Wojciech Wiktorowski

UPIORY
CZARNOBYLA

Wydawnictwo Marginesy

WARSZAWA 2011

Copyright © by Wojciech Wiktorowski, Warszawa 2011

Copyright © by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2011

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Irma Iwaszko

Projekt okładki, opracowanie graficzne i typograficzne: Anna Pol 

Wszystkie występujące w książce postacie i sytuacje są wynikiem kreacji literackiej i nie mogą być utożsamiane z realnie istniejącymi.

Materiał ilustracyjny wykorzystany w książce pochodzi z archiwum prywatnego Autora. 

ISBN 978-83-928431-6-0

Wydawnictwo Marginesy

ul. Forteczna 1a, 01-540 Warszawa

tel./fax 22 839 91 27, 48 696 451 127

redakcja@marginesy.com.pl

www.marginesy.com.pl

Warszawa 2011

Konwersja:

Kto jest – ten zwycięża,

kto ginie – ten nie miał racji.

Prolog

Nieznajomy nosił biały fartuch, białe spodnie i specjalne obuwie ochronne. Choć z daleka wyglądał jak inni, Sasza R. od razu wiedział, że coś jest nie tak. Podejrzliwie patrzył, jak nieznajomy przechadza się po hali reaktora, sprawdza aparaturę kontrolną i pochyla się nad stronami wydruków z komputera. Wiedział, że wystarczy tylko podejść bliżej, aby nieznajomy się odwrócił. Ukazywała się wtedy groźna zagniewana twarz i pałające nienawiścią oczy. Ta twarz była po prostu straszna: na czole i skroniach widniały głębokie rany, a krew zakrzepła na policzkach tworzyła czarną, grubą skorupę. Do tego dochodziła rozłupana głowa, strasząca głęboką dziurą, z której wypływała biała kleista substancja.

Gdy Sasza po raz pierwszy zobaczył ten przerażający widok, nie wytrzymał. Odskoczył jak oparzony, odwrócił się i zaczął uciekać. Biegł długimi, niekończącymi się korytarzami, które otaczały hale reaktora, i choć nogi ciążyły mu jak ołów, a płuca ściśnięte w skurczu przerażenia nie pozwalały zaczerpnąć ani odrobiny powietrza, nie zatrzymałby się za nic w świecie.

Tak było za pierwszym razem. Potem, gdy koszmarny sen zaczął się powtarzać, Sasza zebrał się na odwagę i postanowił dowiedzieć się czegoś więcej o tajemniczej zjawie. Całą siłą woli starał się więc powstrzymać chęć ucieczki i przedłużyć spotkanie ze straszliwym przybyszem, aby złowić choć strzęp zdania, zanotować w pamięci jakiś szczegół, cokolwiek, co pomogłoby wyjaśnić zagadkę przerażających odwiedzin.

Tej nocy prawie się udało. Nie zrozumiał wprawdzie tego, co mężczyzna posługujący się jakimś dziwnym językiem usiłował mu powiedzieć, bez trudu rozpoznał jednak przedmiot leżący na jego dłoni. Była to mała, okrągła kapsułka. Tysiące podobnych pastylek wypełniały pręty paliwowe reaktora. Dlaczego miałby się nimi zainteresować? Dlaczego były aż tak ważne? Dlaczego spotkanie z nieznajomym i cały sen zakończyły się sceną ogromnego pożaru?

Obudził się zlany potem. Kończę się, pomyślał z rezygnacją. Wolał nawet nie przypuszczać, co powiedziałby lekarz resortowy, gdyby zwierzył mu się ze swoich koszmarów. Dobrą pracę, życie w nowym, świetnie zaopatrzonym mieście pewnie mógłby spisać na straty.

Zanim nadeszła pora wyjazdu, zjadł coś, zrobił zakupy, posprzątał mieszkanie. Nocne przeżycia nie minęły jednak bez śladu: nie cieszył go ani początek wiosny, ani perspektywa zbliżającego się weekendu, który za przykładem doświadczonych pracowników przedłużył sobie aż do drugiego maja. Był apatyczny i zniechęcony.

Autobus odjechał o 14.45. Po drodze, jak zwykle, zatrzymywał się jeszcze dwa razy, aż wreszcie dowiózł ich do elektrowni położonej kilka kilometrów od miasta. Sasza, jak co dzień, rozebrał się w szatni, ruszył pod prysznic, a następnie w samych slipkach przeszedł do „brudnej” strefy. Tam czekał na niego biały fartuch, czepek i specjalne obuwie.

Gdy o czwartej pojawił się na swoim stanowisku w sterowni, dowiedział się, że moc reaktora została obniżona o połowę i że wszystko jest już gotowe do przeprowadzenia eksperymentu. Zaklął pod nosem. Przeklęty eksperyment. Dałby wiele, żeby już mieć go z głowy.

Tymczasem próba nie była szczególnie trudna. Aby ustalić parametry różnych urządzeń w warunkach awarii, postanowiono awarię taką, oczywiście kontrolowaną, zaaranżować. Ryzyko prawdziwego wypadku, które pojawiało się przy tej okazji, uznano za minimalne. Sasza R. był jednak innego zdania.

Najbardziej martwił się zablokowaniem awaryjnego systemu chłodzenia reaktora. Wydawało się to niemożliwe, ale kierownictwo naprawdę zgodziło się na zaplombowanie i wyłączenie najważniejszego systemu bezpieczeństwa. Pozwolono odciąć od prądu zasuwy na rurociągach i zamknąć je na kłódkę. W odpowiedzi na jego raport dyrekcja tłumaczyła, że nagłe podanie wody do rozgrzanego reaktora grozi poważnym udarem cieplnym.

Trudno mu było także spokojnie słuchać o planach zablokowania awaryjnych generatorów spalinowych i transformatora rezerwowego. Wyjaśnienia, iż wymaga tego „czystość” eksperymentu, nie trafiały mu do przekonania. Projektanci nie umieścili przecież tych urządzeń dla dekoracji.

Z każdą chwilą pobytu w sterowni czuł coraz większy niepokój. Okazało się, że na dobrą sprawę pozostał im tylko jeden środek bezpieczeństwa – przycisk zabezpieczenia awaryjnego. Po jego naciśnięciu w głąb reaktora miało opaść dwieście jedenaście prętów wypełnionych borem – substancją silnie pochłaniającą neutrony. Reakcja łańcuchowa w reaktorze powinna ulec natychmiastowemu zahamowaniu.

Popatrzył z uwagą na czerwony guzik umieszczony pośrodku pulpitu sterowniczego. Ich jedyna gwarancja. Stuprocentowe zabezpieczenie. Ale czy na pewno?

Poczuł zimne krople potu spływające po plecach. Jak na zwolnionym filmie przesunęły się przed nim makabryczne sceny, o których wcześniej ani on, ani żaden z pracowników elektrowni nie odważyłby się pomyśleć. Reaktor traci stabilność, aby zapobiec wypadkowi, ktoś naciska przycisk awaryjny. Końcówki prętów powoli zagłębiają się w kanałach reaktora. Końcówki te – wiedział o tym doskonale – wypełniał grafit. Potem był metrowy pusty odcinek, a dopiero później cześć pochłaniająca.

Do strefy aktywnej reaktora najpierw wchodzi więc substancja powodująca skokowy wzrost jego mocy. W kanałach zaczyna kipieć nośnik ciepła. Błyskawicznie rosną ciśnienie i temperatura pary. Jeśli z jakiegoś powodu opadanie prętów potrwa zbyt długo albo zostanie zatrzymane – powtórzy się historia z Three Mile Island. Wskutek reakcji rozgrzanej pary z substancjami wchodzącymi w skład osłon elementów paliwowych zacznie się wydzielać mieszanina piorunująca. Wtedy wystarczy jedna iskra.

O dwudziestej trzeciej zadzwonił telefon. Okręg Energetyczny wyraził zgodę na odłączenie turbogeneratora od sieci. Dziesięć minut później zaczęli znowu obniżać moc reaktora. Eksperyment się rozpoczynał.

Sasza R. nie wziął w nim jednak udziału. Dokładnie o północy, w piątek, skończyła się jego zmiana. Przebrał się i wrócił autobusem do domu. Do samego rana spał zdrowo i mocno. Nocny gość nie odwiedził go już nigdy.

1

To było jedno z tych beztroskich, wesołych przyjęć, jakich dzisiaj już nie ma. Na stołach królowała żytnia oraz półmiski kanapek z szynką, żółtym serem i jakimiś warzywami. Panie piły bułgarskie czerwone wino lub francuską brandy z Pewexu. Na regale huczał adapter, odtwarzając starą, zdartą płytę z przebojami Paula Anki. W małym żoliborskim mieszkaniu było tłoczno i hałaśliwie. Przyjęcie się rozkręcało.

Zobaczyłem go, stojącego w drzwiach z wielką butelką w ręku. Górował prawie o głowę nad tańczącymi i łatwo można było dostrzec lekkie zaniepokojenie, gdy rozglądał się po pokoju, sprawdzając, czy nikt nie opuścił swojej kolejki i nie straszy niedopitym kieliszkiem. Ale nie – wszystko było w porządku.

Wyprostował się i zaczął coś mówić do żony, która uczepiła się rękawa jego marynarki. Ściśle rzecz biorąc, rzucił w jej kierunku jakąś uwagę i teraz już tylko słuchał, jak paple coś, przekrzykując muzykę. Stał tak, uśmiechając się – wielki, nieporuszony, niepokonany.

Traf chciał, że właśnie w tej chwili Paul Anka zakończył swoje popisy, muzyka ucichła, tańczący znieruchomieli, jakby zastanawiając się, czy dalej robić swoje, czy zająć się czymś pożyteczniejszym. Trwało to tylko krótką chwilę, zaraz ktoś zmienił płytę, adapter zatrzeszczał i z głośników ruszyła muzyczna maszyneria Benny Goodmana.

To było jak fanfara na jego cześć. Orkiestra grała, a on stał otoczony rozbawionymi ludźmi, którzy rozpoczynali kolejny taniec. Potężny, czterdziestoletni mężczyzna, który do tej pory ze wszystkim sobie radził. Doktor, fizyk, atomista. I do tego – z pękatą flaszką w ręku.

Gapiłem się na jakąś tańczącą parę, gdy poczułem stuknięcie w ramię. Stał tuż za mną i z dumą pokazywał butelkę dwunastoletniej szkockiej.

Roześmiałem się i sięgnąłem od razu po czystą szklaneczkę.

– Zrzut?

Pokręcił przecząco głową.

– Klient.

Aż gwizdnąłem.

– Wydawało mi się, że oni używają raczej stolicznej.

Skrzywił się. Chciał coś odpowiedzieć, ale najwyraźniej uznał, że ważniejsze będzie nalewanie drogocennego trunku. Podnieśliśmy szklanki w górę.

– Zdrowie! Są klienci i klienci – powiedział, gdy już skosztowaliśmy trunku. – Monopol wychodzi z mody.

Rozejrzał się po pokoju wypełnionym tańczącymi ludźmi. Benny Goodman, zapach niezłego tytoniu, bateria butelek z dobrym alkoholem, no i co najważniejsze: starzy, wypróbowani znajomi – jego terytorium było odpowiednio wykorzystane. Goście i goście. Tu byli ci właściwi.

– Widzimy się jutro?

Skinął głową, odstawił szklankę i zniknął gdzieś w tłumie. Rozmowa dobiegła końca.

Przez chwilę zastanawiałem się nad tym, co powiedział. Monopol wychodzi z mody? Odpowiedź pojawiła się natychmiast w postaci zwalistego faceta w kraciastej tweedowej marynarce. Zwabiła go butelka whisky, którą Doktor nieopatrznie zostawił na stole.

– Pozwoli pan – mruknął pod nosem i nie czekając na odpowiedź, grubymi paluchami zabrał się do nakrętki. Nalał sobie co najmniej pół szklaneczki. Ponieważ gapiłem się na to bez entuzjazmu, mrugnął do mnie porozumiewawczo.

– Dobry gatunek – powiedział. – Zawsze przywożę spory zapas.

No i wszystko było jasne. Dobrze, że nie zamelinowałem gdzieś tej butelki.

– Monopol wychodzi z mody – rzuciłem, żeby zacząć od czegoś rozmowę.

To mu się spodobało. Nalaną twarz ozdobił szczery uśmiech podpatrzony u zagranicznych szefów. Skinął głową.

– Mówią, że czerwoni są już na linach. Jeszcze trochę i będziemy ich mieli.

Zrobiłem głupią minę. No bo jak zareagować na taką bezpośredniość.

– A Doktor? – zainteresowałem się.

– Doktor? – roześmiał się gromko. – Przewietrzyliśmy trochę jego muzeum. Na pewno nie będzie musiał się wstydzić.

– Było aż tak źle?

– Jeszcze gorzej – kolejne porozumiewawcze mrugnięcie. – Zatrzymali się trzydzieści lat temu. Wojny jądrowe, próbne wybuchy w atmosferze. A to już nie te czasy.

Wypił spory łyk. Podążyłem w jego ślady.

– W każdym razie wyposażenia Doktor nie musi się wstydzić. Było cholernie ciężko, ale zdążyliśmy. Sam pan wkrótce się przekona.

– Wkrótce… czyli jutro. Chcemy pokazać na małym ekranie pracownie polskich uczonych.

– Jutro? – Popatrzył na mnie z niedowierzaniem. – Poważnie?

Wzruszyłem ramionami.

– Dzień jak każdy inny.

Wyglądało, jakby ta uwaga popsuła mu nastrój. Nagle spoważniał i zamyślił się nad czymś głęboko. Sięgnął po butelkę. Zanim jednak nalał mi choć kroplę, zmienił zdanie.

– Niech pan już więcej nie pije – powiedział bardzo serio.

Potem niespodziewanie odkręcił się na pięcie i odszedł. Dziwny typ!

Oczywiście, nie miałem zamiaru przejmować się idiotyczną radą. Nalałem sobie do pełna i w spokoju chłonąłem nastrój przyjęcia. Robiło się coraz głośniej, gwar rozmów coraz skuteczniej zagłuszał muzykę, aż wreszcie ktoś się zlitował i wyłączył adapter. Wszyscy gadali, śmiali się i zacząłem się zastanawiać, czy nie wyglądam głupio, stojąc jak kołek przy stole z zakąskami.

Pomoc nadeszła w samą porę. Miała około trzydziestki, skromną letnią sukienkę i fantastyczną fryzurę w kolorze blond. Sprawiała wrażenie zagubionej.

Zwabiłem ją na szklaneczkę whisky.

– Widzę, że ma pan specjalne układy – powiedziała, próbując złocistego płynu.

Wzruszyłem ramionami.

– To nasz gospodarz. Nowa aparatura, nowe znajomości.

– Słyszałam. Wreszcie idzie w górę.

Skrzywiłem się.

– Ale stamtąd jest podobno tylko jedna droga. Tak mówią.

Nie dała się przekonać.

– Krakanie! Co ma robić? Spędzić resztę życia w tej swojej piwnicy?

– W piwnicy?

Odstawiła szklankę i rozejrzała się po pokoju. Ktoś pomachał do niej ręką. Odmachnęła. Wyglądało na to, że nasza rozmowa dobiega końca.

– Jutro pan zobaczy – rzuciła. – I niech pan tyle nie pije.

Zanim zdążyłem odpowiedzieć coś sensownego, zniknęła w tłumie gości. Zostałem sam z pełną szklanką w ręku. Może rzeczywiście powinienem zrobić przerwę i zająć się poszukiwaniem jakiegoś sympatycznego damskiego towarzystwa? Ale nie udało się.

Najpierw całe pole widzenia wypełniła butelka żytniej, potem dostrzegłem brązową MHD-owską marynarkę i kłującą w oczy biel popelinowej koszuli ze staromodnym kołnierzykiem, a na końcu – szeroko uśmiechniętą twarz. Dwoje bladoniebieskich oczu zmierzyło mnie podejrzliwie. Ale nie, najwyraźniej wszystko było w porządku, oczy zamrugały i wróciły do prywatkowej normy.

– Pijesz?

Wskazałem głową na w połowie pełną szklankę.

– Whisky? Nie używam!

Mój nowy rozmówca postawił swój kieliszek na stole i napełnił go z wprawą sztukmistrza. Nie sposób było przy tym nie zauważyć paskudnie ciągnących się pod pachami rękawów i fatalnego wyglądu całego garnituru. Ale nie zwracał na to uwagi. Może dlatego, że przyjęcia nie były specjalnością pana Marka, asystenta Doktora. Pan Marek specjalizował się w dozymetrii. Taki miał fach. Ja i Doktor wiedzieliśmy co nieco również o innych jego zajęciach.

– Zdrowie. – Stuknął kieliszkiem o moją szklankę.

– Podobno wybierasz się do nas?

Skinąłem głową.

– Doktorowi przyda się teraz trochę reklamy. Ale nie przesadzaj.

Wzruszyłem ramionami i pociągnąłem ze szklanki długi, ostateczny łyk. Propaganda to był mój resort. Pan Marek miał swoje pomiary. Dlaczego, psiakrew, pchał się na mój teren?

Pewnie nie zdołałem ukryć swoich myśli, bo kątem oka zauważyłem, że przypatruje mi się podejrzliwie.

– Mam dla ciebie coś specjalnego – powiedział i sięgnął do kieszeni marynarki.

Niewielka piersiówka z brunatnego szkła raczej nie wzbudzała zaufania. Zwłaszcza że nie dostrzegłem choćby śladów etykiety.

– Tym razem nie możesz odmówić. – Do mojej szklanki lał się już wstrętny brunatny płyn. – Musisz to wypić.

– Naprawdę dziękuję – starałem się być jak najbardziej stanowczy. – Naprawdę!

Trafiłem jednak na twardą sztukę.

– Musisz wypić – usłyszałem stanowcze polecenie. – To poważna sprawa.

Pod mój nos trafiła szklanka z płynem, który wydzielał intensywny zapach włoskiego orzecha.

– Nie! – tym razem prawie krzyknąłem.

Z dezaprobatą pokręcił głową i podniósł w górę kieliszek z wódką.

– Zdrowie! Myślę, że będzie ci teraz bardzo potrzebne.