©Copyrights to:  

Wirtualne Wydawnictwo „Goneta” Aneta Gonera

www.goneta.net

ul. Archiwalna 9 m 45, 02-103 Warszawa

Korekta: Emilia Nowakowska

emi-n@wp.pl

Okładka: Agnieszka Korfanty

info@korfanoart.eu

Redakcja: Aneta Gonera

wydawnictwo@goneta.net

ISBN: 978-83-62041-56-5

Wydanie I

Warszawa, luty 2012

Plik ePUB opracowany przez iFormat sp. z o.o. 2012

Tekst w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody wydawnictwa „Goneta” Aneta Gonera.

Spis treści

Od redakcji

Część pierwsza

Od redakcji

Od redakcji:

Niedaleko Kilimandżaro — mikropowieść obyczajowa o odkrywaniu w sobie człowieczeństwa w najbardziej niespotykanych momentach, o pokonywaniu swoich słabości i o tym, że bycie człowiekiem objawia się w najmniej oczekiwanych momentach, kiedy łatwo sprawdza się powiedzenie, że „przyjaciół poznaje się w biedzie”.

Bohaterkę Irenę poznajemy w momencie, gdy postanawia odejść z domu rodzinnego do mężczyzny, chce z nim zamieszkać w związku partnerskim, mimo sprzeciwu i niezadowolenia rodziców. Obiektem jej zauroczenia jest jej nauczyciel historii, Longin Czyż. To pod jego wpływem jako uczennica pilnie studiuje historię, by w końcu kontynuować naukę na studiach.

Historia o Irenie przeplatana jest jej wspomnieniami, wiele z nich dotyczy szkoły. Wychowawczyni — polonistka — często powtarzała swoim podopiecznym, by podążali ku szczytom.

Irena nie miała najlepszych wzorów małżeńskiego pożycia ani wzoru mężczyzny, do którego powinna dążyć. Wydaje się jej, że z Longinem stworzy lepszy związek, niż widziała w swoim rodzinnym domu. Longin w nagrodę za tytuł nauczyciela roku otrzymuje rejs statkiem wzdłuż niebezpiecznych wybrzeży Afryki, gdzie można spotkać somalijskich porywaczy. Ponieważ związek Ireny z Longinem nie sprawdzał się, dziewczyna namawia swego partnera, żeby tę podróż odbyli wspólnie z dopłatą za udział Ireny w tej eskapadzie. Na statku Cartagena Irena spotyka pierwszą jeszcze szkolną miłość, Łukasza, z którym zerwała, gdy odkryła jego drobne oszustwo. Łukasz od tamtej chwili przeszedł wielką przemianę, w wielu przypadkach imponuje Irenie. Inaczej jest z Longinem, który okazuje się małostkowy i mściwy. Cartagena zostaje uprowadzona przez somalijskich piratów. Podczas przebywania na łodzi Dżuba Longin poznaje Tamarę, Rosjankę, córkę kapitana, uprowadzoną ze statku Lena. Longin bez skrupułów romansuje z nią na oczach Ireny. Łukasz, przy biernym zachowaniu Longina, ratuje z opałów Irenę. Przy nadarzającej się okazji Longin odchodzi z Tamarą, a Łukasz z Ireną przeżywają prawdziwie afrykańską przygodę, w trakcie której powraca uczucie z czasów szkolnych.

Pierwszoplanowe postacie stają przed wielu wezwaniami, a w finale mikropowieści widzą przed sobą na horyzoncie szczyt Kilimandżaro.

Marian Kowalski — publicysta, autor sztuk scenicznych, słuchowisk radiowych, a także:

— powieści społeczno-obyczajowych W połowie drogi, W oczekiwaniu, Przed kurtyną, Karczowiska, Dom na klifie;

— utworów historycznych Cecylia i Eryk, Sydonia, Segeberg;

— opowiadań marynistycznych Galapagos, Wszędzie i donikąd, Sail-ho;

— twórczości dla młodego czytelnika Blinda, Junga, Mój przyjaciel delfin, Skarb Morza Sargassowego, Mój nieprzyjaciel Mateo, Mój największy nieprzyjaciel, Mój przyjaciel Abu, Aneta z klifowego brzegu, Rozrabiaki z osiedla, Kukułcze jajeczko;

— komiks Zemsta rodu;

— czytelniczki starał się pozyskać powieściami: Czarne błyskawice, Skorpiony zabijają nocą, Strażnicy zmarłych, Morze nie stało się grobem, Wiatraki na błękicie, Skubanie kanarków, Uwodzicielka.

Część pierwsza

Pakowanie rzeczy do wyprowadzki dobiegało końca. W przedpokoju stały torby, worki foliowe, a w przedpokoju na podłodze kilka kartonów wypełnionych książkami i bibelotami.

Stojąca w progu pokoju kobieta, z pasemkami siwiejących włosów, przyglądała się czynnościom córki z wyrazem przygnębienia na twarzy. Sprawiała wrażenie, jakby chciała coś powiedzieć i w ostatniej chwili zmieniała zdanie, rezygnowała z tego zamiaru, prawdopodobnie uznając za bezcelowe wypowiadanie się w tej chwili na jakikolwiek temat. Córka przecież tak była zaabsorbowana tym, co robi, że nie miała czasu zwracać uwagi na obecną opodal matkę! I zapewne na jej słowa także.

Irena Flis, nerwowo przebiegająca przez pokój, rozejrzała się, podeszła do oszklonej biblioteczki i rozsunęła jedną z czterech szybek. Zdjęła z półki album opracowany i wydany przez oficynę Bebi pod tytułem „Pierwsze dni życia dziecka”. Miał on w przyszłości przekonywać przeglądających owe dziełko, że Irenka przybyła, by być kochaną i kochać. Na stronie zdjęcie z cenną informacją wydrukowaną dużą czcionką: pierwsze zdjęcie. Ten liczebnik porządkowy powtarzał się często, ale może to lepiej dla bohaterki albumu, że dotyczył przede wszystkim okresu raczkowania, niemowlęcego, dzieciństwa i wczesnej dziewczęcości.

Popatrzyła melancholijnie na inne zdjęcia.

„Wspomnienia zbyt mocno ranią” — pomyślała.

Wcale nie miała ochoty pamiętać wszystkiego, co wydarzyło się po raz pierwszy! Jej pierwsza lalka, pierwsze zwierzątko, pierwszy rower, pierwsza przyjaźń, pierwsze jedzenie w Kentucky Fried Chicken. I pierwsza zwariowana noc z heavymetalowcami, a później słuchanie funky, hip-hopu. I pierwsza randka, z której — prócz oczekiwania Bóg wie czego, Bóg wie jakiej ekscytacji, doznała uczucia beznadziejności — niewiele więcej pamięta. Igor powiedział jej wówczas, że przypomina mu Marilyn Monroe. W przypływie szczerości powtórzyła to ojcu. Myślała, że będzie dumny ze swej Śmieszki (prawdopodobnie była bardzo wesołą, dowcipną dziewczynką), jak ją nazywał, tymczasem usłyszała, że matka aktorki cierpiała na chorobę umysłową, a Normę — bo tak naprawdę to nie miała na imię Marilyn, ale Norma, Norma Jeane Mortenson i była córką hollywoodzkiej montażystki i obiboka norweskiego pochodzenia — wychowywały rodziny zastępcze, a ona sama emanowała seksem, przeszła kilkanaście skrobanek i prawdopodobnie popełniła samobójstwo. Ojciec jest taki mądry, tak wiele wie! Za to Igor to chyba najgłupszy chłopak, jakiego znała. Gdyby jego tępota mogła się unosić, byłoby stałe zaćmienie Słońca. Wygłaszał banały, powtarzał wyczytane frazesy, zasypywał komunałami. Przygotowywał się do studiów prawniczych, z katatonicznym podnieceniem rozprawiał o swej przyszłej karierze politycznej w rządzącej partii. Obojętnie jaka by ona była, ale ważne, że przy władzy.

Chyba każda dziewczyna musi przejść przez znajomość z jakimś Igorem. Im wcześniej, tym zdrowiej. Po takim doświadczeniu przynajmniej wiadomo, że to nie poryw serca pcha chłopaków ku dziewczynom i lepiej nie myśleć o tym, co tak naprawdę każe im uganiać się za nimi i pleść różne głupstwa.

Dobrze wiedzą o tym rodzice córek. Matka Ireny do późnej nocy czekała na jej powrót, by porozmawiać o jej chłopcu. Widziała go z córką dwa razy i to wystarczający powód do niepokoju, do o p i e k u ń c z e g o   n i e p o k o j u ! — jak usłyszała na wstępie. Starała się go rozwiać zasadniczymi pytaniami: Kto to jest? Kim są rodzice? Czy między wami doszło do c z e g o ś ? Winna matczynego lęku próbowała zastosować uniki typu: Nie ma powodów do alarmu. Nic się nie stało. Taki to tam... Bardzo chce mi się spać. Nie dali się jednak zwieść:

— Nie będziesz się włóczyć z byle kim — ogłosił ojciec pierwszy nakaz głosem Wszechmogącego na górze Synaj, objawiającego Mojżeszowi dziesięcioro przykazań.

A matka zakrzyczała głosem egzegety:

— Wiesz, ile masz lat? Myśl o nauce, o studiach, a nie o chłopakach. Na nich zawsze będzie czas.

A ten, który jest Wszechmocnym w domu:

— Nie będziesz oszukiwać rodziców!

I zaraz matka gderliwie:

— Od kłamstewka do kłamstwa. Gdzie chcesz skończyć? W agencji towarzyskiej?

Stanowcza decyzja Wszechwładnego:

— Dopóki jesteś z nami pod jednym dachem, nas słuchasz!

Do czego matka nie omieszkała dorzucić:

— Rodzice najlepiej wiedzą, czego dziecko potrzebuje. Nie będziemy świecić oczyma przed sąsiadami. To niewielkie osiedle. Wszyscy się na nim znają. Ja nie chcę niańczyć bękartów.

Prawdopodobnie rodzicielskich nakazów było więcej niż tych z dekalogu, ale Irena po pewnym czasie już niczego nie słyszała. Myślała tylko o tym, jak wyrwać się z rodzinnego gniazda. Rodzice mówili, mówili, a ona się rozmarzyła. I coraz dalej była od wspólnego dachu, małego osiedla, na którym wszyscy się znają i zawsze ktoś kogoś za coś potępia, obmawia. Ale podjęcie tej decyzji nie było łatwe, przez wiele lat nie miała na to sił.

Rozstanie z Igorem przypominało Irenie pożegnanie ze Złocistą, linem, jakiego dostała, gdy był tyci-tyci (kilka zdjęć dokumentalnych jest w albumie).

— Złota to właściwe dla niej imię — pochwalił ojciec. — Milczenie jest złotem — spojrzał wymownie na swą żonę. — Chciałbym tak nieraz nazwać twoją mamę.

Ona tylko westchnęła ciężko:

— Kup sobie złoty odkurzacz, złotą kuchnię, złotą pralkę... Wystarczyłoby ci tego złota, czy jeszcze byłaby ci potrzebna złota kobieta-służąca?

Lin rósł i rósł, aż pewnego dnia trzeba było podjąć decyzję: zjeść go lub dać mu wolność. Irena wybrała to ostatnie. W wiaderku z wodą przeniosła go do rzeki i wypuściła.

— Żegnaj, Złocista — powiedziała, patrząc na szybko odpływającą rybę.

Igor nie nadawał się do konsumpcji. Ze Złocistą był związany codzienny rytuał. Rano: Cześć, Złocista. Po powrocie ze szkoły: Jak się masz, Złocista? I na dobranoc: Ty też spróbuj zasnąć, Złocista. Irena z rybą rozmawiała, myślała o niej. Wypełniała w ten sposób niektóre odcinki dobowego czasu. Jej nieobecność odczuwała tylko nieraz, kiedy wychodziła do szkoły, wracała z niej, gdy kładła się spać. Podobnie sprawa miała się z Igorem. Zerwanie z nim, to odczucie w pewnych godzinach pustki, bezradności wobec nadmiaru czasu. Gdyby nuda rzeczywiście mogła być kamienna! Nie, ona jest fizycznie odczuwanym brakiem wrażeń. Nieraz dobrze jej było z Igorem. Zwłaszcza, gdy milczał, a ona puszczała wodze fantazji. Po tej historii z Marilyn Monroe już więcej nie miała ochoty go słuchać. Zresztą zaczęła wówczas już interesować się Łukaszem Decem-Waligórą.

Rozstanie z nim było trudniejsze niż z rybką.

Czy kiedyś takie dupki jak Igor czy Łukasz zdobędą mądrość niektórych ojców?

Przyjaciółka Ireny, Oktawia Dereń, wręcz nie cierpiała Igora. Mówiła o nim same złe rzeczy i nie kryła zadowolenia, gdy usłyszała, że dostał kosza. Nie od razu uwierzyła, że to z inicjatywy Ireny doszło do zerwania, jednak ta wątpliwość nie przeszkodziła jej w złożeniu przyjaciółce serdecznych gratulacji za rozsądny krok w życiu. Sytuacja sprzyjała teraz pogłębieniu przyjaźni dziewcząt, mieszkających na osiedlu poza miejskim centrum miasta. Każdą wolną chwilę spędzały razem, spacerując trzymały się za ręce, jakby w obawie, że wiatr może je porwać.

Tymczasem ani jednej, ani drugiej w te wakacje nie groziło niebezpieczeństwo, nie tylko ze strony wiatru. Żaden z chłopców nie zdradzał ochoty do podrywania papużek nierozłączek.

A one nie miały czasu na rozpacz z tego powodu, bo ich główki zaprzątnięte były zakupami, przygotowaniami do nowego roku szkolnego i czytaniem historycznych książek. Obie od pewnego czasu ulegały fascynacji historią, rozkochały się w niej dzięki młodemu historykowi, który na swych lekcjach zwierzał się z zauroczenia legendami regionu. Dla uczniów było to coś nadzwyczajnego, że nauczyciel między jednym zapisem daty na tablicy a drugim, opowiadał o przeszłości odległej, jednak pociągającej.

Ojciec Ireny dość krytycznie oceniał belfra, nagle stającego się wielkim autorytetem dla córki.

— Wielu nauczycieli — twierdził — zasługuje na opinię dziwaków, cudaków, ekscentryków. Prawdopodobnie bierze się to stąd, że nie wszystkie problemy potrafią rozwiązać, więc podejmują się innych, w ich mniemaniu łatwiejszych. Tak było z autorem „Przygód Alicji w Krainie Czarów”, matematykiem z Oksfordu, który lubił dojrzewające dziewczynki, przyjaźnił się z nimi, fotografował w różnych pozach, także nago, i potrafił o nich pisać.

Ostatnie zdanie Irena puściła mimo uszu, a nawet więcej — jakby na przekór ojcu — z jeszcze większą pasją zajęła się legendami, a każde opowiadanie o szkole zaczynała od słów: Jak historyk powiedział...

Tuż przed zakończeniem wakacji Irena poszła na przystań żeglarską. Spotkała na niej swą przyjaciółkę, podobnie ubraną — w szwedy, czyli bardzo szerokie spodnie. Podeszła do niej.

— Od dawna tak siedzisz?

Tamta odłożyła książkę.

— Nie, przeczytałam zaledwie kilka stron.

A potem spytała, czy naprawdę jest sens brnięcia przez te historyczne kobyły, jak nieraz pogardliwie określała książki o odległej przeszłości? Obie miały nadzieję, że w końcu ich nadobowiązkowe zajęcia dadzą im szansę zaskoczenia nauczyciela historii, niewiele starszego od Igora. Ale on chyba naprawdę był dziwakiem. Kiedy dziewczęta jednym tchem wyrzucały ze swych gardziołków Maria Leszczyńska, przyszła królowa Francji, kiedy przebywała na szczecińskim zamku..., słuchał tylko i patrzył z taką obojętnością, jakby nie domyślał się, ile wysiłku włożyły w zapamiętanie tych faktów. Nawet nie był ciekawy, z jakiego źródła czerpią wiedzę.

— To jest nie mniejszy palant niż ten twój dawny Igor — stwierdziła z goryczą Oktawia. — Czy oprócz nas ktoś jeszcze słyszał o Marii Leszczyńskiej? Założę się o mój warkocz, że u wielu historyczek uczących w innych szkołach nazwisko to nie wywołuje najmniejszego zainteresowania.

— Może wydaje mu się — Irena próbowała bronić nie wiadomo kogo i czego — że to naturalne, że jesteśmy inteligentne i oczytane?

Oktawia zaśmiała się nerwowo.

— Nowych przygód o Alicji w Krainie Czarów to pan Longin Czyż nie napisze — powiedziała z głębokim przekonaniem.

— Kto wie, czy w ogóle interesuje się dziewczynkami? — Irena zastanawiała się chwilę. — Widziałaś go kiedyś z aparatem fotograficznym?

Siedziały na przystani nad Odrą, wpatrywały się w gładziznę wody, słuchały krzyku mew i długo milczały. Jesteśmy i chcemy, by inni nas dostrzegali — leciały ich pragnienia daleko w świat. — Kochamy i chcemy być kochane.

Longin Czyż nie fotografował dziewczynek jak matematyk z Oksfordu, lecz i on nie potrafił oprzeć się dziewczęcemu czarowi. Kiedy Irena zdała maturę, nie zapomniał o niezwykłej miłośniczce dawnych dziejów, przypomniał sobie jej spojrzenia, nie kryjące zachwytu belfrem, wypisującym na szkolnej tablicy daty wydarzeń historycznych. Odnalazł ją na uczelni na wydziale humanistycznym i zaczął się z nią spotykać.

Teraz ona czeka na niego. Ma podjechać swą kilkuletnią astrą i wbrew woli rodziców zabrać do siebie, do pokoiku na Starym Mieście, z widokiem na gotycki ratusz, dekorowany blendami i glazurowaną cegłą. No bo gdzie może mieszkać historyk?

Irenie nie przyszło łatwo oznajmić rodzicom zamiar wyprowadzenia się z domu. Są dni, gdy wszystko wokół wydaje się sprzysięgać przeciwko człowiekowi. Na uczelni — bo każdy przedmiot jest najważniejszy, gdzie nie wolno niczego lekceważyć, nawet wychowania fizycznego i powinno się na tych zajęciach osiągać to, co wszyscy, w domu zaś trzeba pogodzić się z piękną legendą o szkolnych sukcesach rodziców, o micie niezwykle zdolnej i pracowitej jakiejś tam ich znajomej, cierpliwie należy wysłuchiwać o niezwykłych osiągnięciach dzieci kolegów taty i mamy. Nawet przyjaciółka potrafi wtrącić w zapadlisko nie mniejsze od jakiejś dziury pokroju Gwatemala po przejściu tropikalnej burzy Agatha. Dołowanie jej tak boleśnie wyciska piętno na twarzy Ireny, że dostrzegali je nawet inni. Szczególnie dziadek, emeryt, który nie ma już nic innego do roboty, jak tylko słuchanie pogadanek o wychowywaniu młodego pokolenia i przyglądanie się wnuczce — najłatwiej dostępnej przedstawicielce zagrożonych nastolatków. Zarzucał tysiącem pytań z katalogu mądrych pedagogów, psychologów, seksuologów, katechetów, a wszystko po to, by na jego umęczonym obliczu pojawił się uśmiech szczęścia, zadowolenia, że wszystkie kłopoty ma już, dzięki Bogu, za sobą i na razie sytuacją w ZUS-ie nie musi się martwić, bo dyskusje o przyszłości emerytur jego już nie dotyczą.

A ona wciąż czuła się jak pyłek, jak najnędzniejsza istota, niegodna, by chodzić z podniesioną głową.

Trudno było dziadkowi zrozumieć wnuczkę z jeszcze innego powodu. Pracował, oczywiście, bo w jego czasach każdy, kto chciał, miał pracę. O niej nie mówił. Wolał o czymś innym. Miał wielką pasję — przez lata gromadził albumy. Zaprzestał, gdy zaczęły się pod ich ciężarem uginać półki. Wpadł na pomysł, by ich część przekazać wnuczce. Nie czuła potrzeby okazywania mu wdzięczności. Przeciwnie. Była zakłopotana ogromem zbioru, pomniejszającym jej pokoik. Niechętnie do nich zaglądała, bo i po co. Jej wystarczyły obrazki w Internecie lub filmy. Pewnego dnia zwalił się z półki album z drezdeńskiej galerii, z którego obwoluty spojrzały na nią piwne oczy chłopaka. Wpatrzyła się w nie. Ileż w nich dumy, pewności siebie i spokoju! Stał na tle górskiego krajobrazu z oczkami wody. Może jakaś część tej ziemi należała do jego rodziców, a on będzie spadkobiercą? Nieważne. Spoglądał tak, jakby już miał powody do zadowolenia z tego, co osiągnął, kim był, co zdobył. Ale co? To pozostanie tajemnicą jego i autora portretu — Bernardino di Betto.

Irena podeszła potem do lustra w łazience. Spojrzały na nią oczy bez wyrazu, facetki bezmyślnej, Bóg wie czym zdołowanej i na pewno bez wiary w siebie, bez nadziei na lepszą przyszłość. Gdyby ją ktoś sportretował, to co przekazałby o niej? Ot, mizerna istota zaplątana w jakieś problemiki, z którymi nie potrafiła sobie radzić.

Czy taka ma być prawda o jej życiu?

Popatrzyła ponownie na odbicie w lustrze, wydęła usta jak chłopak z oglądanego niedawno portretu, spojrzała przed siebie pewnie, dumnie, jakby już dokonała czegoś wielkiego. Ba, przecież życie kryje tyle niespodzianek! Ona może być jedną z nich.

Wyszła z łazienki jak z najgłębszego dołka, powiodła wzrokiem chłopaka z portretu po rodzinie. Ale tylko dziadek dostrzegł zachodzącą w jej twarzy przemianę.

— Wyglądasz na kogoś, kto rozwiązał zadanie co najmniej z dwiema niewiadomymi — rzekł, nie ukrywając radości z jej metamorfozy.

I właśnie w tym dniu oświadczyła, że wyprowadza się z domu.

— Dlaczego nam to robisz? — postanowiła w końcu spytać Danuta Flis, matka Ireny.

— Wam? Mamo, spójrz na to inaczej — poradziła córka. — Dotąd wszystkie moje decyzje podejmowane były z myślą o was, by was zadowolić, spełnić wasze oczekiwania. Teraz czas, bym pomyślała o sobie.

— Brakowało ci czegoś u nas? — spytała kobieta córkę. — Źle ci było?

Irena podeszła do matki i objęła ją.

— Nie możesz pogodzić się z tym, że dojrzałam już do nowej roli?

Świadomość zachodzących w niej zmian miała już od dawna. W dużym stopniu zawdzięcza to ulubionemu belfrowi. Kilka lat temu zamiast biologiczki, zwanej Amebą, do klasy wszedł on, Longin Czyż.

— Chcecie mieć lekcję biologii czy z historii? — zapytał wielkodusznie nauczyciel, zastępujący koleżankę.

Oczywiście większość przekornie opowiedziała się za tym, by poprowadził lekcję z biologii — może być zabawnie, bo co on może wymyśleć?!

— Zgoda — rzekł pojednawczo i zajrzał do dziennika. — Biologia to nauka o życiu, o jego ogólnych przejawach i właściwościach. — Wyglądało na to, że przypomina sobie, czym jest dziedzina wiedzy odległej od historii. — To nauka o przeszłości... i przyszłości. — Mruczał nad dziennikiem. — Uwielbiałem ją. Tyle zagadek do rozwiązania! — Błyskawicznie zapoznał się z programem przedmiotu. — Gruczoły... Pfff! Hormony... hormony! Ufff! Laktoza... laktoza! O, laktoza! — Z hukiem zamknął dziennik i zwrócił się do klasy: — Czytałem gdzieś, że szczury chętnie zjadają pisklęta. To wydaje się normalne. Bezbronne są łatwym łupem. Ale czy wiecie, że jeżeli wstrzykniemy samicy szczura wysoką dawkę laktozy, to da ona im spokój? Nie ruszy pisklęcia. Dlaczego?

Nikt nie miał pojęcia.

— Może ty? — zwrócił się do Ireny.

Bardzo chciałaby znać odpowiedź, zaimponować historykowi, ale niestety, w głowie była pustka. „Co to jest ta laktoza podawana szczurzycy?”.

— A ty? — spytał Oktawię.

Ta też tylko pokręciła głową:

— Nie, nie, nie, panie profesorze.

— Laktoza to hormon czułości. Naprawdę kobieta wówczas dopiero pragnie dziecka, gdy rozpoczyna się laktacja, czyli czynność wydzielnicza gruczołów sutkowych.

„Czy mama — zastanawiała się wówczas Irena — posiada jeszcze hormon czułości?”. Wciąż taka chłodna, obojętna na sprawy córki.

Trudno było zgadnąć, jaki temat zamierza podjąć historyk. Ameba nigdy w ten sposób nie zaczynała lekcji, zawsze wyraźnie określała temat. A on? Gruczoły, hormony, laktoza, laktacja, czułość...

— To pragnienie dziecka — kontynuował belfer — rodzi macierzyńskie uczucia, stające się źródłem kultury, życzliwości, poświęcenia, troski.

W klasie zaległa cisza, a Longin Czyż kontynuował:

— Z mlekiem matki sączy się miłość, dobroć.

W klasie jak makiem zasiał.

— Może więc to laktoza tworzy dobro, piękno i trzeba nią szczepić noworodki większą dawką niż otrzymują od matki, szczepić przeciwko złu, jak uodparnianie się szczepionką MMR II przeciwko odrze, śwince i różyczce?

Cierpliwie czekano na dalszy ciąg niezwykłego wywodu.

— Prawdopodobnie właśnie wówczas udałoby się wreszcie odciąć nam, ludzkości, od bestialstwa swej natury? — Przysiadł na pierwszym stoliku w środkowym rzędzie. — Ale czy takie problemy w ogóle was interesują? — zapytał z nutką żalu, pretensji.

Nikt mu nie odpowiedział.