Ewa Danuta Białek

ŚWIADOME RODZICIELSTWO

Poradnik dla rodziców do samoedukacji

WYZWANIA EDUKACYJNE
EDUKACJA DLA KAŻDEGO:
„SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE”

Copyright by: Ewa Danuta Białek

Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez pisemnej zgody Autorki jest zabronione. Wykonywanie kopii kserograficznych, fotograficznych czy na nośniku filmowym i ich przetwarzanie jest naruszeniem praw autorskich.

Warszawa 2012

Pierwsze wydanie wersji broszurowej, SEDP

Warszawa 2002

ISBN 978-83-63428-03-7

Wersja drukowana tej książki jest dostępna poprzez Wydawcę -Instytut Psychosyntezy. Centrum Zrównoważonego Rozwoju Człowieka. Dr Ewa Danuta Białek

www.psychosynteza.pl

instytut@psychosynteza.pl

lub sklep internetowy http://zdrowiedlaciebie.abc24.eu

Konwersja:

Wprowadzenie

Droga Czytelniczko / Drogi Czytelniku!

Jesteś pewnie ciekawa/y skąd ten tytuł i dlaczego ta seria? Właśnie taka: SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE – EDUKACJA DLA KAŻDEGO. To nowe wyzwanie edukacji. Takiej jeszcze nie było. Edukacji sztuki życia w świecie: własnym świecie, świecie dzieci, nastolatków, dorosłych, świecie bliskich osób, rówieśników, koleżanek i kolegów, w szkole, pracy, społeczności, społeczeństwie, narodzie. I w Świecie.

JA – OBYWATELEM ŚWIATA!

Jeszcze kilka lat temu było to niemożliwe. Żyliśmy za zamkniętymi granicami, w jednym państwie. A teraz cały świat jest dla wszystkich otwarty. Można tego doświadczać osobiście – wybierając się w podróż, lub chociażby zasiadając przed ekranem komputera i wyszukując w internecie wszystko to, co jest nam potrzebne, aby go poznać lub zasięgnąć informacji o krajach czy ludziach i o tym, co wnoszą indywidualnie do świata. Czy nie brzmi to dumnie!. I jak podwyższa mój prestiż!. Ja – dziecko, dorosły – obywatelem tej Ziemi!.

ZIEMI – PLANETY LUDZI!

To wspaniałe, a jednocześnie niezmiernie fascynujące! Jak zacząć? Jak też sprostać temu zadaniu? I jak żyć: szczęśliwie, satysfakcjonująco – na każdym poziomie rozwoju? Jako dziecko, nastolatek, dorosły?

Dlatego właśnie ta seria. Pomagająca żyć. Wspierająca życie. Twoje własne. A także zdrowie. Od najmłodszych lat. Do tego trzeba edukacji. Nowej edukacji. Świadomej edukacji. Ale zacząć trzeba od siebie. A więc Twojej edukacji. Nauczyć się jak czego do czego używać. INSTRUKCJI OBSŁUGI SAMEGO SIEBIE. Dla dorosłego życia, społeczeństwa, narodu i świata.

Zastanawiałam się, czy stworzyć jedną grubą książkę, czy po prostu serial. Dla każdego. Dostosowany do indywidualnych potrzeb. W każdym wieku. Dlatego powstaje ich wiele. Możesz przeczytać pojedynczą z tych książeczek lub wszystkie. Bo to jednak całość: sztuki życia w świecie. Dlatego ten serial. Możesz rozpocząć w każdym czasie i każdym wieku. Każda książka buduje, wspiera Ciebie w rozwoju. Pozwala Ci żyć bardziej świadomie. A z tego wyciągasz korzyści nie tylko dla siebie, ale i innych. Możesz sięgnąć po każdy numer, niezależnie od kolejności. A potem zacząć drugi – poprzedni lub następny. I wrócić lub iść dalej. W ten sposób poznasz świat dorosłych, nastolatków i dzieci. I zobaczysz siebie – w każdym wieku. I pomożesz sobie: wzbogacić swe życie o inne wartości i możliwości, koloryt i dźwięki. I zobaczysz cel, który Cię prowadzi. I zaczniesz go realizować. Swój własny, indywidualny i niepowtarzalny. Tak jak niepowtarzalni są ludzie.

Wybór należy do Ciebie.

Seria składa się z następujących książeczek:

Wychowanie do zdrowia w rodzinie, szkole i świecie

Być w zgodzie ze sobą, innymi i światem

Szkoła życia

Szkoła emocji

Świadome rodzicielstwo?

Jak się uczyć?

Słowo jako energia (Psychoenergetyka słowa)

Jesteśmy jedną wielką rodziną

Zacieśnianie związków

Nowe spojrzenie na zdrowie

Być kobietą?

Każda książeczka zawiera serię ćwiczeń pozwalających Ci na poznawanie siebie, zarówno przy użyciu wyobraźni jak i intuicji oraz wewnętrznych obrazów. Ćwiczenia pokazują jedynie drogi i dostarczają sugestii jak pracować ze sobą. Nie nakazują poprawnych lub nie wskazują wadliwych odpowiedzi.

Jest tylko jedyna droga – własna. Jakkolwiek czujesz i myślisz, tylko Twoja droga jest właściwa. Tylko Ty możesz ją tworzyć. Słuchaj uważnie, co dzieje się wewnątrz Ciebie i wybieraj ćwiczenia, które oferują Ci najlepszą drogę wyrażania Twych wewnętrznych przeżyć.

Przedstawione ćwiczenia staną się początkiem niekończącego się procesu rozwoju i wzrostu, początkiem wyrażania radości i twórczych pomysłów, jak również znalezieniem schronienia w przypadku kryzysu.

Pozwól swoim obrazom i wewnętrznemu głosowi prowadzić Cię do odkrycia i wyrażenia tego wszystkiego, co jest tak piękne i niepowtarzalne w Tobie.

Każdy z tomików tego cyklu tworzy całość jak również wszystkie razem tworzą całość. Mimo, że są one opatrzone numerem, nie ma konieczności trzymania się kolejności oznakowania. Każdy tom można czytać w dowolnym czasie. Jest to tak jak poznawanie rośliny od łodyżki lub płatków kwiatu – nie ma to zupełnie znaczenia dla zbadania całości.

Przedmowa zawiera wiele opisów jak należy pracować z tą książką. Jest ona bowiem praktyczna. Nie wystarczy jej przeczytać, gdyż zrozumienie (świadomość) polega na doświadczeniu, a więc zrobieniu poszczególnych zadań/ćwiczeń i wyciągnięciu z nich konkretnych wniosków, zgodnie z zasadą, którą przytaczam poniżej:

Jeśli mi powiesz – zapomnę

Jeśli mi pokażesz – zapamiętam

Jeśli mnie włączysz – zrozumiem”

Książka, jak wszystkie moje pozostałe i następne – prezentuje zagadnienia wychowania, dokonując syntezy podejść: medycznego, filozoficznego, psychologicznego i pedagogicznego (zwanego holistycznym, całościowym), wkraczając też w sferę duchowości człowieka, jako najwyższy poziom jego rozwoju. Jest podwójnie unikalna – z jednej strony poprzez ogląd przez pryzmat psychosyntezy (psychologii całego człowieka), której jestem jak do tej pory jedyną specjalistką w Polsce; z drugiej – oparcie jej na wieloletnich i gruntownych osobistych doświadczeniach.

Książka – jak i inne mojego autorstwa stanowi PORADNIK EDUKACJI SIEBIE. Jest pewnego rodzaju INSTRUKCJĄ OBSŁUGI KAŻDEGO CZŁOWIEKA, inaczej można coś w nim uszkodzić lub zniszczyć (vide poprzednie wydania moich książek).

Książka zawiera wiele w miarę krótkich rozdziałów, pisanych dosyć luźno, ponieważ jej celem jest ”odżywianie” Czytelnika treścią, którą zawiera. Dlatego też nie jest zbyt gruba, aby za jednym razem mieć do ”strawienia” odpowiednią ilość pokarmu, aby nie przedobrzyć. Po jakimś czasie można sięgnąć po kolejną książkę o podobnej tematyce, gdyż poznawanie siebie jest nieustającym procesem, którego nie można zakończyć, chociażby z tego powodu, że nigdy się nie nudzi. Dzięki poznawaniu siebie odkrywamy coś nowego, co nas posuwa do przodu, dając radość, pogodę ducha i wiele jeszcze innych przymiotów, które stają się odtąd naszym udziałem.

Dlatego też tej ksiązki nie można ”połknąć” jednym haustem, gdyż – tak jak przy jedzeniu można się zadławić. Tego rodzaju jednorazowe połknięcie może też spowodować ”niestrawność” – jak każdy posiłek niewłaściwie spożyty. Książkę należy – jak pokarm – ”przeżuwać” powoli, z zastanowieniem. Z tego powodu ma więc większe odstępy między niektórymi akapitami oraz przestrzenie na odpowiedzi na pytania. Zawiera również pewne ważne przesłania w ramkach – dla zwrócenia szczególnej uwagi na ich znaczenie – one bowiem coś znaczą. Gdy nie zastosować się do nich – znaczą ”ślady” w organizmie, mające w przyszłości swe fizyczne konsekwencje (np. zalążki chorób psychosomatycznych).

Ze względu na to, że celem książki jest włączenie (świadomość) Czytelnika, dlatego też zawiera wiele ćwiczeń / zadań do własnego wykonania, dla zrozumienia siebie i motywów swego działania i ewentualnie skorygowanie ich, gdy zachodzi taka potrzeba. Celem ich bowiem jest zrozumieć siebie, a tym samym lepiej dziecko, zgodnie z fundamentalną zasadą psychosyntezy. Zasada ta wyjątkowo trafnie oddaje skutki w wielu wymiarach: fizyczne, psychiczne i społeczne, gdy nie zadba się o przyczyny. Brzmi ona następująco:

”gdy coś przychodzi na czas – jest to edukacja; gdy za późno – to terapia”.

Możemy bowiem ignorować wiele spraw, odrzucać, uważać za nieistniejące, a nawet wyśmiewać i deprecjonować, co nie zwalnia nas od konsekwencji, a więc skutków zaniechania we własnym życiu i najbliższych, jak i tych, na których mamy wpływ i oczywiście własnej odpowiedzialności – chociażby tylko przed swym sumieniem za własny rozwój i drugiego człowieka.

Zawarte w książce ćwiczenia / zadania są bardzo proste, gdyż polegają na pytaniach, które wielokrotnie być może sobie zadawaliśmy, ale nigdy nie mieliśmy czasu na nie odpowiedzieć. Jeśli chcemy żyć zdrowo i szczęśliwie i takie wychować dzieci – warto znaleźć chwilę czasu teraz, aby nie było za późno. Są też wizualizacje, a więc praca z wyobraźnią, przywoływanie obrazów z przeszłości lub z przyszłości, aby zobaczyć jakie mamy ”fundamenty”, na których budujemy nasz rozwój i rozwój naszego dziecka.

Jako świadomi rodzice, chcemy, aby ten rozwój przebiegał prawidłowo i był zdrowy – a więc potrzebne nam są zdrowe wzorce. Warto więc je obejrzeć, a jak potrzeba – nieco zmienić lub udoskonalić. Dzięki temu zrozumiemy, że, podobnie jak architekt, mający zamiar zbudować dom, potrzebuje właściwego projektu, tak my – jako rodzice i wychowawcy-nauczyciele potrzebujemy pewnego rodzaju zrozumienia jak działamy i instrukcji obsługi, a nie robienia czegoś na wyczucie, z chwili na chwilę, bez uświadamiania sobie skutków…

Ta książka jest więc o tym… o właściwym projekcie… i instrukcji obsługi, aby wiedzieć, jak to działa… i nie zniszczyć na życie.

PRZEDMOWA

Ta książka przeznaczona jest dla rodziców małych dzieci (choć nadaje się także dla rodziców nastolatków, gdy nie jest jeszcze ”za późno”) i to zarówno dla matek jak i dla ojców. Jest uświadamianiem ich bezprecedensowej roli w wychowaniu dziecka – dla siebie, innych i świata, przy czym „dla siebie” – oznacza dla siebie samego – dziecka, a nie dla rodzica. Zadaniem bowiem rodziców jest przygotowanie dziecka do życia, jakim ono będzie żyć, do świata – jaki będzie za jego życia, do społeczeństwa – jakiego ono będzie częścią i jakie ono zbuduje; do relacji partnerskich, rodzicielskich – jakie ono wykreuje, będąc wychowanym „zdrowo”.

„Wychowanie do zdrowia” jest to bowiem niekończący się proces całożyciowej edukacji i samoedukacji, rozpoczynający się od najwcześniejszego dzieciństwa, poprzez okres przedszkolny, szkolny, dojrzewania i dorosłości – jak być i jak zachować zdrowie.

Pod pojęciem zdrowia rozumiem tu zdrowie całościowe, inaczej holistyczne (od słowa holos” – cały), a więc fizyczne, emocjonalne, psychoduchowe (w tym moralne i etyczne: specjalnie wyróżniam tutaj te dwa rodzaje, a o tym później) i społeczne. Są to także zdrowe relacje z innymi – budowane na „zdrowych wzorcach”, w zdrowej rodzinie i zdrowych partnerskich relacjach, opartych na bezwarunkowej miłości, pozwalającej na rozwój każdej indywidualnej osoby w związku. We wszystkich moich publikacjach staram się pokazać wzajemne zależności: rozwoju i świadomości rodziców, zdrowia i środowiska, w którym wzrasta dziecko. Jest to zaledwie zarysowanie ogromnej problematyki. O niej bardziej szczegółowo piszę w wydanej już książce ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ DZIECKA W ŚWIETLE NOWYCH WYZWAŃ (Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 2009) oraz w książkach: CZŁOWIEK KWANTOWY. Budowanie fundamentów pod zintegrowane podejście do zdrowia i rozwoju człowieka) i PSYCHOSOMATYCZNE, EMOCJONALNE I DUCHOWE ASPEKTY CHOROB ZE STRESU (Choroby z autoimmunoagresji).

Od naszych postaw i zrozumienia rozwoju dziecka, zależeć będzie także nasz wpływ na jakość społeczeństwa przyszłości i zachowanie środowiska – w zrównoważonym rozwoju. Żyjemy bowiem w otoczeniu zdegradowanym w wyniku niekontrolowanych i nieświadomych eksperymentów, a tego konsekwencje odczuwamy już teraz w postaci m.in. ocieplenia klimatu i różnego rodzaju kataklizmów coraz częściej nawiedzających Ziemię. Te problemy dotyczą także nas i naszych indywidualnych dolegliwości, dotykających coraz częściej wszystkich, a więc zarówno dorosłych jak i dzieci – zwanych chorobami cywilizacyjnymi, do których m.in. zalicza się wszystkim znane alergie.

W tej książce, jak i w każdej z tej serii zajmuję się pojęciem rozwoju i jego przełożeniem na praktyczne działania, który będę traktować szerzej niż potocznie rozumiany. Będzie ono potrzebne do zrozumienia zmian jakim podlega świat i człowiek, niezależnie od tego czy to obserwuje czy nie, a więc czy jest tego świadomy. Nieświadomość nie zwalnia bowiem zarówno od konsekwencji jak i odpowiedzialności za skutki i to zarówno indywidualne jak i społeczne i globalne. Jest to o tyle ważne, że żyjemy w nieustannych zmianach i świadome reagowanie na zmiany pomoże nam dostosować się do nich oraz żyć w pełni. Nieświadomość może nam natomiast przynieść chociażby skutki, w postaci wspomnianych wyżej chorób cywilizacyjnych, a tym samym pogorszenia jakości życia swego i kolejnych pokoleń.

Encyklopedia Powszechna PWN podaje definicję rozwoju – jako „długotrwałego procesu ukierunkowanych zmian, w którym wyróżnia się następujące po sobie prawidłowo etapy przemian. Ma on charakter postępowy, jeśli w jego wyniku powstaje nowa, wyższa jakość”.

O prawidłowym rozwoju dziecka możemy mówić w kategoriach naturalnych, a więc zgodnych z jego naturą i harmonijnych (zrównoważonych) i postępowych, czyli powodujących krok do przodu, zmianę w kierunku większego zróżnicowania.

Harmonijny rozwój – to świadome wspieranie wzrostu całego organizmu oraz zabezpieczenie wszystkich jego potrzeb naturalnych i fizjologicznych pod względem fizycznym i psychoduchowym. Jest to „edukacja dla przyszłości”, dla jakości całego życia i zdrowia, aby potem nie leczyć zaistniałych skutków.

Warto od początku zapamiętać i zrozumieć następujące przesłanie:

Gdy coś przychodzi na czas, jest to edukacja; gdy za późno – to terapia”

dr Roberto Assagioli,

twórca psychosyntezy

Dlatego też w niniejszej książce będę Cię prowadzić Czytelniczko/Czytelniku przez pytania, refleksje, wyobrażenia, a także symbole i obrazy, które będą pojawiały się w trakcie robionych przez Ciebie zadań, zaczerpnięte z własnego dzieciństwa (Twego), abyś poprzez nie mogła/mógł spojrzeć na obecne Twoje relacje i życiowe sytuacje. One bowiem uświadomią Ci Twoje wzorce, które ukształtowały się w Tobie, i które nie zawsze pozwalają Ci na dalszy rozwój. Może pomogą Ci, poprzez ich obejrzenie, na wprowadzenie zmian dla zbudowania lub wzmocnienia ”zdrowych wzorców” i ”zdrowych relacji”. Ponieważ tylko to, a więc Twoje „być”, a nie „mieć” zbuduje zdrową rodzinę i zdrowego dorosłego, w zdrowym społeczeństwie przyszłości.

Życzę Ci owocnego wglądu i radości, płynącej z odkrywania siebie – dla innych.

Już za chwilę przejdziesz do materiałów. które pozwolą spojrzeć szerzej nie tylko na zdrowie w sensie całościowym, ale także na proces wychowania i samowychowania. Zdrowie całego życia zależy bowiem nie tylko od fizycznego zadbania o nie, ale jest konsekwencją sposobu myślenia, radzenia sobie z emocjami, dostępu do duchowych zasobów, używania woli i dokonywania właściwych wyborów.

Dobrze byłoby, gdybyś znalazł/a czas codziennie – nawet kilka minut, a potem on się ”ugruntuje” – zawsze o podobnej porze. Ważna jest bowiem systematyczność i wola – wola poznania, zmiany tego co ”uwiera”, jak i ”profilaktyka”, aby nie było za późno. Nie jest to jednak takie zupełnie proste. Jesteśmy wewnętrznie niejednolici. W. Szekspir powiedział kiedyś: ”Cały świat jest sceną, a wszyscy mężczyźni i kobiety jedynie aktorami. Mają swe wejścia i wyjścia i jeden człowiek w swoim czasie gra wiele ról”. Wiele naszych części, głosów pcha nas do przodu, inne zaś hamują, blokują nasz rozwój. Musisz to więc Czytelniczko/ku ze sobą ”obgadać”, z całą swą obsadą (o tym będzie potem, gdy poznasz ”teatr wewnętrzny” i całą swoją obsadę – aktorów), aby się ”posunęła”, dała miejsce dla ”Twej części refleksyjnęj”, skupionej na sobie, poznającej to, co wewnątrz.

W książce znajdziesz także teorię. Ona służy do oglądu tego, co chwilę potem będziesz mógł/mogła doświadczyć poprzez ćwiczenia. Czytaj ją więc małymi fragmentami i traktuj ją jak ”pokarm”, który masz do przyswojenia, trawienia. Zastanawiaj się nad nią, porównuj jak to, co tu jest napisane „pasuje” do tego, co wiesz teraz.

Moje przeszło 16-letnie doświadczenie z psychosyntezą, jak i uczenie jej innych pozwoliło na zgromadzenie i usłyszenie wielu opinii, ale i opisów doświadczeń osób jej używających (więcej znajdziesz w książce PSYCHOSYNTEZA W EDUKACJI. Wzrastanie samoświadomości człowieka). Uświadomiło bardzo wyraźnie, jak to, co budziło się we mnie, stawało się powoli lub nagle ich udziałem, wspólnym doświadczeniem. Dlatego też zachęcam do studiowania także teorii, ale przede wszystkim do praktyki. Ponieważ psychosynteza jest wyjątkowo praktyczna – daje bardzo proste ćwiczenia, które uruchamiają odpowiedzi, budzą potencjały, a przede wszystkim dają zrozumienie siebie, swego postępowania, sposobu myślenia, relacji z innymi. Jak również pozwalają na samodoskonalenie, na podnoszenie jakości życia – swego, innych i świata. A o to przede wszystkim chodzi – o miłość, budowanie zdrowych relacji ze sobą, innymi i światem.

Zachęcam więc do ”konsumowania” materiałów małymi porcjami, do czytania ich sobie, odchodzenia od nich, „przemyśliwania, trawienia”. Możesz przeczytać kawałek, a potem od tego odejść np. do gotowania obiadu czy innych zajęć i ”zerkać” przypadkiem na to, co wyłania się w Twoich myślach, uczuciach, nastrojach. Tylko tyle. Obserwuj to i staraj się uchwycić. Gdy coś ”zauważysz” – możesz wrócić do notatek, zeszytu i zanotować, a potem wrócić do gotowania zupy. Obserwuj ”nasiona”, które zasiewasz – jak będą wzrastać. Tylko tyle.

A potem, gdy masz chwilę ciszy – przejdź do ćwiczenia. Zrób je i zapisz myśli, odczucia, symbole. Nie rób za dużo na raz. Zobaczysz, że nie ”strawisz”. Będzie to wyglądać jak zadławienie – już nie mogę więcej. Daj sobie czas. Poczekaj. Obserwuj siebie jak ”połykasz” i co z tym się dzieje. Zaufaj sobie. To nie bieg na czas. To delektowanie się ”smakiem”.

Teraz to, co czytasz, przeczytaj wolno, kawałkami i zostaw na chwilę. Poobserwuj siebie, co Ci to mówi?

A potem możesz pokusić się o następny kęs.

Każde ćwiczenie jest wyjątkowe. Wyjątkowe tym, że to zaobserwujesz, zapiszesz, obejrzysz i zrozumiesz wielością znaczeń. O tym będzie niebawem. Tego się za jakiś czas będziesz uczyć. Ćwiczenie jest potencjałem do uruchomienia odpowiedzi. One będą przychodzić w każdym momencie. Dlatego rób je, poprzez czytanie go, może nagrywanie na dyktafon i zamykanie oczu, gdy ich wolno słuchasz (nagrywaj je w miarę zwolnionym tempie – tak jak ja je piszę – zostawiając linijkę lub dwie).

Ale gdy robisz ćwiczenie – długo nad nim nie kontempluj. Możesz także po prostu zapamiętać treść – co masz zrobić, swymi słowami. A potem zamknąć oczy i to zrobić. Nie rób tego godzinami, tylko tyle ile trzeba czasu na wypowiedzenie go czy przypomnienie i poobserwowanie, co się w Tobie dzieje. Po prostu powiedz to sobie, a potem „zobacz”, co ujawnia się od środka.

To co się pojawi – mogą to być zdania, obrazy, symbole. Powoli będziesz uczyć się ich odczytywania. Na razie je zapisuj lub rysuj. Gdy je narysujesz, zawsze zapytaj: co ten symbol dla mnie znaczy? Co ten rysunek do mnie mówi? Możesz używać kolorowych kredek. Powoli się tego nauczysz, a nawet zasmakujesz w tym, gdyż będzie to przynosiło odpowiedzi na pytania, na które oczekujesz odpowiedzi. I zaczniesz siebie rozumieć coraz lepiej.

Czasem może zdarzyć się, że nie otrzymasz odpowiedzi od razu lub poczujesz jakieś napięcie w sobie. Będzie to znaczyło, że jest w Tobie jakaś blokada: może niezrozumienia, a może też, że nie dopuszczasz do siebie innej odpowiedzi, innego przesłania. To minie wkrótce, gdy z tym trochę pobędziesz, niemniej możesz to ułatwić, poprzez zadawanie sobie pytań:

Co mi to mówi?

Jakie jest przesłanie tego bloku? Tego napięcia?

Czego nie rozumiem?

Czego nie mogę zrozumieć?

Dlaczego czuję to co czuję?

Możesz też oczywiście w każdej chwili usiąść przy komputerze i napisać do mnie z zapytaniem: co mam z tym zrobić? i opisem sytuacji.

Ja jestem po to, aby Ci pomóc zadawać właściwe pytania, a Ty będziesz otrzymywać właściwe odpowiedzi – z siebie.

Nigdy się nie spiesz. Tego nie da się przeczytać i zapomnieć – chociaż można. Ale przede wszystkim – nie o to chodzi. Gdy to zrozumiesz, będziesz chciał/a więcej i więcej – bo dzięki temu już niebawem będziesz umiał/a pomagać innym.

Teraz jednak zaczniesz pomagać sobie. Także w uwalnianiu własnych napięć w ciele, w różnych miejscach. One skądś powstały i gdzieś się umiejscowiły. Tam gdzie było im najwygodniej. Niekoniecznie wygodnie dla Ciebie.

Gdy pracujesz z materiałami, zapisuj, rysuj i bądź cierpliwa/y w uzyskiwaniu odpowiedzi z siebie, w rozumieniu treści przesłań, abyś stawał/a się samodzielna/y, sam/a dla siebie ekspertem.

Potem – powoli nauczysz się znajdowania innych źródeł wsparcia – na każdą chwilę. Ale to trochę jeszcze potrwa. Sam/a je znajdziesz i odkryjesz. Na razie pytaj jak najczęściej samą siebie i czekaj spokojnie na odpowiedzi. Kto pyta – nie błądzi.

Jeżeli będziesz chciał/a skorzystać z kolejnych książek, warto ich poszukać. Każde bowiem, mimo, że dotyczą rozwoju w szerokim znaczeniu będą inne, jedne dłuższe, jedne krótsze; w jednych będzie trochę teorii, w innych nie będzie jej, będą tylko ćwiczenia. Nie oceniaj ich po objętości, ale doceń – co Ci dają. Zawsze myśl w tych kategoriach:

Co mi przynoszą te ćwiczenia?

Czego się z nich uczę?