeszła ze słońca i skierowała się w stronę Efraina, żeby wziąć go w ramiona i pogłaskać, to oczywiste, przecież był tu jedynym dzieckiem. Nie chciał tego, schował się za matką. Orosia patrzyła na Virginię, przemawiając jednocześnie do swoich słuchaczek:

– Uwierzcie mi, moje drogie, w poniedziałek wrócę i skończę opowiadać tę historię. No, może nie tak od razu skończę, ale obiecuję, że posunę się trochę do przodu.

I zniknęła. Jego matka nigdy nie wróciła na tamto patio.

Wszystko w jego życiu tak właśnie się kończyło. Żadna historia nie miała finału. Jego książka, ocalona z opuszczonej szkoły, zostanie na zawsze zagrzebana przy źródle rzeki na wzniesieniu za domem.

Kury wciąż były wsysane przez huragan. Matka poprawiała mu grzywkę, mówiąc o Evariście i trzymając go za ręce, na kolanach, jakby chciała prosić o wybaczenie.

– Efrainie, nie powiem o tym nikomu. Jesteś dzieckiem, niemożliwe, żeby dziecko zrobiło coś takiego. Jeśli nas znajdą, powiesz, że to ja, tak, że ja to zrobiłam. Bo go nienawidziłam, robił mi krzywdę, bo wiedział, że go nie kocham. Nigdy go nie kochałam, każdego dnia i każdej nocy wyobrażałam sobie, że o świcie wyprowadzam cię ukradkiem i szukamy sposobu, żeby dostać się do stolicy i odnaleźć Chińczyka. Tak, Efrainie, twojego prawdziwego ojca. Chińczyka, kolejnego łajdaka, ale jedynego, którego naprawdę kochałam…

Byli zbyt blisko morza. Inni ludzie uciekali z walizkami i torbami z tektury, która wszędzie ich otaczała. Dawali im znaki, żeby także oddalili się od morza.

– Ciążą mi nogi, Efrainie, nie przestawaj iść naprzód, w ogóle się nie zatrzymuj, nawet z mojego powodu.

Morze i piasek przybrały tę samą barwę. Piasek był jeszcze czarniejszy, jak przyciski kasy, która fascynowała go w wiejskim sklepie, do którego chodził. Z piasku tryskały tysiące, tysiące mrówek, a psy dawały się wciągnąć morskim falom, szczekając, prosząc o coś, czego nie był w stanie określić. Zobaczył, że matka próbuje się do niego zbliżyć, mówi słowa, których nie mógł usłyszeć, wygląda, jakby usiłowała się uwolnić od czyjejś ręki, która ją do siebie przyciąga.

Wiatr i cień, niczym żelazne pięści, popychały ich w stronę morza, w stronę tego martwego piasku pokrytego mrówkami, krabami, które przemieszczały się we wszystkich kierunkach. Matka patrzyła na niego, włosy zakrywały jej twarz, nie wyglądała, jakby do niego krzyczała, ale jakby się uśmiechała. Daleko, za morzem, gdzie, jak kiedyś słyszał, znajduje się inny kraj, zwany Stanami Zjednoczonymi, zobaczył błyskawice przecinające niebo i usłyszał gromy, które jak gdyby kogoś wołały.

I wszystkie krople, twarde, ciężkie, ciemne, spadły, pokrywając go solą i pianą. Fale rosły jak rękawice baseballowe, a matka zdążyła jeszcze wykrzyknąć jego imię.

Efraín uznał, że nie może teraz zatapiać się w myślach, bo to, co widział, działo się naprawdę. Chciał iść w stronę morza, zamienionego w gigantyczną, zawieszoną w powietrzu falę. W środku była jego matka, patrzyła na niego z czułością, próbując odgarnąć włosy z twarzy. Chciał ją stamtąd zabrać, ale kury, nie te z huraganu, lecz te w jego głowie, te z nocy, kiedy Evaristo zamknął go w kurniku, te kury wróciły i wspięły się po jego rękach, oszalałe, pochłaniając go jak trawa pochłonęła ciało Evarista, jak fala pochłonęła jego matkę, jak wiatr pochłonął ściany domów. Dziobały, gryzły, gdakały, raz po raz, wiatr stawał się powoli jedynym dźwiękiem, który mu towarzyszył, aż w końcu usłyszał uderzenie swojej czaszki o ziemię.

3. CZŁOWIEK W PAPIEROWEJ TORBIE

Obudził go dźwięk radia. Wyłączony wiatrak na suficie, otwarte okna i ból po prawej stronie twarzy. Przytrzymywany przez czyjąś delikatną, ale stanowczą dłoń zdołał spojrzeć w dół i zatrzymał wzrok na białych butach na gumowej podeszwie stojących twardo na podłodze przed nim. Czy nie takie nosili baseballiści? Słyszał słowa. Radio znowu było blisko.

Prezydent Machado, który z uwagi na skutki tornada odwołał podróż na wschód, ogłosił, że na tereny te zostanie dostarczona specjalna pomoc. Amerykański aktor Errol Flynn wraz z małżonką byli pierwszymi zagranicznymi osobistościami, które przybyły na wyspę, by nadzorować pomoc medyczną wysyłaną przez różne instytucje, w tym Międzynarodowy Czerwony Krzyż. W czasach wojny huragan taki jak nasz oznacza wzmożone kontrole przy podziale żywności, potrzebnej także na innych frontach katastrofy.

Cisza, ogorzała dłoń wyłączyła odbiornik. Poczuł zapach tytoniu i czegoś słodkiego, od czego zrobiło mu się niedobrze.

– Jak się nazywasz, chłopcze?

– Efraín, Efraín Rotundo. A pan?

Przypomniał sobie, że Evaristo, kiedy nie cuchnął alkoholem, nauczył go używać słowa „pan”: „Inteligentni ludzie zwracają się do siebie na pan”. Bolała go twarz, bardzo, i ręka, cała ta strona ciała.

– Huragan przeturlał cię po szosie, chłopcze. Kiedy ogłosili alarm, zostały tylko martwe kury i zwierzęta, i ryby wyrzucone przez morze. Rotundo, mówisz?

– Boli mnie ręka i twarz – odpowiedział Efraín osobie, której nie mógł wyraźnie zobaczyć.

Ból był uporczywy, dokuczał mu także powracający obraz Evarista, prześladującego go swoim gadaniem i powiedzonkami, jakby w miejscu, gdzie Efraín teraz przebywał, Evaristo upierał się, by grać ojca, którym nigdy nie był w tamtym domu z kurami. Zamknął oczy w nadziei, że wszystko zniknie, ale zarówno zdania Evarista, jak i ból nadal przy nim trwały.

– Jaki dziś dzień? – zapytał.

– Ósmy listopada – powiedział głos. – Potrafisz wymienić miesiące?

Ścisnął go ból z boku twarzy. Poruszył głową, jakby mówił tak.

– Wiesz, ile masz lat? – zapytał znowu głos.

Nie, nie wiedział. Miesięcy też nie znał. Pamiętał, że istnieje słowo wiek i że oznacza lata. Mama, ona znała jego wiek. I dzień jego urodzin.

– Zanim… zanim podziobały mnie kury, moja mama mówiła coś do mnie z fali, z wnętrza fali. – Zaczynało brakować mu powietrza, a oczy napełniały się łzami.

– Już dobrze, chłopcze. Musisz odpocząć. Jutro przyprowadzę doktora, żeby cię obejrzał.

Efraín zdołał zobaczyć oddalającą się postać. To była kobieta, szczupła, ubrana na biało, która gasiła światło, przymykała drzwi i przez chwilę obserwowała go zza ich skrzydła. Twarz za bardzo go bolała, nie mógł powstrzymać opadających powiek.

– Przejdzie ci, chłopcze – powiedział pan.

Efraín spojrzał na niego uważnie, myśląc jednocześnie, że mężczyzna patrzy tak samo na niego. Był jaśniejszy niż Evaristo, ale smagły. Słowa „smagły” też się nauczył od niego. „Ludzie z naszego kraju, który jest bardzo duży i nigdy nie zjedziesz go całego, mają trzy rodzaje skóry: smagłą, która bardzo się podoba, w kolorze kawy z mlekiem, o ile nie przesadzisz z kawą albo z mlekiem, i czarną, która oznacza koniec i kropkę. Odróżniaj rzeczy istotne od mało ważnych, ludzi też”.

Pan był smagły, w białym fartuchu, z którego kieszeni zwisały czarne okulary w bardzo grubej oprawce. Nosił śmieszne wąsy, cieniutkie, wyglądające na trochę przybrudzone, kiedy przysuwał się, żeby go zbadać. Miał bardzo białe zęby oraz zmarszczki wokół oczu i pod wąsami, takimi samymi jak te, które widział u kogoś na zdjęciu, kiedy Evaristo czy może matka przynieśli do domu jakieś pismo, plakat filmowy albo kawałek gazety. Jakiś aktor. Na pewno chciał być do niego podobny.

Spróbował się poruszyć, powstrzymały go ręce doktora.

– Spokojnie, Efrainie Rotundo, jesteś pod moją opieką. Nazwisko musi mieć w sobie coś z prawdy, chłopcze, bo chociaż nie wydajesz się zbyt silny, jesteś jedynym, który ocalał, przynajmniej w twojej wiosce. Nawet w radiu o tobie wspomnieli. Za chwilę wystąpię ja, żeby powiedzieć, że już możesz mówić, że oczywiście jesteś poturbowany i że nazywasz się Efraín Rotundo.

– A pan nie ma imienia? – zapytał.

Doktor wybuchnął śmiechem.

– Valentín, doktor Hernández. Ten szpital to mój cały świat, chłopcze. Tutaj trafiłeś i bardzo nas cieszy twój powrót do zdrowia.

– Nie mogę wyjść z pokoju?

– Nie, na razie nie. Jesteś na czymś, co nazywa się obserwacją. Musisz nam zaufać – poprosił go doktor, notując coś na pokratkowanej kartce. Przestał pisać i spojrzał na niego bardzo uważnie: – Jesteśmy wszystkim, co teraz masz.

Efraín powstrzymał się, żeby mu nie odburknąć, i doktor zrozumiał, że powiedział za dużo. Przez chwilę obaj nie wiedzieli, co robić.

– Wczoraj było tu radio. Lubię słuchać Wujka Królika.

– Przerwali wszystkie programy, żeby nadać przemówienie prezydenta na temat huraganu.

– Huragan… – wymamrotał Efraín.

– Tak, najpotężniejszy od trzydziestu lat.

– I ja… jestem wszystkim, co zostało – ciągnął chłopiec.

Doktor ścisnął go za rękę. Kiedy Efraín próbował wstać, by lepiej zobaczyć pokój i obserwować ruchy ludzi, którzy w nim przebywali, przekonał się, że trudno mu usiąść. W drzwiach znowu stała kobieta. A obok szafka z czarnym aparatem, radiem prawie tak dużym jak to, które miał Evaristo. Doktor podszedł i pokręcił okrągłą gałką, żeby je pogłośnić: Mamy nadzieję, że dzięki mocy naszej anteny zdołamy porozmawiać z doktorem Valentinem Hernandezem, ordynatorem oddziału pediatrii w szpitalu w Oriente. Możliwe, że połączenie zostanie przerwane, bo doktor przebywa w jednej ze stref, które najbardziej ucierpiały podczas ostatniego huraganu.

Efraín usłyszał jakiś hałas, jakby czyjeś warknięcie, obok niego, blisko. Spróbował się podnieść, ale nie był w stanie. Zdołał zobaczyć swoje palce, przylegające do ramy łóżka. Był przywiązany.

– Żebyś nie uciekł – wyjaśnił mu głos.

– Ja nie chcę uciekać – odpowiedział od razu. W swoim domu nie odezwałby się tak szybko ani do matki, ani do Evarista.

– I żebyś nie zrobił sobie krzywdy, kiedy będzie cię bardzo bolało z powodu ran od huraganu… – ciągnął głos bez twarzy. – Oni mówią, że lepiej dla nas, żebyśmy zostali tutaj – kontynuowała osoba, której nie mógł zobaczyć. Mówiła jak dziewczynka, ale nie do końca. Głos brzmiał dziewczęco, a jednak wiedział, że gdyby mógł się obejrzeć, ujrzałby chłopca takiego jak on. – Jeśli chcesz, patrz w sufit. Są tam obrazki, chmury z odrobiną różu, a za nimi błękitne niebo.

Spojrzał w górę. Rzeczywiście, były chmury, a za nimi, w środku i po bokach, błękitne niebo.

– Reszta jest drewniana. To dobre drewno, mój dom stał za lasem, ludzie czasami tam chodzili, żeby ścinać drzewa, i robili grube deski. A te są kwadratowe.

– Nie są kwadratowe – powiedział Efraín. – Niektóre, te otaczające niebo, są kwadratowe, ale pozostałe są prostokątne.

Drugi chłopiec nie odpowiedział. Efraín był zły na siebie, chciał dalej rozmawiać. Któregoś dnia usłyszał o tej różnicy: kwadraty i prostokąty to nie to samo. Mógł mówić o rzeczach, o których tylko słyszał, nie wiedząc dokładnie, czym były. Albo na odwrót. Może jego słowa źle zabrzmiały, może wydawało się, że wie więcej, niż wiedział w rzeczywistości. Dlatego wolał milczeć, żeby nie wzięto mu tego za złe.

– Powtarzają się – powiedział w końcu chłopiec o głosie dziewczynki.

– Tak – pospiesznie odparł Efraín – powtarzają się, ale… nie umiem ich policzyć.

– Są dwadzieścia cztery. Tabliczka mnożenia, sześć nieb, cztery kwadraty. Ale nie wiem, ile jest prostokątów, o których mówisz.

– Ja… też nie wiem. Nie umiem liczyć. Nie umiem czytać. Nie umiem pisać.

– Ale gadasz przez sen. Mówisz imiona i opowiadasz o jakimś mężczyźnie i o kurach, które nie mają głów.

Efraín zaniemówił. Ile czasu byli razem? Dlaczego nie mógł go zobaczyć? Musiał być starszy, jeśli umiał liczyć i znał tabliczkę mnożenia. No i bogatszy, skoro chodził do szkoły. Chciał z nim dalej rozmawiać, ale nie wiedział, co powiedzieć.

– Powtarzają się – powiedział w końcu Efraín, pragnąc podtrzymać rozmowę.

– Tak. A powtarzalność daje spokój. Zapominasz o bólu. Zapominasz, dlaczego tutaj jesteś… – Efraín chciał mu przerwać. Musiało być więcej łóżek, pomieszczenie wyglądało na duże, może było ich dwadzieścia cztery, tyle co kwadratów na suficie. Wszystko się powtarzało, ta sama liczba prostokątów, ta sama łóżek, ta sama nieb, ta sama rannych. – Nie słuchasz mnie – poskarżył się dziewczęcy głos w odpowiedzi na jego milczenie.

– Chcę wiedzieć, czy jesteśmy sami – odparł Efraín.

– Jesteśmy. Jesteśmy wydarzeniem, od dnia huraganu codziennie mówią o tobie i o mnie w radiu.

– A ty nie masz imienia? – wydobyło mu się ze środka i zabrzmiało jak skarga.

Chłopiec o głosie dziewczynki milczał. Radio wciąż tam stało, opóźniał się wywiad z doktorem, łączność z Oriente pojawiała się i znikała. Efraín pomyślał o Wujku Króliku, który, korzystając z wolnego dnia, słuchał pewnie w swojej norze wiadomości o nim i o chłopcu obok.

– Óvalo.

Nie dosłyszał, myślał o czymś innym, co teraz wyleciało mu z głowy. Musiał zapytać jeszcze raz.

– To moje imię. Nazywam się Óvalo.

– Ale dlaczego?

Głos dziewczynki chrząknął i wybuchnął śmiechem. Efraín przestraszył się, pomyślał, że ten śmiech przypomina mu kury. Ale tak nie było, nie przypominał mu niczego. Nigdy nie słyszał, żeby ktoś śmiał się w ten sposób, w rytmie biegnących nóg, stukotu pociągu wiozącego Chińczyków z zachodu na wschód wyspy, o którym opowiadała matka. Był dość szybki, ale zwalniał, kiedy dochodził do zakrętu, jakby wyhamowywał, żeby on mógł wsiąść. I dalej się śmiał.

– Bo moja matka powiedziała, że jestem tak inny od wszystkiego, co widziała, że chciała dać mi nazwę czegoś… pięknego. Tak pięknego jak ja. Dlatego wybrała kształt twarzy. Tak jak kwadraty są kwadratowe, a nieba niebieskie, tak ja jestem Óvalo, bo moja twarz jest jak doskonały owal.

Efraín chciał go poprawić. Nie wszystkie nieba są niebieskie. Mógł zamknąć oczy i od nowa narysować niebo, które widział, zanim kury wspięły się jak szalone po jego nogach i pchnęły go na gałęzie. Było zbyt szare, jak brudna woda tworząca kałużę w kącie jego domu, jak piasek, kiedy moczył go swoją uryną. Jak ślady pod okiem jego matki.

– Nie mogę cię zobaczyć – powiedział Efraín.

– Jeśli otworzysz i zamkniesz dłonie, sznury na chwilę się poluzują. Jak to wykorzystasz, będziesz mógł trochę opuścić lewe ramię i wtedy mnie zobaczysz. Musisz to zrobić szybko…

– Poczekaj, którą dłoń? Które ramię?

Óvalo znowu się roześmiał i Efraín pomyślał, że pociąg wraca na stację, żeby go zabrać, bo zapomniał o nim podczas pierwszej podróży.

– Szybko, otwierasz i zamykasz dłonie, sznury się rozluźniają, teraz, opuść lewe ramię, właśnie tak, i obróć szyję w prawo. Spójrz na mnie… spójrz na mnie…

Widział go. Bo on robił to samo ze swoimi dłońmi i swoimi ramionami, i swoimi sznurami. Całe ciało, niezbyt różniące się od jego, ani dłuższe, ani grubsze, tej samej wielkości, szybko się poruszało. Bolała go szyja, budziły się rany, ich obu, jednocześnie. Przed nim, po prawej stronie pokoju, na tym ciele, które drżało, leżał worek, duży kawał materiału w kolorze tektury. Efraín trząsł się nadal, czując ból w ranach, ale chciał jeszcze trochę popatrzeć.

Zobaczył, że po jednej stronie worka jest dziura, wystarczająco duża, żeby dostrzec oko, które robiło wszystko, by na niego spojrzeć. Nie była to torba jak u jego człowieka bez głowy, ale bandaż, który zakrywał twarz. Jego człowiek bez głowy stawał w drzwiach domów, ten trząsł się, próbując zapanować nad bólem i utrzymać taką pozycję, by móc na niego patrzeć. Wydało mu się, że słyszy, jak dzieci śmieją się z niego na próbie dla radia. „Strach na wróble”. Czy to możliwe, pomyślał, że przeżył huragan, żeby spotkać potwora ze swoich historii?

– Boisz się mnie? – zapytał głos dziewczynki, wyczerpane ciało, obaj pokonani, wyciągnięci, znowu patrzący w sufit.

Chciał przyznać, że tak, ale nagle poczuł coś zupełnie innego, pragnął się zbliżyć i pocałować bandaż, zdjąć go, zobaczyć poranioną twarz i wziąć ją w dłonie.

– Nie, Óvalo. Nie boję się ciebie.

Wysiłek ich wyczerpał. W końcu udało się nawiązać łączność z doktorem Hernandezem:

Chłopcy nie mają niczego oprócz samych siebie. Dzięki bożej pomocy i naszej skromnej wiedzy przeżyli nie tylko swoich rodziców, ale także swoje wioski. Ich rekonwalescencja będzie jednak długa. Bardzo długa.

Przywykli do pokoju. Uśmiechali się po przebudzeniu, kiedy pielęgniarka Blanca, Biała, jak postanowili ją nazwać, rozsuwała zasłony i podawała im tace ze śniadaniem, identycznym dla każdego z nich. Niezbyt dojrzały banan, w niektóre dni zielony. Miseczka mleka, zazwyczaj słodkiego, jakby dodali do niego dwie łyżki cukru. Kanapka z odrobiną sera, białego „jak pielęgniarka”, i kawałki guajawy, przepysznej, w syropie. Óvalo delektował się jej smakiem.

– Jeśli nigdy więcej cię nie zobaczę, pomyśl o mnie, kiedy będziesz jadł guajawę, wszystko jedno czy konfiturę, czy owoc zerwany prosto z drzewa.

Efraín nic nie mówił, wolał słuchać. Ton jego głosu, to przenikliwe i śpiewne brzmienie, wydawało mu się podobne do głosu dziewczynki, ale zaraz przypominał sobie, że tam, gdzie mieszkał, nie było kobiet, tylko jego matka. Óvalo nie mówił jednak tak jak ona. W sumie, myślał sobie potem, skąd miał wiedzieć, że jego przyjaciel mówi kobiecym głosem, skoro praktycznie nie znał osób tej płci? Wymyślił to sobie. Tak – założył – wymyślił, jak tyle innych rzeczy, i nie tylko on tak uważał. „Efraín zmyśla”, powtarzał ciągle Evaristo. I to była prawda.

– Przestań tak na mnie patrzeć. Nie lubię tego – zażądał Óvalo. – Patrzysz na mnie z powodu bandaża.

– Nie – odpowiedział Efraín. – To nie z powodu bandaża.

– No to niby dlaczego?

Efraín znowu zamilkł. Nie mógł tego powiedzieć, patrzył na Óvala z podziwem, bo był starszy. Wiedział to, ale nie mógł mu wyjaśnić dlaczego, nie mógł podać mu swojego wieku, żeby porównać go z wiekiem Óvala, bo go nie znał.

Wszystko, co dotyczyło jego osoby, zawsze było takie skomplikowane, ubolewał w głębi duszy. Nie miał wieku, tylko matka go znała, a nie mogła wrócić z fali, żeby mu o nim powiedzieć.

Óvalo, od jakiegoś czasu wolny od pasów łóżka, zdjął koszulkę, położył się na brzuchu na podłodze i zaczął unosić tułów, poruszając nim jedynie siłą rąk.

– To pompki – wyjaśnił, nie przerywając liczenia, a Efraín wiedział, że nie przekroczy dziesięciu, albo może woli nie robić ich więcej. Tak czy inaczej, Óvalo był silniejszy, dalej liczył, opuszczał i unosił tułów; w oczach Efraina był tak sztywny, jakby unosiła się jedna z desek, miała ręce, nogi i wyraźnie zaznaczone mięśnie, zbliżała się i oddalała od podłogi, której była częścią, kreśląc na niej kształty i dziwne rysunki. – Powinieneś robić je ze mną – zaproponował.

– Ja nie chcę być taki jak ty. Chcę być inny.

– Przeszkadza ci, że jesteśmy tu razem?

– Nie, tylko że ty to jesteś ty, a ja jestem jaki jestem.

Óvalo przerwał i popatrzył na niego z podłogi. Wszystkie mięśnie, teraz nieruchome, rysujące się na jego ciele, wydzielały pot. Skóra błyszczała w słońcu.

– Dlaczego nie możesz mi powiedzieć, ile masz lat? – zastanowił się Efraín, zamyślony. – Masz więcej…

– …ciała niż ty, bo jestem starszy. Ale skoro ty nie wiesz, ile masz lat, ja też nie mogę ci powiedzieć, ile ja mam.

Jednym skokiem stanął na nogi. Teraz pachniał inaczej, jakby razem z potem uchodziła z niego guajawa, jakby bryza, która unosiła się w ogrodzie, nasyciła go różnymi zapachami liści. Nie tylko był wyższy, kiedy tak stał spocony, naprężając mięśnie, także jego ręce wydawały się pełniejsze, szyja grubsza, a ramiona – tak się nazywały, bo Óvalo zawsze mówił: „Moje ramiona są silne” – wyglądały jak zawieszone, podtrzymywały całe jego ciało, jakby były wieszakiem na ubranie. Krople spływały mu po skórze – nic nie blokowało im drogi – niczym wodospad, który spadał aż do nóg, równie mocnych i masywnych jak ręce, i ześlizgiwał się w kierunku stóp, długich, kościstych. Skapujący pot tworzył ochronny krąg, żeby Óvalo był właśnie tym: bogiem, zjawą.

– Nie znasz tylko mojego oblicza.

Był tam, przed nim, naturalnie silne ciało i ten brązowy bandaż zakrywający mu twarz.

Stała przed nim istota z jego koszmarów, jego człowiek bez głowy jeszcze piękniejszy i bardziej rzeczywisty niż kiedykolwiek mógł sobie wymarzyć. Wykonał ruch, jakby chciał go objąć. Zawahał się, nigdy nikogo nie obejmował, nawet swojej matki, ale zachęcała go nagość Óvala, połysk skóry. A także pewność, że znalazł się w obecności swojej zjawy, człowieka bez głowy, który wbrew temu, co zawsze sobie wyobrażał, wreszcie nie budził w nim strachu, ale dawał mu bezpieczeństwo i czułość.

Óvalo nic nie powiedział, kiedy Efraín przytulił się do niego i jego pot zmoczył ubranie współlokatora. Pozwolił się dotykać tym szczupłym dłoniom, które chciały mu powiedzieć coś, czego on też nie znał.

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

MUZA SA

00-590 Warszawa

ul. Marszałkowska 8

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Konwersja do formatu EPUB: MAGRAF s.c., Bydgoszcz