Rafa Hetman

Miasto w czasach kryzysu

© Copyright by Rafał Hetman & e-bookowo

Zdjęcia i projekt okładki: Rafał Hetman

ISBN 978-83-63080-88-4

Wydawca:
Wydawnictwo internetowe e-bookowo www.e-bookowo.pl

Kontakt:
wydawnictwo@e-bookowo.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione.

„Dawniej pojęcie drogi miało w sobie pewną tajemnicę. Dzisiaj miejsce tajemnicy zajęła kalkulacja finansowa: czy wystarczy mi pieniędzy, żeby dojechać tu czy tam. Droga przestała być tematem. Wielki reportaż Goethego Podróż włoska nie mógłby dziś powstać. Trwająca 9 miesięcy podróż z Karlsbadu do Neapolu, którą Goethe opisał na 300 stronicach swojej Italienische Peise, samolot przebywa dziś w godzinę: tyle, żeby napić się kawy i przejrzeć gazetę”.

Ryszard Kapuściński w Lapidariach

Chmury dają złudne poczucie bezpieczeństwa. Zdaje się, że w przypadku kłopotów samolot mógłby bezpiecznie na nich osiąść. Gęsta biała masa ciągnie się aż po horyzont. Airbus pędzi z prędkością ponad siedmiuset kilometrów na godzinę, a wydaje się jakby niemal stał w miejscu. O tym, że lecimy przypomina tylko szum silników i lekkie drganie skrzydeł. Promienie słońca odbijają się do obłych powierzchni chmur. Jaskrawa biel aż kółuje w oczy. Trzeba je mrużyć, żeby przyglądać się temu widokowi trochę dłużej. Krajobraz jest raczej nudny, ale od godziny nie potrafię oderwać od niego wzroku. Bezkres. Przestrzeń. Spokój. Przede wszystkim spokój. To on przyciąga. Spokój naturalnego krajobrazu tak rzadki na ziemi.

Na wysokości jedenastu tysięcy metrów zaczynam rozumieć dlaczego właśnie niebo utożsamiane jest z rajem. „Poszedł do nieba” - mówimy, kiedy ktoś umrze. Umarł, czyli osiągnął spokój, spokój jaki panuje tu – w niebie, w chmurach, obłokach zawsze oświetlonych przez słońce – boga. Łapię się na tym, że odruchowo szukam pośród oparów białego gazu aniołów, zmarłych ludzi.

Niespodziewanie w oddali pojawiają się ostre krawędzie górskich szczytów, które przeszywają na wylot miękkie kształty chmur. To Alpy. Zaśnieżone szczyty. Grań Mont Blanca.

Austria, Włochy, Francja – trzy kraje w ciągu godziny. Fenomenalne tempo. Chmury się przerzedzają, już widać wybrzeże – jeszcze francuskie czy już hiszpańskie? Stateczki na morzu. Miasteczka między wzgórzami. Samolot już zaczął zniżanie, ale nadal nie można dostrzec aut, dróg – są za małe.

Z tej wysokości widać, że nawet w Europie człowiekowi nie udało się opanować całej przyrody. Miasta są zdane na łaskę skalistych pagórków. Wciśnięte między wąskie doliny i ograniczone wodami Morza Śródziemnego, wyglądaj jakby powstały tylko dzięki dobrej woli przyrody, jakby były wynikiem umowy dyktowanej przez matkę naturę.

Nie inaczej jest z Barceloną, którą już widać przez niewielkie okno samolotu. Ogromna masa kamienia, cegły, betonu, metalu i szkła imponuje rozmiarem. A jednak miasto nie może się już rozwijać. Od północy rozrost uniemożliwiają góry, od południa hamuje morze, od wschodu i zachodu blokują mniejsze miejscowości. Zapewne kiedyś te małe miasteczka zostaną pochłonięte przez żądną rozwoju metropolię. Rozciągnięta wzdłuż wybrzeża aglomeracja osiągnie wtedy kształt rozlazłego flaka. Już dziś zacierają się granice między Barceloną a jej mniejszymi sąsiadami. Tylko władze administracyjne wiedzą, gdzie dokładnie kończy się jedno miasto, a zaczyna drugie. W terenie granice są niedostrzegalne.

Lotnisko w Barcelonie to nowoczesny budynek. Pasażerowie wychodzący z rękawa od razu chwytają za telefony komórkowe, włączają je, dzwonią, informują. Tkwili trzy godziny odcięci od świata, bez kontaktu, trzy godziny bez wieści od rodziny, przyjaciół. Trzy godziny bez poczucia, że trzyma się rękę na pulsie. Trzy godziny to dziś bardzo długo.

Jeszcze na lotnisku. Ludzie, dużo ładnych, kolorowych, ludzi - biznesmeni, latający niemal codziennie, okazjonalni pasażerowie, którzy w samolocie siedzą od święta i oczywiście turyści, tych jest najwięcej. Nie ważne czy zima, czy lato, turyści przyjeżdżają do Barcelony przez cały rok. Bez wątpienia latem jest ich najwięcej. Zaludniają plaże, zatykają ulice, śmiecą, robią zdjęcia, wydają pieniądze i właściwie utrzymują to miasto. Według danych barcelońskiego ratusza, przez samo lotnisko przewija się rocznie ponad 27 milionów pasażerów. W większości turystów.

Łatwo ich rozpoznać: są zagubieni, raczej wyluzowani, zazwyczaj wolniejsi od innych pasażerów, do taśm bagażowych dochodzą jako ostatni, wielu z nich ma przy sobie mapy, przewodniki, aparaty, kamery oraz czapki i kapelusze chroniące przed słońcem. Fani piłki nożnej ubierają koszulki FC Barcelony, dumy Katalonii, czczonej tu bardziej od boga.

Co ciekawe, po ulicach miasta w koszulkach Barcy chodzą praktyczni tylko turyści. Rodowici barcelończycy maja inne sposoby manifestowanie swojej miłości do klubu. Tymczasem, turysta zakłada czerwono-niebieskie koszulkę jakby w nadziei, że mieszkańcy będą go zatrzymywać, kiwać z uśmiechem głowami i poklepywać po plecach.

Na lotnisku informacje dla podróżnych napisane są w trzech językach: katalońskim, angielskim i hiszpańskim. Kataloński pierwszy, hiszpański ostatni. Pstryczek w nos Madrytu. Przejaw katalońskiej dumy.

L. powiedziała mi, że Hiszpania jest jak obwarzanka. To co najlepsze jest na brzegach, a w środku nic nie ma. W środku jest Madryt. Jej zdaniem cała Hiszpania poradziłaby sobie bez Madrytu. L. mieszka w Walencji – kilkaset kilometrów na południe od Barcelony.

Ilustracja 1: Flaga kataloni wywieszona na jednym z balkonów. Częsty widok w Barcelonie.

Kolej podmiejska. Pociąg sunie z lotniska do centrum miasta. W środku wielu cudzoziemców, wielu turystów. Słychać różne języki świata.

W pewnej chwili hałas przerywa donośny głos młodego mężczyzny. - Szanowni państwo, jesteśmy młodymi ludźmi, którzy mimo tego że chcieliby pracować, nie mogą znaleźć pracy. Dlatego postanowiliśmy jeździć tym pociągiem i zarabiać prezentując państwu naszą twórczość – wyjaśnił chłopak.

Jego kolega włączył przenośny magnetofon. Z głośników zaczęły wydobywać się rytmiczne hip-hopowe bity, a mężczyźni zaczęli rapować.

Po występie przeszli cały wagon zbierając od podróżnych dobrowolne datki w postaci monet.

Dziś władze miasta poinformował z radością, że w ostatnich dniach do Barcelony przybyło 19 000 tysięcy turystów, którzy przypłynęli na dziewięciu olbrzymich statkach.

Turysta i atrakcje turystyczne. Jaki stosunek zachodzi pomiędzy tymi dwoma podmiotami? Na pierwszy rzut oka wydaje się oczywistym, że człowiek odwiedza pewne miejsca, bo chce na własne oczy zobaczyć to, o czym słyszał, czytał, co oglądał tylko na zdjęciach czy filmach.

Jednak obserwując turystów w Barcelonie zauważyłem, że chodzi o coś zupełnie innego. Zabytki, miejsca tzw. turystyczne nie są dziś celem podróży. Dziś w podróży chodzi o to, żeby jak najwięcej z niej przywieźć: pamiątek, zdjęć, nagrań. Wymiar edukacyjny podróży niemal całkowicie stracił na znaczeniu. Turysta nie che się niczego dowiedzieć o mieście, katedrze, pomniku, obrazie jakie widzi. Turystę interesują przede wszystkim ciekawostki, anegdoty. Jego refleksje ograniczają się do wymawianych od czasu do czasu wykrzyknika „wow”. Turysta chce być wszędzie, zwiedzić wszystko, zaliczyć co się da. Byle dużo, byle szybko, bo urlop jest krótki. Turyście zależy na zdjęciach z ładnym tłem, które po powrocie będzie mógł pokazać znajomym, tym razem po to, żeby to oni powiedzieli „wow”.

W dzisiejszym podróżowaniu nie o samą podróż chodzi, a o to, co po niej. Podróż była udana, jeżeli udały się zakupy, jeżeli rodzinie podobały się prezenty, a znajomym zdjęcia. W takim podróżowaniu miejsca, które się odwiedza, zabytki i dzieła sztuki, które się ogląda, zostały zmienione w narzędzia, kreujące wizerunek podróży idealnej.

Dawniej podróżowano w celach edukacyjnych. Stąd powiedzenie, że podróże kształcą. Dziś, w większości przypadków, takie stwierdzenie byłoby śmieszne. Ogromna ilość turystów w Barcelonie nie potrafiłaby wskazać tego miasta na mapie. Podróżujący z wycieczek nie wynoszą żadnej wiedzy. Co więcej, wielu całkowicie wyłącza myślenie nastawiając się tylko na rozrywkę i konsumpcję. Co jest poniekąd zrozumiałe, urlop to czas odpoczynku nie tylko fizycznego, ale i psychicznego.

Ogłoszenie w internecie: „Flat with international people”. Cena wydaje się niewygórowana, na zdjęciach pokój wygląda nie najgorzej. Wysyłam wiadomość, jestem zainteresowany. Informuję, że do Barcelony przylatuję w poniedziałek. Odpowiedź dostaję jeszcze tego samego dnia: „Pokój jest wolny dopiero od czwartku, ale możesz przyjechać, jakoś wszystko zorganizujemy”.

Czytam w ogłoszeniu, że właścicielem mieszkania jest 35 letni Jordi (choć na miejscu okazuj się, że mężczyzna ma 45 lat, a w ogłoszeniu zaniżył swój wiek, bo sam czuje się o wiele młodszy). Lokal jest pięciopokojowy, ma dwie łazienki i balkon. Będę mieszkał z Vanessą Brazylijką z Rio de Janeiro, Philipem pochodzącym z Niemiec i Jordim Katalończykiem, który od urodzenia mieszka w Barcelonie.

- Byłeś już wcześniej w Barcelonie? - to jedno z pierwszych pytań, jakie zadaje mi Jordi przy pierwszym spotkaniu.

- Byłem, ale tylko na jednodniowej wycieczce – wyjaśniam. - To było dwa lata temu.

- To nie widziałeś właściwie nic – wyjaśnia.

Język naszej rozmowy z angielskiego spontanicznie przechodzi w hiszpański, a właściwie w castellano, czyli język zwany potocznie zwany hiszpańskim, choć w Hiszpanii takiego sformułowania się nie używa. Katalończycy mają własny język, na północy Baskowie mówią po baskijsku, w Galicji używa się galicyjskiego, a w centrum kraju i na południu panuje castellano, czyli język kastylijski, którym posługuje się również cała Ameryka Południowa.

- O mówisz po hiszpańsku – dziwi się Jordi. - Mieszkałeś już tu kiedyś? - pyta.

- Byłem tylko raz na dwutygodniowych wakacjach. Więc to nie jest mój pierwszy raz w Hiszpanii.

- Nie jesteśmy w Hiszpanii, jesteśmy w Katalonii – zaznacza stanowczo, choć z uśmiechem na twarzy Jordi.

Katalończycy mają bardzo silne poczucie odrębności. Wielu z nich nie uważa się za Hiszpanów, z dumą podkreślają, że są Katalończykami. Rozmawiają tylko w swoim języku, kupują tylko lokalne produkty, oglądają lokalną telewizję i walczą z rządem w Madrycie o większą autonomię. Ich uparte dążenie do niepodległości doprowadziło do tego, że przez Hiszpanów z centrum kraju są czasem nazywani „polacos”, czyli „polakami”. To przezwisko wzięło się stąd, że Katalonczycy przez lata walczyli o swoją odrębność tak zaciekle, jak robili to Polacy podczas zaborów.

W czasie wojny domowej w latach 1936-1939 Katalonia opowiedziała się po stronie republiki. Do władzy doszedł jednak generał Francisco Franco. Faszysta wprowadził dyktaturę i zlikwidował szczególny status Katalonii. Zaczęły się prześladowania katalońskich polityków, a wszystkie oznaki lokalnego patriotyzmy były tłumione w zarodku, języka katalońskiego nie można było używać publicznie.

Franco zabronił też wywieszania złoto-czerwonej flagi, symbolu regionu. Katalończycy nie mogli pogodzić się z takimi decyzjami. Nadal chcieli demonstrować swoją odrębność. I choć nie mogli używać swoich barw, znaleźli sposób, żeby legalnie zaznaczać swój patriotyzm i grać na nosie generała – nowymi, zastępczymi symbolami stały się barwy klubowe FC Barcelona – kolory niebieski i czerwony, zwany też szkarłatnym.

FC Barcelona stała się ostoją katalonizmu, a mecze drużyny jedynym sposobem na demonstrowanie swojego patriotyzmu. Właśnie dlatego, dziś na stadionie Camp Nou, kolorowe krzesełka tworzą napis w języku katalońskim „Més que un club” (więcej niż klub).