Ewa Danuta Białek

PSYCHOSOMATYCZNE
EMOCJONALNE
I DUCHOWE
ASPEKTY
CHORÓB ZE STRESU

CHOROBY Z AUTOIMMUNOAGRESJI

Integralne podejście
do zdrowia i choroby

Copyright by: Ewa Danuta Białek

Wszelkie prawa zastrzeżone

Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez pisemnej zgody Autorki jest zabronione. Wykonywanie kopii kserograficznych, fotograficznych czy na nośniku filmowym i ich przetwarzanie jest naruszeniem praw autorskich.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2012

ISBN 978-83-62932-22-1

Książka w formie drukowanej jest dostępna

poprzez Wydawcę – Instytut Psychosyntezy. Centrum Zrównoważonego Rozwoju Człowieka. Dr Ewa Danuta Białek

www.psychosynteza.pl

Konwersja:

Tylko sięgnięcie do środka,

we własne doświadczenie

może pozwolić na zrozumienie siebie,

dotarcie do korzeni i odkodowanie tego,

co nieświadomie nosiliśmy w sobie przez lata od dzieciństwa

jako zaczątki potencjalnych chorób,

a czym żyliśmy nie wiedząc,

że da się przetransformować w mądrość życiową,

uzdrowienie zablokowanych możliwości

autoregulacyjnych organizmu

i siłę do podążania za własną prawdą.

Od Autorki

Prezentowana książka jest próbą połączenia podejścia medycznego, psychologicznego i pedagogicznego (edukacyjnego) do chorób spowodowanych przez czynniki wywołujące reakcję stresową. Jest oglądem zintegrowanym (holistycznym) choroby - zdrowia, leczenia - uzdrawiania, umysłu - emocji - duszy - ciała. Jest wskazaniem możliwości wyjścia z zaklętego kręgu: moja choroba - odpowiedzialność lekarza za skutki i ich niwelowanie. Jest pokazaniem jak wzięcie odpowiedzialności za własną chorobę i jej objawy, pozwala na sięgnięcie do wewnątrz swego jestestwa, do pamięci ciała i poszukiwanie przyczyn dolegliwości na głębokich poziomach siebie, w swojej historii oraz jej / ich odkodowanie i sukcesywne uwalnianie z ciała.

Długo dojrzewałam do napisania tej książki, ponieważ wiele lat trwało zrozumienie i wyartykułowanie tego, co stanowi istotę problemów, zarówno moich, jak i wielu ludzi, którzy zgłaszali się do mnie z potrzebą obejrzenia życiowych czy zdrowotnych sytuacji, w których tkwili. Większość moich książek dotyczy wychowania, przygotowania nauczycieli, artykułowania „modelu edukacji dla przyszłości” (Dokąd zmierzasz człowieku? Model edukacji dla przyszłości; Psychosynteza w edukacji oraz Zrównoważony rozwój dziecka w świetle nowych wyzwań). Dopiero ostatnie książki, a szczególnie Fibromialgia. A jeśli istnieje nadzieja na wyzdrowienie? czy Edukacja zdrowotna w praktyce lub w końcu Człowiek kwantowy wyraźnie pokazują kierunek myślenia, który mną kierował, aby dojść do modelu edukacji – a mianowicie wychodząc od terapii, objawów, choroby, aby zrozumieć znaczenie zdrowia w jego wielu wymiarach i jego wspierania.

Książka pokazuje „korzenie” problemów zdrowotnych, uświadamia ich powstawanie, ugruntowywanie, a następnie ujawnianie się sukcesywnie kolejnych objawów w sferze ciała, jak i zachowań, postaw, przekonań, budujących „chorą” jakość życia we wszystkich jego sferach. Dopiero ich odkrycie, gruntowne obejrzenie pozwala na zrozumienie tego, co „zasiane” i „plonów”, które zbiera się na przestrzeni życia. Tym samym to, co jest efektem – stało się „początkiem”, czyli postawieniem na głowie jakości myślenia, reagowania i w efekcie życia – i pozwoliło zobaczyć wadliwą pozycję i rozpoczęcie procesu „odwracania”, aby ustawić wszystkie sfery we właściwym porządku. Właśnie wyartykułowany model „edukacji dla przyszłości” pokazał drugi biegun – „korzenie”, gdy terapia jest już niezbędna.

Sama nie pamiętam, abym była kiedykolwiek zdrowa. Od „zawsze” zaś wspominam swe dolegliwości bólowe w jamie brzusznej, które towarzyszyły mi od 2 roku życia, gdy me dopiero nabierające rozpędu dzieciństwo zostało brutalnie zdruzgotane przez okoliczności mu towarzyszące, związane z aresztowaniem mego ojca jako więźnia politycznego na długie lata i wszelkie tego konsekwencje zarówno dla niego (w postaci totalnego rozregulowania jego zdrowia, stworzenia zeń wraka jako człowieka, poddając go najbardziej wyszukanym torturom, jakie człowiek może zastosować przeciw drugiemu człowiekowi), jak i najbliższej rodziny[1]. Od tego momentu cała rodzina zaczęła być nachodzona, inwigilowana, straszona, a ja uczyłam się “na sobie” możliwości przetrwania[2-3]. To spowodowało także zwielokrotnienie przeżytej traumy, w postaci zburzenia poczucia bezpieczeństwa, rozbicia rodziny, nieustanny stres i jego konsekwencje w postaci strachu o życie i zdrowie dzieci, przeżywanego przez matkę, jej reakcji emocjonalnych i narastanie także jej zdrowotnych problemów, natychmiastowe omalże “wydoroślenie” dziecka, a przede wszystkim wszelkie emocjonalne konsekwencje stresu, prowadzące do kolejnych, nie poddających się diagnozowaniu dolegliwości bólowych.

Książka nie jest o zarzutach stawianych komukolwiek, zarówno rodzicom, okolicznościom, jak i szczególnie medycynie, która była przez lata mym polem działania (własnych zawodowych badań parametrów biochemicznych metabolizmu człowieka) i poletkiem doświadczalnym - na sobie - różnych terapii farmakologicznych, stosowanych przez pojedynczych specjalistów, nie składając ich razem w jedną spójną całość mnie całej i mej historii, która implikowała poszczególne etapy. Jest opisaniem osób, sytuacji, sięgnięciem do wewnętrznej historii, głębokim i bolesnym odkryciem prawdy, także dla mnie samej (również dla innych, których konsultowałam). Jest także dociekaniem przez lata przyczyn mych dolegliwości, nie poddających się leczeniu żadnego indywidualnego specjalisty, pogłębiając i poszerzając jedynie zarówno skutki konkretnej dolegliwości, jak i efekty działań ubocznych i niepożądanych leków. Ponad 40-letnie “uczestnictwo” (moja bierność) w procedurach bez możliwości wpływu na nie, nie pozwalało mi wcześniej wziąć spraw w swoje ręce, aby wreszcie zacząć składać wszystko razem: historię, psyche, przekonania, reakcje emocjonalne, okoliczności życia od najwcześniejszego dzieciństwa i wreszcie skutki, dające konkretne objawy w wielu narządach, tkankach i układach oraz nieefektywność stosowanych na mnie terapii. Wartym wspomnienia jest także fakt, że przez długie lata zarówno przeszłość była tematem tabu w domu rodzinnym jak i otoczeniu, podobnie jak w mym dzieciństwie tkwiła wielka wyrwa, spowodowana przez brak ojca oraz noszenia piętna, którego nie mogłam nikomu zdradzić.

Przełomem dla mnie stał się kryzys życiowy na wszystkich frontach, który umożliwił mi wycofanie się z aktywnego życia dla ratowania zdrowia. Wtedy też dostałam narzędzie – psychosyntezy, uczestnicząc jeszcze na zakończenie pełnej aktywności zawodowej w zajęciach dla menadżerów, gdzie nauczyłam się pierwszych kroków, a przede wszystkim zrozumiałam fundamentalną zasadę kierowania sobą, aby następnie kierować innymi. Ten moment stał się decydującym w mym “nowym narodzeniu” - widzeniu inaczej siebie, innych i świata, a przede wszystkim na głębokim poziomie mnie i mej historii, w innym, nowym świetle. Ten promień pozwolił mi na rozpoczęcie kolejnego etapu w mym życiu - etapu cofania się do przyczyn mych problemów zdrowotnych i życiowych i ich odkodowywania / odwoływania (wielu opisanych tutaj szczegółowo chorób), artykułowania ich istoty, co pozwalam także zobaczyć innym.

Od czasu mego kontaktu z psychosyntezą, zaczęłam uświadamiać sobie, że wszystko jest PO COŚ, tak i moje doświadczenia miały posłużyć mnie - do znalezienia duchowej drogi do mnie, do zrozumienia siebie, swoich traumatycznych doświadczeń i przyczyn ich konsekwencji w ciele - wielonarządowych. Gdyby nie wyjątkowa okoliczność, że znalazłam się na trwających 9 miesięcy (raz na miesiąc pięć dni) zajęciach „przypadkiem” – za kogoś, nie byłoby wszystkich moich książek i artykułów, mych programów edukacyjnych, czy prowadzonych od lat kursów, zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Nie byłoby też zgłębiania literatury, poszukiwania kolejnych dróg i osób czy warsztatów i konsultacji, które wytyczały mi drogę do uświadomienia głębszych powodów zaistnienia mych dolegliwości, choć od dziesiątków lat pobrzmiewało zawsze w orzeczeniach lekarskich sformułowanie “czynnościowe”. To właśnie pojęcie prowadziło mnie do immunologii, do poszukiwania zrozumienia mych problemów na biologicznych poziomach, aby skierować mnie dalej na tory psychologiczne, a wreszcie duchowe - czyli sensu. Tym samym mogę tylko napisać - gdyby nie błądzenie wielu lekarzy, a raczej dokładne śledzenie jednej przestrzeni (fizyczności) - nie byłoby mych nieustannych dociekań i poszukiwań, prowadzących mnie na ślady i „poza” nie, a te odkryły mi bardziej rozległe horyzonty, poza rzeczywistością, w którą kazano mi wierzyć. Odkrywałam więc sukcesywnie przestrzenie nie tylko ciała, ale umysłu i ducha (duszy), które sprawiły, że życie i zdrowie stały się dla mnie bezcenną wartością. Zrozumiałam ponadto dysfunkcje energetyczne (emocjonalne i przekonań), mające ścisłe połączenia z mymi traumatycznymi doświadczeniami dzieciństwa, które pozwoliły mi postawić sobie nie tylko diagnozę, ale wytyczyć drogę w odwrotnym kierunku - do zdrowia, czyli dynamicznego, nieustannie zmiennego procesu harmonizowania zaburzonej homeostazy do możliwej w mym wieku i stanie organów i funkcji równowagi. Tym samym wszelkie trudne doświadczenia i niezbyt efektywne poszukiwania innych stały się dla mnie drogą do nieustannego znajdowania coraz to głębszego poziomu zrozumienia objawów i sensu. Tak więc błądząc i nie dając efektywnych rozwiązań lekarze różnych specjalności, nie wytyczając szlaku, pokazywali mi kierunek, przestrzeń “pomiędzy“, gdzie mam szukać, dla znajdowania tego, co ważne dla mego zdrowia, mych traumatycznych doświadczeń, mego sensu życia. Szkoda tylko, że pozostali „na upatrzonych pozycjach”, nie towarzysząc mi w drodze i nie sekundując, a wprost przeciwnie, wysyłając mnie od siebie „z wilczym biletem”, opisującym, że pacjentka „odmówiła” zastosowania proponowanego przez nich leczenia (jako jedynej drogi) i nie ma po co do nich wracać.

Tą drogą składam im gorące podziękowania (pomimo takich reakcji), podobnie jak wszystkim mym Nauczycielom za „lekcje Życia” (zarówno tych trudnych doświadczeń) – w tym Najbliższym, jak i pokazującym drogi wychodzenia z nich. Okazali się w tym perfekcjonistami, gdyż dzięki nim, ja, będąc nią także (perfekcjonistką), odczytałam ślady, znalazłam i wykorzystałam właściwe narzędzia, aby się ich nauczyć i zrozumieć znaczenie tego, co stało się moim udziałem. Tylko ja mogłam bowiem zdecydować co zrobić z mym cierpieniem i podążyć za „wewnętrznymi instrukcjami”, ucząc się zaufania do nich, wierząc, że miłość (do siebie i życia) może czynić cuda, przywołując (za B. Sieglem)[4] boską interwencję, dostając tym razem „bilety wstępu” do procesu samo-odkrywania i duchowej zmiany, a tym samym regeneracji i odnowy, szczególnie wtedy, gdy słyszane wcześniej prognozy były beznadziejne.

Dziękuję także Markowi Gudzowskiemu, zamieszkałemu w Chicago, który znając me długoletnie zainteresowania umożliwił mi dotarcie do różnych źródeł, zarówno dotyczących fibromialgii, jak i prac A. Miller, które pomogły mi w zrozumieniu głębi dziecięcej krzywdy. Serdeczne podziękowania składam również lek. Med. Nelly Radwanowskiej-Amejgag, która poszerzyła moją przestrzeń zrozumienia, a przede wszystkim odczuwania i „słyszenia” medycyny wibracyjnej i jej ewidentnych skutków uzdrawiających, których doświadczam obecnie na bieżąco.

Książka pokazuje, że przyczyny chorób leżą w przeważającej większości w nas samych i w nas leżą również możliwości ich odwołania. Podczas gdy sposobów interwencji jest bardzo wiele, są jednak tylko dwa wybory zakończeń: przewlekłe cierpienie i jego konsekwencje w postaci samozniszczenia lub miłość i samoakceptacja, której efektem jest regeneracja i uzdrowienie. Powinniśmy mieć zarówno odwagę, czas, uwagę, jak i wyobraźnię, aby je zauważyć, odnaleźć i wykorzystać do procesu powrotu do zdrowia.

Ewa D. Białek

1. Wprowadzenie

Żyjemy w świecie nieustannego pośpiechu, w pogoni za czymś nieokreślonym, za (wydaje się) uciekającym czasem i chwytaniem tego, co jest istotne do wykonania w danej chwili, nie zastanawiając się zupełnie nad znaczeniem tego, co robimy. Nie myślimy także nad tym, czym się odżywiamy, jedząc szybko w fast-foodach wysokokaloryczną dietę. Wykonujemy zbyt mało ćwiczeń fizycznych, natomiast uczestniczymy masowo w świecie wirtualnych kontaktów międzyludzkich, bezosobowych, bywa, że anonimowych społeczności, takich jak Facebook, LinkedIn czy Twitter. Ma to wielki wpływ na zdrowie psychiczne, często prowokując depresję i niepokój, a bywa, że będąc wynikiem ich obydwu, stając się miejscami dla ich rozładowania.

Wchodzimy również w powierzchowne lub wadliwe relacje, i to zarówno bliskie jak i dalsze, nie znajdując w nich spełnienia i pozostawiając w sobie niezaspokojony głód. Obniża to jakość psychicznego życia, przynosząc niepokój, bezsenność, choroby wywołane stresem/strachem, emocjonalną niestabilność. Dla „zabicia pustki” wpadamy w różnego rodzaju nałogi: palenie, picie, kawa, leki, czasem gry hazardowe, narkotyki, czy seks.

Etap cywilizacyjny, w którym żyjemy, zmusza do zadawania sobie i nauce zasadniczych pytań egzystencjalnych „kim jesteśmy, gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy”, do przewartościowania priorytetów i obejrzenia siebie i świata z punktu widzenia duchowego sensu. Wymaga to także przewartościowania filozofii nauki i zbudowania na niej zrębów edukacji, opartej o wartości uniwersalne, duchowy aspekt człowieka i świata na miarę obecnych czasów.

Tego rodzaju zadanie staje się fundamentalnym dla nas, dojrzałych, aby nie zostawić „zepsutego świata” jako schedy po nas młodym. Nauka bowiem ma przekładać się na życie, być pomocna w życiu, ukazywać możliwości rozwiązywania życiowych problemów, włącznie z tymi, które dotyczą nie tylko jednostki ale globalnych, świata. Gdy człowiekowi brakuje wizji, nie znajduje sensu we własnym życiu. Dlatego też nieustanne poszukiwanie, oglądanie siebie „jak w lustrze” w otaczającej rzeczywistości pomaga w sobie znaleźć wiele odpowiedzi na dręczące pytania o sens indywidualny, wkraczając tym samym na szeroką przestrzeń zbiorowych problemów, także ich rozwiązań.

Moje traumatyczne doświadczenia dzieciństwa sprowokowały zdrowotne dolegliwości, nie dające wyleczyć się przez dziesiątki lat przy pomocy farmakoterapii medycyny klasycznej; praca naukowa doprowadziła do korzeni, które były ich powodem (stres w dzieciństwie). Odkopanie źródeł umożliwiło mi znalezienie odwrotnej drogi: poprzez skutki do przyczyn i uczenia / edukacji – aby nie trzeba było terapii. To wyjątkowe odkrycie ujawniło drzemiące siły duchowe do wyleczenia w sobie problemów, „zamieszkałych” w „ciemnej” stronie nieświadomości (podświadomości, „piwnicy”), aby wyprowadzić je na światło dzienne i oświetlić. Uaktywniło ducha, rozpoczynając od siebie (własnej duszy) i wiary w siebie i we wszystko, w co jestem w stanie uwierzyć. Odkopało sens istniejący w traumatycznych doświadczeniach, a to uwolniło nie tylko „spętaną” energię zaprzeczenia sobie, odsłonięcie korzeni wewnętrznego konfliktu i stało się czynnikiem uzdrawiającym choroby, ale przyniosło wachlarz możliwości użycia specyficznych metod i technik, także dla uczenia innych. Utracone lata życia nabrały tym samym znaczenia poprzez znalezione bezcenne wartości w sobie, które zrodziły się z bólu i cierpienia oraz poszukiwania drogi i sensu.

Moim unikalnym narzędziem jest psychosynteza, „pozbieranie wszystkiego razem”, uchwycenie źródła problemu, dotarcie do istoty siebie – poza problem, a to daje dystans i spojrzenie ze środka siebie – jak to wykorzystać dla innych (uczenia, edukacji), aby potem nie trzeba było terapii.

W 1971 r. fizyk dr David Bohm opisał, że organizacja Wszechświata jest holograficzna (można odtworzyć całość z najdrobniejszej części hologramu). To rewolucyjne stwierdzenie pozwala na spojrzenie w szerokiej perspektywie zarówno na samego człowieka i odzwierciedlenie porządku w nim, jak i odniesienie tego do Kosmosu i odwrotnie, odbicia jego w “lustrze” jakim jest człowiek. Wszelkie procesy, które dzieją się w człowieku, mają tym samym “rezonans” w szerszej przestrzeni.

W fizyce kwantowej mówi się o polu, wibracji, energii, o tym co jest “poza” materią, jednakże oddziałującą na nią, podobnie jak materii, która na najbardziej subtelnym poziomie jest energią. Przyglądając się ludzkiemu organizmowi w sensie jego organizacji czy fizjologii, jak czyni to medycyna czy biologia, doochodzimy do przestrzeni, która jest “poza” – także nauką, mimo, że np. psychologia klasyczna zajmuje się jego zachowaniami, impulsami czy popędami, ale dalej także dochodzi “do ściany”.

Ostatnie trzy dekady podważyły pogląd, że istnieje tylko jedno podejście do leczenia. Opisano, że każdy może wykorzystywać możliwości swego umysłu i ciała do pomożenia sobie w pokonaniu choroby i osiągnięcie zdrowia. Rozwój medycyny psychosomatycznej ukazał jaki wpływ na ciało może mieć umysł i do jakiego stopnia każdy może oddziaływać na swe zdrowie poprzez zmianę postaw i przekonań oraz różne techniki psychofizyczne (w tym masaże czy body&fitness). Dzięki psychoneuroimmunologii zaczynamy rozumieć psychologiczne mechanizmy odpowiedzialne za relacje umysł-ciało. Te “nauki pomostowe” wprowadzają i integrują interdyscyplinarną wiedzę, budując “przęsła” do klasycznego podejścia. Wiele z nich coraz częściej artykułuje aspekt duchowy czy świadomości, niezbędny do zrozumienia zarówno człowieka jak i świata. Szczególnie istotnym staje się ta przestrzeń we wszystkich naukach zajmujących się człowiekiem, gdyż właśnie w nich zdrowie (czy choroba), podobnie jak życie czy edukacja jest doświadczeniem bardzo osobistym, złożonym, niepowtarzalnym, a jednocześnie duchowym[5]. Dzięki nim i poprzez nie musimy się nauczyć umiejętności zarządzania własnym stanem ciała, umysłu i ducha, aby funkcjonować harmonijnie i zdrowo. Musimy się także upomnieć w edukacji i terapii o prawo do tego, co najbardziej osobiste – do własnego zdrowia, zycia jak i godnego umierania. Wymaga to nieustannego rozwijania i wykorzystywania własnych umiejętności i możliwości, które pomagają zjednoczyć umysł, ciało i ducha, ujawniając zdolności autoregulacji.

Zrozumienie choroby i zastosowanie właściwej terapii, często zmieniają filozofię życia. Chory odnajduje przyczyny cierpienia, przemodelowuje swe życie, uzdrawia swe problemy, a także zaczyna służyć innym. Zadaniem lekarza czy uzdrowiciela jest pomóc pacjentowi zmobilizować duchowe siły do zwalczenia choroby. Tym samym wyleczenie staje się twórcze lub inaczej - jest procesem samouzdrowienia, włączając aktywną rolę pacjenta, który w sobie znajduje wsparcie i źródła.

Mechanizm układu umysł-ciało jest zdaniem E. Dachera czymś wyjątkowym i tajemniczym, włączającym samo-diagnozę, samo-naprawę i samo-regulację. W to wprzęgnięta jest nieustannie homeostaza - autoregulacja powracania do zdrowia na wszystkich poziomach funkcjonowania człowieka, włączając aspekt duchowy. Odbywa się ona poza zasięgiem normalnej świadomości, która musi być poszerzana o większą całość siebie i modulowana wolą, dyscyplinowana i samosterowana, aby organizm - na subtelnych poziomach komórkowych mógł poradzić sobie z zakodowaną informacją (bywa wadliwą), której bezwiednie używa, jak automat czy autopilot, bez korygowania jej z tym, co dzieje się na zewnątrz – w życiu. Każda choroba jest zakłóceniem funkcjonowania całej naszej istoty, a uzdrawianie jest „skrojone” na miarę indywidualnych potrzeb pacjenta, u którego wystąpiły zaburzenia, a szczególnie jego duchowego wzrostu i przemiany.

B. Siegel uważa, że stan ducha zmienia stan ciała, działając za pośrednictwem ośrodkowego układu nerwowego, systemu wewnętrznego wydzielania i systemu odpornościowego. Niemniej ludzie nie wykorzystują swych możliwości wewnętrznych, dopóki groźna choroba nie skłoni ich do zmiany duchowego nastawienia. Wymaga to edukacji od najmłodszego wieku dla ukształtowania postawy wspierającej zdrowie, co oddziałuje na jakość życia i jego długość. Jest to tym istotniejsze, że siła ducha jest do dyspozycji cały czas, wymaga jedynie jej odnalezienia i użytkowania. Dzięki temu może on osiągnąć spokój ducha, wykorzystywać w pełni swe duchowe siły, budując zdrowe związki z innymi ludźmi, przyrodą i Bogiem, a tym samym docenić wartość swego życia i wykorzystać w nim w pełni swe talenty i pasje (samorealizacja i spełnienie).

Dawno temu, zajmując się immunologią i diagnostyką kliniczną natrafiłam na nazwisko Profesora Juliana Aleksandrowicza, a w kolejnych latach na jego książkę, napisaną wspólnie z H. Dudą „U progu medycyny jutra”. To otworzyło mi świat głębi przeżyć, a przede wszystkim ukazało mi człowieczeństwo i zrozumienie jego realizacji poprzez własne działania. W tym czasie zaczynałam doświadczać totalnego kryzysu zdrowia, a przede wszystkim systematycznego osłabiania zaufania do medycyny objawowej. Ona bowiem przez dziesiątki lat nie umiała sobie poradzić z mymi dolegliwościami, nie zwracając uwagi na ich „korzenie”, nie uznając i nie słuchając tego, co mówię, przeżywam, rozumiem i chcę przekazać, odcinając mnie z całym doświadczeniem życia od objawów we mnie. Minęło jeszcze jednak ponad 10 lat, gdy te nasiona zasiane w mojej duszy, zaczęły dojrzewać do opuszczenia medycyny, po zrozumieniu w mych badaniach poczynionych w pracy doktorskiej, że fizjologia to za mało, także w immunologii do wyleczenia moich zdrowotnych problemów, a w tym m.in. zbudowania odporności na stres.

Właśnie wtedy zetknęłam się z psychosyntezą, która doprowadziła mnie do wielowymiarowego, całościowego postrzegania zdrowia, do zrozumienia i stopniowego odkodowywania mych zdrowotnych problemów. Psychosynteza – jako synteza psyche dała mi jednak znacznie więcej niż dotychczas nauki medyczne, a mianowicie głębsze zrozumienie pojęcia człowiek i człowieczeństwo, relacji międzyludzkich, praw nimi rządzących, obrazu człowieka w relacji do świata oraz sensu życia. Odtąd sama mogłam odnajdywać sens mych doświadczeń, ale także ich sens dla innych, dla budowania „modelu edukacji dla przyszłości” - wychowania do zdrowia i zrównoważonego rozwoju, do człowieczeństwa, do nowej jakości życia na Ziemi.

Psychosynteza, z powodu swej praktyczności (nie tylko teorii) pozwoliła mi także na głębokie zrozumienie funkcjonowania ciała i mechanizmów regulacyjnych, w tym autoagresji (włącznie z autoimmunoagresją), homeostazy na głębszych poziomach niż metabolizm biochemiczny, włączając wymiar psycho-duchowy. To dzięki niej, jako "nauce o Ja" uświadomiłam sobie znaczenie zasady: „gdy coś przychodzi na czas – jest to edukacja; gdy za późno - to terapia”. Obydwa z nich są wyjątkowe i jednocześnie winny być zawsze skupione w jednym ręku, aby uczyć i jednocześnie pomagać.

Dokonawszy SYNTEZY tych dwóch znaczeń, którego głębokim sensem jest uzdrowienie, jesteśmy w stanie wesprzeć w trakcie życia to wszystko, co wyłania się w rozwoju człowieka od dzieciństwa, pomóc mu wyrażać siebie i to co czuje, na wszystkich etapach kształcenia przez wszystkich obecnych w jego życiu, zarówno w zdrowiu jak i chorobie (rodziców, nauczycieli, lekarzy i ludzi innych zawodów włączonych w służbie ŻYCIU). Rozwiązania istniejących ówcześnie problemów, zarówno nasilających się patologii społecznych, jak i chorób cywilizacyjnych istnieją bowiem w sferze, która do tej pory nie była brana pod uwagę, ani uczona, jak z niej korzystać na żadnym poziomie edukacji - sferze duchowej, zwanej inaczej transpersonalną lub nadświadomą. Została także pominięta w leczeniu, a więc zarówno medycynie, jak i psychologii. Przed konsekwencjami takiego postępowania przestrzegał włoski psychiatra Roberto Assagioli, twórca psychosyntezy już na początku XX w.[6]. Uważał, że stłumienie immanentnej części bytu, jaką jest sfera duchowa prowadzi do wielu patologii cywilizacyjnych i społecznych. Dlatego nazwano psychosyntezę "psychologią z duszą”[7].

Nowy wymiar edukacji (w tym edukacji psychosomatycznej), w oparciu o "naukę o Ja" pozwoli na zrozumienie co się w człowieku dzieje, jakie są powody blokowania energii w ciele[8], a co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń w metabolizmie na poziomie komórkowym, hamowania lub nadmiernego wydzielania hormonów, niewłaściwego funkcjonowania układu immunologicznego.

Przywrócenie do łask, a nie ignorowanie przeżyć człowieka, jego stanu emocjonalnego, wadliwego sposobu myślenia o sobie, innych i świecie stworzy nie tylko nową edukację, ale i nową medycynę oraz nowe sposoby leczenia i uzdrawiania, rozumienia mechanizmów autoregulacyjnych i przywracania wewnętrznej homeostazy na poziomie psychoduchowym, ukazując tym samym właściwe przyczyny chorób. Pozwoli to także na głębsze uświadomienie nie zawsze odpowiedniej ingerencji poprzez zewnętrzne oddziaływania (w tym leków, inwazyjnej diagnostyki czy chirurgicznej terapii), które nie pozwalają, a nawet uniemożliwiają powrót do prawidłowego, naturalnego, fizjologicznego stanu organizmu.

Człowiek, będąc częścią przyrody jest w stanie, poprzez zachowanie wewnętrznej równowagi dotrzeć nie tylko do biologicznych zasobów uzdrawiania w sobie, ma także moc dotarcia do potencjalnych możliwości zawartych w nim samym (transpersonalnych, duchowych), odkrycia ich i używania we własnym życiu. Te możliwości są w nim dostępne na poziomie duchowej homeostazy, w samym centrum (istoty) siebie, poprzez odkopanie i odkrycie pokładów swego człowieczeństwa, tego, co łączy go z Kosmosem, co określa się Wyższym Ja w naukach duchowych czy psychologii transpersonalnej, lub "Bogiem w sobie" w religii, włącznie z poziomem Uniwersalnego Stanu Świadomości, stanu nie podlegającego zmianom według A. Szyszko-Bohusza[9].

R. Assagioli, twórca psychosyntezy określił Wyższe Ja, jako syntezę całej istoty, esencję prawdziwej egzystencji ludzkiej, najbardziej podstawową część ludzkiego istnienia – jego rdzeń, unifikujące centrum. Świadomość – lub osobowe ja jest jego odbiciem, dając sens całości i tożsamości. Jest to doznanie świętości w codzienności, przeżycie sacrum w akcie miłości, uniesienia, odczucia łaski i spokoju wewnętrznego, gdy przekonujemy się, że służąc jakiejś sprawie służymy ludzkości, idei, a dla wierzących – Bogu. Tym samym staje się w nim Człowiek, wydobywając z siebie Człowieka i najczystsze wymiary człowieczeństwa, sublimując (jak alchemik) te wymiary w swoje działania, ofiarowując je jako dary dla ludzkości.

Możemy także pomóc odkrywać tego rodzaju wizję już małym dzieciom we własnym życiu, używając do tego celu wszystkich zasobów i to zarówno zewnętrznych (technika) jak i wewnętrznych, w nich zawartych. Podobnie jesteśmy w stanie nauczyć się na bieżąco poddawać refleksji swoje własne życie i swe postępowanie, aby „nie szkodzić innym”. I tu filozofia A. Schweitzera „etyki czci dla życia” znajduje swą doniosłą rolę, swe zadanie. Żyć tak, aby nie szkodzić innym i jednocześnie pozwolić żyć innym, także światu (włącznie z przyrodą).

Wszyscy mamy cel wspólny – żyć szczęśliwie, a tym samym stworzyć zrównoważone społeczeństwo i przywrócić sens każdego jednostkowego życia i Życia jako całości, jego uniwersalizm. Z tego sensu ma się wyłonić wizja świata i życia, a z niej filozofia oparta na Życiu jako takim. Będzie to filozofia życia, a jednocześnie nauki przyjazna życiu, wspierająca życie, bo ono dla każdego jest najważniejsze. Z niego rodzi się cały sens, przekłada się na życie i je buduje. To życie ją także weryfikuje i nakazuje podporządkować Życiu wszystko co tworzy człowiek swoją działalnością. Ma to być dla Życia, służyć Życiu, a nie je niszczyć. Szerszy kontekst, włączający siebie (jednostkę), ale jednocześnie wybiegający poza nią, przestaje być antropocentryczny i staje się kosmocentryczny.

Jako ludzie mamy bowiem „odczytywać” życie, ponieważ świat, przyroda, to coś więcej niż człowiek. Życie ma stale prowadzić do nowych syntez. Według R. Assagiolego synteza jest nieustającym procesem towarzyszącym nam w rozwoju, nadającym mu kierunek i sens bycia częścią wielkiego systemu zwanego Życiem, w połączeniu z nim.

„Bądźcie pobudzeni przez wielką potrzebę uzdrowienia poważnych chorób, którymi obecnie zaatakowana jest ludzkość…i tworzenia cywilizacji charakteryzującej się harmonijną integracją i współpracą, przenikniętą duchem syntezy”- nawoływał doktor R. Assagioli.

Współczesny człowiek potrzebuje nowej, duchowej perspektywy, gdyż dotychczasowy człowiek – jednowymiarowy (widziany jedynie jako zespół narządów i układów oraz zachowań) jest niepełną wizją, nie w pełni zrealizowaną. Tego rodzaju redukcjonistyczne podejście niesie za sobą także poważne niebezpieczeństwa nadużyć moralnych. Całościowe zrozumienie człowieka i świata pozwala i zobowiązuje do dbania o każdy wymiar siebie i swego Człowieczeństwa, aby „po pierwsze nie szkodzić” (primum non nocere) – sobie, innym i Światu.

2. Wyzwania współczesności a choroby cywilizacyjne

Żyjemy w wyjątkowym okresie cywilizacyjnym, gdy w krótkim czasie na przestrzeni zaledwie jednego pokolenia wiedza i technologia osiągnęły wyjątkowe apogeum. W tym samym czasie można zaobserwować odwrotną sytuację w relacjach międzyludzkich, w ich rozluźnianiu, budowaniu murów oddzielenia, a nawet wrogości narastającej między ludźmi. Jednocześnie następuje przemieszanie narodów i przemieszczanie się pojedynczych jednostek i grup w różne miejsca na świecie, czyniąc z ludzkości słynną Wieżę Babel, gdzie brak zrozumienia zaczyna dominować nad akceptacją i empatią.

Wyżej wymienionych wartości zaczyna także brakować od podstawowej komórki społecznej, jaką jest partnerstwo i rodzina, w relacjach rodzice-dzieci, dzieci-nauczyciele, podwładni-pracodawcy. Znajduje to swój wyraz we wszystkich sytuacjach społecznych, w których znajduje się człowiek od najmłodszych lat aż po wiek dojrzały, czyniąc życie odhumanizowane, siejąc niebezpieczeństwo, o którym wiele lat temu pisał Prof. Julian Aleksandrowicz „człowiek człowiekowi wilkiem”[10].

Podstawowym problemem na poziomie jednostkowym jest niemożność kochania siebie, ponieważ znaczna część ludzi nie była kochana przez bliskich w decydujących okresach, szczególnie dzieciństwa, kiedy stosunki z rodzicami formują indywidualny sposób reagowania na sytuacje w życiu, w tym radzenia sobie ze stresem. Jako dorośli powtarzamy te reakcje, „odreagowując” na innych swe problemy, lub niszczymy siebie (autoagresja), zwiększając predyspozycje do pojawiania się chorób.

Medycyna, podobnie jak inne nauki (w tym psychologia i pedagogika) przechodzi kryzys. System mechanicznego traktowania umysłu i ciała, polegającego na „wlewaniu oleju do głowy” lub przeglądzie i reperacji jednej części, nie spełnia już swego zadania Nie dość, że technologia przestala nadążać za skutecznością i możliwościami terapii, to tym bardziej rozpadają się więzy łączące pacjenta z lekarzem, z wiarą i zaufaniem do jego wiedzy, intuicji i mądrości, niezbędnych nie tylko w leczeniu choroby, ale w daniu pacjentowi nadziei na zdrowie i przynajmniej godne życie. Ponadto coraz więcej osób, szczególnie włączonych w „nową naukę” i interdyscyplinarne podejście, zaczyna rozumieć, że proces leczenia (czy uzdrowienia) nie wynika jedynie z prawidłowego funkcjonowania pojedynczych komórek czy narządów lub tylko z systemu przekonań. Wypływa on z całego indywidualnego doświadczenia, które ujawnia nam wszelkie możliwości wewnętrznego i zewnętrznego uzdrowienia, z indywidualnej drogi, a więc splotu okoliczności w życiu każdej osoby (też pacjenta), które przebiegają harmonijnie lub doprowadzają do rozbicia fundamentalnej jedności jego ciała, umysłu i ducha, a to staje się pierwotnym źródłem choroby. Tym samym pogląd utrzymujący, że wszelkie zaburzenia funkcji ciała przypisuje się nieprawidłowościom na poziomie biochemii (metabolizmu) czy organów, oraz że leczenie może być „skrojone” na miarę choroby (a nie osoby) jest redukcjonistyczny.

Postęp cywilizacyjny nie przyczynił się i nie stał się panaceum na wszelkie ludzkie problemy, a wprost przeciwnie - jeszcze je namnożył. Dwie niszczycielskie wojny zostawiły w ludziach psychiczne depozyty, przekazywane pokoleniowo, jako wzorce emocjonalnej nadmiernej reaktywności, obwiniania wszystkiego i wszystkich wokół za swe problemy, odreagowywania emocji na innych (w tym dzieciach), nie mając świadomości ich konsekwencji na kolejne generacje, jeśli nie zostaną one oczyszczone. Te wspomniane depozyty mogą też nie być wyrażane w ogóle i blokowane w ciele, jako „magazyny energetyczne” na przyszłe i obecne choroby nazywane choroby ze stresu, wywołane traumatycznymi doświadczeniami, w literaturze anglojęzycznej - post traumatic stress disorders (w skrócie PTSD). Tym samym powoli zbliżamy się do zasadniczego tematu tej książki, jakim są choroby ze stresu / z autoimmunoagresji / choroby energetyczne, na skutek implozji nagromadzonej, a nie zużytej energii negatywnej.

Zgodnie z badaniami Centrum Kontroli i Prewencji Chorób Medycznego Uniwersytetu w Stanford największym z wrogów człowieka, który zbiera żniwa w postaci różnych chorób, z nowotworami włącznie jest stres. Ponad 95% fizycznych i psychologicznych problemów zgłaszanych do lekarzy dotyczy sytuacji stresowych. Niestety współczesna medycyna nie odwołuje się ani do całości człowieka, ani nie łączy jego emocjonalnych zaburzeń z odniesieniami do fizycznych objawów, ignorując te pierwsze zupełnie[11].

Stres towarzyszy człowiekowi od zawsze, a szczególnie we współczesnym świecie na co dzień. Stresorów wywołujących różne problemy w ciele jest niezliczona ilość, a im szybsze tempo życia i pośpiech, tym groźniejsze i bardziej uogólnione skutki. Pacjenci, coraz bardziej zaczynają rozumieć reakcje emocjonalne na stres i często zgłaszają je lekarzom, jednak oni ignorują te doniesienia, stosując jedynie leczenie farmakologiczne obserwowanych objawów fizycznych.

Uważa się, że stres przychodzi z zewnątrz, zapominając, że jest tworzony także przez niewłaściwe przekonania i ich nieodpowiednią interpretację i spowodowane tym napięcia w ciele. Pacjent może widzieć swą rzeczywistość i życie jako niebezpieczne, zagrażające jego egzystencji. W tej sytuacji komórki ciała są nieustannie bombardowane poczuciem walki, zamiast zaabsorbowane wzrostem czy regeneracją oraz utrzymaniem równowagi. Tym samym ciało jest w ciągłym stresie, niszcząc się i tracąc zdolności samo-naprawiania. Stan nieustannej gotowości do walki zamyka jego naturalne funkcje autoregulacyjne. System immunologiczny zużywa ogromną ilość energii dla utrzymania mechanizmów przeżycia. Człowiek zmniejsza osobiste zdolności umysłowe, używając swych zasobów i traci wiele umiejętności do czasu, gdy zniknie stan zagrożenia. Wszystkie te zaburzone procesy wywierają negatywny wpływ na cale funkcjonowanie ciała. To stres powoduje, że zaczyna ono chorować. Pod jego wpływem komórki nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu, wody i składników odżywczych. Nie są w stanie prawidłowo wydalać substancji balastowych i toksyn, komunikować się z innymi regionami ciała, aby utrzymać je w zdrowiu. Układ immunologiczny jest przeładowany lub/i osłabiony, co prowadzi do choroby. Walcząc z prawdziwymi lub urojonymi stresorami (wyobrażeniowymi), człowiek mobilizuje wszystkie swe zasoby coraz bardziej, wywołując fizyczne stany napięcia ciała, a te uruchamiają psychiczny opór przed zmianą i zobaczeniem czegokolwiek w inny sposób, a w konsekwencji efekt „błędnego koła”.

Psychologiczny opór pojawia się na wielu poziomach jako strach, racjonalizowanie i usprawiedliwienia, wypieranie się czegoś, brak zgody na coś. Bywa, że osoba walczy z wewnętrznym konfliktem, spóźniając się, popadając w chorobę, przepracowując, ignorując pewne sytuacje czy sygnały ciała lub jedząc, pijąc i paląc nadmiernie. Opór jest wspierany przez wiele przekonań i koncepcji, np. nie jestem taką osobą, nie zasługuję na to, to jest zbyt drogie, to zajmuje zbyt dużo czasu, może lepiej, aby… Zwykle są one mocno zakodowane, nie pozwalając na uwolnienie tego fałszywego obrazu siebie i sytuacji.

Zdrowie i dobrostan wymaga zmiany postrzegania i wyboru zdrowia, a ta perspektywa, zdaniem D. Chopry nie przewiduje chorowania, lecz kontaktu świadomości z poziomem, który przynosi harmonię, rozszerzając ją na całe ciało. Ten stan zrównoważonej świadomości (duchowej homeostazy) tworzy wyższy poziom zdrowia bardziej niż fizyczna odporność. Według Ayurvedy istnieje w każdym człowieku przestrzeń, która wie, co znaczy pełnia zdrowia. W tej przestrzeni jest emocjonalna odporność na zachorowania, będąca częścią całościowej odpowiedzi immunologicznej[12].

Pełne zdrowie jest naszym wyborem. Możemy być na tyle zdrowi, na ile pozwalamy sobie nim być. Niektórzy ludzie mówią, że nie znajdują pomocy w klasycznej medycynie, chorując 25 lat, lecz, gdy dowiadują się, że istnieją inne możliwości dla polepszenia swego zdrowia, nie odczuwają potrzeby zainteresowania się nimi. Drążąc temat, okazuje się, że nie wierzą naprawdę, że cokolwiek lub ktokolwiek może im pomóc, stąd nie robią nic w tym kierunku, także akceptując chorobę jako przypisaną im jako przewlekłą i nieuleczalną.

Proces choroby jest jednak odwracalny, gdy człowiek uświadomi sobie własne wadliwe przekonania i ich niewłaściwą interpretację. Zaczyna wtedy widzieć okoliczności z zupełnie innej perspektywy, rozumieć i mieć wpływ, zmniejszając świadomie nieustanny stres w ciele, a to pozwala komórkom uwolnić mechanizmy walki i nastawić się ponownie na proces zdrowego wzrostu.

Ciało jest wyposażone w wyjątkowe mechanizmy regeneracyjne, jeśli jego komórki nie są nieustannie bombardowane rekcjami emocjonalnymi, wywołanymi stresem. Właśnie na poziomie struktur subkomórkowych – informacji i energii cały proces zarówno zdrowia jak i choroby ma swe fundamentalne początki. Rozwijanie świadomości ciała pozwala na większą elastyczność, obserwację miejsc napięć i zranień. Słuchanie i odpowiadanie na sygnały ciała pomaga mu w uwolnieniu nagromadzonych negatywnych emocji, oporu przed zmianą, lepsze dotlenienie i uwolnienie pamięci komórkowej.

12 września 2004 roku codzienny magazyn Dallas Morning News przytoczył jako sensację, że komórki i organizmy mogą funkcjonować bez obecności mózgu. Dotyczyło to ich pamięci komórkowej. Konkluzją tego doniesienia było stwierdzenie, że nowotwory mogą być spowodowane przez zastąpienie właściwej pamięci – wadliwym wzorcem; podobnie psychologiczne traumy, uzależnienia czy depresja mogą być wynikiem podobnych procesów. Dane te zostały opublikowane przez badaczy z Southwestern Medical School w Dallas (Texas), którzy wierzą, że korzeniami chorób jest właśnie ta wadliwa pamięć komórkowa[13]. Choroby mogą ujawniać się po latach, niemniej coraz częściej zaczyna się uważać, że ich powodem są zakodowane niewłaściwe informacje na podstawowym wzorcu.

Stres jest wewnętrzną reakcją na nieprzyjemne wydarzenia, niepokojem, napięciem czy strachem powstałym z powodu trudnych sytuacji, bezsilnością, przerastającą możliwości sprostania wydarzeniu, odczuwaniem strachu, napięcia i oporu przed dopuszczeniem czegoś nowego lub innego niż dotychczasowe przekonania.

W niniejszej książce pragnę rzucić nieco światła na pewne sytuacje stresowe, których korzenie pojawiają się w dzieciństwie i wytwarzają predyspozycje do emocjonalnego reagowania na nie. Dzieci bowiem są o wiele bardziej wrażliwe na różne tego rodzaju bodźce niż sobie wyobrażano. Jeśli dziecko nabędzie umiejętności radzenia sobie z nimi poprzez zewnętrzne wsparcie najbliższych i system edukacji (wychowania), jest w stanie uwolnić pamięć komórkową i napięcia z ciała, które nie przerodzą się w dorosłości w choroby. Niemożność wyrażania negatywnych emocji w dzieciństwie (niepokój, strach, złość, gniew - mało opisywanych w literaturze przedmiotu), wskutek zakazów, powoduje jednak kumulację ich w ciele, a efektem tego są sukcesywnie ujawniające się po latach kolejne problemy zdrowotne, jak i traktowanie wszelkich problemów życia jako sytuacji trudnych i w konsekwencji ujawnienia się depresji i wielonarządowych chorób o charakterze uogólnionym.

Sytuacja stresowa uwalnia wiele chemicznych substancji, które są reakcją na nią, a które wywołują konkretne przemiany metaboliczne, prowokując wydzielanie kolejnych, niszczących substancji na zasadzie perpetum mobile.

Stres nie jest więc fizycznym zdarzeniem, lecz odpowiedź na niego zależy od otoczenia i predyspozycji organizmu, co może z tym zrobić. Jeśli jest to organizm małego dziecka, które poddane jest zewnętrznej presji, jego możliwości adaptacyjne stają się nakierowane na przetrwanie, na znalezienie takich zachowań, które pozwolą mu zaadoptować się w zaistniałych okolicznościach.

Z punktu widzenia neurobiologii stres oddziałuje na najwyższy poziom funkcjonowania organizmu, na podwzgórze, które uruchamia emocje. Można odnieść się tu do dwóch teorii: Jamesa-Langego - według której informacje na temat sytuacji stresowej docierają do mózgu, który wywołuje reakcje fizyczne w postaci uwalniania emocji; oraz teorii W. Cannona, którzy uważał, że mózg kieruje sygnały do podwzgórza, a ono dopiero uruchamia reakcję emocjonalną[14]. Badano także rolę pamięci w interpretowaniu zdarzeń w organizmie i stwierdzono, że stany emocjonalne zależą nie tylko od samych zdarzeń, ale od interpretacji własnych fizycznych skutków i konieczności przeżycia.

Fizycznymi reakcjami na stres zawiaduje układ nerwowy, w tym nerwy odbierające komunikaty i przenoszące je do poszczególnych części ciała oraz sam mózg. Mózg otrzymuje i wysyła informacje przez neurotransmitery (chemiczne przekaźniki, transformujące sygnały elektryczne na chemiczne w synapsach między neuronami, a także przenoszące je z komórek nerwowych do mięśniowych i gruczołowych), i/oraz hormony. Gruczołowa część przysadki mózgowej wydziela do krwi hormony stymulujące właściwe reakcje podległych przysadce gruczołów wydzielania wewnętrznego i wpływające na czynność organów i układów, np. uaktywnia wytwarzanie przez przedni płat przysadki hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), a ten uwalnia kortyzol w korze nadnerczy. Jednocześnie rdzeń nadnerczy zaczyna wysyłać na obwód adrenalinę i noradrenalinę, które wpływają ma mięsień serca, zwiększając zapotrzebowanie na tlen, niezbędny dla mięśni dla uwolnienia energii. Odpowiedź na stres jest stymulowana także przez układ adrenergiczny. Podwyższenie we krwi adrenaliny stanowi o gotowości organizmu do natychmiastowej reakcji, przyspieszając także akcję serca, podwyższając ciśnienie, zwiększając napięcie mięśni. Wyczerpanie układu adrenergicznego obserwuje się w chorobach mających związek z napięciem mięśni (w tym chorobie wieńcowej, wrzodowej, zespole stałego zmęczenia, fibromialgii itp.)

Podwzgórze jak i przysadka kontrolują zarówno autonomiczny układ nerwowy (część sympatyczną i parasympatyczną), jak i układ czynnościowy. Równowaga jest zachowana, gdy dwa systemy pracują pod kontrolą tych systemów i hormonów.

W sytuacji stresowej, gdy następuje przewaga układu sympatycznego autonomiczny układ nerwowy powoduje przyspieszenie akcji serca, rozszerzenie źrenic, podwyższenie glukozy we krwi oraz zwolnienie procesów trawiennych. Przedłużający się stres prowadzi w konsekwencji do nadmiernego obciążenia serca (różnego rodzaju dolegliwości serca czy układu krążenia), jak i przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, biegunka, owrzodzenie jelit), także układu oddechowego (astma) czy zmian skórnych (swędzenie, depozyty tłuszczów w tkankach podskórnych, tzw. pomarańczowa skórka - celulitis, plamy na skórze). Zwiększenie aktywności układu sympatycznego powoduje uwalnianie kwasów tłuszczowych do krwi. Wątroba zaczyna produkować nadmiar cholesterolu, którego złogi odkładają się w tętnicach wieńcowych, głównie mięśnia sercowego, prowokując zagrożenie zawałem serca. Złogi zmniejszają przepływ krwi, a tym samym dopływ tlenu, wywołując niedotlenienie mięśnia sercowego.

Warto także zwrócić uwagę na wpływ stresu na produkcję kwasu solnego w żołądku, który produkowany w nadmiarze powoduje tworzenie się nadżerek i wrzodów na błonie śluzowej żołądka i w okolicy wpustu do dwunastnicy.

Opisano trzy rodzaje zachowań u zwierząt w okolicznościach stresu, które są zbliżone do zachowań u człowieka: zahamowanie, ucieczka i agresja. W pierwszym typie reakcji następuje znieruchomienie, silne napięcie ciała, często defekacja, także najeżenie oraz poczucie schowania się w sobie. Ucieczka prowadzi zwykle do sytuacji unikania; a agresja jest objawem napięcia ciała, które dąży do rozładowania. Każdy z tych objawów jest wyjątkowo ważny, gdyż pozwala na adaptowanie się pojedynczej jednostki do sytuacji życiowych. Podobnego rodzaju reakcje można odnieść także do człowieka.

Reakcja stresowa nie kończy się jednak, ale działa kaskadowo, gdyż w dalszych konsekwencjach przedłużonego stresu tylny płat przysadki blokuje wydzielanie hormonu ADH (hormonu antydiuretycznego)= wazopresyny, która w normalnych warunkach, produkowana przez podwzgórze powoduje retencję wody do organizmu. W warunkach stresu ta woda zostaje wydalana przez nerki prowadząc do cukrzycy (diabetes insipitus). Dochodzi do nieodpowiedniej sekrecji ADH, woda nie ulega retencji zwrotnej i wydala się z moczem, wywołując poliurię. W tym procesie bierze udział aldosteron (←angiotensyna←kortyzol←DHEA←ACTH), mający udział w retencji wody i sodu, stymulując podwzgórze. Przy niewydolności kory następuje nadmierna synteza hormonu ACTH, a ten, jak napisałam wyżej wzmaga wydzielanie kortyzolu przez korę nadnerczy.

Przysadka ma także wpływ na produkcję hormonu tyreotropowego, który jest włączony w tworzenie hormonów tarczycy. Kontroluje ona zmęczenie, sen, temperaturę ciała.

Cukrzyca (diabetes insipitus) wywołana stresem (traumą) jest pochodzenia neurogennego. Podwyższa się osmolalność surowicy (ponad 300 mosm, zamiast poniżej), podczas, gdy osmolalność moczu spada do 100 i poniżej (zwykle tyle samo co surowicy). Te wszystkie dolegliwości są pod kontrolą podwzgórza i nazywane są chorobami spowodowanymi przez przysadkę (posteriori pituitary disorders). Rozregulowanie hormonalne wywołuje także nierównowagę elektrolitową, zaburzenia rytmu serca, odwodnienie organizmu, nadmierne wysuszenie skóry i błon śluzowych.

W reakcji na stres, jak zwróciłam uwagę wyżej, bierze udział cały układ podwzgórze-przysadka-nadnercza, stąd każdy z tych elementów ma wpływ na dysharmonię organizmu, poczynając od podwzgórza, produkującego prekursory statyn, regulującego hormony tropowe, tarczycę, korę nadnerczy i gonady. Powoduje to obniżenie wydzielania hormonów lub ich czynnościowe zaburzenia, jak to ma miejsce w przypadku tarczycy czy gonad.

Podwzgórze, jak opisano w literaturze rządzi zachowaniami emocjonalnymi (w tym złością, agresją, także aktem seksualnym).

Kortyzol produkowany przez korę nadnerczy ma szeroki wpływ na metabolizm. Można go uważać za hormon stresowy, podobnie jak adrenalinę. Zatrzymuje on sód w organizmie, ma wpływa na poziom glukozy we krwi. Wpływa na jej zwiększenie jako reakcję na stres. Hamuje tempo zużywania glukozy przez mięśnie szkieletowe. Przewlekły nadmiar kortyzolu we krwi prowadzi do charakterystycznego przemieszczania się depozytów tkanki tłuszczowej - następuje ścieńczenie skóry, zaczynają powstawać rozstępy, a z innych obserwowanych nieprawidłowości pojawia się insulinooporność.

Stres wywołuje także wyjątkowe oddziaływanie na energetyczny system mięśnia sercowego, który pod jego wpływem jest w nieustannym napięciu, podobnie jak naczynia wokół niego. Na stan serca oddziałują dwa hormony: adrenalina i kortyzol. Kortyzol powoduje zwiększenie oporności na receptory insuliny (reakcję walcz lub uciekaj), jednocześnie podwyższając poziom glukozy we krwi. Stres bombardując nieustannie centralny układ nerwowy wywołuje obniżenie produkcji serotoniny, a tym samym powodując depresję.

Warto wspomnieć także o działaniu stresu na szyszynkę i wydzielanie przez nią melatoniny. Rozregulowanie jej funkcji prowadzi do zaburzenia rytmu snu i czuwania.

Stres ma wpływ na produkcję hormonów tarczycy, a tym samym obniżając tyroksynę i trójjodotyroninę, co wywołuje spowolnienie metabolizmu.

Grasica i jej hormon tymopoetyna działa na hamowanie przewodzenia sygnałów między włóknami nerwowymi a mięśniami. Gdy następuje reakcja na stres, niedoczynność jej powoduje nadmierną siłę skurczu mięśni, które nie są w stanie rozluźnić. Następuje trzymanie skurczu mięśnia, co jest charakterystyczne w syndromie nieustannego zmęczenia i fibromialgii.

Stres wywołuje, jak nadmieniłam wyżej, blokowanie receptorów insuliny, a tym samym glukoza nie wychwytywana do wątroby zaczyna podwyższać się we krwi, prowadząc do objawów cukrzycy.

Warto wspomnieć także o kolejnych hormonach nadnerczy, wpływających na metabolizm. Są to glikokortykoidy w korze, regulujące przemianę cukrów, a w rdzeniu natomiast - mineralokortykoidy, kontrolujące gospodarkę wodno-mineralną, mające wpływ na ogólne osłabienie organizmu, a ponadto na pojawianie się brązowych plam na skórze, jako wadliwej przemiany barwnika skóry melaniny. W tym procesie, jak opisano w literaturze naukowej, bierze udział także kora nadnerczy, gdyż przy jej niewydolności i nadmiernej produkcji ACTH zaczyna występować ciemniejsze zabarwienie skóry.

Tutaj też hormony rdzenia nadnerczy: adrenalina i noradrenalina mają swój bezpośredni udział w reakcjach na stres organizmu, w tym także na poziom glukozy.

Nie sposób pominąć jednak jeszcze bardzo ważnego wpływu stresu na gospodarkę lipidową. Zwykle medycyna akademicka skupia się jedynie na obniżaniu poziomu cholesterolu, głównie frakcji HDL, nie wiążąc całości procesów z innymi przemianami metabolicznymi, podobnie jak z przyczynami jego wysokiego poziomu. Tłumaczy wysoki cholesterol m.in. czynnikami genetycznymi (hipercholesterolemią rodzinną), nic z nimi jednak nie robiąc, podczas gdy reakcja na stres owszem może, jak nadmieniłam wyżej, przechodzić na kolejne pokolenia (PTSD), niemniej należałoby zająć się odkodowaniem przyczyn, a nie kolejnym obniżaniem cholesterolu.

Jednym z aspektów długotrwałego oddziaływania stresu na organizm jest jego wpływ na hormony gonad, w tym jajniki i produkcję estrogenów i progesteronu i na efekt tego działania w postaci przedwczesnego przekwitania, a w konsekwencji starzenie się organizmu.

Rozpatrując oddziaływanie stresu w tak szerokim kontekście, zajmowanie się w medycynie naukowej jedynie wpływaniem na jeden objaw nie pozwala widzieć całego problemu, aby skutecznie pomóc pacjentowi w wyregulowaniu i utrzymywaniu dynamicznej homeostazy organizmu na wszystkich jego poziomach. Niezbędnym jest szerokie obejrzenie problemu w organizmie, z wyższego pułapu jego funkcjonowania, na poziomie trójkątnej osi układu: podwzgórze-przysadka-nadnercza, czy wreszcie poziomu kwantowego (zakodowanej wadliwej informacji, chociażby w przypadku PTSD) a nie tylko ostatecznego ogniwa, jakim jest objaw choroby (chociażby cholesterol, glukoza czy nawet jeden z hormonów tarczycy)[15].

Wymaga to więc całościowego spojrzenia na rozregulowany metabolizm, podobnie jak poszukiwanie przyczyny, aby nie powielać choroby na przyszłe pokolenia jako choroby genetycznie uwarunkowanej (w tym przypadku reakcji organizmu na stres i tego szeroko aspektowych i wielonarządowych/ układowych konsekwencji).

Nie sposób jednak, przyglądając się oddziaływaniu stresu na organizm, pominąć badań psychologicznych, które rzucają wiele światła na konkretne reakcje indywidualne, choć bardziej tutaj należałoby spojrzeć na tendencje niż konkretne zachowania. I tak M. Friedman i R. Rosenman zwrócili uwagę, że sprzyjają chorobie wieńcowej osobowości ambitne, poszukujące uznania; a depresji - mające niską samoocenę, nieustannie żyjące w napięciu, braku poczucia bezpieczeństwa. Ta ostatnia jest opisana jako skutek długotrwałego stresu. Już Hipokrates twierdził, że chciałby wiedzieć jakiego charakteru człowiek choruje niż na jaką chorobę. Podobnie H. Selye uważał, że o wiele ważniejszy niż sam stres jest sposób w jaki człowiek na niego reaguje. Znaczna większość chorób fizycznych ma swój początek psychosomatyczny. Zdaniem J. Frankla z Uniwersytetu J. Hopkinsa, stres wywodzi się z interpretacji faktów przez pacjenta – a to ma wyraźny aspekt wewnętrzny niż zewnętrzny. Natomiast H. Benson z Wydziału Medycznego Harvardu uważa, że np. zdolność zachowania właściwego poziomu cholesterolu jest bezpośrednio związana z umiejętnością pozbywania się napięć i relaksacji. Także F. Alexander, uważany za „ojca” medycyny psychosomatycznej stwierdził ponad 50 lat temu, że niektóre konflikty emocjonalne, ze względu na swą specyfikę mają skłonność do wywoływania określonych stanów chorobowych w pewnych narządach wewnętrznych[16].

W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenia, że przewlekłe napięcie mięśni powoduje ich nadmierne zmęczenie, a w konsekwencji sztywność i ból, ponadto tworzenie się tzw. zakwasów, czyli gromadzenia się kwasu mlekowego (mleczanów). Energia potrzebna do metabolizmu i mobilizacji wyczerpuje się, co wpływa na ich osłabienie.

Największym problemem, który wywołuje coraz silniejsze zachwianie zaufania do współczesnej medycyny jest ignorowanie przez nią czynników duchowych związanych ze zdrowiem pacjenta. Zdrowie jest definiowane zwykle w kategoriach anatomicznych i fizjologicznych, psychologicznych lub społecznych. Znaczenie cierpienia, cierpliwość, łaska, nadzieja, wybaczanie, modlitwa czy medytacja są traktowane rozłącznie (jako domena religii) lub w ogóle nie włączane w proces leczenia, a są tak samo ważne jak leczenie, hospitalizacja czy chirurgia.

Duchowe aspekty doświadczenia pomagają znaleźć cel, znaczenie i nadzieję w chorobie. Jest to szersze zrozumienie cierpienia, jego uniwersalności i ich uwolnienia w różnych kulturach, tradycjach medycznych i religiach.

Definicja zdrowia wymaga poszerzenia, głębokiego zrozumienia pojęć zdrowia i choroby, wyzdrowienia i leczenia, gdyż są one duchowe, podobnie jak fizyczne, psychologiczne i społeczne. Zdrowie jest związane z egzystencjalnymi potrzebami, a do jego wspierania potrzeba współpracy wielu specjalistów na tych wszystkich poziomach. Poszerzeniem tych pojęć, np. diagnozy, świętej przestrzeni (rzeczywistości metafizycznej), jego symbolicznego zrozumienia zajmował się Csordas (1983)[17]. Dotyczy to bowiem ujednoliconego znaczenia w kontekście całego życia, a nie jedynie fizjologii (biochemii). Życie jest bowiem dynamiczne i wiele jego kontekstów daje mu znaczenie, zarówno w podejściu indywidualnym jak i ekologicznym, zbiorowym (natury), także byciem człowiekiem i wyrażaniem swej świadomości, również jej wyższych wymiarów – przestrzeni, w której żyjemy i której jesteśmy częścią.

W tym szerokim oglądzie historia pacjenta ma wyjątkowe znaczenie, gdyż odtwarza jego wzorce myślenia, interpretacji, relacji z innymi ludźmi i światem. Objawy dolegliwości stają się tym samym symboliczną formą komunikacji, gdyż są zarówno obserwowane, opisywane jak i interpretowane. Mają znaczenie w trakcie każdego dnia, gdyż bywają zmienne. To, co się dzieje w ciele jest związane z indywidualną tożsamością jako osoby, jak również wpływa na to, co człowiek robi i będzie robił w przyszłości, także odzwierciedla to, z czego wyrósł, co stanowiło jego korzenie. Tym samym ciało i „ja” staje się konstrukcją narracyjną, opowieścią o sobie, intymnie związaną z konkretnym momentem życia, umieszczonym w szerszym kontekście jego życia i relacji. To znaczenie dotyczy całości człowieka: ciała, umysłu i ducha. To, co pacjent myśli o przyczynach wpływa także na to, jak powinien być leczony.

O wszelkich tych aspektach zdrowia i choroby dyskutowano ponad 10 lat temu na warsztatach dla polskich lekarzy prowadzonych przez dr Simontona i J. Achtenberg w Warszawie. Zespół pod kierunkiem dr Simontona uważa, że ludzie mają pewien zasób przekonań o swym zdrowiu i chorobie, jak i pewnych działań z nim związanych, także dotyczących diety, ćwiczeń fizycznych, również modlitwy. Oni potrzebują włączenia tego w całość leczenia i uzdrawiania dla stworzenia pomostów między poszczególnymi przestrzeniami. Dzięki temu pojawia się możliwość poszerzenia zarówno diagnozy jak i prognozy.

Duchowe widzenie choroby przynosi rozszerzenie znaczeń, zmianę w świadomości, która przekracza codzienną rzeczywistość, wchodząc w szersze i głębsze rozumienie. Prowadzi do zmiany w zdrowiu i społeczeństwie, transcendentuje sens, poszerza język o duchowe aspekty. Zdrowie w sensie duchowym staje się tym samym autoryzowaniem tożsamości indywidualnej osoby, tego kim jest i co robi. To właśnie staje się podstawą fizjologii i gruntem pod immunologię. Doświadczamy bowiem osobowości nie oddzielonej od ciała, a ta łączy nas ze społecznym życiem i całym Wszechświatem. Stajemy się nie tylko formą, treścią, ale i znaczeniem, a to pozwala – za Csordasem (1997)[18] przekroczyć przestrzeń profanum i osiągnąć sacrum, „święte Ja”. Tym samym musimy patrzeć na kontekst zachowań, będących częścią związaną z całościowym znaczeniem. Zdaniem G. Batesona[19] istnieją wzorce ludzkich zachowań, tzw. meta - wzorce. Odkrycie ich prowadzi do sacrum. Jest to zdaniem tego uczonego odzwierciedlenie mikrokosmosu, którym jest człowiek – jako części Makrokosmosu.

Perspektywa duchowa oznacza sposób świadomego życia, który nadaje sens poszczególnym, codziennym doświadczeniom. Nabiera ono wtedy sensu, a człowiek zaczyna odczuwać wewnętrzną harmonię i integrację. To głębokie doznanie siebie (duchowego Ja) wpływa na postawy, relacje, wartości i przekonania, a tym samym na równoważenie procesów biochemicznych i całej fizjologii. Tym samym człowiek się staje, samouzdrawia, nabywając poczucia znaczenia siebie, celu i spójności swego życia z czymś większym od siebie. Ta przestrzeń rozwija samoświadomość i zdolności wyzdrowienia, podnosi na wyższy poziom zrozumienia zdrowia, mobilizuje do dbania o siebie, pobudzania sił witalnych i zmiany ukierunkowania na Życie jako całość. Tym sposobem stając się osobiste, indywidualne, jednocześnie buduje połączenia z czymś co jest zbiorowe (Bogiem, światem, Kosmosem)

Duch odpowiada przestrzeni w człowieku, będącej źródłem jedności i znaczenia, jego duchowości, pochodzącej z doświadczania tej przestrzeni, która staje się fundamentem jego koncepcji, postaw i zachowań (Hiart, 1986[20]). Duchowy, zdaniem Doyle’a (1992) znaczy istotowy, poszukujący egzystencjalnego znaczenia w stosunku do Kosmosu[21]. Duch jest przestrzenią ponad indywidualnym doświadczeniem duchowości (duszy). Jest polem łączącym je w całość (Lerner, 1994), wyrażając sens odniesienia do transcendentalnej rzeczywistości, większej niż indywidualne ja. Duchowość jest zdolnością do poszukiwania znaczenia i celu, zaufania, przekraczania siebie, włączając wzrastanie w miłości. Jest jednak zakorzeniona w indywidualnej świadomości biologicznej, obecna we wszystkim i manifestuje się jako wewnętrzny spokój i siła, pochodząca z relacji z czymś większym: transcendentalnym Bogiem, Wyższą Rzeczywistością (Narayanasamy 1999). Jest to relacja między człowiekiem i boskością, wychodząc ponad dualizm, ciało i umysł, prowadząca do innej przestrzeni wiedzy i mądrości; przynosząc je do świadomości. Jeśli dusza zostaje przywrócona do całości, to następuje uzdrawianie ciała, odnowienie jego pełni. Całość znaczy powrót do jedności z Bogiem i jest osiągana przez ducha. Tym samym dusza, ciało i umysł stają się naturalnie połączone.

Choroba widziana z perspektywy duchowej powstaje, gdy stracona jest łączność osoby z jej podstawą bytu (oddzielenie od duszy). Wybuch choroby wskazuje poszukiwania przez „ja” czynników, które nie pozwalają na realizację jedności. Z perspektywy duchowej cierpienie i choroby przynoszą wartość odbudowania warunków całości zdrowia, a tym samym mają nauczyć nieprzerobionej i niezrozumianej lekcji życia.

Przestrzeń edukacji (nauczania) jest wyjątkowo ważna dla powrotu do zdrowia. Jest to heurystyczna wartość dla poznania szczególnie chorób przewlekłych. Poprzez proces zrozumienia znaczenia choroby pacjent i rodzina uzyskują uzdrowienie. Wynika ono z wnętrza osoby chorej, będąc wynikiem poszukiwania jedności. Całość powstaje nie z fizycznej integracji, ale z włączenia czegoś większego. Bez poczucia sensu życie nie ma znaczenia. Przekroczenie zrozumienia daje odkrycie duszy, która jest połączona subiektywnie z ciałem, a duch przekracza duszę. Uzdrowienie jest więc głębokim procesem rekonstrukcji człowieka, przywrócenia jego całości, duchowej natury, a tym samym samoakceptacji, odkrycia relacji w sobie, jako pierwotnego wzorca relacji z innymi, odsłonięciem prawdy o sobie, duszy i Bogu.

Każda indywidualna osoba w sensie duchowego rozwoju i ewolucji w skali globalnej poszukuje znaczenia całości w metafizycznym kontekście. Zdrowie jest zdaniem B. Siegel pokazywane i jest procesem, który się osiąga, a nie dostaje. Podobnie jak prawda, ono jest immanentne (obecne) i wyłania się poprzez działania. Choroba jest przestrzenią pytania – gdy zaczynamy pytać, ujawnia się ona poprzez zwątpienie i ból i wtedy najważniejszym staje się sposób poznawania prawdy i wiara (zaufanie), a więc jak wierzymy, a nie w co wierzymy. To jest wspólna droga zarówno osoby leczącej jak i pacjenta. Słuchanie lub celowy dialog prowadzi do głębi poznania znaczenia choroby w życiu pacjenta.

Gdy każda część człowieka: jego ciało i dusza są rozczłonkowane, nie mając łączności, trzeba je przywrócić dla stworzenia całości. Duchowość daje znaczenie i cel indywidualnemu życiu, a to pozwala na wzrastanie, przekraczanie tego kim jesteśmy. Jako ludzie uczestniczymy bowiem w procesie indywidualnego rozwoju, w relacyjnym kontekście, rozwijając zrozumienie Prawdy, której jesteśmy częścią. Przychodzi ono przez zmianę świadomości o sobie, poprzez transcendencję na poziomie subtelnych energii / wibracji / inteligencji Kosmosu / wyższej wiedzy.

Materialna nauka zajmuje się procesami entropii, rozkładaniem porządku na części; podczas gdy duchowość bazuje na procesie negentropii – ruchu od chaosu do porządku.

W terminach uzdrawiania, duchowość jest poszerzaniem siebie, wzrastaniem, zachęcaniem do zmiany świadomości obecnej sytuacji, przekraczania jej, poszukiwania coraz dalej i wyżej (głębiej). Jest zrozumieniem i przywróceniem kontaktu między tym co ludzkie / profanum i tym, co boskie / święte / sacrum. Jest to jedność świadomości, stawanie się jednością, będącą podstawą procesu uzdrawiania.

Ciało jest źródłem świadomości. Poprzez zrozumienie interakcji między poziomami w trakcie wznoszenia świadomości, możemy interweniować na różnych ich przestrzeniach.

Zmiany w fizjologii biochemicznych markerów na poziomie ciała zachodzą jako odpowiedź na stres. Potrzebujemy jednak zwrócić się do siebie, aby zrozumieć głębiej dziejące się procesy na różnych poziomach. Ciało jest zarówno indywidualne jak i społeczne. Mamy wrażliwość ciała związaną z wieloma działaniami. Ciało jest środkiem wyrazu: ono wyraża ból, niemożność, objawy choroby. W tym sensie ból jest zablokowaną świadomością, nie pozwalając na przekraczanie / transcendencję ciała. Zwykle jesteśmy w nieświadomości, co się w nim dzieje. Ból jest zablokowaniem relacji, w tym ciała i umysłu. Poprzez koncentrację na materialnej obecności zapominamy o swym celu życia, połączeniach, jakie posiadamy, innych ludziach, świecie, własnej duszy. Wg Waltersa (1999) ciało nie należy do indywidualnego człowieka, ale jest mu dane przez Boga, aby mu ufać, szanować je i chronić. Ból przekazuje wiadomości. Zidentyfikowanie go jest ważne dla leczenia w kontekście przestrzeni życia, którą wyraża ból. Jest zapomnianym, ignorowanym źródłem informacji, odcięciem od relacji, od duchowej natury, która wyraża transcendencję.

Stan choroby dotyczy potrzeby regulacji pewnych zablokowanych, odciętych przestrzeni, oznacza wewnętrzną blokadą na zewnętrzne oczekiwania i brakiem równowagi, na skutek ignorancji tych wewnętrznych potrzeb. Jest straconym znaczeniem i sensem i utratą możliwości wyrażania tego, co czuje.

C. Baron-Reid uważa, ze każdy urodził się z pewnego rodzaju indywidualną mapą, która prowadzi go przez życie[22]. Zaznaczone są tam wszelkie miejsca, których pragniemy doświadczyć. Każdy może jej używać dla orientacji w terenie, znajdowaniu drogi, gdy się zgubi czy poszukiwania kierunku do domu. Ta mapa jest wieloprzestrzenna, stworzona z myśli, uczuć, przekonań, pamięci i intencji. Jest oparta na istocie duszy, jej kreatywności i wyobraźni. Podlega też zmianom w zależności od tego, jak się zmieniamy w trakcie życiowych doświadczeń. Mapa staje się widoczna, gdy podejmujemy przemyślane wybory, jesteśmy świadomi czegoś większego niż my i ogarniamy możliwości tworzone przez ducha. Jest to ujawniająca się potrzeba człowieka odczuwania ducha we wnętrzu wszystkich rzeczy, akceptowania wielu niewidzialnych połączeń pod wszystkimi zdarzeniami. Naszą naturą jako ludzi jest nieustanne podróżowanie dla odkrywania tego, czego szukamy, także potrzeba obudzenia się dla wiedzy, która jest ukryta dla świadomego umysłu. Możemy zacząć poznawać ten ląd „samych siebie” dla odkrycia czego poszukujemy. Wewnętrzna przestrzeń odzwierciedla myśli i emocje / uczucia, które są z nim powiązane.

Bywa, że z powodu strachu lub smutku nie jesteśmy w stanie zobaczyć więcej, zrozumieć znaczenia pod cierpieniem, którego doświadczamy. Gdy czujemy złość, smutek lub poczucie bezwartościowości, możemy cofnąć się (w perspektywie szerokiej wyobraźni) i nastawić swój kompas na duszę. Duchowe „Ja” funkcjonuje poza dramatem i cierpieniem.

Zdaniem C. Baron-Reid dusza jest jak igła magnetyczna kompasu, wskazująca kierunek – źródło mocy i mądrości, które nigdy nie zawodzi. Boskość jest zawsze obecna, nawet, gdy tracimy do niej dostęp. Jesteśmy bowiem duchowymi bytami w szkole życia w ludzkiej formie i zawsze jesteśmy magnesami dla ducha. Gdzieś wewnątrz nas jest naturalna tendencja w kierunku ducha. Gdy pozostajemy spokojni, dusza przemawia przez intuicję, wskazując kolejny krok do nauczenia się lekcji. Złość, frustracja czy bezsilność są odłączeniem od duszy, od jej prowadzenia. Gdy zaufamy swemu kompasowi, mapa zaczyna mieć sens i nowe drogi pojawiają się kolejno, jedna za drugą.

Myśli, emocje i przekonania tworzą przestrzeń, w której żyje dusza, dzięki poszerzaniu percepcji. Gdy doświadczenia z przeszłości nauczyły nas unikać pewnych sytuacji, trudno nam zmienić stworzone wzorce myśli i zachowań, ponieważ one są ochroną przed pewnymi sytuacjami. Umysł filtruje wszystko w co wierzy, a resztę odrzuca. Gdy nie zmieniamy niczego przez lata, nowe informacje nie są w stanie zaistnieć. Żyjemy w dysfunkcjonalnych wzorcach, tworząc wewnętrzny chaos, wpływający na zewnętrzną rzeczywistość. Gdy stale krążymy w tej samej przestrzeni powtarzanych doświadczeń, w tym co robimy wbrew sobie, nie jest możliwym iść do przodu, ufając duchowi, który jest stale obecny. Gdy nie mamy uruchomionego wewnętrznego obserwatora, nie możemy zatrzymać autopilota, który nieustannie wywołuje emocjonalne reakcje: strachu, zwątpienia, złości, niepokoju. Uczucia, myśli i przekonania są drogami „do domu”. Nie jesteśmy emocjami, ale tym, kto je czuje. Wszystkie miejsca na mapie według C. Baron-Reid są w nas dostępne, podobnie jak dusza, która jest przewodnikiem.

Zasadniczym rozwiązaniem dla procesu uzdrowienia jest oświetlić cienie, gdyż zawsze mamy dostęp do światła, prowadzeni przez ducha, który mieszka wewnątrz. Gdy jest się z nim w kontakcie i prosi o pomoc, nigdy nie można się zgubić.

W tej szerokiej perspektywie leczenia i uzdrawiania, włączającej wszystkie wymiary człowieka, terapia stosowana w podejściu medycyny akademickiej wydaje się „kroplą w oceanie”. Leki farmakologiczne mogą likwidować tymczasowe skutki stresu, niemniej nie mają wpływu na przyczyny, a wręcz, jak napisałam wcześniej, „zasłaniają je”, nie pozwalając na dotarcie do sedna problemu i tego, co „mówią” do nas emocje, pragnienia, potrzeby, przekonania, przywołując uwagę, aby się nimi zająć, a tym samym sięgnąć głębiej.

PRZYPISY

[1] Wł. Bartoszewski, Pod prąd, rozdział: Feliks Świątek, PWN, Warszawa 2011.

[2] E.D. Białek, Czy i gdzie można znaleźć sprawiedliwość?, Bunt Młodych Duchem, Nr 4 (44), lipiec-sierpień 2008, str. 31.

[3] E.D. Białek, O sensie życia, Instytut Psychosyntezy, Warszawa 2011.

[4] B. S. Siegel, Miłość, medycyna i cuda. LIMBUS, Bydgoszcz 1996.

[5] E.S. Dacher, Leczenie holistyczne, Jak obudzić nasze uśpione zdolności lecznicze i odzyskać moc uzdrawiania, której zrzekliśmy się na rzecz medycyny naukowej, Natura, Bydgoszcz 1997.

[6] E.D. Białek, Psychosynteza w edukacji. Wzrastanie samoświadomości człowieka. ENETEIA, Warszawa 2005

[7] J. Hardy, Psychology with a Soul, Arkana, 1985

[8] R. Assagioli, The New Dimensions of Psychology: The Third and Fourth Forces in: Psychoenergetics, Vol. 2, no 1, Spring 1974.

[9] A. Szyszko-Bohusz, Teoria nieśmiertelności genetycznej. Naukowe uzasadnienie ułudy śmierci. Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Kraków 2006.

[10] J. Aleksandrowicz, H. Duda, U progu medycyny jutra, Oficyna Wydawnicza STON, Radom 1991.

[11] D. Aldridge, Spirituality, Healing and medicine. Return to t4he Silence. Jessica Kingsley Publishers, London and Philadelphia, 2000.

[12] D. Chopra, Perfect health. The Complete Mind Body Guide, Three Rivers Press, New York, 2000.

[13] D. Aldridge, op.cit.

[14] T. Trauber, Stres. Wszystko o przyczynach, mechanizmach i skutkach napięć emocjonalnych. Encyklopedia Życia Codziennego t.4, Wydawnictwo TENTEN Warszawa 1992.

[15] E.D. Białek, Człowiek kwantowy. Budowanie fundamentów pod zintegrowane podejście do zdrowia i rozwoju człowieka, Instytut Psychosyntezy, Warszawa 2011.

[16] B.Siegel op.cit.

[17] T. Csordas, The rhetoric of transformation in ritual healing, Culture, Medicine and Psychiatry 7,4, 333-375.

[18] T. Csordas, the Sacred self. A cultural phenomenology of charismatic Healing, Berkeley University of California Press 1997.

[19] G. Bateson, Sacred Unity, HarperCollins, New York 1991.

[20] J. Hiart, Spirituality, medicine and healing, Southern Medical Journal 79,6,735-743.

[21] D. Doyle, Have we looked beyond the physical and psychosocial?, Journal of Pain Symptom Management 7,5 s. 302-311.

[22] C. Baron-Reid, The Map. Finding the Magic and Meaning in the Story of Your Life, Hay House, Inc. London 2011.