Ewa Danuta Białek

CZŁOWIEK KWANTOWY

Budowanie fundamentów
pod zintegrowane
podejście do
zdrowia i rozwoju człowieka

INSTYTUT PSYCHOSYNTEZY

Copyright by: Ewa Danuta Białek

Wszelkie prawa zastrzeżone

Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez pisemnej zgody Autorki jest zabronione. Wykonywanie kopii kserograficznych, fotograficznych czy na nośniku filmowym i ich przetwarzanie jest naruszeniem praw autorskich.

Warszawa 2012

ISBN 978-83-63428-07-5

Recenzja naukowa: Hab. Dr hab. Krystyna Najder-Stefaniak

Książka w formie drukowanej jest dostępna
przez Wydawcę – Instytut Psychosyntezy. Centrum Zrównoważonego Rozwoju Człowieka. Dr Ewa Danuta Białek

www.psychosynteza.pl

Konwersja:

Wszystkim moim Nauczycielom,

oraz Życiu

za bezcenne lekcje,

bez nauczenia się których

nie byłabym jaka jestem… moich dokonań…

…i tej książki.

Jedynie gdy człowiek zobaczy fundamentalną jedność z procesami natury i funkcjonowania Kosmosu – tak jak ja to zobaczyłem ze statku Apollo – stare drogi myślenia i zachowań znikną. Jedynie, gdy człowiek ruszy ze swego ego-centrycznego obrazu siebie do nowego obrazu uniwersalnego człowieka, wieczne problemy, które nękają nas będą możliwe do rozwiązania.. Ludzkość musi wznieść się od człowieka do rodzaju ludzkiego, od osobowego do transpersonalnego, od świadomości do kosmicznej świadomości. Liczne problemy ludzkości rozwiąże się jednym problemem: jak zmienić świadomość, jak podwyższyć świadomość na wyższy poziom, który odnowi jedność człowieka, Planety i Kosmosu.

Głęboki wgląd w naturę bytu zmienia wnętrze człowieka. Świadomość porusza się. Doświadczenie transformacji – zobaczenie Ziemi z większej perspektywy, a przede wszystkim wartość racjonalnej części i nieracjonalnej części procesu poznania.

Edgar Mitchell

Psychic exploration

Świadomość jest częścią Wszechświata,

a zatem każda teoria fizyczna, która nie przewiduje dla niej miejsca,

z fundamentalnych powodów nie może być uznana

za prawdziwy obraz świata.

R. Penrose[1].

WPROWADZENIE

W czasach poprzedzających kryzysy i w trakcie ich trwania odżywają w ludziach instynkty samozachowawcze. Skupienie na sobie i zagłębienie się w siebie budzi jednak w perspektywie naturalną potrzebę połączenia z innymi i zadbania o nich i stan świata. Tym samym rodzi się krytyczne myślenie na temat teorii edukacyjnych i ich przełożenia na etyczne aspekty życia.

Wszelkie dotychczasowe systemy społeczne nie spełniły oczekiwań indywidualnego człowieka, podobnie jak postawienie na piedestale nauki, która tłumaczyła świat i jego funkcjonowanie w sposób mechaniczny, a jednocześnie opierając życie na aspektach materialnych, konsumpcyjnych, wzmacniając kult pieniądza i technicznych gadżetów. Zubożyły one tym samym ludzkie życie o pierwiastek znaczenia, sensu i celu, pogłębiły dystans między człowiekiem a człowiekiem, podobnie jak człowiekiem a Ziemią, doprowadziły wręcz do zagrożenia życia w skali globalnej.

W 1953 roku odbyła się w Chicago konferencja na temat „Edukacja w demokratycznej społeczności”, dotycząca duchowych podstaw cywilizacyjnych. Wyartykułowano tam postulat zaspokajania potrzeb ludzkiego ducha poprzez edukację, znajdowanie satysfakcjonującej osobistej filozofii i sensu wartości, nadanie głębszego sensu zbiorowej filozofii. Przede wszystkim ukazano niezbędność nakreślenia wizji świata, zarówno teorii jak i miejsca człowieka we Wszechświecie, pokazania szerszego kontekstu – cywilizacji planetarnej dla stworzenia uniwersalnych zasad i norm dla edukacji. Dla uzyskania całości siebie i swego świata człowiek potrzebuje bowiem znaleźć swe zasoby duchowe, na które nastawiona jest akurat cywilizacja Wschodu. Tym samym poszukuje zjednoczenia w edukacji zewnętrznego obiektywnego nastawienia Zachodu z wewnętrznym, subiektywnym skupieniem Wschodu. Pozwoli to na połączenie schizmy, jaka powstała w naukach o człowieku ponad 300 lat temu, a szczególnie medycynie i psychologii, które oddzieliły ciało od duszy, lewą od prawej półkuli, tego co zewnętrzne od tego co wewnętrzne, męskie od żeńskiego, człowieka od świata. Synteza pozwoli na odnowienie kulturowej i duchowej jedności w człowieku, a tym samym obydwu filozofii i zbudowania nauki w oparciu o nowy, całościowy paradygmat.

Minęło 58 lat i wszystkie te postulaty zachowane zostały nadal poza obrębem głównego nurtu w nauce, a tym samym w edukacji. Wiele z nich jest jednak przedmiotem badań licznych środowisk, znajdujących się na obrzeżach nauki, bardziej jako ruchy oddolne. Śledzą one z jednej strony osiągnięcia w naukach będących na pograniczu, interdyscyplinarnego podejścia, z drugiej – mniejszych środowisk uniwersyteckich, mających swe odniesienia w ośrodkach przekładających naukę na praktykę. Istnieje także pokaźna grupa niezależnych profesorów, którzy, nie znajdując posłuchu w klasycznej nauce, znaleźli licznych zwolenników w różnych krajach świata w mniejszych ośrodkach. Ruch ten wspiera liczne grono osób wywodzących się z ruchów rozwoju ludzkiego potencjału, lub podążających w tym kierunku, o wyjątkowych predyspozycjach i talentach, nie akceptowanych przez „obiektywną naukę”, a którzy z sukcesem przekładają „nową naukę na praktykę” i to zarówno indywidualnego rozwoju, budowania firm „jutra”, czy wreszcie widzenie całości zachodzących procesów w szerszej perspektywie świadomości planetarnej. Tym samym rośnie w potęgę oddolnie budowany i omalże gotowy nowy paradygmat nauki i edukacji, niezbędny do zastąpienia starego systemu, niszczącego człowieka i Planetę, będącego przyczyną licznych chorób zarówno jego jak i świata. Synteza ma stać się lekarstwem dla chorób i kryzysów naszych czasów.

Nie można bowiem w zjednoczonym świecie używać dwóch języków i dwóch prawd o naturze ludzkiej i Wszechświecie. Już zresztą kilkadziesiąt lat temu Departament Aktywności Kulturalnej UNESCO rozpoczął dyskusję na temat koncepcji człowieka i filozofii edukacji na Wschodzie i Zachodzie, a wiele szkół na Wschodzie dawno już zaimplantowało w licznych ośrodkach akademickich czy szkołach holistyczny paradygmat (począwszy od Tajlandii, na Rosji kończąc).

Prawdziwa edukacja jest nauką połączeń integrujących części człowieka i jego łączności z otoczeniem w większą całość, w której gra on znaczącą rolę. Jest nieustannym procesem uczenia się jak przywrócić to, co ludzkie i to co święte w strukturze człowieka, tworząc właściwe relacje Boga i człowieka, ducha i materii, całości i części[2].

Nie sposób więc dzielić świat na elementy, podobnie jak i człowieka, negować to, co w myśli ludzkiej od wieków nadal istnieje, rośnie i staje się coraz bardziej zrozumiałe, wyrażając sens jedności i integracji, a uznawać jedynie to, co pasuje kolejnej ideologii czy systemowi politycznemu.

Tego rodzaju głosy odzywają się już obecnie we wszystkich dyscyplinach nauki, postulując za zmianą starego systemu, a tymczasem elementy nowego wkraczają jakby ukradkiem tam gdzie to możliwe, gdyż żelbetonowe mury, budowane latami i ochraniane dawnymi przyczółkami nadal trwają. Pojawiają się różnorodne rodzaje szkół różnych szczebli, w tym wyższych, zwielokrotnia się ilość studiów podyplomowych, nawet w renomowanych uczelniach, powstaje wielość różnych zawodów, które używają i nauczają tradycyjnych technik Wschodu czy nowoczesnej psychologii, dla których zabroniony jest dostęp w publicznych placówkach głównego nurtu kształcenia. Nawet dzieci w szkołach są uczone technik obrony, wywodzących się ze wschodnich kultur.

Bogacenie się społeczeństw, a jednocześnie podniesienie jakości życia, wzrastająca ilość pracy i jej standardów jakościowych niesie też wielkie obciążenia psychiczne, a tym samym wytwarza w indywidualnym człowieku potrzeby odreagowania, dbania o swój wygląd i sylwetkę. Tym samym oddolnie powstaje nacisk na nowe specjalności w kształceniu, związane z człowiekiem, jego zdrowiem, jakością życia, włączając w to zarówno nauki o zdrowiu, zdrowie publiczne, jak i kosmetykę i body & fitness.

Od kilkudziesięciu lat nie da się więc zaprzeczyć, że system newtonowskiej nauki – także na Zachodzie powoli zastępowany jest przez nowe – holistyczne czy wręcz kwantowe widzenie świata. Powiązany z nim edukacyjny proces stawia przed naukowcami z różnych dziedzin niecodzienne wyzwania – podążania za zmianami i kreowania nowej przestrzeni edukacyjnej i wprowadzania przebadanych przez nich nowoczesnych narzędzi poznawczych. Zaczyna pojawiać się również i stopniowo dominować wśród uczonych poczucie odpowiedzialności za swe naukowe doświadczenia. Przykładem takiego podejścia jest chociażby wykład J. Rotblata, na II Festiwalu Nauki w 1998 r. w Warszawie (otrzymał on w 1995 roku pokojową nagrodę Nobla) przeciw takim wynalazkom w nauce, które szkodzą ludziom w skali globalnej (dotyczyło to badań nad radioaktywnością, które posłużyły do stworzenia bomby atomowej, zrzuconej na Hirioshimę i Nagasaki).

Holistyczne podejście stara się nie tylko stworzyć lepszą naukę. Ono włącza także szacunek do natury i społeczeństwa oraz pojedynczego człowieka i stara się przewidzieć skutki – szczególnie negatywne i niebezpieczne w przyszłości w szerszym kontekście, dla zrównoważonego społecznego rozwoju i ochrony środowiska przed totalną zagładą, czynioną ręką samego człowieka. Poprzez zaakceptowanie swego własnego wpływu, jak i jakości swych działań, naukowcy stają się bardziej pielgrzymami niż „guru” w głoszeniu prawdy o człowieku i świecie.

Wiek XX był wyjątkowym okresem dla rozwoju licznych nauk, szczególnie technicznych, takich jak fizyka i mechanika kwantowa. Wielu badaczy otrzymało w tych dziedzinach nagrody Nobla. Odkrycia w tych specjalnościach nie są jednak dalekie zarówno od oglądu stanu świata jak i kondycji ludzkiego życia i indywidualnego jego funkcjonowania. Wybitne jednostki – prekursorzy nowej nauki i edukacji na początku XXI wieku mają intuicyjną potrzebę poszukiwania i stworzenia naturalnego pomostu między codziennym życiem i światem fizyki kwantowej, szczególnie przekładając go na ludzką świadomość. To głębokie spojrzenie na naturę i rolę świadomości prowadzi do filozoficznego zrozumienia codzienności i bardziej pełnego obrazu Wszechświata, w którym człowiek jest jego integralną częścią. Dzięki nim, dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju zarówno środowiska jak i człowieka, staje się jasne i oczywiste, że wpływ stanu umysłu i spokoju serca zaczyna być zasadniczym tematem badań i kluczowym polem nie tylko ekologicznych działań, ale edukacyjnych dokonań.

Klasyczna psychologia ignorowała dotychczas naturalne relacje człowieka z przyrodą. Nowa dyscyplina – ekopsychologia bada ludzką psychikę w kontekście większej całości. Staje się zrozumiałym, że oddzielenie człowieka od natury spowodowało nie tylko brak o nią troski i destrukcyjne zachowania wobec niej, ale także jest powodem wielu znanych chorób, włączając nowotwory, depresję i nałogi różnego rodzaju.

Obecnie wiemy, że jednostka ludzka nie jest centrum Wszechświata. Jako ludzkie istoty mamy specjalne dary wewnętrzne jak: samoświadomość, zdolność do patrzenia w przyszłość, planowania i przygotowywania strategii, twórczy geniusz, zdolność działania także poza świadomym wyborem. Możemy tych darów użyć do zagłady samych siebie i środowiska, czego dowody odczuwamy na co dzień, jak i do tworzenia zrównoważonej przyszłości dla wszystkich żyjących istnień. Istnieje pilna potrzeba zmiany obecnego stanu rzeczy.

„Nie odniesiemy sukcesu, przywracając naturę do psychologii bez powrotu ducha w tym samym czasie” – powiedział Bill Plotkin[3].

R. Assagioli, jeden ze światłych umysłów I połowy XX wieku, twórca psychosyntezy – „psychologii całego człowieka”, włączającej duchowy wymiar, napisał „człowiek nie jest izolowany w świecie, ale włączony w sieć połączeń nie tylko indywidualnych i społecznych z innymi ludźmi, ale w całe płynące i stające się życie. Stąd każdy cel, każde indywidualne zadanie, powinno być w harmonii z uniwersalnym celem życia”.

Z racji tego, że nikt nie żyje w izolacji, każda dziedzina nauki potrzebuje innej do wypełnienia całości natury nauki, a my – jako jej reprezentanci – obserwacji i jej opisów, a nie opinii i krytyki jeden drugiego, odrzucając to, co niewygodne i niezrozumiałe, ignorując to, co niezgodne ze znanym i przez siebie akceptowanym obrazem świata.

R. Assagioli kładł nacisk na ciało ludzkie, jako ekosystem o bardzo ważnym, a może najważniejszym znaczeniu w definiowaniu ludzkich relacji z innymi ekosystemami Kosmosu.

B. Brennan[4] przywołuje nas jako ludzi, pisząc …„ekologiczny kryzys nie zaprasza nas do ratowania tej zewnętrznej planety… on nas zaprasza jako część tej Planety, do obudzenia i zobaczenia swej prawdziwej natury”.

Żyjemy w świecie relacji, powiązań i dynamicznych interakcji, o czym od dłuższego czasu informuje fizyka i mechanika kwantowa. Aby ocalić ginące gatunki, które zbliżają zagładę nas jako ludzi w globalnej skali, musimy obudzić się do świata i wyswobodzić ukryte, potencjalne możliwości i talenty dla jego ratowania. Podobnie jak w „Alicji w Krainie czarów” na szachownicy u szalonej królowej jak pisze B. Brennan, powołując się na J. Macy „musimy biec coraz szybciej i szybciej, aby stać w tym samym miejscu”.

Pilność sytuacji, z jaką mamy do czynienia w obecnej chwili na świecie w postaci pogłębiających się kryzysów w skali globalnej, wymaga każdej filozofii i psychologii do włączenia się w syntezę – w „wielką przemianę” świadomości – w kierunku podstawowych połączeń i znajdowania jedności z naturą. Musimy żyć w harmonii ze sobą i naturalnym światem, a jednocześnie zaspokajać nasze potrzeby konsumpcyjne bez zniszczenia całego wspierającego systemu Życia wokół nas[5].

Nauka, a szczególnie fizyka uczy, że w świecie zjawisk każdy element jest połączony i współzależny i że zdarzenie czy indywidualna część istnieje, ale tylko w odniesieniu do całości. O ile jest to zrozumiałe w monotematycznej nauce, jest to nadal trudne do wprowadzenia do świadomości ludzkiej: dla rozpoznania i rozwoju sensu przynależności do większej rzeczywistości, organizmu lub większej całości, która włącza samego człowieka jako część tego systemu. Tego rodzaju myślenie wymaga „odkopania” pierwotnej świadomości wspólnoty, żyjącej w ludziach od początków ich istnienia, ale „zakopanej” przez naukę i oparte na niej systemy edukacyjne, wzmagające alienację, izolowanie człowieka od innych i natury.

W psychosyntezie człowiek realizuje własną syntezę, aby stać się „homo faber” samego siebie. Mottem psychosyntezy jest: „poznaj siebie, posiądź siebie, transformuj siebie”, ale może być to także podsumowane: „twórz siebie”.

Assagioli podkreślał, że psychoduchowa droga jest przygotowaniem i podniesieniem osobowości do kontaktu z Wyższą Jaźnią (neutralnym określeniem w psychosyntezie Wyższej Świadomości; w religiach – określenie Boga), ale także dla stawania się instrumentem działania dla dobra w świecie i dla świata.

Tym samym jakkolwiek nazwana synteza jest drogą i kierunkiem ewolucyjnym w rozwoju człowieka i świata, a rozwój jest naturalną konsekwencją życia i realizacją siebie jako osoby i członka społeczności i świata. Integrowanie bowiem dorobku pokoleń i scalanie odkryć i wglądów w naturę człowieka i świata staje się poszanowaniem zarówno wkładu każdej jednostki, jak i wyrażaniem szacunku dla jego obecności w całości.

Przytoczone powyżej refleksje wymagają stworzenia nowego porządku jednoczenia, rozpoczynając od indywidualnej osoby i wspierania jej rozwoju i zdrowia poprzez wychowanie na wszystkich szczeblach kształcenia, a tym samym klasy szkolnej, rodziny, systemów społecznych i zdrowotnych, społeczności i społeczeństw oraz całego narodu – widzianych jako jeden organizm, poszukiwania wzajemnych połączeń, interakcji, współuczestnictwa (zamiast kontroli), twórczości – nowych dróg poznawania, uczenia, nauczania czy opieki w zdrowiu i chorobie.

Mechanika kwantowa unaoczniła ideę niezależnego obserwatora w odniesieniu do obiektywnej wiedzy, podczas gdy teoria Gai[6] czy teoria systemowa[7] i holizmu sugerują, że ewolucja zależy zarówno od właściwości całości systemu jak organizmów i Ziemi – tak samo genów i naturalnej selekcji[8].

Niezbędnym staje się więc powoływanie, podobnie jak zrobił to Schumacher College we współpracy z Uniwersytetem w Plymuth pierwszych na świecie studiów magisterskich „nauk holistycznych”.

R. Assagioli, podkreślał olbrzymią rolę edukacji jako globalnej drogi uzdrowienia świata. Edukacja, a raczej reedukacja siebie (umysłu, serca, wyobraźni, intuicji, imperatywów moralnych, woli), niezależnie od wieku, miała według niego stać się źródłem odnawialnej energii dla całej Planety. Tym samym psychoenergetyczna natura człowieka staje się częścią pól elektromagnetycznych Natury.

Żyjemy w czasach, gdy wiele dziedzin nauki poszukuje wspólnej płaszczyzny i integracji z innymi. Pojawiają się pojęcia medycyny zintegrowanej (Światowa i Polska Akademia Medycyny ogłosiła jej powstanie w czerwcu 2006 roku), psychologii, a od wielu lat mówi się o holistycznym podejściu w pedagogice[9]. Jednocześnie fizyka i mechanika kwantowa sięgają w wyjaśnienie struktury Kosmosu na poziomach subatomowych, czyniąc świat jak i człowieka coraz bardziej zbliżonymi w swej strukturze elementarnej. Ci sami fizycy odkrywają Boga jako pierwszą przyczynę. Wielu Noblistów na przestrzeni omalże 80 lat uświadamia naukowcom, jak i przeciętnym ludziom, że nie ma czegoś takiego jak wielość bez odniesienia jej do jedności (całości). Podobnie ci sami naukowcy coraz bardziej utwierdzają nas w przeświadczeniu, że materia i energia są jedynie innymi formami tego, co istnieje i że to obserwator czyni "różnicę" czy coś pozostaje falą czy skupiskiem energii (kwantem) lub materią.

Nauka co jakiś czas dociera do granic, których od dziesięcioleci nie przekraczała, sięgając po odpowiedzi na coraz bardziej fundamentalne pytania, dotyczące egzystencji człowieka i powstania świata i musi się ponownie przereorganizować czy znaleźć nowe narzędzia badawcze, aby być nadal wiarygodna. Obecnie takim wyzwaniem jest konfrontacja naukowców z kwantową czy duchową naturą człowieka i świata.

Patrząc z tej szerokiej perspektywy religia spotyka się coraz bardziej z nauką, głosząc, że świat jak i człowiek mają swoje wspólne źródło stworzenia, nazywane Bogiem. Wiele lat temu F. Capra[10] w swej książce Punkt zwrotny antycypował, że ludzkość czeka rewolucja w świadomości, polegająca na likwidowaniu różnic między wizjami świata prezentowanymi przez religię, filozofię i naukę. Mimo, że wiele elementów dotyczących powstania świata i życia na Ziemi wymaga jeszcze naukowego wyjaśnienia, poszerzenia potrzebuje zarówno instrumentarium nauki, jak i drogi poznania człowieka i jego psychologiczny opór i sprzeciw przed zmianą. Dotąd bowiem nauka nie włączyła do swoich metod takich narzędzi badawczych jak wgląd, intuicja, wizje czy zdolności nadzmysłowe, choć to, co niedostrzegalne ludzkimi zmysłami (włączając duchowy wymiar) nie da się badać innymi kryteriami.

Niemniej to czego dowiedzieliśmy się przez wspomniane wyżej dziesięciolecia z odkryć nowych nauk (w tym: biochemii, fizyki kwantowej, biologii molekularnej, astrofizyki, antropologii, bioelektroniki i biocybernetyki po psychoneuroimmunologię) w kontekście zarówno rozwoju ewolucyjnego istot żywych, w tym człowieka jak i ewolucji Planety, zmusza jej klasyczne dziedziny do przewartościowania filozofii każdej z nich i wypracowania nowego, całościowego (holistycznego) paradygmatu, dotyczącego obrazu człowieka i świata. Obliguje to tym samym do przygotowania programów dla edukacji dzieci i kształcenia nauczycieli na wszystkich poziomach, począwszy od przedszkola. Podobnego rodzaju zadanie ma zresztą medycyna i psychologia.

W bogatej światowej literaturze coraz częściej mówi się o dokonanej już zmianie paradygmatu. Fizyka mianowicie odeszła od modelu mechanistycznego, związanego z klasyczną fizyką newtonowską, opisującą Wszechświat jako ogromną maszynę, której elementy oddziałują na siebie nawzajem, przez co zachowują stan równowagi i utrzymują świat w ruchu. Przyjęła już model holistyczny, wypracowany przez nowoczesną fizykę atomową i subatomową (kwantową), według którego materia nie składa się z cząsteczek, ale z fal i energii.

W 2006 roku na wspomnianym wyżej Sympozjum Światowej i Polskiej Akademii Medycyny im. A. Schweitzera zaprezentowano energetyczną koncepcję życia, a kilka lat wcześniej podobną koncepcję przedstawiono w trakcie jednego z corocznych Sympozjów Towarzystwa Edukacji Psychosomatycznej i Somatoterapii w Krakowie. To ostatnie Towarzystwo było wówczas włączone w przygotowanie programu medycyny komplementarnej i alternatywnej dla studiów medycznych, przekładając je na model funkcjonowania człowieka oraz czynników warunkujących zdrowie i choroby.

Czas, aby podjęła tego rodzaju zadania pedagogika, integrując kolejno nie tylko osiągnięcia wielu nauk, ale także przesłania wielu religii czy ponad 30-letnie badania nad duchowością. Każda z tych dziedzin ma wiele do zaoferowania dla widzenia całościowego zdrowia i zrównoważonego rozwoju dziecka / młodego człowieka / dorosłego. Ma to bowiem fundamentalne znaczenie dla wychowania, edukacji, jakości indywidualnej jednostki, relacji międzyludzkich, zdrowia społeczeństw i świata.

W świecie totalnych zagrożeń jest to konieczność dla odnowy moralnej dla przetrwania ludzkości i zachowania Planety.

Wielkim odkryciem współczesnej nauki jest to,

że Kosmos nie jest jedynie miejscem,

ale historią – historią, w której jesteśmy zanurzeni,

do której przynależymy i z której wyrastamy.

EnlightenNext Editors' Blog

1. TEORIE EWOLUCJI W KONTEKŚCIE CZŁOWIEKA I ŚWIATA

Warto sięgnąć kilkadziesiąt lat wstecz, do lat 70-80 tych XX wieku, gdy E. Laszlo[11-12] stworzył filozofię systemową, bazując na ogólnej teorii systemów. Według niego systemy nielinearne, do których zalicza człowieka, są systemami otwartymi, stąd mogą poszerzać zakres swej złożoności i organizacji, stając się bardziej energetycznymi. Są one zwykle na granicy chaosu, tworząc nieustanny porządek, który nazwał wyższym porządkiem. Zdaniem Laszlo istnieje w człowieku kilka systemów adaptacji. Jednym z nich jest genom, który zawiera niezbędne informacje dla indywidualnego rozwoju i przeżycia w środowisku, a kolejnym jest konwergencja, prowadząca do współpracy, większej kompleksowości w krótkim czasie. Uważa on, że ewolucja jest ukierunkowana dla ustanawiania równowagi, prowadząc tym samym do osiągania coraz wyższej inteligencji. Dzieje się to nie tylko na poziomie pojedynczej jednostki, ale także na poziomie społecznym, porządkując społeczności, wioski, ale i narody. Wymaga to z jednej strony destrukcji starego porządku, a z drugiej tworzenia nowego, wyższego poziomu organizacji, a tym samym współdziałania i zmiany w zbiorowej kulturze i polityce. Tego rodzaju procesy obserwujemy również obecnie, poprzez kryzysy w wielu dziedzinach życia społecznego i szukania nowych perspektyw rozwoju.

Zdaniem E. Laszlo umysł indywidualnego człowieka jest wieloaspektowym narzędziem, miejscem uczuć, emocji, wyobraźni, intuicji, wartości, abstrakcyjnych myśli. Jest on jednocześnie świadomy otoczenia jak i własnych odczuć, które może opisać. Jest więc zarówno indywidualny jak i społeczny, wyrażając ludzkie potrzeby zarówno estetyczne, intelektualne, jak i znaczenia i sensu. Z tego powodu umysł człowieka może być badany jedynie poprzez introspekcję.

Laszlo uważa, że wyżej wymienione potrzeby wychodzą poza indywidualną świadomość do świadomości zbiorowej (świadomości wszystkiego), zwanej przez niego Kosmicznym Bytem, dynamiczną energią, która może przetwarzać się z jednej formy w drugą, zgodnie z prawami fizyki. Pole psychiczne („psi field”)[13] jest zbiornikiem wszystkich indywidualnych i zbiorowych doświadczeń, zakumulowanych przez ludzkość na przestrzeni wieków w tzw. mentalnej przestrzeni.

Pojęcie zbiorowej nieświadomości wprowadził zresztą C.G. Jung, a R. Assagioli uważał, że jest ona zróżnicowana i posiada wiele poziomów.

E. Laszlo tłumaczy, że obecne problemy ludzkości, zarówno indywidualne jak i zbiorowe (włączając środowiskowe) są pochodną wewnętrznych ograniczeń, a nawet atrofii wyobraźni i wizji istniejących systemów społecznych.[14].

We współczesnych czasach wyjątkowo zaznaczył się kryzys wartości i systemu wierzeń, który osiąga coraz to głębsze poziomy znaczeń, od zdroworozsądkowych, poprzez naukowe aż po poziomy mistyczne (duchowe[15]. Astrofizyk z Harvard i Tufts University E. Chaisson, bazując na swej teorii kosmicznej ewolucji uważa, że ludzkość przechodzi przez kolejne ery od Ery Energii, Materii do Ery Życia[16] w kierunku porządkowania chaosu, gdzie umysł i jego twórczość będą grać znaczącą rolę. Zmiany, które zaistnieją, zdaniem Chaissona, dotyczyć będą nie tylko indywidualności lecz przede wszystkim życia w różnym znaczeniu i kultury, ewolucji globalnej świadomości, włączając duchowy aspekt. Ludzkość zyska więc zrozumienie znaczenia życia jako całości (kosmiczny wymiar), bycie „dziećmi Kosmosu”[17] Z istniejącego obecnie chaosu jesteśmy w stanie dotrzeć do wyższego porządku (kosmicznego) i jego ewolucji. Ludzkość bowiem jako całość według Chaissona jest wielkim kosmicznym wielokomórkowym organizmem.

Podobnego rodzaju wnioski wysnuł jeszcze na przełomie lat 1970/1980 XX w. astronom C. Sagan. Według niego cały organizm człowieka, a szczególnie jego mózg/umysł posiadają wyjątkową inteligencję. Każda z komórek organizmu zawiera bowiem bibliotekę instrukcji jak działa, a DNA jest „księgą życia”[18]. Dzięki potrójnemu umysłowi, posiadającemu wszelkie właściwości poprzednich form ewolucyjnych (płazów i gadów), ten trzy-stopniowy mózg ma więc najbardziej prymitywne agresywne zachowania, terytorialność, hierarchię społeczną, także magię i rytuały, system limbiczny (podstawę emocji, pasji, altruistycznych zachowań, także funkcji seksualnych i in.) i nową korę (neocortex), związaną z refleksją i rozważnym działaniem, wizją, abstrakcyjnym myśleniem i intuicją, zachowaniami moralnymi, kreatywnością, sensem swej tożsamości. Tutaj też gromadzą się idee i inspiracje, tworzymy muzykę i dzieła sztuki. Jest to także miejsce człowieczeństwa[19], a stąd rozwoju inteligencji i poszerzania umysłu i to zarówno indywidualnego jak i kosmicznej świadomości.

Zdaniem kolejnego uczonego – biologa B. Liptona już wielu specjalistów tej nauki uważa, że na każdą przestrzeń biologicznej regulacji ma wpływ niewidzialne pole elektromagnetyczne. Wyjaśnia, że specyficzne wzorce elektromagnetyczne radiacji regulują DNA, RNA i syntezę białka, kontrolują geny, podział komórek i ich różnicowanie, morfogenezę, wydzielanie hormonów, funkcje nerwowe. Współczesna medycyna skupia się jednak nadal na biochemicznych procesach ciała, obawiając się wszelkich wzmianek o polach elektromagnetycznych. Tymczasem to właśnie ona do medycznego diagnozowania chorób człowieka używa aparatury, bazującej na obserwacji zmian pola elektromagnetycznego, takich jak: MRI – skaner energii, analizujący częstotliwości w ludzkim ciele substancji chemicznych, tkanek i narządów; EEG – elektroencefalograf, badający fale mózgowe; EKG – elektrokardiograf; EMG – elektromiograf, czy wreszcie CAT – tomograf komputerowy. Narządy chore emitują bowiem energię, która ma inne parametry niż energia zdrowych komórek.

B. Lipton uważa, że nie jesteśmy tym samym ofiarami genów, które kontrolują biologię człowieka, lecz na naszą biologię wpływają niewidoczne pole energetyczne, tym samym to duchowa natura, a nie biologia zawiaduje cząsteczkami. Jeśli nie rozumie się pola, jego sił – nie rozumie się ciała, jego zdrowia, choroby, mechanizmów autoregulacyjnych i uzdrawiania. Zdaniem tego uczonego duchowa tożsamość jest twórcza i to ona, poprzez myśli (pozytywne) wpływa na biologię. Tym samym wszystko, co się wokół nas wydarza i nas dotyczy – jako ludzi jest odbiciem obecnego stanu ducha w jakim jesteśmy.

Niestety człowiek w ciągu dnia generuje blisko 70% myśli negatywnych. Pochodzą one z podświadomego umysłu i są programami zaczerpniętymi najczęściej z okresu dzieciństwa oraz systemów edukacji i środków masowego przekazu. Ta część umysłu (95%) zachowuje się jak odtwarzacz, grający stale te same melodie, jak automatyczny pilot, bez kontroli co jest grane i dlaczego i z tych programów wynikają nieświadome zachowania jednostki. Wytworzone neurony nieustannie więc przekazują te same informacje, a człowiek jest nieświadomy tego, że powiela raz za razem wadliwe programy.

Wiele badań dowodzi, że neurogeneza jest wyjątkowo intensywna w okresie prenatalnym, a następnie dzieciństwa, a w dorosłym życiu na zdecydowanie niższym poziomie. Okres intensywnego wzrostu jest więc szczególnym czasem krytycznym, gdy działania szkodliwe tworzą ogromne spustoszenie na wielu poziomach, gdyż rozwój odbywa się od wewnątrz do zewnątrz. Wymienić tu można wiele zaburzeń zarówno anatomicznych, jak i czynnościowych, jak np. ADHD – zaburzenia zachowań i emocji, gdzie w efekcie wykryto brak równowagi między dopaminą a adrenaliną, a w konsekwencji impulsywność, nadruchliwość, niemożność koncentracji.

Dzieci do lat 6-ciu kodują opinie dorosłych i stają się ich własnymi zachowaniami. Podobnie gdy dorosły otrzymuje od lekarza informację o chorobie, ona staje się programem na życie (efektem) i ją się koduje, wierzy, że istnieje i tak też się dzieje. Poprzez nieustanne komunikaty o zagrożeniach zewnętrznych wyrabiamy sobie pogląd na świat pełen niebezpieczeństw, którego należy się obawiać, zapominając o przesłaniach religii, które są absolutnie odwrotne o Bogu i Aniołach Stróżach. Ta sfera staje się nie połączona z człowiekiem, oddzielona od niego jako niezależne, bliżej nie określone istnienie.

Gdy osoba staje się świadoma swych programów, szczególnie mających destrukcyjny wpływ na jej zdrowie i relacje z innymi, może poprzez świadomy umysł uruchomić obserwowanie i odtwarzanie oraz zaingerować, gdy coś nie służy jej dobru i może je zmienić.

Inny biolog J. Salk w swej książce „Wyłaniający się człowiek”[20] zwrócił baczną uwagę na środowisko, które rozumiał jako zewnętrzne i wewnętrzne. Otoczenie wewnętrzne, jako wyjątkowe źródło ewolucji człowieka, gromadzi idee, niosące potencjał wzrostu i transformacji. Jest ono żywym systemem, pomagając w dokonywaniu przez człowieka ewolucyjnego skoku naprzód[21], a jednocześnie będąc jako takie "powracającą falą" poprzez epoki wzbudzającą stale coraz głębsze zainteresowania, dotyczące sensu istnienia. Jest to wręcz wyłaniająca się potrzeba każdego człowieka i społeczeństw, presja, aby piąć się do góry, w kierunku większego zrozumienia siebie i świata, dokonywania kolejnych zmian i wyborów i wyłaniania powiązanych z nimi wartości, przynoszących większą równowagę między zewnętrznym środowiskiem i wewnętrznym ja.

Według Salka, każdy noworodek jest „paczką potencjału”, związanego ze zmianą i wyborami, prowadząc do doskonalenia swego przeznaczenia. Każda jednostka i kolejna generacja ma bowiem zdolności do odpowiedzi na wyzwania, które są jednocześnie celem i sensem jej/ich istnienia.

Zdaniem Salka istnieje w człowieku rzeczywista, wręcz biologiczna potrzeba poznania siebie i innych ("to know thyself"). Jeśli bowiem nie rozumiemy siebie, naszych motywacji i wyborów, stajemy się odseparowani od innych, co jest powodem pojawiania się różnego rodzaju chorób (w tym chorób sensu, do jakich zalicza się depresję czy nowotwory) na poziomie indywidualnym i zbiorowym.

Tego samego zdania był R. Assagioli. Postęp technologiczny, włączając wyprawy na Księżyc czy w głębiny oceanów, jakiemu podlegała ludzkość już za życia Assagiolego nie dorównuje jednak postępowi w poznawaniu wnętrza człowieka, zakrawa wręcz na ignorancję w odkrywaniu głębi nieświadomości jak i szczytów nadświadomości i bycia świadomym swej prawdziwej natury (Wyższego Ja). Mimo coraz większego skomplikowania życia i wielu wyzwań, człowiek nie umie radzić sobie z samym sobą, swymi emocjami, impulsami i pożądaniami, co daje coraz większe obciążenia, prowadząc do różnorodnych frustracji, depresji, wyzwalając wiele chorób nazywanych obecnie cywilizacyjnymi. Niezbędnym według niego było rozwijanie wewnętrznych źródeł mocy.

Człowiek stał się niewolnikiem technologii, która go przerasta. Traci tymczasem kontrolę nad własnymi ogromnymi, naturalnymi siłami, które mógłby mieć w dyspozycji dla własnego i innych dobra, a tymczasem one biorą nad nim górę, prowadząc nie tylko do jego zagłady i autodestrukcji, ale także do zagłady świata. Jego pragnienia poznawcze i twórcze mógłby zrealizować poprzez zintensyfikowanie pragnień i dążeń do wnętrza. Najbardziej podstawową jego wewnętrzną mocą jest wola i realizowanie jej potencjału. Centralna pozycja woli i jej połączenie z istotą siebie, daje jej wyjątkowy priorytet „dla „bycia wolą”, doświadczenia „żywego podmiotu”, przebudzenia nieograniczonych możliwości, dając uczucie zaufania, bezpieczeństwa, radości – sensu całości.

U niektórych ludzi emocje grają jednak tak silną rolę, że zamykają dostęp do innych wewnętrznych możliwości, a wręcz uaktywniają potrzebę ich ochrony, zamykając drogę do wewnętrznego potencjału. Uaktywnienie woli może także pobudzić opór, wynikający z niezrozumienia siebie, jak i z podlegania wpływom tendencji do działania „po najmniejszej linii oporu”- podążania za impulsami i zewnętrznymi wpływami. Wola wymaga bowiem wysiłku jej trenowania, gdyż jest ona niezbędna w każdej ludzkiej aktywności. Wola jest ściśle powiązania z osobowym ja, a stąd z czystą samoświadomością, bezpośrednim świadomym ja, wyraźnym oddzieleniem świadomego ja od całej zawartości świadomości.

Samoświadomość – lub świadomość siebie ma dwie cechy: introspektywność i dynamikę. Poprzez wolę ja kieruje innymi funkcjami psychicznymi, regulując i sterując nimi. Jeśli rozpatrywać ludzką psyche jako jajo (tzw. jajo Assagiolego)[22], to osobowe ja jest punktem centralnym w polu świadomości, a Wyższe Ja jest reprezentowane na wierzchołku nadświadomości[23]. Tym samym jest możliwym dzięki woli i osobowemu ja podłączyć się do Woli Transpersonalnej, kontaktując się z własnym celem życia, niezbędnym dla jego samoaktualizacji i użytecznego, spełnionego życia.

Człowiek, poprzez kontakt z Wyższym Ja może dostąpić przestrzeni nazywanej „wertykalną”. Jest to specyficzny obszar pracy transpersonalnej psychologii, której pionierem był A. Maslow, nazywając ją sferą „wyższych potrzeb”, związaną z metapotrzebami, uniwersalnymi, najwyższymi wartościami, jednoczącą świadomością, transcendentalnymi zjawiskami, pozasensoryczną świadomością, szczytowymi doświadczeniami, samo aktualizacją. Jest to właśnie przestrzeń Transpersonalnej Woli, która jest Wolą Transpersonalnego Ja, pole relacji między indywidualnym ja i Wyższym Ja. To połączenie prowadzi do wzrastającej świadomości siebie, połączenia personalnego i Transpersonalnego Ja i relacji z Jedyną Rzeczywistością, Uniwersalnym Ja, które reprezentuje Transpersonalną Wolę.

Gdy rozwijamy się jako jednostki, osiągamy coraz to wyższe i nowsze cele, poszerzamy swoją potencjalność o kolejne możliwości, które zaczynamy wyrażać w świecie, nie tylko realizując swe potrzeby, ale dedykując siebie innym[24]. Dzięki temu zaczynamy rozumieć ewolucję w sensie nie tylko indywidualnym ale i globalnym, kosmicznym i prawa nią rządzące, co staje się naszą odpowiedzialnością za stan świata. W ten sposób umysł człowieka zaczyna funkcjonować jako system ogarniający nie tylko siebie, ale całość istnienia.

Dlatego też zasadniczym celem człowieka jako w pełni dojrzałej jednostki staje się poszerzanie świadomości dla kolejnych działań, osiągając tym samym większą harmonię (równowagę wewnętrzną) i wspierając własne zdrowie, a tym samym oddziałując na najbliższe otoczenie. Wartości i działania etyczne stają się wtedy priorytetem aktywności człowieka, „uszlachetniając go”, budując bardziej satysfakcjonujące i lepsze życie dla siebie i innych.

Pierwszą rzeczą, która przyszła mi do głowy, gdy patrzyłem na Ziemię, było jej nieprawdopodobne piękno. Nawet najdoskonalsze fotografie nie mogłyby tego oddać. To był majestatyczny widok, wspaniały niebieski i biały klejnot zawieszony na tle aksamitnie czarnego nieba.. Jak spokojnie, jak harmonijnie, jak zdumiewająco wydawał się dopasowany do ewolucyjnego wzorca przez który Kosmos jest utrzymywany.

W szczytowym doświadczeniu, obecność Boskości była omalże namacalna i wiedziałem, że życie w Kosmosie nie było tylko przypadkiem, opartym na procesach losowych. Ta wiedza przyszła do mnie bezpośrednio – umysłowo. To nie była tematyka dedukcyjnego rozumowania czy abstrakcyjnej logiki. To było poznanie doświadczalne. To była wiedza uzyskana przez osobistą, subiektywną świadomość, ale to było – i jest – każdy detal tak rzeczywisty jak obiektywne dane, np. nawigacyjnego programu czy systemu komunikacyjnego. Jasno powiedziawszy, Kosmos miał znaczenie i kierunek. On nie był tylko doświadczany zmysłami, ale był, pomimo tego – niewidoczną przestrzenią poza widzialnym stworzeniem , która tworzyła inteligentny wizerunek i która dawała cel życiu. I wtedy moja myśl skupiła się na codziennym życiu… zatruciu wody i powietrza, marnotrawstwu naturalnych źródeł, niszczeniu ziemi, żądzy posiadania i chciwości, ranieniu innych poprzez nietolerancję, fanatyzm, obwinianie i inne rzeczy, które można by wymienić, obrazujących nieludzkość człowieka. To wygląda, jakby człowiek był całkowicie nieświadomy swej indywidualnej roli w – i indywidualnej odpowiedzialności za przyszłość życia na Planecie…. Jak może człowiek, najbardziej inteligentna istota na ziemi, być tak beznadziejnie głupi, krótkowzroczny, aby stawiać siebie na pozycji możliwej globalnej zagłady? Czy jego widzenie jest oddzielone od instynktu?

Edgar Mitchell, Apollo 14

2. KOSMICZNY WYMIAR EGZYSTENCJI: TEORIA KOSMOGENEZY

Od kilkunastu już lat, szczególnie pod koniec lat 90-tych XX w. spotyka się w literaturze stwierdzenia, że wiek XXI ma się stać duchową epoką w życiu ludzkości. Bazują one na przekonaniach, będących odpowiedzią na wyzwania i okoliczności obecnego życia, poszukiwania szerszego celu, znaczenia i porządku. Ciągnące się od ponad 50 lat tendencje ukazujące kierunek indywidualnego rozwoju ludzkiego potencjału zaczynają nabierać szerszego wymiaru – grupowego i społeczności (tworzenia wspólnoty), zorientowanych na cele zbiorowe ( całej rodziny ludzkiej) i ochronę środowiska.

Warto jednak sięgnąć do wcześniejszego okresu budzenia się tego rodzaju świadomości.

W latach 50-tych XX w. filozof, a jednocześnie geolog i paleontolog Teilhard de Chardin stworzył teorię kosmogenezy, uważaną przez jednych jako fenomenologiczną[25] (obserwacji tego, co się jawi, powrotu do rzeczy samych), a przez innych jako teleologiczną[26] (celowego porządku rzeczywistości).

Na początku wyjaśnię dwa zasadnicze pojęcia, użyte w teorii kosmogenezy Teilharda de Chardin[27].

Noogeneza, z greckiego noos = psyche (dusza, duch, myśl, umysł, świadomość) i genesis = pochodzenie (tworzenie np. „stworzenie świata”), słowo, które wskazuje akt tworzenia czegoś o podłożu psychologicznym.

Noosfera, także z greckiego noos = psyche (dusza, duch, myśl, umysł, świadomość) i sphere (ciało ograniczone przez okrągłą powierzchnię), reprezentuje psychiczną warstwę powstałą w trakcie noogenezy, która rozwija się i otacza naszą Planetę ponad biosferą (masą żyjących bytów pokrywających kulę ziemską).

Uważa się, że Teilhard de Chardin’s użył teorii ewolucji Darwina i zastosował ją do Kosmosu. W swej książce Fenomen człowieka[28] opisał powstanie materialnego kosmosu od pierwotnych cząstek, poprzez rozwój wszelkiego życia, a następnie ludzkiego bytu i pojawienie się noosfery, aż do pokazania swej wizji w przyszłości – Punktu Omega (Omega Point), który łączy wszelkie życie. Według Teilharda, ewolucja rozpoczęła się od komórki do organizmu, dążąc w kierunku ewolucji Planety i Systemu Słonecznego, włączając cały Kosmos. Kosmos jest bowiem w stanie nieustannego procesu zmiany, w trakcie którego wyzwala się energia, stwarzająca coraz to nowe agregaty i bardziej złożone organiczne komponenty. Jest to podejście teleologiczne dotyczące ewolucji.

Teillard de Chardin używa pojęcia „kosmicznej embriogenezy” dla ukazania kierunku wzrostu. Proliferacja życia ma swój odpowiednik w kosmogenezie, powodując ruch na wszystkich jego poziomach. Życie jako całość ma nieograniczoną możliwość wyrażania, które prowadzi do globalizacji, jedności, będącej ponad wielością. Ten poziom nazywa Teillard de Chardin „świadomością”. Podstawowa świadomość, kosmiczna inteligencja jest zawarta także w materii. Dzięki temu zmieniają się proporcje między przestrzenią pojedynczego bytu a Kosmosem, który jest uniwersalnym bytem, z którego wszystko powstaje i do którego wszystko wraca, oceanu energii. Teilhard de Chardin nazwał go „Przestrzenią Wszelkiego Istnienia” (Ground of All Existence), materią, świadomością lub „Kosmicznym Wierzchołkiem” (Cosmic Apex)[29].

W Przestrzeni Istnienia Wszystkiego psychiczna energia z jednej strony łączy wszystko w całość, a z drugiej prowadzi do coraz większej złożoności, duchowej doskonałości, zwanej przez niego Kosmicznym Prawem Złożoności / Świadomości[30].

Materia (ożywiona i nieożywiona) cechuje się trzema cechami: wielością, fundamentalną jednością i energią. Istnieje bowiem „zbiorowa jedność”, powiązana energią. W Kosmosie nie ma biegunowości, dychotomii.

Świadomość – według Teilharda de Chardin jest czymś, co wymaga nieustannej refleksji, zarówno na poziomie indywidualnym jak i zbiorowym. Jest to systematyczny proces wzrostu i odsłaniania wzajemnych połączeń oraz nowych idei i wizji, dla odkrywania i badania kosmicznej rzeczywistości, przestrzeni nazwanej przez niego noosferą, aż do osiągnięcia poznania wyższej rzeczywistości – Kosmicznego Wierzchołka.

Kosmiczny Wierzcholek (Szczyt) ma wiele innych nazw, które odzwierciedlają jego rolę: Punkt Omega, nad-dusza, Ewolucyjnie Wszystko, energia kosmiczna, która jest „centrum Kosmosu”, tym, gdzie wszystko powstaje, Kosmiczne Centrum, Uniwersalny Atraktor, miejsce konsolidacji procesów kosmicznych, Moc, która wszystko skupia wokół.

Według Teilharda de Chardin Kosmiczny Wierzchołek jest Świętą Inteligencją, która zawiaduje wszelkimi procesami kosmicznymi. Może być ona przenoszona i gromadzona, choć jest wolna i zawiadywana przez Tego, Który Wie, będącego czystą energią, zwanego Bogiem, Tego, Który Jest Na Początku (The Ahead), z Którego pochodzi wszystko w kosmosie. On jest zarówno Obszarem Wszystkiego co Istnieje i Kosmicznym Wierzchołkiem, jednocześnie Alfą i Omegą.

Przeznaczeniem człowieka jest zdaniem Teilharda de Chardin dotarcie do świadomości, którą nazwał noosferą, rzeczywistości refleksyjnych myśli, a następnie prowadząc do „mega syntezy”, uzyskania wyższej świadomości, którą nazwał Punktem Omega – „czystej energii świadomości”.

Teilhard uważał, że ludzkość dąży do osiągnięcia poziomu Kosmicznego Wierzchołka, którego centralny punkt stanowi Chrystus, jako Duch Ziemi, „kamień węgielny” ewolucji, prowadząc ludzkość w kierunku Punktu Omega (Królestwa Boga).

Telihard de Chardin zakładał, że poziom świadomości współczesnych ludzi stale się podnosi. Ludzkość jest w kosmicznym procesie ewolucji, mając jednocześnie ciało i umysł, to co zamanifestowane i to, co niewidzialne, a życie stanowi matrycę, na której tworzy się jednoczenie, przeciwstawiając się tym samym separacji (oddzieleniu) i wszelkim chorobom ludzkości[31]. Proces ten odbywa się od poziomu ego, w kierunku osiągnięcia Wyższego Ja (Self), które jest „najgłębszym centrum świadomości”, z którego wydobywa się Punkt Omega. Dlatego też ludzkość, poprzez indywidualne jednostki wznosi się na wyższy poziom zrozumienia, w kierunku kosmicznej świadomości, dla odnalezienia prawdziwego Ja, stając się coraz bliższa Kosmicznemu Umysłowi.

W ten sposób zachodzi proces konwergencji, poprzez jednoczenie (integrację) siebie (psycho-synteza według Assagiolego). Umysł (Ja) nie może zaistnieć bez wewnętrznej (indywidualnej) i zewnętrznej (zbiorowej) syntezy. Z tego powodu proces indywiduacji (pojęcie zaczerpnięte z C.G. Junga) jest ewolucją w kierunku kosmicznej świadomości, otwarcia na uniwersalne wglądy (intuicje) i twórczość. W samym bowiem centrum Kosmosu ukryte jest Źródło Twórczej Inteligencji, a jednocześnie każdy aspekt ludzkiego doświadczenia jest „zanurzony w świadomości kosmicznej”. Dlatego proces ten nazwał Teilhard de Chardin „twórczą transformacją”, która z jednej strony tworzy noosferę, a z drugiej – każda jednostka może z niej korzystać dla swego rozwoju, wznoszenia świadomości w kierunku Punktu Omega, a tym samym Boga. Dzięki więc zbiorowemu wysiłkowi podwyższania świadomości, ludzkość może osiągnąć uniwersalny, planetarny rozwój[32], a każdy człowiek – poziom Człowieka[33]. Tym samym może tworzyć się wielopoziomowa jedność (całość), noosfera i kształtować się Dusza Ziemi (Świata).

Wizja Teilharda oparta była na wierze, niemniej przestrzeń, którą ogarniała nie była redukcjonistyczna, a wręcz można by ją nazwać ekologiczną, obejmującą nie tylko ekosystemy i planetę, ale kosmiczną ekologię. Inspiracje Teilarda de Chardin znaleźć można w pracach J.E. Lovelock’a[34], twórcy hipotezy Gai, jako złożonego, wzajemnie powiązanego systemu.

Teilhard domagał się w swej pracy epistemologicznej zmiany podejścia nauki, jej metod i interpretacji, poszerzenia warsztatu poznawczego, a przede wszystkim brania pod uwagę wizji. Jego podejście teleologiczne wychodziło bowiem w daleką przyszłość, nie kończyło się bowiem na człowieku lecz raczej na Punkcie Omega jako ostatecznej syntezie.

Obserwując zmiany zachodzące w świecie na przestrzeni kilkudziesięciu nawet lat i wyjątkowe zainteresowanie ludzi sprawami duchowości, można przypuścić, że wizja Teilharda de Chardin może się spełnić, a przynajmniej nie można jej wykluczyć. To zadanie badania i poszukiwania zarówno nowych środków badawczych, jak i podążanie za tym, co dzieje się wokół, a tym samym wychodzenie naprzeciw zapotrzebowaniu społecznemu, staje się obecnie pilnym zadaniem nauki i naukowców. Nauka może odkryć (być może już odkryła) wiele faktów, które potwierdzają poszczególne elementy procesu ewolucyjnego.

Najważniejszym obecnie zadaniem dla poszczególnych naukowców jest podążanie za zmianami, a szczególnie wprowadzanie zmian dróg myślenia w nauce. Dotychczasowa nauka stała się, z powodu wykluczania tego, co nie jest zgodne z dawno obowiązującymi teoriami – redukcjonistyczna, niemniej trzyma się nadal swych niezmiennych przyczółków. Niemniej naukowe teorie mają być wykorzystane w życiu, służyć życiu, zdrowiu, poszczególnym jednostkom i społeczeństwu. W przypadku pedagogiki – mają służyć nauczycielom i następnym pokoleniom uczniów. Każdy naukowiec musi brać pod uwagę własną odpowiedzialność zarówno za postęp jak i za spowalnianie, czy zaniechanie – w obliczu swego sumienia, stanu społeczeństw i świata, także w obliczu wieczności[35].

Warto spojrzeć na człowieka i jego życie w szerszym kontekście jeszcze z innego punktu widzenia. Wł. Sedlak widział go jako „przejaw życia będącego faktem planetarnym”[36], będącego częścią ewolucji Ziemi w skali makrokosmicznej. Tym samym jego narodziny włączone są w rytmy Wszechświata, zapisane jako bioinformacja w jego genach i komórkach, a z nich rozwija się jego ciało – czyli materia. Przypomina to tworzenie Kosmosu i poszerzanie Wszechświata, jego struktur fraktalnych – podobnie jak budowanie ludzkiego ciała czy rozbudowę struktur mózgowych. Świadomość zbiorowa tworzy się na drodze rozwoju ewolucyjnego gatunku ludzkiego. Można więc śmiało określić, że Życie i świadomość są ze sobą nierozerwalnie powiązane, (chociażby przez dziedziczenie, które według A. Szyszko-Bohusza dotyczy także świadomości)[37], a tym samym percepcja istnienia – która staje się percepcją refleksyjną[38]. Taki punkt widzenia włącza wszystkich w globalne myślenie i odpowiedzialność za stan świata w wymiarze ogólnoludzkim i kosmicznym. Tym samym istota życia zdaje się leżeć w elektronicznych procesach kwantowych, które są ściśle sprzężone z biochemicznym metabolizmem w organizmie człowieka, a rolę w niej gra psychoenergetyka, wyartykułowana przez R. Assagiolego i to zarówno indywidualna, jak i zbiorowa.

Poszukiwanie istoty życia w ślad za Wł. Sedlakiem w tychże procesach zajęła się J. Wyleżałek[39]. Zdaniem autorki, miarą jej jest poziom świadomości indywidualnej, a w konsekwencji ogólnoludzkiej, a możliwości rozwojowe stwarza psychosyntetyczna praca nad jej rozwojem.

Świadomość ma bowiem naturę psychoenergetyczną (jako myśli i emocje, które są energią oraz refleksję, która staje się integracją i syntezą tego, co już doświadczono), a nie zmysłową, tym samym jest, zgodnie z myśleniem Wł. Sedlaka, „faktem energetycznym”[40]. Za Wyleżałek siedliskiem tej psychoenergetycznej informacji, (idąc za badaniami ogłoszonymi w USA na kongresie na temat świadomości w 1999 roku[41], inaczej zwanej „świadomą uwagą”) okazuje się być węzeł zatokowo-przedsionkowy serca (a nie czuciowa funkcja móżdżku), który rozpoczyna pracę już w 21 dniu życia płodowego, stąd może być nazwany miejscem prapoczątku świadomości, „ja”. Dlatego „przemawianie do serca”, poprzez wysyłanie informacji o częstotliwości 14 Hz, zdaniem A. Brodziaka zdaje się najlepszym lekarstwem na problemy świata, rozpoczynając od indywidualnych. Prowadzi to tym samym do rozwoju uczuciowości wyższej na drodze od serca do mózgu, ewolucyjnego rozwijania człowieczeństwa, podwyższając własne wibracje (psychoenergetykę), umożliwiając połączenie ze Świadomością Absolutną, Absolutem, czyli realizacją tego, do czego zmierzają wszystkie religie świata.

Centrum energetyczne serca (którego częstotliwość według Institute of HeartMath jest 60 – krotnie silniejsza niż mózgu) jest jak magnes utrzymujący człowieka w łączności z Makrokosmosem. Według M. Plancka wielkość kwantów światła jest odwrotnie proporcjonalna do długości fali, tym samym im większe promieniowanie tym bliżej stajemy się źródła. Jeśli więc następuje wzrost świadomości (wzrasta psychoenergetyka człowieka), to wznoszenie człowieka do jego wyższej natury (Wyższego Ja) może realizować się w elektromagnetycznej świadomości, ponieważ świadomość to światło. To jest znowu zgodne z tym, co realizuje się w psychosyntezie: jest to proces podobny do fotosyntezy u roślin, gdzie wzrastanie samoświadomości i świadomości globalnej, jest oświetlaniem drogi, którą podąża jednostka.

Odnosząc się do stwierdzeń F. Capry i połączenia koncepcji pola elektromagnetycznego i fotonów, będących także przejawami tychże pól, można by pole kwantowe opisać jako zbiór oddziaływań zarówno cząstek jak i kwantów, obecnych lub znikających w całej przestrzeni. Używając języka psychosyntezy do określenia człowieka jako zbioru fizycznych, psychicznych i duchowych energii, zmiana w jego myśleniu, prowadząca do wzrostu świadomości może przejawiać się transformacją na wszystkich jego poziomach istnienia.

Zdaniem nauki to biologia determinuje kształtowanie się osobowości poczynając od genów rodzicielskich. W genialnej syntezie przełożenia prac Wł. Sedlaka na język nowej nauki dokonanej przez J. Wyleżałek[42], jeśli świadomość rozwijała się ewolucyjnie, to te cechy zdeterminowane są jednostkowym poziomem psychoenergetycznym – a więc zapisywane są w każdej komórce ciała, stąd także w genach. Gdy synchronizujemy się z indywidualną informacją komórkową (także np. poprzez psychosyntezę: integrując osobowość dzięki centrum osobowemu), przekazujemy informacje z Wyższego Ja poprzez procesy myślowe bezpośrednio do ciała fizycznego, podobnie jak jesteśmy w stanie na zasadzie transcendencji wznosić swą świadomość do wyższych poziomów, umożliwiając dalsze wzrastanie.

Zdaniem D. Chopry geny wyznaczają harmonogram wpisany w komórki. W granicach schematu mamy swobodę działania, myślenia, odczuwania. Sedlak pisał o „koncercie życia nagranym elektromagnetycznie na dwuspiralnej nici DNA, którego te same takty, odmierzane są kwantowym rytmem światła”. Tak więc światło jest tym, dzięki któremu następuje nagranie, a my – jako indywidualne jednostki dokonujemy wyborów, od których zależy szczęście lub dramat życia w szerokiej perspektywie., także dla ludzkości[43].

W Wedach można wyczytać, że człowiek jest zdolny do ewolucji jednostkowej. We współczesnych badaniach astrofizyków mówi się, że promieniowanie kosmiczne wpływa na procesy biofotonów, a te stanowią pomost między materią subtelną (umysłem) i gęstą. Tym samym procesy subtelne (subkomórkowe i komórkowe) odbywające się po obydwu stronach (w człowieku i Kosmosie) mają wpływ na siebie wzajemnie, a to przekłada się na komplementarność zjawisk elektronowych, kwantowych czy falowych we wszystkich układach biologicznych, a więc w życiu człowieka i ich transformację na strukturę fizyczną i biochemiczną żywego organizmu. Wł. Sedlak nazwał to kwantowo-mechanicznym sprzężeniem zwrotnym. Tym samym, zdaniem J. Wyleżałek współzależność między psychoenergetyką a biochemią, będąca miarą rozwoju ludzkiej świadomości staje się bioelektroniczna w swej strukturze.

Decydującą rolę w żywych organizmach odgrywa: przepływ elektronów na głębokich poziomach, wydzielanie i pochłanianie energii, zmiany pól elektromagnetycznych i rozchodzenie się fal. Ten poziom, zdaniem Wyleżałek podlega regulacji w pracy psychoenergetycznej / psychosyntetycznej, stąd człowiek dzięki swej wolnej woli ma możliwość sterowania tymi procesami. Obserwując ewolucję człowieka przez pryzmat procesów kosmofizycznych – tejże transformacji podlegają zarówno procesy chemiczne, elektryczne, jak i magnetyczne. Wymagają one uporządkowania (harmonizowania, integracja osobowości w psychosyntezie), gdyż są często nieświadome lub świadomie zaburzane (tzw. odstępstwa).

Współczesne badania z zakresu genetyki i biologii molekularnej udowadniają, ze informacja dotycząca istoty tożsamości człowieka zapisana jest w 3% DNA, zawierającego czynne geny funkcjonalne, produkujące białka, natomiast reszta to kody, funkcjonujące jako programy, nabywane w trakcie życia osobniczego, wpływając na sposób myślenia i zachowania człowieka.

Tym samym fizyka kwantowa, biologia molekularna, genetyka i biochemia mają wspólne przestrzenie do zagospodarowania. Na drodze pracy psychoenergetycznej można dotrzeć do próżni fizycznej, gdzie istnieje tylko informacja, by podwyższając swą osobniczą świadomość doprowadzić do kierowania procesami fizycznymi.

Praca psychoenergetyczna (psychosyntetyczna) prowadzi do podwyższanie stanu świadomości jednostkowej (tzw. .„nowa świadomość”), czyli powrotu do wartości uniwersalnych, źródła tożsamości, indywidualnego wzorca, tzw. „blueprint”.

Skutkiem wzrastania poziomu świadomości jest zmiana procesów biochemicznych, ich równoważenie, a więc procesy te są sprzężone zwrotnie z procesami elektronicznymi Dzięki indywidualnej pracy psychoenergetycznej (harmonizowania osobowości) następuje wyższe ustrukturyzowanie się osobowości dziedziczonej na drodze elektrobiochemicznej – wyrażanej w postaci jednostkowego poziomu świadomości (aspekt energetyczny) oraz powstającego genotypu – specyficznej osobniczo struktury DNA (aspekt biochemiczny). Tego rodzaju świadoma praca umożliwia dotarcie do wspomnianych wyżej 3% DNA, zawierających czynne geny funkcjonalne i przetransformowanie jego łańcucha. Tym samym praca psychoenergetyczna stanowi pomost między ludzką biochemią a bioelektroniką, dając początek następnemu etapowi w rozwoju ewolucyjnym człowieka. Zmiana sposobu myślenia (pozytywne myślenie) wpływa bowiem na jakość procesów biochemicznych i funkcjonowanie poszczególnych układów. Procesy te wpływać będą na chemiczne zmiany organizmu, włącznie z transformacją struktury DNA, a więc działając w sprzężeniu zwrotnym.

Każdy człowiek ma możliwość skontaktowania się ze swą istotą, czyli dotarcia do poziomu informacji, przekazanej w chwili zapłodnienia. Zdaniem R. Sheldrake’a[44] wszystkie systemy są regulowane zarówno przez znane czynniki energetyczne i materialne jak i przez niewidoczne pola organizujące. Pola te są przyczynowe, gdyż służą jako wzorce form i zachowań. Oddziałują one z bliska i z daleka (efekty ich działania są równie silne). Jeśli np. jeden przedstawiciel gatunku uczy się nowego zachowania, „jego morficzny rezonans wpływa na cały gatunek”.

W literaturze przedmiotu znajdują się sformułowania: holonu określającego istnienie, które samo jest całością i jednocześnie częścią jakiejś całości; oraz holarchii – zawieranie się jednej całości w drugiej – w głąb, tak, że stanowią jedność. Zakładając że osoby o wysokim rozwoju świadomości cechuje wysoka psychoenergetyka, czyli możliwość formowania materii, zarówno subtelnej jak i gęstej, staje się zrozumiałe podnoszenia świadomości ogólnoludzkiej i roli jednostki w ewolucji planety Ziemi osadzonej w morfogenetycznym, czyli holarchicznym Wszechświecie.

Warto też rzucić nieco światła na znaczenie materii subtelnej i Wyższej Rzeczywistości, patrząc przez pryzmat teorii próżni fizycznej G. Szypowa[45]. Teoria ta opisuje istnienie poziomu Rzeczywistości Wyższej (Wyższego Ja), zawierającej duchowy plan realności, według którego rodzi się materia subtelna i gęsta. Plan ten, zdaniem Szypowa został stworzony przez Wyższy Umysł, Absolut, Logos czy Boga, którego nie jesteśmy w stanie poznać ludzkim umysłem, niemniej człowiek zbliża się do możliwości zrozumienia istoty subtelnego zapisu tego świata. Zdaniem Szypowa tworzymy pewnego rodzaju odcisk w materii, poprzez myślokształty, a więc wzajemne oddziaływanie materii i pola informacyjnego i od ich jakości zależy to, co zaistnieje w materii gęstej.

Jak wspomniałam wyżej, w 97% struktury DNA zapisane są kody, będące determinantami schematów myślenia i przekonań, blokujących dotarcie do źródła tożsamości. Dlatego też niezbędnym jest oczyszczanie z tych kodów, co odbywa się m.in. poprzez uwalnianie energii w pracy psychoenergetycznej. Skoro struktura DNA uwarunkowana jest jednostkowym poziomem psychoenergetycznym (poziomem świadomości), to transformacja jego struktury staje się jakościową pracą nad podnoszeniem wibracji, nad swym człowieczeństwem, ukierunkowanymi procesami psychoenergetycznymi, dla zmiany postrzegania siebie i otaczającej rzeczywistości w kierunku pozytywnym, dla dobra siebie i innych. Tym samym nie sama struktura DNA ma wpływ na ludzkie zachowania, ale bioenergetyczna informacja jako miara świadomości jednostkowej.

Odnosząc się do syntezy pracy Wł. Sedlaka, dokonanej przez J. Wyleżałek, zadania indywidualnego człowieka zostały określone przez niego następująco: „decydujesz sam o wszystkim, ale tylko tutaj w czasie i przestrzeni możesz wypracować bezczas, który istnieje po śmierci, taki jaki chcesz. Głos Kosmosu jesteś w stanie uczynić światłem lub ciemnością. Bez twego udziału tej sprawy nie tknie nawet Bóg. Tak wielce niezależnym On uczynił ciebie w Wieczności”[46].

[1] R. Penrose, we wstępie do Cienie umysłu, A. Mindel, przekł. P. Amsterdamski, Zysk – S-ka, Poznań 2000.

[2] A.A. Bailey, Education in the New Age, Lucis Publishing Company, New York London, 1979.

[3] Conversations in Psychosynthesis: An AAP Monograph: Reflections on Ecopsychosynthesis, Am4herst 1999.

[4] Conversations…, op.cit.

[5] M. Brown, Ecopsychosynthesis: Meeting The Crises of Our Times, in: An AAP Monograph. Refl7ections on Ecopsychosynthesis, Amherst 1999.

[6] J. Lovelock, Gaia: A New look at liife on Earth. Gaja. Nowe spojrzenie na życie na Ziemi, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.

[7] L. van Bertalanffy. General System Theory: Foundation, Development, Applications

[8] J.C. Pearce, Evolution’s End: Claiming the Potential of Our Intelligence. San Francisco 1992.

[9] A. Szyszko-Bohusz, Pedagogika holistyczna, Wrocław 1989.

[10] F. Capra, Punkt zwrotny, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987.

[11] E. Laszlo, The systems view of the World, New York, Hampton Press 1996.

[12] E. Laszlo, Evolution: The grand synthesis, New Science Library 1987.

[13] Ibidem, s. 188-189.

[14] E. Laszlo, Inner limits of mankind, One World 1989.

[15] J.H. Schaeffer, Belief about evolution, mind, nature, and society: Excerpts from an interview with Ervin Laszlo, ZYGON, vol. 23, no 2 (June 1988) s. 179.

[16] E. Chaisson, The Life Era: Cosmic selection and conscious evolution, W.W. Norton Company 1987, str.167.

[17] E. Chaisson, Credo: Our Cosmic Heritage, ZYGON, vol. 23, no 4, December 1988, str 478-479.

[18] A. Sagan, Cosmos, Ballantine Books 1980, s. 227.

[19] A. Sagan, ibidem s. 229

[20] J. Salk, Man Unfolding, Harper Row 1972, s. 1-3.

[21] ibidem, s. 77-78.

[22] E. Białek, Psychosynteza w edukacji. Wzrastanie samoświadomości człowieka, ENETEIA, IP, Warszawa 2005.

[23] E. Białek., Wola w psychosyntezie. DYDAKTYKA LITERATURY XXIII, Uniwersytet Zielonogórski, Wydawnictwo Naukowe Pol. Tow. Pedag. W Poznaniu, Zielona Góra 2003 s. 125-136.

[24] Ibidem, s. 51-52.

[25] Patrz Wikipedia www.wikipedia.pl.

[26] Patrz: Wikipedia, www.wikipedia.pl.

[27] M. L. Glycerio and J. B. Paulsen, Teilhard de Chardin, Is Noogenesis progressing? <http://www.richmond.edu/~jpaulsen/teilhard/isnoogen.html

[28] P. Teilhard de Chardin, Fenomen człowieka, przeł. K. Waloszczyk, Pax, Warszawa 1993.

[29] P. Teilhard de Chardin, The Phenomenon of Man. New York: Harper & Row 1975.

[30] P. Teilhard de Chardin, The Future of Man. New York: Harper & Row 1964.

[31] P. Teilhard de Chardin, Man's Place in Nature. New York: Harper & Row, 1973

[32] M.L. Glycerio, J.P. Paulsen, Teilhard de Chardin, Is Noogenesis progressing? <http://www.richmond.edu/~jpaulsen/teilhard/isnoogen.html

[33] H. Romanowska-Łakomy, Fenomenologia ludzkiej świętości. O sakralnych możliwościach człowieka. Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA, Warszawa 2003.

[34] J.E. Lovelock, Gaia: Nowe spojrzenie na życie na Ziemi. Przeł. M. Ryszkiewicz, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.

[35] T. Frąckowiak, Kultura i człowiek sumienia, Dydaktyka Literatury XXVIII, WSH, Leszno 2008, s.7-13.

[36] M. Iłowiecki, Z tamtej strony lustra, Wydawnictwo Alfa, Warszawa,. 1987 s. 59.

[37] A. Szyszko-Bohusz, Teoria nieśmiertelności genetycznej. Naukowe uzasadnienie ułudy śmierci. Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Kraków 2006.

[38] E. Białek, Nowa filozofia człowieka i nowa pedagogika w: {red. E. Białek} Dokąd zmierzasz człowieku? Model edukacji dla przyszłości”, SEDP 2001.

[39] J. Wyleżałek J., Świadomość Nowej epoki. Psychosynteza – psychoenergetyczna perspektywa rozwoju człowieka, kwartalnik ALBO, albo. Problemy psychologii i kultury, Warszawa 2004.

[40] A. Donimirski, Na krawędzi niepoznanego. Wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1986.

[41] A. Brodziak, Luka szczęścia. Kompletowanie sensu. Katowice 1999

[42] J. Wyleżałek, op.cit.

[43] Wł. Sedlak, Teologia światła, czyli sięganie nieskończoności. Wyd. CONTINUO, Radom 1997.

[44] P Sheldrake, A New Science of Life. The Hypothesis of Morphic Resonance 1995

[45] G. Szypow, Teoria próżni fizycznej, Wydawnictwo Nauka 1997.

[46] J. Wyleżałek, ibidem.