Anselm Grün

Mała książeczka o prawdziwym szczęściu

Tytuł oryginału: Das kleine Buch vom wahren Glück

Copyright © Verlag Herder Freiburg im Breisgau 2004

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Jedność, Kielce 2008

Tłumaczenie

Ewa Piasta

Redakcja i korekta

Anna Suligowska-Pawełek

Redakcja techniczna

Wiktor Idzik

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

Zdjęcie na okładce

Jupiter Images/EAST NEWS

ISBN 978-83-7442-491-2

Wydawnictwo Jedność

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży: tel. 041 349 50 50

Redakcja: tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Przedmowa

Niemiecka bajka o szczęśliwym Hansie ma w sobie coś irytującego. Ktoś, kto został przez wszystkich oszukany, stracił cały swój majątek, na końcu nie okazuje się głupcem, ale człowiekiem szczęśliwym. Mądrość kryjąca się w tej historyjce jest pomyślana nie tyle dla dzieci, co raczej dla dorosłych, i oznacza, że nie ma znaku równości pomiędzy posiadaniem a szczęściem osobistym. Konto może być pełne, a dusza pusta. Nic nie jest bardziej zmienne niż okoliczności zewnętrzne.

Pojawia się pytanie: Jak osiągnąć szczęście? Od czego zależy jego trwałość? Jak połączyć to, co wewnętrzne, z tym, co zewnętrzne?

Słowo „szczęście” nie występuje na kartach tej książki zbyt często. Niczego się tu nie obiecuje. Nie ma gotowych i szybkich recept. Ukrytym zagadnieniem kluczowym wszystkich zawartych tutaj myśli jest przekonanie, że żaden człowiek nie narodził się po to, żeby być nieszczęśliwym. Żyje on nie dla strachu, nie dla cierpienia, którego źródłem może być zarówno on sam, jak i jego otoczenie. Został on przeznaczony do radości, pasji życia, wewnętrznej wolności.

Każdy chce się stać szczęśliwym, najlepiej natychmiast i już na zawsze. Nie istnieje człowiek, który by o tym nie marzył. Jak to więc jest, że wielu ludzi w sposób mistrzowski opanowało sztukę bycia nieszczęśliwymi? A przy tym bez przerwy robią oni coś, żeby poczuć się szczęśliwymi, poświęcają sobie czas, spełniają swoje zachcianki, chcą wszystkim dogodzić, być perfekcyjni, zaciskają zęby i prą do przodu. Są ubezpieczeni na wypadek jakiegokolwiek nieszczęścia i otwarci na wszystko, co ma do zaoferowania życie.

Anselm Grün pyta: Może w naszym codziennym zabieganiu kryje się ucieczka przed czymś? Gdzie jest nasz wewnętrzny ogień, skoro czujemy się tak wypaleni? Co jest powodem pożerającej nas nudy? Skoro życie jest dla nas takim ciężarem, to co tkwi w tym wielkim i ciężkim plecaku, który nieustannie dźwigamy na barkach?

Teksty Anselma Grüna mówią często o wewnętrznych blokadach, pułapkach, które sami na siebie zastawiamy, i pokazują, że trzeba to zrozumieć, aby móc dotrzeć do siebie samych, dostrzec swoje prawdziwe uczucia i myśli. Aby osiągnąć szczęście ważne jest, żeby poznać zarówno granice swoich możliwości, jak i marzenia oraz tęsknoty.

Szczęście jest jak cichy ptak czy sen. Nie przyjdzie, gdy będziemy je przywoływać. Wyciągnij spokojnie rękę, a być może na niej usiądzie. Jeśli zechcesz je złapać, spłoszy się i ucieknie. Świadome i celowe dążenie do szczęście nic nie da. Szczęście nie jest celem, który musimy osiągnąć. Jest ono niespodzianką, dodatkiem do życia.

Szczęście jest delikatnym darem, który możemy nieoczekiwanie otrzymać. Ważne jest, żeby być dla siebie wyrozumiałym, dawać miłość i przyjmować miłość. Moc ożywczą ma nie chęć posiadania, ale oddanie. Ten, kto z wdzięcznością przyjmuje podarek, staje się bogaty. Szczęście jest takim właśnie podarkiem.

Szczęście przypada w udziale, ale nie jest zupełnie przypadkowe. Można coś zrobić, aby być bardziej szczęśliwym. Czasami wystarczy tylko przetrzeć oczy albo zdjąć ciemne okulary, które zasłaniają świat. Trzeba być też uważnym i umieć dostrzegać tajemnice własnego życia. Należy być gotowym na przyjęcie niespodziewanych odwiedzin – i nie zamykać drzwi przed szczęściem.

Paradoks tkwi w tym, że nie znajdziemy wewnętrznej harmonii, zdobywając cały świat, gdyż tkwi ona w nas samych. Jeżeli pokochamy siebie, staniemy się mili i ujmujący. Jeśli będzie z nas promieniować to, co dobre, zdobędziemy też umiejętność przemieniania innych. Ten, kto zamknie się w sobie, nie wejdzie na drogę ku szczęściu. Nie trzymaj niczego z całych sił – ani rzeczy, ani uczuć, ani posiadłości, ani swoich osądów, ani wyobrażeń o sobie czy innych.

Nic nie pomoże, że będziemy wszędzie obecni. Istnienie oznacza coś więcej – to obecność we własnym życiu, dziś i teraz, to uprzejmość wobec samego siebie i otwartość na innych oraz na wymarzony obraz naszego szczęścia. „Idź śladem swojego życia”, mówi Anselm Grün. Ten ślad wiedzie przez twoją codzienność – do radości, pasji życia, przeżywania go jako wymarzonego święta. Już sama radość czekania na to, jest czystym szczęściem.

Anton Lichtenauer

Pojednaj się z samym sobą. Droga do pokoju serca

Droga do pokoju serca

„Ten, kim jestem, pozdrawia z rozrzewnieniem tego, kim chciałbym być”. To zdanie duńskiego filozofa Kierkegaarda kryje w sobie doświadczenie znane nam wszystkim. Rzeczywistość i wyobrażenia o tym, jacy jesteśmy, często odbiegają od siebie. Jest, oczywiście, zrozumiałe, że każdy człowiek chciałaby reprezentować sobą jakiś wzorzec. Wzorce są czymś całkowicie pozytywnym, mają zdolność pobudzania naszego wewnętrznego wzrostu. Potrzebujemy ich, żeby mogły nas wyciągać z wygodnictwa. Wielu ludzi identyfikuje się jednak z ideałem w takim stopniu, że nie mają odwagi zaakceptować siebie takimi, jacy są naprawdę. Wzbraniają się przed przyjęciem prawdy o sobie. Uważają, że będą tylko wtedy lubiani i znajdą uznanie otoczenia, jeśli się czymś wykażą i będą potrafili zrobić coś lepiej niż inni. W taki sposób identyfikują się ze swoim wyobrażeniem ideału. Wiele osób jest utwierdzonych w przekonaniu, że nie znalazłyby swojego miejsca w świecie, gdyby odkryły swoje prawdziwe „Ja”. Powtarzają sobie: „Gdybyś wiedział, jaki jestem, nie zaakceptowałbyś mnie”. Lub: „Gdyby ludzie wiedzieli, jak to ze mną jest, jakie mam myśli, nie mieliby dla mnie szacunku”.

Potrzeba pokory, żeby nie poddać się takiemu brakowi zaufania, przekonaniu, że taki, jaki jestem, nie mam innym nic do zaoferowania. Potrzeba odwagi, aby uznać prawdę o sobie i zaakceptować swoje słabe strony. To jest z pewnością bolesne. Jednak wypieranie się i zaprzeczanie nie jest drogą prowadzącą do szczęścia i wewnętrznego pokoju. Przyjęcie w całej pokorze prawdy o sobie, prowadzi szybko do pokoju serca.

Nie zmuszaj się do niczego

Jeśli ktoś zmusza się do czegoś i przez to obciąża się, przeszkadza swojemu szczęściu. Antyczna figura Prokrustesa z pewnością nie jest symbolem szczęścia. Proktustes był attyckim zbójem, napadającym na podróżnych, których ciała rozciągał na długość łoża, naciągając je lub obcinając wystające część. Prokrustowe łoże zyskało wartość przysłowia i symbolizuje dopasowywania czegoś do sztywnego schematu. Można odnieść to do wygórowanych ideałów, będących dla nas zbyt wielkim obciążeniem, do których się naginamy i przez to tracimy nasze życie, gdyż zbyt wysokie wymagania ostatecznie nas zabijają. Nie możemy jednak myśleć o sobie źle, dręczyć się poczuciem winy i pomniejszać własne zasługi w swoich oczach. To jest tak samo niebezpieczne jak wygórowane ideały.

Całkiem doskonali

„Bądźcie doskonali” – czytamy w Biblii. Trzeba jednak dokładnie się zastanowić, o co tu właściwie chodzi. Na pewno nie jest wymagane szaleństwo dążenia do doskonałości, spotykane czasem u perfekcjonistów. Słowo „doskonały”, po grecku teleos, oznacza „bycie w pełni zintegrowanym, skierowanym ku jednemu celowi”. Słowo telos pochodzi z języka misteriów i znaczyło pierwotnie „bycie wtajemniczonym w tajemnice Boga”. Jeśli dostosujemy do tego nasz termin „doskonałość”, pominiemy te treści. Już łacinnicy źle go rozumieli, gdyż od nich pochodzi tłumaczenie perfecti esteote, „bądźcie perfekcyjni”. Bycie perfekcyjnym jest jednak czymś zupełnie innym niż „bycie zupełnie doskonałym”. Jezus interpretuje słowo „doskonały” w ten sposób, że dodaje: „jak doskonały jest Ojciec wasz niebieski, który pozwala, aby słońce wschodziło nad złym i dobrym”. On łączy oba bieguny, światło i ciemność, dobro i zło.

Co mogą pokazać błędy?

Nie jesteśmy w stanie całkowicie przezwyciężyć naszych słabości. Możemy jednak nauczyć się odpowiedniego obchodzenia z nimi. Błędy same w sobie nie są takie złe. Jeśli się na przykład przejęzyczymy, skompromitujemy, o czymś zapomnimy – jeszcze nie jest to żadna tragedia. U wielu osób pojawia się jednak tendencja do mówienia: „Jeśli popełniłem błąd, to znaczy, że nie jestem nic wart i z pewnością zostanę odrzucony przez społeczeństwo”. To z gruntu fałszywe założenie każe ludziom przesadnie koncentrować się na swoich błędach. Skutek jest taki, że pragniemy postępować bezbłędnie. Jednak doświadczenie pokazuje, że kto chce koniecznie uniknąć jakiegoś błędu, temu się on najczęściej przytrafia. Kto chciałby wszystko kontrolować, temu życie wymyka się spod kontroli. Popełnianie błędów należy do kondycji człowieka. Łączy się z nią również to, że wraz ze swoimi błędami i mimo swoich słabości jestem kochany i akceptowany. Bycie człowiekiem oznacza, oczywiście, że będziemy pracować nad sobą, że nie spoczniemy na laurach i nie powiemy: „Taki już jestem i nie mogę być inny”. Jednak dopiero wtedy, kiedy zaakceptuję siebie samego takim, jakim jestem, czyli z moimi wadami, będę mógł uczynić ten drugi krok i spróbować coś zmienić. Do tego właśnie zmierza asceza. Zakłada ona trening, wyćwiczenie w sobie dobrej formy, osiągnięcie stanu, w którym będę się czuć wolny. Oczywiście nawet asceza nie wykorzeni z nas całkowicie wad; będą one stale powracać i pokazywać nam, że jesteśmy ludźmi, a nie Bogiem.

Drabina do nieba

Tradycja zna motyw drabiny do nieba. Droga duchowa jest właśnie jak taka drabina prowadząca wzwyż. Jednak tkwi ona również mocno i głęboko w ziemi. Poprowadzi nas dalej tylko wtedy, jeśli zaakceptujemy naszą ludzką kondycję. To jest właśnie taki chrześcijański paradoks – kto schodzi w dół, ten się jednocześnie wspina. Jeśli ktoś zacznie się wspinać, żeby uwolnić się od zależności od spraw ziemskich, ten będzie ciągle spadać, a jego zamiary nie powiodą się. Mówi o tym Jezus: „Kto się poniża, będzie wywyższony, a kto się wywyższa, będzie poniżony”. Również w Liście do Efezjan jest mowa o tym, że aby wstąpić na wysokości, trzeba najpierw zstąpić w dół, do niższych części ziemi lub do swojego własnego Hadesu.

Kto zdobywa się na coś nowego, ten udowadnia swoją odwagę

Żyjemy w świecie i w społeczeństwie, które nie jest wyrozumiałe wobec słabości. Oczywiście w wykonywaniu swojego zawodu należy być sumiennym i starać się pracować solidnie, lecz można również zauważyć, że ci, którzy chcą za wszelką cenę uniknąć jakichkolwiek błędów, zazwyczaj nie potrafią stworzyć niczego nowego. Menadżerowie, którzy chcą uchodzić za bezbłędnych, trzymają się z całych sił swojego stołka i obawiają się, żeby nie stracić władzy. Boją się czegoś nowego.

Kto zdobywa się na coś nowego, ten popełnia również błędy. Skoncentrowanie się na tym, żeby postępować bezbłędnie, paraliżuje i prowadzi do tego, że w kółko powtarzamy stare rzeczy i pełni strachu rozglądamy się, żeby ktoś nie znalazł w naszych działaniach jakichś nieprawidłowości. Uważam, że takie postępowanie uwarunkowane jest brakiem odwagi i zaufania. Jesteśmy zbyt ostrożni, a przez to nieszczęśliwi.

Zaakceptuj swoje granice!

Każdy perfekcjonizm ma coś wspólnego z marzeniami o wszechmocy. Człowiek w wieku dziecięcym czuje się bezradny i bezsilny, ale chciałby uciec przed tą bezradnością, która jest po prostu wpisana w jego człowieczeństwo. Możliwość takiej ucieczki stwarzają wyobrażenia o wszechmocy, przeświadczenie, że jestem najmocniejszy, mogę i potrafię zrobić wszystko, co chcę. To jest jednak iluzja.

Tutaj właśnie leżą podwaliny grzechu pierworodnego: chcieć być takim, jak Bóg, nie posiadać żadnych wad, mieć wszystko, czego tylko się zapragnie. To jest pokusa, która nie prowadzi do życia, ale oddala człowieka od niego samego i ostatecznie wypędza z raju.

Nie przymus perfekcji, lecz przyznanie się do swojej ludzkiej słabości i bezsilności prowadzi do wewnętrznej wolności oraz do czynienia tego, co jest w mojej mocy. Chodzi tutaj o właściwe proporcje między możliwościami a bezsilnością. Jest w nas i jedno, i drugie. Człowiek jest nie tylko bezsilny i bezradny, ale ma też w sobie jakiś potencjał. Umiejętność wykonania czegoś, kształtowanie życia należą do naszych pozytywnych możliwości. Powinniśmy jednak dostrzegać swoje ograniczenia i wiedzieć, że nie możemy mieć wszystkiego, co byśmy chcieli. Muszę wyczuć, jakie mam predyspozycje. Oczywiście mogę próbować dojść aż do granic, ale po to tylko, żeby ich doświadczyć i nauczyć się je akceptować.

Każdy jest kimś szczególnym

Wielu ludzi chciałoby być kimś szczególnym. I, oczywiście, każdy jest kimś niepowtarzalnym, ale swoją wyjątkowość niektórzy dostrzegają dzięki władzy i pieniądzom. Muszę jednak spojrzeć w głąb siebie i zadać sobie pytanie: Jaka jest moja historia życia? Co mnie zraniło? Jaka jest moja wrażliwość? Ponieważ to wszystko należy do mnie, także moje zranienia, błędy, wady oraz słabości, a nie jedynie moje mocne strony. Tylko wtedy, kiedy to wszystko zaakceptuję, odkryję, że jestem kimś wyjątkowym i niepowtarzalnym, taką oryginalną ikoną Boga. Jeśli jednak będę chciał być kimś niepowtarzalnym i zacznę przeskakiwać swoją ludzką kondycję, przewrócę się.

Odwaga bycia człowiekiem

Akceptacja siebie takiego, jakim jestem, należy z pewnością do najtrudniejszych spraw, jakich się ode mnie wymaga. Do tego potrzeba pokory, a pokora zakłada zejście do ciemniej otchłani swojej duszy, do miejsca, gdzie znajdują się moje tendencje do agresji, cechy sadystyczne, masochistyczne i mordercze. Każdy, kto jest wobec siebie szczery, będzie je w sobie odczuwał. Pokora wymaga zejścia w tę czeluść, moją bezradność. To jest na pewno czymś najtrudniejszym. Jednak dokładnie o tym mówi chrześcijańskie słowo „pokora”. Pokora to odwaga wejścia w swoje ludzkie słabości. Niestety wielu ludzi, którzy chcą być prawdziwymi i dobrymi chrześcijanami, próbuje przeskoczyć tę drogę. W Ameryce mówi się o duchowym bypassingu, czyli duchowych skrótach. Kto postępuje według tego, ten chciałby podnosić się na duchu pięknymi religijnymi myślami, uczuciami, ideałami i jednocześnie uciec od swoich ludzkich słabości i ludzkiej kondycji.

Nieznany obszar

Wystarczy, że spojrzymy na swoje marzenia, a odkryjemy, że nie jesteśmy pod względem moralnym tak doskonali, za jakich chcielibyśmy uchodzić. Niezwykle pocieszające w Dobrej Nowinie Chrystusa jest to, że zstąpił On do piekieł, do otchłani, do mojej własnej ciemnej głębi. Dotknął mnie z czułością, pragnąc powołać do życia wszystko to, co jest martwe, rozkładające się. Najważniejsza jest wiara w to, że wszystko ma prawo istnieć. Jednak wielu ludzi boi się spojrzeć w głąb siebie z obawy, że runie cała ich budowla życia. Jeśli się ich zapyta o te lęki, mówią: „Nie będę miał wtedy żadnego punktu oparcia”. Albo: „Jestem zupełnie zły, boję się, że odkryję coś, co mnie zniszczy, z czym nie będę mógł sobie poradzić, czego nie wytrzymam”. Najważniejsze jest to, że nie muszę sam się temu wszystkiemu przyglądać i znajdować się pod presją osiągnięć. Mogę uczynić to pod delikatnym i łagodnym spojrzeniem Boga. W obecności Boga jestem świadomy, że wszystko, co jest we mnie, ma prawo istnieć. Nic, co jest we mnie, nie czyni mnie złym; wszystko może zostać przemienione, nawet to, co jest nieznane.

Osądzanie przez innych

Wielu ludzi jest całkowicie uzależnionych od opinii i osądów swojego otoczenia. Często pojawia się pytanie nie o miłosiernego Boga, ale o miłosiernego człowieka. Pragniemy spełniać oczekiwania innych, zyskać sympatię społeczeństwa, w którym żyjemy. Taka postawa nie prowadzi jednak do wolności, prawdziwego człowieczeństwa i nie sprzyja zachowaniu godności. Wręcz przeciwnie. Przyjmując ją, ciągle zastanawiamy się nad tym, co inni o nas pomyślą, czego oczekują, jakie mają życzenia. Najważniejszym celem życia staje się dążenie do tego, aby być lubianym przez innych. Takie nastawienie jest jednak wbrew naszej godności.

Sposoby wyjścia z pułapki perfekcjonizmu

Spokój, wolność, poczucie własnej wartości i szczęście są nie do pogodzenia ze strachem, który kryje się pod przykrywką perfekcjonizmu, z lękiem, że stanę się bezwartościowy. Dlaczego właściwie chciałbym być perfekcyjny? Czy tylko wtedy czuję się człowiekiem wartościowym, kiedy nie popełniam żadnych błędów? Może wydaje mi się, że zdołam się coś osiągnąć, jeżeli będę postępował nieomylnie.

Istnieje droga wyjścia z pułapki perfekcjonizmu. Ostatecznie ważne są tylko dwa kroki, żeby pójść tą drogą:

Pierwszym krokiem jest zdemaskowanie strachu. Dopiero gdy przyjrzymy się swym obawom, będziemy w stanie powiedzieć sobie: „Jesteś wartościowy przez sam fakt istnienia, a nie tylko wtedy, kiedy jesteś perfekcyjny”. Drugim krokiem będzie zbadanie, dlaczego popełnianie błędów tyle dla mnie znaczy. Co tkwi u podstaw dręczącego mnie strachu? To, że mylenie się jest czymś złym, czy lęk przed osądem innych ludzi? Może mam tak idealny obraz samego siebie, że nie mogę bez niego żyć? Co się zdarzy, kiedy przyznam się do błędu? Muszę uwolnić się od niektórych iluzji, gdyż pozwoli mi to osiągnąć wewnętrzną wolność. Co jest tak naprawdę moją największą tęsknotą, która towarzyszy mojej chęci bycia bezbłędnym? Czy stanie się coś naprawdę złego, jeśli popełnię jakiś błąd? Czy rzeczywiście muszę spełniać oczekiwania innych?

Doświadczyć przebaczenia

Jeśli ktoś jest za bardzo skoncentrowany na perfekcji, wtedy chciałbym mu powiedzieć, że nawet grzech może pomóc przezwyciężyć zbudowaną przeze mnie koncepcję życia, która mnie ogranicza i otacza jak mur. Będę mógł wtedy odrzucić to ograniczenie i dopuścić do siebie Boga. Jezus nie na darmo zwracał się do grzeszników. Grzesznicy bowiem czują, że są zdani na Boga, podczas kiedy człowiek perfekcyjny odgradza się od wszystkiego i ostatecznie nie dopuszcza do siebie nawet myśli o Bogu. Oczywistą sprawą jest, że ciągle popełniamy grzechy, czy tego chcemy, czy nie. Poczucie winy przynosi ze sobą często przyznanie się do swojej słabej ludzkiej kondycji, następnie oddanie się Bogu i doświadczenie przebaczenia, czyli tego, że jestem akceptowany również z moimi grzechami, że wina mnie do niczego nie predestynuje, że moja przeszłość nie musi ciągle obciążać mojej teraźniejszości i przyszłości. Sednem chrześcijańskiej dobrej nowiny jest fakt, że możemy zawsze zacząć od początku, wina nie musi mieć nad nami władzy, nasze życie może stale się odnawiać i stawać coraz bardziej spójne.

Również wielcy byli ludźmi

Pocieszające w Biblii jest to, że również wielkie postaci z historii zbawienia były ludźmi. Jeśli chcemy naśladować Pawła, Piotra, Mojżesza czy Dawida, nie oznacza to, że musimy być perfekcyjni. Naśladowanie tych wielkich przykładów oznacza coś innego, a mianowicie to, że w sytuacjach, w których popełniamy błędy i jesteśmy słabi, ale też i w takich, w których ujawniły się nasze zdolności, powinniśmy ciągle na nowo stawiać sobie pytanie, czego Bóg ode mnie oczekuje, co jest moim prawdziwym powołaniem. Również moje błędy mogą wskazywać mi na Boga. Ponieważ popełniając błędy, staję się bardziej wrażliwy i otwarty na drugiego człowieka, nie będę się wynosić nad niego, ale okażę mu raczej miłosierdzie – a to będzie odzwierciedleniem Bożego miłosierdzia i miłości. Człowiek perfekcyjny pokazuje raczej obraz Boga jako groźnego urzędnika, który skrzętnie podlicza nasze powinności i upadki, Boga skoncentrowanego na naszych osiągnięciach, oczekującego perfekcji. Jezus jednak głosi prawdę o Ojcu, oczywiście też wymagającym, ale przede wszystkim miłosiernym, który nas akceptuje takimi, jakimi jesteśmy.

Tylko miłość

Jeśli nie kochamy siebie, to nie potrafimy zrozumieć ani poznać samych siebie. Tylko miłość pozwala nam wniknąć w głąb siebie i poznać, kim tak naprawdę jesteśmy. Kochanie siebie oznacza coś innego niż jedynie skoncentrowanie się na swojej osobie.

Nie traktuj siebie zbyt poważnie

Człowiekowi potrzeba uśmiechu dziecka lub poczucia humoru świadczącego o tym, że w sercu pozostał jeszcze dzieckiem, żeby umieć siebie pokochać i zaakceptować. Jeśli ktoś traktuje siebie zbyt poważnie, ma potrzebę wywyższania się, udawania, że jest jakąś ważną osobistością lub pogardzania sobą i sugerowania, że jest kimś gorszym niż w rzeczywistości. Kochać siebie oznacza przyjmować i akceptować siebie takim, jakim się jest.

Bądź dla siebie łagodny

Pojednanie ze sobą oznacza zachowanie wewnętrznego pokoju i zgodę na to, jakim się jest, na swoją obecną kondycję duchową; łagodzenie napięcia wynikającego z różnych potrzeb i pragnień, które targają mną na różne strony; usuwanie rozdźwięku, powstającego między idealnym obrazem samego siebie a moją rzeczywistością; uspokajanie wzburzonej duszy, która sprzeciwia się prawdzie o mnie. Pojednanie ze sobą oznacza również akceptację swoich błędów i słabości, delikatne obchodzenie się ze sobą, a szczególnie z tym, co przeczy naszemu wyobrażeniu o nas samych.

Bądź wobec siebie miłosierny

Miłosierne traktowanie siebie oznacza łagodność i delikatność, unikanie złości, nie przeciążanie się postanowieniami, ale okazywanie serca temu, co we mnie słabe i osierocone.

Nie jesteśmy zbyt często miłosierni wobec samych siebie. Potępiamy się, jeśli popełnimy błąd. Potrafimy zwymyślać sobie, jeśli coś się nam nie powiedzie.

Wykształciliśmy w sobie bardzo wymagającą „nad-jaźń”, która ocenia wszystkie nasze myśli i uczucia, karze nas, kiedy nie spełnimy jej wymagań. Często nie radzimy sobie z „nadjaźnią”, dlatego potrzebujemy Jezusa, który przypomina nam o miłosiernym ojcu, który nie odrzuca syna marnotrawnego, ale przygotowuje dla niego ucztę, ponieważ ten, który zaginął, odnalazł się, był umarły, a znów ożył. Potrzebujemy anioła miłosierdzia, który pozbawi władzy naszego wewnętrznego sędziego, a nasze serce napełni miłością miłosierną.