Tytuł oryginału:

PASSION PLAY

Copyright © Jerzy Kosiński 1979

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2004

Polish translation copyright © Julita Wroniak - Mirkowicz 2003

Redakcja: Marzena Wasilewska

Ilustracja na okładce:

Sunset/BE & W

Projekt graficzny okładki i serii: Andrzej Kuryłowicz

Skład: Laguna

ISBN 978-83-7659-411-8

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

2011. Wydanie elektroniczne

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych — jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Dedykacja

Katherinie, darowi życia,

jakże cenniejszemu od tego,

co życie zwykle przynosi

Motto

Wszystko to powiedziałem, moja gosposiu, abyś zrozumiała różnicę, jaka między jednymi a drugimi rycerzami zachodzi; słuszna to rzecz byłaby, aby panujący bardziej cenili ten drugi, a raczej ten pierwszy rodzaj błędnych rycerzy, którzy, jak to czytamy w powieściach o nich, mieli na celu dobro nie jednego tylko, ale wielu królestw.

CERVANTES, Don Kichote

(przeł. Anna Ludwika Czemy i Zygmunt Czemy)

Jakże to więzień może się na zewnątrz wydostać, jeśli nie przebije się przez mur? Dla mnie ten biały wieloryb jest murem, co tkwi nade mną. Czasem już myślę, że nic poza nim nie ma.

MELVILLE, Moby Dick

(przeł. Bronisław Zieliński)

1

Fabian postanowił się ostrzyc. Zaparkował autodom przy krawężniku naprzeciw pierwszego zakładu fryzjerskiego, jaki zobaczył. Dopiero kiedy wszedł do środka, zorientował się, że jest to modny salon, którego klientelę stanowią młodzi i bardzo eleganccy ludzie. Było coś niezmiernie pretensjonalnego zarówno w wystroju wnętrza, jak i w wyglądzie osób obojga płci, przy których krzątały się młode fryzjerki.

Dziewczyna z szopą loczków na głowie umyła mu włosy. Ubrana w dżinsy i jedwabną kamizelkę, z której co rusz wyzierały piersi, żuła monotonnie gumę, tak jak znużona klacz przeżuwa paszę, obojętna na chrzęst swoich szczęk. Fabian, z głową odchyloną do tyłu nad umywalką, wpatrywał się w sufit, czując na głowie ręce dziewczyny masujące mu skórę, a na ramionach dotyk jej piersi, ilekroć pochylała się do przodu.

— Jak się dziś czujemy? — Pytała tak pewnie wszystkich klientów.

— Dobrze — odparł.

— Wciąż ma pan niezłe włosy jak na kogoś w pańskim wieku — oświadczyła, spłukując szampon. — Ledwo widać siwiznę!

— Dziękuję — powiedział. Bolało go ubóstwo języka, którym w tak zdawkowy sposób wyraża się wdzięczność, kwitując prawdziwy stan uczuć brudnym banknotem „dziękuję” i wytartą monetą „dobrze”.

— Mieszka pan w pobliżu? — spytała, kiedy usadowił się w fotelu fryzjerskim.

— Po drugiej stronie ulicy.

— Poważnie? — zdziwiła się. — To niesamowite, ilu ludzi żyje w mieście tuż obok siebie, nic o tym nie wiedząc.

Wzięła się za strzyżenie; przy każdym ruchu kamizelka dziewczyny przemieszczała się lekko, ukazując linię jej szyi, pachy, skrawki piersi. Fabian obserwował fryzjerkę w lustrze; ich oczy to spotykały się, to omijały.

Jej bliskość postawiła instynkt erotyczny Fabiana w stan pogotowia. Czuł, że będzie uwodził ją w wyobraźni, aż w końcu, nie potrafiąc uwolnić się od jej obrazu, zmienić biegu swoich myśli, rzeczywiście zacznie ją podrywać.

Lecz wiedząc, jak funkcjonuje jego umysł, po chwili uznał nagłe zainteresowanie dziewczyną za krótkotrwałą tęsknotę zmysłów, namiastkę prawdziwego pożądania, zbyt słabą, żeby nabrał ochoty na włączenie się w bieg świata i kolejny erotyczny podbój.

— Czym się pan zajmuje? — zapytała.

— Gram w polo.

— W polo? Tak zarabia pan na życie?

— Właśnie.

— W naszym mieście?

— Niezupełnie. Jeżdżę po całym kraju — wyjaśnił.

— Nigdy nie widziałam gry w polo — powiedziała. — Tylko film w telewizji o takim jednym zawodniku, który spadł z konia i został kaleką. Potem grał, jeżdżąc na wózku inwalidzkim. Widział pan ten film?

— Nie przypominam sobie.

— Jaką grą jest polo?

— Szybką.

— Co pan jeszcze robi?

— Piszę.

— Dla Hollywoodu czy dla telewizji?

— Nie, piszę książki. Książki o jeździectwie.

— Podręczniki?

— Niezupełnie. Tłumaczę, co to znaczy być jeźdźcem.

— A co to znaczy?

— Jeśli pani naprawdę chce wiedzieć, radzę przeczytać parę książek.

Po chwili milczenia dziewczyna jeszcze raz spróbowała nawiązać rozmowę.

— Większość facetów, których strzygę, cały czas patrzy w lustrze na siebie. A pan rozgląda się po salonie. Dlaczego?

— Bo znam już faceta w lustrze — odparł Fabian. — Nie znam natomiast tego salonu.

Uznała, że nie jest dla niej kimś interesującym i — powróciwszy do swojego pierwotnego stanu umysłowego odrętwienia — pospiesznie wysuszyła mu włosy, parząc skórę głowy gorącymi podmuchami ręcznej suszarki.

Zapłacił w kasie, po czym wrócił do dziewczyny i dał jej napiwek. Schowała banknot do kieszeni, nawet na niego nie patrząc.

— Do następnego razu, panie polo — powiedziała, ledwo wykrzywiając usta w grzecznościowym uśmiechu.

Na zewnątrz było ciepło. Fabian postanowił przejść się po parku. Zanim wyruszył na spacer, umocował do obu boków autodomu tablice z jaskrawym napisem MIĘDZYSTANOWA STACJA PRZYRODNICZA. Teraz mógł mieć pewność, że policja drogowa nie będzie interesować się pojazdem i niepokoić koni podczas jego nieobecności.

W parku było mnóstwo ludzi. Z tarasu restauracji roztaczał się widok na rozległą murawę, po której przechadzali się spacerowicze; inni odpoczywali na trawie, a wokół nich dokazywały dzieci i psy. W rogu tarasu znajdował się wolny stolik; jego ceną była konsumpcja. Fabian nie miał ochoty na jedzenie, ale zamówił kanapkę i coś do picia. Na tarasie ogrzewali się w popołudniowych promieniach słońca nikomu niepotrzebni, wsparci o laski starcy oraz samotne stare kobiety; u ich stóp drzemały zwinięte w kłębek pudle. Parę psów uganiało się między krzesłami.

Do kilku studentek zajmujących stolik obok Fabiana przysiadła się grupa hałaśliwych młodzieńców. Ponieważ nie mogli się pomieścić, chcieli, żeby Fabian odstąpił im swój stolik. Jeden z chłopaków powiedział mu, żeby przesiadł się gdzie indziej, ale Fabian grzecznie odmówił. Ze złości zaczęli potrącać krzesłami jego stolik, śmiać się i wymieniać półgłosem złośliwe uwagi na temat jego dżinsowego stroju i kowbojskich butów na wysokim obcasie. Przedrzeźniali jego sposób bycia i akcent; usłyszał, jak jedna z dziewcząt, najwyraźniej pozująca na intelektualistkę, określa go mianem „egzystencjalnego kowboja”. Ignorował ich; nie zamierzał dać się sprowokować. Wkrótce, znudzeni bezowocnymi drwinami, młodzieńcy skupili się na jedzeniu, trunkach i budowaniu erotycznego napięcia między sobą a studentkami.

Odczekawszy odpowiednio długą chwilę, Fabian wstał i schylił się, udając, że coś upuścił, po czym zamoczył róg papierowej serwetki w żółtej kałuży świeżo pozostawionej przez jednego z pudli. Następnie, chowając serwetkę w dłoni, zaczął się przeciskać między krzesłami, jakby szukał upuszczonego przedmiotu. W trakcie wędrówki przesuwał serwetką po krawędziach marynarek, które młodzieńcy zawiesili na oparciach krzeseł. Nikt tego nie zauważył; po chwili wyrzucił serwetkę, wrócił do stolika, zamówił jeszcze coś do picia i spokojnie czekał na rozwój wypadków.

Pudle, które dotąd obwąchiwały ziemię oraz nogi krzeseł i stolików, nagle znalazły nową atrakcję — charakterystyczny zapach. Zaczęły węszyć zaintrygowane, z wdziękiem typowym dla tej rasy trącając nosami marynarki; potem każdy unosił elegancko tylną nogę i puszczał żółty strumień z precyzją gracza w polo uderzającego piłkę.

Słońce prażyło; młodzieńcy, odchyleni do tyłu, wystawiali twarze na jego działanie. Psy dokazywały na tarasie, co jakiś czas wracając, aby niezauważenie pozostawić swoje oryginalne wizytówki. W pewnym momencie któryś z młodzieńców sięgnął za siebie, żeby wyjąć papierosy z lewej dolnej kieszeni marynarki. Wzdrygnął się i cofnął rękę. Jakieś odległe powiązanie ze światem zwierzęcym kazało mu podnieść ją do nosa i ostrożnie powąchać.

Zidentyfikował zapach i rozejrzał się, szukając winowajcy. Dojrzał psy hasające wesoło dookoła. Fabian obserwował, jak chłopak zerka ukradkiem na towarzyszy, żeby się upewnić, czy nikt nie widział, co mu się przytrafiło. Najwyraźniej uznał, że nie ma sensu mścić się na psach; bez słowa wytarł dłoń o skraj obrusa, po czym zdjął marynarkę z oparcia i położył sobie na kolanach, żeby wyschła.

Wkrótce pozostali młodzieńcy również odkryli, jakie zastosowanie znaleźli dla ich marynarek najwierniejsi przyjaciele człowieka. Ogarnięci furią, zawołali kierownika restauracji i pokazując mu ubrudzone marynarki i zniszczone zawartości kieszeni, domagali się odszkodowania. Spokojny taras przemienił się w hałaśliwą arenę oskarżeń i pretensji. Kierownik nie miał najmniejszej ochoty narażać swojego powonienia na przykre doznania; kiedy młodzieńcy nalegali, żeby powąchał marynarki, krzyknął, że nie jest psem. Młodzieńcy zaczęli warczeć jeden na drugiego; studentki, chichocząc, odeszły. Wiekowi lordowie i damy przywołali swoje ogary, założyli im smycze i z ociąganiem ruszyli w poszukiwaniu bardziej spokojnego lokalu, gdzie nic nie zakłócałoby błogiego letniego dnia. Fabian obserwował oddalającą się gromadkę.

*

Fabian, samotny nomad autostrad, w swoich wędrówkach gardził kempingami, na których tylu innych właścicieli kara-waningów i przyczep mieszkalnych wymieniało opowieści o kłopotach z silnikami, odparowywaczami nieczystości i zbiornikami na wodę. Jego autodom — niczym namiot Beduina — towarzyszył mu zawsze, zarówno kiedy mknął po monotonnej pustyni, jak i kiedy krajobraz za oknem nieustannie się zmieniał; gdy kierował się w obrane z góry miejsce i gdy całkowicie zdawał się na przypadek, rozbijając obóz tam, gdzie spodobała mu się napotkana oaza. Jego podróż nigdy nie miała konkretnego celu; gonił autodomem wiecznie uciekający horyzont, choć głód tego, co horyzont obiecywał, nigdy nie zostawał zaspokojony.

Napędzany gładko pracującym silnikiem dieslowskim autodom Fabiana, pomysłowe skrzyżowanie ciężarówki z przyczepą kempingową, ogromny, poruszający się na dziewięciu parach kół pojazd, zdawał się płynąć nad szosą niczym poduszkowiec.

Osłonięty od ciekawskich spojrzeń przez obszerne szyby niepozwalające dojrzeć, co jest w środku, podróżnik miał do dyspozycji przestrzenną szoferkę, salonik, uniwersalne i znakomicie wyposażone pomieszczenie do pracy, a nad nim sypialnię z dużym małżeńskim łożem pod rozsuwaną kopułą z pleksiglasu. Dalej znajdowała się kuchnia — urządzona równie precyzyjnie jak na statku — z której prowadził do łazienki wąski korytarzyk; wreszcie, mijając dwa pomieszczenia służące za magazyny, wchodziło się do ministajni mieszczącej dwa konie. Autodom Fabiana cechowały komfort i użyteczność; nadawał się idealnie dla wolnego, niezależnego człowieka, który wygodę własną i swoich wierzchowców ceni sobie nie mniej od możliwości szybkiego przemieszczania się z miejsca na miejsce. Był wręcz dziełem sztuki; podziw, jaki wzbudzał u obcych, stanowił najlepszy dowód dobrego gustu Fabiana, a zarazem potwierdzenie jego sposobu postrzegania rzeczywistości. Uroda pojazdu była jak uroda kobiety mijanej na ulicy —jej widok krystalizuje pożądanie czegoś, czego potrzeby nie odczuwało się dotąd.

W swoim autodomie Fabian mógł dotrzeć wszędzie, lecz nie na szczyty kariery, która wymagałaby stałego adresu. Jego potencjalnym adresem był każdy punkt na mapie; każda miejscowość mogła stać się jego nowym miejscem zamieszkania. Woził ze sobą spis graczy w polo, hodowców koni i właścicieli stajni, z których wielu znał osobiście, a także wykaz miejskich, lokalnych i prywatnych stajni, publicznych i prywatnych parków, po których wolno jeździć konno, krytych parkingów, na których mieścił się jego pojazd, oraz placów kempingowych w całych Stanach.

Fabian mógł sobie pozwolić tylko na używany karawaning; przez długi czas studiował pilnie ogłoszenia, aż wreszcie wpadło mu w oko jedno, zamieszczone w piśmie poświęconym hipice i polo. Kilkakrotnie dzwonił do pośrednika, ale dysponował jedynie połową żądanej sumy.

Autodom został zbudowany w Oklahomie na zamówienie młodego Teksańczyka, który na przekór pragnieniom rodziny, nie chciał się ustatkować. Wolał wyruszyć w drogę, zabierając ze sobą swoją dziewczynę i dwa ulubione konie. Z dziewczyną zabawiał się bez przerwy; z końmi wtedy, gdy znajdował boisko i chętnych do gry.

Może tym, co skłoniło młodego Teksańczyka do wyruszenia w trasę, była historia podboju Azteków, którzy — po raz pierwszy w życiu widząc konie — uznali żołnierzy Corteza za niezwyciężonych bogów i poddali im swoje królestwo; ale młody Teksańczyk, zamknięty w metalowych ścianach autodomu, nie bardzo potrafił wczuć się w rolę współczesnego konkwistadora amerykańskich szos; zaczął się nudzić. Po trzech latach podróżowania karawaningiem wystawił go na sprzedaż. Przez długi czas nikt nie był zainteresowany kupnem. Wreszcie, z pomocą bankowej pożyczki, Fabian zdołał zapłacić żądaną cenę. Upragniony autodom stał się jego własnością.

Tak samo jak cenił autodom za jego wygodę i mobilność, tak samo podziwiał konia, istotę wręcz idealnie zbudowaną, jeśli chodzi o wytrzymałość i użyteczność. W odysei skazanego na lądowy żywot człowieka koń jest jego najdawniejszym pojazdem, a tym samym najstarszym zwiastunem kosmicznych lotów. Pierwszy człowiek galopujący na wierzchowcu, wsłuchany w tętent kopyt niosących go w dal, był zarazem pierwszym pasażerem statku kosmicznego, podróżnikiem w przestrzeni. Koń jest jedynym zwierzęciem, któremu człowiek powierza siebie; tylko z nim wchodzi w tak intymny kontakt, dotykając jego ciała łydkami, udami i pośladkami, tylko jemu pozwala pośredniczyć między sobą a ziemią. Koń pomagał człowiekowi w pracy, wożąc jego i narzędzia, szarżował z nim w bitwie; razem uczestniczyli w łowach, wyścigach, skokach przez przeszkody, razem występowali na ujeżdżalni, na parcourze, na arenie cyrkowej. I wspólnie brali udział w polo — najstarszej znanej grze, w której zawodnicy posługują się piłką.

Jako zawodowy gracz polo, zafascynowany zwierzęciem nie mniej niż samą grą, Fabian uważał, że tak jak niegdyś człowiek podróżował na koniu albo w ciągniętym przez zaprzęg powozie, tak teraz, w erze samochodów, jest jak najbardziej słuszne, aby woził konia ze sobą — w karawaningu.

*

Dojechał do przedmieścia. Miasto otaczały ciągnące się kilometrami cmentarze; umarli oblegali żywych niczym wojska czekające na poddanie się fortecy. Na tle zamglonego horyzontu, za ogromnymi mrowiskami miejskiego wysypiska, wznosiły się wieżowce. Fabian umocował do boków autodomu tablice z napisem KWARANTANNA, niezwykle skuteczne, gdyż odstraszały złodziei, ciekawskich przechodniów i kierowców; jeśli natomiast czasem potrzebował pomocy, napis sprawiał, że chętnie mu jej udzielano.

Przyroda rozdziela ludzi lasami i rzekami, lecz miasto ofiaruje samotność, która jest nie tylko wolnością, ale i schronieniem. Dla Fabiana miasto zawsze stanowiło azyl. Tutaj, gdzie ciągle dotyka się innych ludzi, czy to na chodniku, w metrze, autobusie, w kinie, w szpitalu, w kostnicy, czy na cmentarzu, gdzie od obcych ciał dzielą centymetry, wszystkie drogi prowadziły do jego duchowego domu.

Miasto jest siedliskiem seksu. Fabian uważał, że skoro natura wyposażyła ludzi, proporcjonalnie do ich wielkości, w największe i najbardziej rozwinięte narządy płciowe, uczyniła to dlatego, że ze wszystkich ssaków tylko oni potrafią utrzymywać się w stanie wiecznej gotowości seksualnej. Tak więc popęd jest najbardziej ludzkim ze wszystkich instynktów. Życie zapewnia ludziom dość czasu, żeby mogli myśleć i działać, pożądać i uprawiać miłość. Ponieważ jednak siły witalne są w stanie zawieszenia podczas snu, a najpełniej objawiają się podczas współżycia seksualnego, Fabian dzielił życie na sferę snu i sferę seksu.

Kiedy spał, był więźniem czasu, który tłumił jego wszelką aktywność, to dopuszczając do niego zwidy, to zakazując im dostępu. Seks natomiast wyzwalał go, dostarczając odpowiedni język pilącemu słownikowi nastrojów i potrzeb; mowa znaków, gestów i spojrzeń składa się na język ogólnoludzki i wszędzie zrozumiały. Sen jest wyrazem wewnętrznego schematu życia, seks jego zewnętrzną manifestacją. We śnie Fabian istniał dla samego siebie; uprawiając seks, dla innych. Jeśli chciał spać, sen nachodził jego, jeśli chciał seksu, to on nachodził innych. Nie uważał, aby zwrot „spać z kimś” był równoznaczny z uprawianiem seksu; sen i seks miały, jego zdaniem, tylko tyle wspólnego, że jedno i drugie odbywało się w łóżku.

Spis treści

Dedykacja

Motto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11