Gabriella Paudice

Straciłam moją córkę

Do Lourdes, aby wrócić do życia

Tytuł oryginału: Orfana di mia figlia. A Lourdes per tornare a vivere

Paoline Editoriale Libri

© Figlie di san paolo, 2002

via Francesco Albani, 21-20149 Milano

© Copyright by Wydawnictwo Jedność, Kielce 2004

Przekład z języka włoskiego

ks. Jarosław Piotrów

Redakcja i korekta

Renata Szwander

Redakcja techniczna

Anna Rzędowska-Zachara

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

ISBN 948-83-7660-554-8

Wydawnictwo Jedność

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży: tel. 041 349 50 50

Redakcja: tel. 041 349 50 00

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Słowo wstępne

W tych autobiograficznych wyznaniach poruszyły mnie szczególnie trzy kwestie: znaczenie posiadania miejsca, w którym jest się zaakceptowanym i ma się możliwość dzielenia bólem; element przemiany – związany nierozłącznie z każdym rodzajem kryzysu, nawet tak tragicznym jak ten; głębia bogactwa wewnętrznego, myśli, uczucia, które zostają poruszone w nas poprzez uważne i ciche wsłuchanie się w zasadnicze problemy życia i śmierci w taki sposób, w jaki się pojawiają w każdym wydarzeniu naszego życia.

Znaczenie posiadania miejsca, do którego każdy może przynieść swój ból i podzielić się nim z innymi – tego właśnie doświadczyła Gabriela w Lourdes.

Ja osobiście nigdy tam nie byłam, nigdy też nie odczuwałam potrzeby lub pragnienia udania się do tego miejsca; bym mogła postawić sobie pytania tyczące życia i śmierci, zawsze niezbędne mi było milczenie i samotność – lasu, odludnego miejsca, usianego gwiazdami nieba, piaszczystych wydm morskich zimą, na których widoczne były jedynie nieznaczne muśnięcia wiatru i ślady mew. Nie tylko że nie pociągały, lecz nawet nieco drażniły mnie wielkie tłumy, wspólnie odprawiane rytuały – to wszystko, co właśnie kojarzyłam z Lourdes.

Stało się więc wielką niespodzianką, że wczytując się w przeżycia Gabrieli, odkryłam coś, o czym w swoim uproszczonym sposobie rozwiązywania fenomenu życia i śmierci nigdy nie pomyślałam i czego nauczyło mnie jej doświadczenie. Nie takie Lourdes po prostu, widziane od zewnątrz, jak to sobie wyobrażałam, ani nawet jako miejsce objawienia się nadprzyrodzoności, w którą można wierzyć i do której można się mniej lub bardziej przybliżać, zależnie od indywidualnych przeżyć i własnych ścieżek poszukiwania wewnętrznego w różnych momentach życiowych, lecz Lourdes jako jedno z wybranych miejsc zgody na to, co Kohelet nazywa czasem płaczu. Przestrzeń przyjęcia, uznania, podzielenia się i spotkania w przeróżnych formach, jakie ból może przybrać w życiu ludzi. Zjednoczenie w tym wielkim braterstwie, które jest ponad czasem, narodowością, ideologią, rasą i religią.

Na ogół przyzwyczajeni jesteśmy do spotykania się z innymi w zadowoleniu i w radości życiowej, w czasie śmiania się, kiedy to kochamy i tworzymy miejsca świętowania, aby móc się tym dzielić z innymi.

Lecz czas płaczu, a także nierozłącznego z nim bólu, jest czasem izolacji, doświadczeniem indywidualnym. Dotyka każdego z nas w różnych momentach życiowych. Dlatego też staje się trudne, aby mógł znaleźć się w jednej przestrzeni przyjęcia i wzajemnego dzielenia się, w jakimś jednym miejscu i w tej samej chwili, z wyjątkiem momentów potężnych wspólnych tragedii, podczas których ból staje się także siłą, ponieważ jednoczy i przybliża jednych do drugich, zwłaszcza tych wszystkich, którzy są jego współuczestnikami, tak jak to się niedawno stało podczas tragedii 11 września.

Wydarzyło się to ostatecznie w Lourdes, gdzie Gabriela poczuła wreszcie, że jej ból młodej matki, śmiertelnie zranionej przez śmierć w kołysce pierwszego dziecka, został przyjęty. Ból tak niewyobrażalny i nieznajdujący pocieszenia, że żadne następne doświadczenie, nawet upływ lat i radość posiadania innych dzieci nie wystarczyły do powstania w niej przestrzeni uznania, przepracowania i ukojenia.

Ból ten mógł ostatecznie zacząć być przepracowywany dopiero w Lourdes, gdy znalazł odpowiednie miejsce, gdzie mógł się zatrzymać, gdzie mógł się poczuć rozpoznany, przyjęty, także podzielony z bólem innych, ponieważ Lourdes jest nadzwyczajną przestrzenią, do której każdy może wnieść swoje własne cierpienie.

Lourdes nie jest tylko domem transcendencji, lecz miejscem pietas (miłosierdzia), jako przestrzeń przyjęcia najbardziej głębokich i bolesnych doświadczeń ludzkich, które mogą być ukojone tylko przez uczucie siły i przynależności, zrodzone w dzieleniu się z innymi.

Lourdes jest także miejscem, do którego można powrócić za każdym razem, gdy zachodzi konieczność ponownego odnalezienia przestrzeni dla tego bólu.

Drugim problemem, który mnie uderzył podczas lektury tych listów, była siła przemiany, którą pociąga za sobą każdy kryzys, nawet ten najbardziej druzgocący.

„Właśnie z powodu owego doświadczenia, które było rozdzierające (i wcale nie wbrew niemu), poczęłam odczuwać moje życie jako coś wspaniałego i cudownego” – pisze Gabriela do swojego Mistrza.

Gabriela jest katoliczką, katolicyzmu cierpiącego i niekiedy rozdartego, więc bardzo żywotnego, a Mistrz – prawdopodobnie jej kierownik duchowy – jest tym, który jej towarzyszy w poszukiwaniu tego, co ona nazywa celem swej egzystencji, swego powołania.

Lecz ja, która nie jestem ojcem duchowym i pozostaję daleka od tego typu terminologii, wierzę, że Gabriela, nawet nie wiedząc o tym, znalazła ów cel i powołanie, i że jest nim bycie sobą, w niepowtarzalności, w specyfice i potencjalności jej losów i w jej sposobie bycia na tej ziemi. Jej losy są żywym świadectwem, prawdziwie ludzkim i pełnym cierpienia, z którego nie tylko nie można wyjść bez przeżywania go, lecz wychodząc pozostaje się jednocześnie wzbogaconym – niby takim samym a zarazem innym; co więcej, bardziej naładowanym potężnym gniewem, negatywnymi uczuciami, bólem, lecz jednocześnie także doświadczeniem pietas.

Nie wiem i przypuszczalnie nigdy nie będę wiedziała, czy życie i śmierć Heleny miały pozwolić jej matce na doświadczenie owego wzbogacenia, tak jak ona o nim pisze, czy też stać się częścią nieskończonych obliczy rzeczywistości, które życie może przybrać na tej ziemi i które nie są od nas zależne ani przez nas kontrolowane, tak jak to się ma ze słonecznymi czy też deszczowymi dniami. Wiem jednak, że to wzbogacenie jest prawdą i drogą do niego było przejście przez doświadczenie cierpienia, nie zaś przeciwstawianie się mu – dokładnie tak jak pisze o tym Gabriela.

Był to czas bolesnego dojrzewania, właśnie przez konfrontację z emocjami i uczuciami, które trudno zaakceptować – z nienawiścią, buntem, desperacją, ogarniającymi nas w obliczu śmierci, owej nieznanej ziemi, z której nie powrócił do tej pory żaden podróżnik – przywołując słowa Szekspira wypowiedziane w Hamlecie.

Krzyk Gabrieli nad umierającą córką jest podobny do krzyku Leara w obliczu śmierci Kordelii, przerażający i desperacki wobec nieodwracalności tego faktu: Ty więcej już nie wrócisz, nigdy więcej, nigdy więcej, nigdy więcej! – słowa bardzo proste, lecz jakże dobitne, nikt jeszcze nigdy tak nie napisał.

Jest także płaczem Gilgamesza nad Enkidu, zmarłym przyjacielem, lecz także nad samym faktem śmierci, w obliczu kruchości życia na tej ziemi, tyczącej każdego z nas.

Jest wiecznym zapytaniem człowieka, jak w azteckim śpiewie: „Skąd przybywamy, dokąd zmierzamy? Istnieje jeszcze jakieś inne życie? Zakosztujemy jeszcze radości Tego, który obdarza życiem?”

To jest może właśnie jedną z zasadniczych, jeśli nie najważniejszych, sił, które, wydaje mi się, zawsze popychały człowieka do poszukiwania, jeszcze raz poszukiwania, ciągłego poszukiwania odpowiedzi na coś, na co może nie ma żadnej odpowiedzi, albo też ona istnieje, kto to wie!

Przepracowanie idei śmierci jako formy ewolucyjnego napędu życiowego.

W moim małym światku stało się ono motorem, który, nawet jeśli nie zdawałam sobie dokładnie z tego sprawy, prawdopodobnie pchnął mnie w wieku czterdziestu pięciu lat do pisania książek, gdy zorientowałam się, że czas, który był przede mną, nieodwracalnie, dzień po dniu kurczył się w stosunku do tego, który już znajdował się poza moimi plecami. To obudziło we mnie pragnienie pozostawienia po sobie jakiegoś śladu w tych niewielu rzeczach, które wydawały mi się zrozumiane, razem z wieloma innymi, których nie zrozumiałam; tak jak po części, myślę, zdarza się w momencie, gdy na świat przychodzą dzieci.

Wewnętrzna siła przebytego doświadczenia powoli przeobraziła Gabrielę z mało świadomej dziewczyny w młodą kobietę, która staje się zdolna do czerpania z pietas nie na zewnątrz, ale wewnątrz siebie, do postawienia siebie w sytuacji drugiego, do wzięcia odpowiedzialności nawet wtedy, kiedy to staje się trudne i rozdzierające, wbrew rozumowi. O wiele łatwiej byłoby przerzucić ową odpowiedzialność na innych, budując wokół siebie ochronny ekran i szukając rozwiązania problemu zawsze i wyłącznie na zewnątrz nas samych.

Stary francuski psychoanalityk J.C. Racamier powiadał, że każdy z nas nosi w sobie także części nierozwiązanych problemów dzieciństwa, ale uświadomienie sobie relacji zachodzących pomiędzy owymi częściami czyni z nas ludzi dorosłych.

Gabriela poprzez to doświadczenie stała się osobą dorosłą, przyjmując swój wewnętrzny konflikt, akceptując przeżywane rozdarcie, lecz przy tym także bogactwo pochodzące z nieustannego poszukiwania, świadomość niemożności poznania tego wymiaru raz na zawsze, lecz po prostu nabrania zdolności szukania go wciąż na nowo: jednym razem znajdując, innym razem nie, tak samo jak każdy dzień jest nowym dniem w życiu każdego z nas. „Nie pomijam faktu – pisze – że moja potrzeba transcendencji narodziła się z niemożności wiary w życie kończące się wyłącznie na śmierci, z konieczności wiary w życie wieczne”.

Także to może okazać się drogą utrzymania w nas przy życiu nie tylko drogich nam osób, które utraciliśmy, lecz także nas samych, gdy myślimy o kruchości własnej egzystencji. Helena, jej dziecko, żyje nadal w przemianie, której jej śmierć dokonała w matce, w owym ciągu rozpaczy i wzlotów, bólu i wewnętrznej siły rozwoju, kształtujących Gabrielę w przeciągu minionych lat.

Trzecią i ostatnią rzeczą, która mnie uderzyła podczas lektury tych listów, jest nieskończona głębia bogactwa myśli, uczuć i emocji, które poruszają każdego, kto staje wobec tego wstrząsającego świadectwa owej fundamentalnej prawdy życiowej. Podobnie jak się to dzieje z każdym dziełem, które zawiera w sobie cząstkę ludzkiej egzystencji, kawałeczek losów mężczyzn i kobiet każdego czasu i każdego miejsca.

Odźwięk emocjonalny, jaki może wzbudzić opowiadanie Gabrieli w każdym z nas, jest podobny do tego, jaki rodzi się w naszym wnętrzu, gdy patrzymy na Maryję pod krzyżem, na nuragijską statuetkę z brązu, przedstawiającą zabitego syna i matkę, na Achillesa cierpiącego z powodu śmierci przyjaciela Patroklesa, zabitego przez Hektora, na starego ojca Priama, który udaje się do Achillesa, aby odzyskać ciało Hektora, wreszcie, gdy patrzymy na Pietę – nie tylko na tę rzymską Michała Anioła z Bazyliki św. Piotra, w której ból modeluje kamień, kształtując go jak wosk, tworząc doskonałość formy nie mającej równych, lecz także na tę mediolańską Rondaniniego z jej jakby zawieszonym krzykiem, który wytryska z surowego kamienia z niewyrażalną wprost siłą.

Przeżywamy takie samo wewnętrzne rozdarcie, jak to, które ostatnio odczuwaliśmy widząc na ruinach w Nowym Jorku fotografię młodego człowieka i znajdujące się pod spodem pytanie ośmioletniego dziecka: „Czy widzieliście mojego ojca?” i taki sam wstrząs, który się odczuwa wobec matki patrzącej na śmierć własnego dziecka z głodu albo z choroby lub też z powodu wybuchu bomby albo miny.

Pietas jest jak ból: bezbarwny, bez flag, bez granic, bez ideologii. Jest tym, co Szekspir porównywał z deszczem, który łagodnie spada z nieba, nawadniając suchą ziemię, poza wszelkimi możliwymi granicami wyznaczonymi przez człowieka.

Jest tym, co ogarnia nawet Ariela, krasnala stworzonego z powietrza, gdy ten w Burzy opisuje Prosperowi desperację ojca przekonanego o śmierci w morzu swojego dziecka: Także ja bym się wzruszył, gdybym był człowiekiem!

Jest tym, co napełnia treścią nasze ludzkie istnienie, naszą kruchość i naszą siłę, podobnie jak Lourdes objawiło się Gabrieli jako przestrzeń pietas, która przyjęło jej ból. Także nasz ból, przyjęty, może nam pozwolić na utworzenie w nas przestrzeni pietas dla przyjęcia jeszcze innego, w naszym wspólnym udziale w dziejach ludzkich na ziemi.

Składam podziękowanie Gabrieli za to, że poprosiła mnie o napisanie słowa wstępnego do jej bolesnych wyznań odsłaniających cierpienie matki, która straciła swe pierwsze dziecko.

Mam nadzieję, że pewnego dnia, gdy minie niezbędny do tego czas, da mi możliwość napisania słowa wstępnego do innej książki o swych następnych dzieciach, owych oddanych sprzymierzeńcach, wiernych i milczących, a także tych wszystkich dzieciach, które idą i będą szły przy jej boku dzień za dniem, w małych i w wielkich sprawach życiowych, w chwilach pełnych słońca, a także w tych deszczowych, w czasie płaczu i w czasie śmiechu.

Alba Marcoli, psycholog

Grudzień 2000. List wprowadzający

Drogi Mistrzu!

Wraz ze zbliżaniem się ostatniego Bożego Narodzenia tego tysiąclecia, wdzięczna za wszystko, co zrobiłeś dla mojego duchowego wzrostu, nie pomijając najmniejszego gestu, chciałabym podzielić się z Tobą z serca moimi refleksjami, z których większość jest Ci już z całą pewnością znana – dyskutowaliśmy i rozmawialiśmy przecież już wiele na ten temat.

Mimo to bardzo mi na tym zależy, aby Ci przekazać i podzielić się z Tobą jeszcze raz – w sposób ostateczny i niezmienny, z całą moją niewzruszoną wolą życia – owym nieograniczonym szczęściem zrodzonym z największego bólu, jedynego w swoim rodzaju, który może stać się udziałem każdej kobiety. Pragnę to zrobić w taki sposób, że jeśliby miało Ci się przydarzyć jeszcze raz coś podobnego, byłbyś w stanie przekazać moje doświadczenie innym matkom, śmiertelnie zranionym utratą dziecka.

Uczynię to stopniowo, pisząc do Ciebie wiele razy, aby Ci dać możliwość lepszego zrozumienia spraw, które chcę przekazać.

Moja historia, i Ty o tym dobrze wiesz, nie jest gotowym przepisem na znalezienie szczęścia do natychmiastowego zastosowania, lecz właśnie z powodu owego doświadczenia, które było rozdzierające (i to wcale nie wbrew niemu), poczęłam odczuwać moje życie jako coś wspaniałego i cudownego.

Opowiem Ci jeszcze raz całą tę historię, wzbogacając ją nowymi nieznanymi szczegółami, a później przejdę do jej dalszego ciągu – odrodzenia duchowego, w którym mi tak bardzo pomogłeś i który pozwolił, abym powiedziała sobie samej, że moje życie naznaczone jest niewiarygodnym cudem, przedziwną tajemnicą.

Pierwszym cudem, który stwierdziłam w moim życiu, jest fakt, że istnieję z jedynym i niepowtarzalnym w swoim rodzaju doświadczeniem, oraz to, że mam swoje własne oblicze, spojrzenie i uśmiech różniące mnie od tysiąca innych osób; mam również silny charakter, buntowniczy i szczery aż do granic złego wychowania. Jest to prawie cudem, że mam męża tak bardzo różnego ode mnie, a mimo to zdolnego do zrozumienia mnie zanim ja sama potrafię to uczynić, mam wrażliwe, obdarzone wewnętrznym bogactwem dzieci. Cudem jest każde spotkanie z osobami tak bardzo niezwykłymi tak jak Ty, które przyczyniły się do mojego obecnego szczęścia.

Jeśli patrzę na moje życie i na wszystkie doświadczenia, które odcisnęły na nim swoje piętno (rzeczy piękne, a zwłaszcza te okropne), mogłabym powiedzieć, że jest prawdziwą łaską, cudem, iż ostatecznie wyszłam z tego w tak dobrym stanie; ale w zasadzie nie chcę mówić o tym, co w tej chwili czuję: wszystko, co mnie dotyczy, jest tylko częścią planu Opatrzności, bo nic nie jest przypadkowe. Jest, gdy na to patrzę z obecnej perspektywy, tylko wspomaganiem urzeczywistnienia owego planu, wypełnienia go w sposób godny mojej osoby, realizacją talentów, które zostały mi dane w momencie mojego narodzenia.

I jeśli dzieją się cuda, jeśli można tak to nazwać, należy je odszukać i zweryfikować we wszystkich tych sytuacjach, podczas których zostałam wystawiona na próbę i które pozwoliły mi, po bardzo długim czasie i po bardzo wielu wahaniach czuć się nie tylko pogodzoną z moim losem, lecz także szczęśliwą z jego skutków. Cudem jest umiejętność wykorzystania wszystkich okazji uczenia się na swych doświadczeniach, i tego rodzaju cud znajduje się w moich rękach.

Cała moja uwaga (a także Twoja) jest teraz skupiona na odkryciu tego, co może okazać się moim powołaniem, które powinno zostać odczytane w moich losach i charakterze. Kieruję wysiłek na zharmonizowanie swych talentów z losem, abym mogła powtórzyć z coraz większą łatwością słowa Seneki skierowane do Jowisza: O Ojcze, o królu sfer niebieskich, prowadź mnie tam, gdzie tobie się podoba. Jestem posłuszny bez ociągania się: jestem gotowy. Czy mógłbym kiedykolwiek zaprzeczyć samemu sobie? Byłbym wówczas zmuszony iść za tobą jęcząc, naśladować ciebie wbrew własnej woli w tym, co mógłbym czynić z radością. Przeznaczenie prowadzi uległą wolę, ciągnie zaś siłą tego, który się mu przeciwstawia.

Opowiadając Ci jeszcze raz najbardziej dramatyczną część mojego życia, drogi Mistrzu, wiem, że przeznaczenie obdarzyło mnie naprawdę nadzwyczajnymi doświadczeniami – z jednej strony uczyniły mnie silną, z drugiej zaś nałożyły na mnie wielką odpowiedzialność za przyszłość. Nie wierzę tak do końca, że zdołałam już w całej pełni odkryć sens mojego istnienia, moją życiową misję (czy będzie kiedykolwiek możliwe jej całkowite zrozumienie?!), czuję jednak, że tylko w bezwarunkowym przylgnięciu do tego powołania mogę być szczęśliwa.

Myślę także, że to przeznaczenie, ta postawa, podobnie jak i moje oblicze, są jedyne i niepowtarzalne w swoim rodzaju, dlatego moje opowiadanie nie może stać się przepisem na szczęście dla wszystkich.

Odpowiedź, którą znalazłam w Bogu i w religii katolickiej, nie jest rozwiązaniem uniwersalnym, odpowiada wyłącznie potrzebom mojego powołania i jest jedyna, której mogę dać świadectwo.

Jak dobrze wiesz, neoplatonicy uważali, że każdy z nas posiada duszę albo ducha (daimon), który nam towarzyszy od początku istnienia i wybiera pewien obraz albo zamysł, według którego będziemy później żyli na ziemi, wyszukuje dla nas ciało, miejsce, rodziców i sytuację życiową dostosowaną do naszego powołania. Jeśli by tak było, mój daimon (mój Anioł Stróż) miałby wpływ na wybór moich imion (całkiem nietypowych, jeśli chodzi o tradycje rodzinne), które uważam za bardzo znaczące: nazywam się Maria i czuję się bardzo bliska Matce Bożej nie tylko poprzez cierpienie kobiety, która widzi śmierć swojego dziecka, lecz przede wszystkim poprzez refleksje nad zdarzeniami, które przeznaczyła mi Opatrzność.

Nazywam się także Gabriela i tak samo jak anioł zwiastowania czuję, że moim zadaniem jest obwieszczenie pewnej cudownej historii, w której jest obecny Bóg.

Ten list zrodził się nie tylko z powodu wdzięczności, lecz także z nieuchronnego przymusu, który wprost przygważdżał mnie chwilami do komputera i nakazywał pisać. Były też inne momenty, mniej natchnione kiedy nie zagłębiałam się wystarczająco w sobie samej, nie mogłam wówczas napisać ani jednego słowa. Jakikolwiek wysiłek okazywał się całkowicie bezowocny, i to do tego stopnia, że pewnego poranka, po wieczorze poświęconym pisaniu, mimo iż czułam, że nie był to odpowiedni moment na wypowiadanie rzeczy tak bardzo śmiałych, odkryłam, że straciłam prawie w całości myśl, nad którą się wcześniej tak bardzo się mozoliłam!

Wreszcie nadano mi na chrzcie także imię Konstancja (to powinno być również nowością dla Ciebie), a wytrwałość jest przecież cechą, która z całą pewnością nie jest mi obca.

Składam dzięki mojemu Aniołowi Stróżowi, że nie otrzymałam imienia Dolores i to wydaje mi się pomyślną wróżbą na przyszłość.

Styczeń 2001. Ciąża z „ryzykiem”

Smutek, radość i cierpienie

to wszystko wywołuje łzę.

Kiedy spływa po twoim obliczu,

nawilża twoje serce

i oczyszcza twoją duszę.

Łzo, nie wiem, jak mam być tobie wdzięczny.

(Aleksander, 10 lat)

Drogi Mistrzu!

Rozpoczynając tym wierszem, napisanym przez mojego syna, pragnę Ci opowiedzieć moją historię, która została obficie zroszona łzami, łzami bólu, oczyszczenia, wdzięczności.

Poza niektórymi charakterystycznymi szczegółami jest to historia podobna do wielu innych – życie i śmierć splatają się w niej mocno ze sobą, a przemijanie nabiera znaczenia, które daleko wykracza poza nasze istnienie, napełniając je zarazem treścią.

Myśląc o losach, które ściśle krzyżują się z moim i pozostają pod jego wpływem, a także myśląc o tych, które przypadek przywiódł, abym podzieliła się moim doświadczeniem życiowym, doświadczeniem śmierci i równocześnie istnienia, odczuwam potrzebę opisania Ci moich przemyśleń i wyrażenia moich intuicji odnoszących się do tego wielkiego daru życia, który zdołałam pojąć i pokochać sam w sobie dopiero po doświadczeniu śmierci.

Kiedy Helena pojawiła się na horyzoncie mojego życia, byłam przekonana, jako prawdziwa córka inżyniera na progu trzeciego tysiąclecia, że nauka i technika są w stanie rozwiązać każdy problem, że człowiek jest prawie wszechmocny, nawet jeżeli został zmuszony do zatrzymania się przed starością i rakiem, chorobą, która jednak już wkrótce może zostać przez niego pokonana. Rzeczywiście – wraz z odkryciami na polu medycznym i farmakologicznym z jednej strony i potężnymi środkami technicznymi i wojennymi z drugiej – człowiek stał się poniekąd panem życia i śmierci. Jedyne ryzyko tkwiło w tym, że mógłby oszaleć i położyć kres zimnej wojnie poprzez całkowite postawienie świata na głowie. Poza tego rodzaju bliżej nieokreślonym strachem przed śmiercią, z którą nie miałam żadnego doświadczenia i która była dla mnie pojęciem abstrakcyjnym, nie miałam zielonego pojęcia, że cierpienie, które jej towarzyszy, może tak bardzo dać się odczuć w naszym życiu.

Owo wrażenie potęgi człowieka (przede wszystkim kobiety), a szczególnie odczucie mojej osobistej wszechmocy, utwierdziło się w momencie, w którym zdecydowałam się począć moje pierwsze dziecko, i dopełniło bezmiernym szczęściem wtedy, gdy zaszłam w ciążę.

Kobieta ciężarna nawet wówczas, kiedy prowadzi normalne życie i intensywnie pracuje i zajmuje się innymi dziećmi, nieustannie żyje tą nową istotą, która w niej rośnie i we wszystkim zależy od niej. Świadomość, że jakikolwiek przypadkowy lub zamierzony czyn może położyć kres owemu dziełu życia, a także świadomość, że ma się władzę nad życiem i śmiercią, nie tylko nad samą sobą (rzecz poniekąd odczuwana przez każdego), lecz także nad swoimi dziećmi, władzę, która jest przyczyną czucia się prawie wszechmocnym – wszystko to powoduje takie przeobrażanie się nas, że bardziej niż stworzeniem uczynionym na obraz i podobieństwo Boże zaczynamy czuć się osobą prawie że boską.

Strach, że coś może zdarzyć się nie po twojej myśli – zarówno podczas ciąży, jak i podczas rodzenia – towarzyszy zawsze, lecz bardzo łatwo zostaje się przekonaną przez lekarzy, że wszystko ułoży się bardzo dobrze, a poza tym śmierć i choroby są dzisiaj tak bardzo sprawnie ukrywane, że ich istnienie wydaje się możliwe tylko na filmie, a z całą pewnością nie zdarza się w realnym życiu.

W moim poczuciu wszechmocy wszystko (może prawie wszystko) wydawało mi się poddane kontroli naukowców i niewiele było miejsca na jakiś fatalny przypadek lub na coś tajemniczego...

Diagnoza toksoplazmozy, postawiona na początku ciąży, zaskoczyła mnie kompletnie, i to przy prawie całkowitym braku wiedzy na ten temat. Wiedziałam tylko, że jest to choroba bardzo rzadka i groźna, tym bardziej groźna, im wcześniej występuje, niosąca ryzyko poważnych konsekwencji dla dziecka, które mogłoby narodzić się ze zwapnieniami w mózgu, z wodogłowiem lub w najlepszym razie niewidome. Stanęłam przed wielkim dylematem: od razu aborcja czy nadal podtrzymywać ciążę? Pierwszy raz w życiu natrafiłam na tak poważny, przerastający mnie problem, lecz znalazłam bardzo mocne oparcie w obecności i miłości mojego męża Guida, który zostawił mi swobodę podjęcia decyzji, jakakolwiek by ona była, oraz zapewnił, że poprze każdy mój wybór.

Z jednej strony rodzina i część lekarzy radzili mi podjęcie gwałtownej i radykalnej decyzji, nawet bez robienia szczegółowych badań, przerażeni nie tylko konsekwencjami choroby, lecz także ciężarem oczekiwania; z drugiej zaś najbliżsi przyjaciele i zdeklarowani katolicy odradzali nam przeprowadzanie dokładnych badań, negując już od samego początku zaakceptowanie przerywania ciąży. Do tego dochodziła jeszcze opinia wielu ginekologów, polecających nam bardzo finezyjne badanie, które pozwoliłoby, już podczas mocno zaawansowanej ciąży, na analizę krwi płodu i stwierdzenie, czy została ona w mniejszym albo w większym stopniu skażona, dając mi w ten sposób ewentualną możliwość dobrowolnego przerwania ciąży z powodów leczniczych tylko w tym nieszczęśliwym, jednak – według ich opinii – mało prawdopodobnym przypadku. Opanowanie okazane przez wszystkich ginekologów, przede wszystkim poprzez fakt odkrycia choroby już na samym początku, połączone z niczym nieograniczonym zaufaniem, które wówczas żywiłam do medycyny (a także do lekarzy, czyli do ludzi nauki), przekonały mnie do całkowitego powierzenia się antybiotykom i specjalistycznym badaniom klinicznym. Zastosowane leczenie miałoby zapobiec przeniknięciu toksoplazmy przez łożysko i zaszkodzenie dziecku. Nie miałam odwagi podjęcia radykalnej decyzji i ostatecznie wybrałam to ostatnie rozwiązanie, które pozwoliło mi zyskać parę miesięcy.

Byłam naiwnie (dopiero później odkryłam, że na samym początku nie powiedziano mi całej prawdy) przekonana, że mogę trzymać moje życie i zdrowie mojej córeczki w garści.

Decyzja przyjęcia tej ryzykownej ciąży, obserwowania jej i ewentualnie przerwania pozwalała mi czuć się kimś wybitnym, wydawało mi się, że jestem wręcz bohaterką jakiejś powieści, oczywiście bohaterką rozsądną; z pewnością czułam się bardzo odważna, lecz nie na tyle śmiała lub szalona, aby zaakceptować dziecko z ciężkim upośledzeniem, skazanym na cierpienia przez całe życie, nastręczającym wiele trudności całej rodzinie.

Ta decyzja jednak nie była pozbawiona pewnych konsekwencji dla mnie i, jestem całkowicie tego pewna, także dla mojej córki.

W tym okresie ujawnił się od razu różny sposób reagowania na trudności mój i mojego męża Guida. Ja miałam tendencję zatrzymywania wszystkiego we mnie, ukrywania i dlatego bardzo irytowało mnie dyskutowanie o tym z przyjaciółmi i krewnymi, podczas gdy mój mąż odczuwał potrzebę znalezienia u nich akceptacji i duchowego oparcia.

Dla mnie jedność z Guidem była bardzo ważna i konieczna, nie tylko z tego powodu, że czułam, iż znajdowaliśmy się w obliczu wspólnej odpowiedzialności, lecz także dlatego, że miałam do niego wielkie zaufanie. Uważałam go za mądrzejszego od siebie, jego rady były mi niezbędne, a przede wszystkim na mocy jego miłości czułam się wolna od jego negatywnego osądu. Guido nie tylko był gotów poprzeć mnie w podjęciu jakiejkolwiek decyzji, lecz nigdy nie osądzałby mnie ani potępiał za to, gdybym wówczas postanowiła przerwać ciążę. Natomiast dyskutowanie z innymi o naszych trudnościach, a przede wszystkim z tymi, którzy z moralnych i religijnych powodów potępiali aborcję, bardzo mnie irytowało. Wydawało mi się to wielką niesprawiedliwością, że tego rodzaju ciężkie doświadczenie spotkało mnie, osobę, która nie charakteryzowała się aż tak wielkimi cnotami, a nie tych bardzo wierzących, obdarzonych mocnymi przekonaniami.

Jeślibym miała kiedykolwiek uciec się do aborcji, chciałabym to uczynić z dyskrecją i bez wielu uprzednich zapowiedzi.

Podświadomy mechanizm obronny mojego zdrowia psychicznego nie pozwolił mi w całej pełni przeżywać doświadczenia macierzyństwa, przynajmniej do dnia, w którym otrzymałam wynik badań (to jest wówczas, gdy odkryliśmy, że dziewczynka nie zetknęła się z „tokso”, jak poufale nazywaliśmy tę chorobę). Z pewnością bardzo systematycznie poddawałam się leczeniu i badaniom kontrolnym, lecz widmo aborcji przeszkadzało mi w pełnym przeżywaniu szczęścia tej ciąży, jakkolwiek tak bardzo upragnionej, i do tego nie pozwalało mi w nawiązaniu relacji uczuciowej z moim dzieckiem.

Z upływem czasu zachowywałam się bardziej jak automat, a nie jak matka z krwi i kości. Tobie będzie się to wydawało absurdalne, lecz boję się, że Helena musiała odczuć ów brak ciepła i mam dziwne przeczucie, że to było jedną z przyczyn tego, co się później stało, jakkolwiek nie ma dowodów ani za, ani przeciw.

Niewątpliwie punktem wyjścia mojego zachowania był fakt, że nie odczuwałam mojej córki jako daru Opatrzności i, pomijając stan zdrowia, nie odbierałam jej jako osoby z własną godnością i własnym pragnieniem życia i bycia szczęśliwą (czy kiedykolwiek jest możliwe być szczęśliwym i zarazem cierpieć? Dzisiaj stawiam sobie to pytanie, ale wówczas myślałam, że jest to niemożliwe!).

Wręcz przeciwnie, odczuwałam Helenę, jako mój twór, owoc należący wyłącznie do mnie, który mogłam posiadać i manipulować nim tak, jak mi się podobało. W tym wszystkim trzeba wziąć pod uwagę także moje szczęście i moją zdolność wytrzymywania tak długo wszystkich trudów, wynikających z owego upośledzenia.

To musiało być straszne dla mojego dziecka, tak małego, tak kruchego i niedojrzałego, przeżywanie swoich pierwszych chwil z uczuciem opuszczenia i z owym nieustannym zagrożeniem śmiercią.

Wspominając ciężar, jaki mnie przygniótł, gdy byłam jeszcze dzieckiem, poczucie opuszczenia przez własną matkę (z powodu jej napadów wyczerpania nerwowego), co przecież nie było dla mnie śmiertelnym zagrożeniem, przeżywam lęk, co mogła naprawdę czuć moja córka! A przecież ja jej szczerze pragnęłam. Nie z całego serca jednak, nie aż za wszelką cenę, w jakimkolwiek stanie zdrowia.

Całe szczęście, jak to już wiesz, wynik badań okazał się dla nas pomyślny i nie byliśmy zmuszeni do podejmowania dalszych decyzji. Tak jak we wszystkich filmach ze szczęśliwym zakończeniem udało mi się także przezwyciężyć chorobę i, poniósłszy tyle ofiar, czułam, że dałam dwa razy życie mojej małej Helenie. Wydawało się, że wszystko potoczyło się z wielką łatwością, w sposób naturalny, najbardziej doskonały, prawdziwie „cudowny”. Uniknięcie niebezpieczeństwa, ujawnione w momencie narodzin zdrowej i pięknej dziewczynki, a przede wszystkim fakt, że nie musieliśmy decydować się na aborcję, która z całą pewnością zaciążyłaby na mnie i na Guido wyrzutami sumienia – wszystko to wzmocniło ostatecznie moje poczucie wszechmocy.

W żaden sposób nie potrafiłam postępować bardziej uważnie, troskliwie i delikatnie, bardziej naturalnie i mniej technonaukowo.

Zwrócenie na to uwagi jest konieczne, ponieważ może wyjaśnić jedno z najsilniejszych doznań, które zrodziły się we mnie później: śmierć Heleny spowodowała, że poczułam się zdradzona przez naukę i naukowców, którym tak bardzo wierzyłam. Naturalnie, w konsekwencji odbiło się to także bardzo negatywnie na moim stosunku do lekarzy i do medycyny.

Kiedy żyje się w poczuciu wszechmocy, nie zważa się tak bardzo na szczegóły i wiele symptomów i sygnałów, których nie umie się zinterpretować, zostaje po prostu zignorowane lub pominięte. Nie tylko przez pacjentów, lecz także przez lekarzy, którzy mają tendencję obdarzania znaczeniem tylko tego, co znają i sami umieją wytłumaczyć, posuwając się nawet do negowania symptomów i chorób, które nie mieszczą się w ich doświadczeniach, i szufladkowanie ich w sferze paranormalnej lub, co gorzej, w histerycznej.

Jednym z tych objawów były nudności, które się zaczęły bardzo szybko i ustały dopiero w momencie narodzin dziecka. Powiedziano mi, albo może gdzieś to czytałam, że zależą od nadmiaru hormonów i statystyka wskazuje, iż kobiety z objawami nudności mają mniejsze szanse na poronienie. Musiałam się więc zadowolić tym wytłumaczeniem i próbować ignorować dolegliwości, także z tego powodu, że było bardzo mało lekarstw na ich przezwyciężenie i, z mojego doświadczenia, wcale nie były one skuteczne.

Dopiero przy ostatnim dziecku nauczyłam się, że ograniczając się do diety, która wykluczała pewien typ pokarmów – wobec których okazałam się później i tak mało tolerancyjna – a przede wszystkim, uwzględniając i respektując niektóre z moich potrzeb, mogę przeżyć dziewięć miesięcy we względnie dobrym samopoczuciu. A może odegrał tu rolę fakt, że ostatnią ciążę przebyłam bardzo pogodnie, nie odczuwałam ani przesadnego lęku przed zdeformowaniem ciała (z wyjątkiem tych najbardziej powszechnych we wszystkich ciążach, w których matka jest bliższa czterdziestki niż trzydziestki, zważywszy także na to, że już więcej nie chciałam robić bardziej szczegółowych badań), ani przed żałobą, przeżywaną jeszcze tak niedawno.

A przede wszystkim zaważyło też na tym znalezienie się pod wpływem wielu nadzwyczajnych osób (do których zaliczam także Ciebie), które nie przestawały być przy moim boku z cierpliwością i miłością, oraz fakt, że ta ciąża zdarzyła się w momencie, w którym moje otwarcie się na życie zaczynało nabierać całkowicie nowego wymiaru.