Antoni Bukaty

TRZY GRZECHY ŚMIERTELNE POLSKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

TRZY GRZECHY ŚMIERTELNE POLSKI

BIOGRAFIA A. BUKATEGO

PRZYPISEK.

TRZY GRZECHY ŚMIERTELNE POLSKI

Bukaty Antoni

TRZY GRZECHY ŚMIERTELNE POLSKI

Kiedy naród potężny, i przodkujący do tego stopnia oświatą w ludzkości jiż z jego zrzódeł wytrysnął pierwszy i najwznioślejszy promień nowożytnej wiedzy, przyjdzie ku tak strasznemu upadkowi że, na jego własnej rodzinnej ziemi, mowę jego zasłużoną prześwietną i świątobliwą zaczynają uważać za zbrodniczą i godną zagłady, musiał ten naród dopuścić się ogromnych błędów i wielkich grzechów, mimo to nawet że we śnie jego letargicznym zabójcy poderżnęli mu gardło.

Był czas, kiedy Polska krańczyła Elbą; i był król taki, co powbijał tam słupy żelazne na znak tych narodowych krańców. Zaledwie temu lat siedmdziesiąt, jak Ziemia Pomorska, jedno z pierwotnych gniazd plemienia Lechickiego, była jeszcze jego dziedziną. — Co większa, niema w tem wątpliwości żadnej że Sławianie byli pierwosielcami

Europy całej, od brzegu do brzegu. Mowa, ten żywy wskaż dziejów ludzkich, wyraźnym i niezaprzeczonym tego dowodem. — Niemasz nazwy starożytnej, a nawet i z czasów chrześcijaństwa, coby niebyła pochodzenia sławiańskiego. I tak: "Atlantyk", kończyna jich zachodnia, jest wyraźnie Oblantyk, Oblew jich z tej strony; "Galia", krajina górna; "Portugalia", wrota Galii; "Hispania", Wyspania; "Auzonia", krajina wyziewów, wulkanów; "Hibernia" albo Hiwernia, krajina zawrotu ciał niebieskich; "Helwecia", Głowecia; "Szwecia", ZWendecia, krajina Wendów; "Skandynawia", krajina skończenia; "Brytania", Borytania, jak "Prusy", Borusy. Komu się to zda naciąganiem lub urojeniem, niechaj się pokusić raczy w jakiej bąć mowie, sanskryckiej, hebrajskiej, arabskiej, chińskiej, tatarskiej, rzymskiej, greckiej, albo i niemieckiej, wywieść te nazwy z jakimkolwiek cieniem znaczenia, a zobaczy że nie tak łatwo w tem rojić: — każda przecież nazwa musi mieć powód swego jistnienia.

Mylą się wielce ci co mniemają że Niemców nazwali Sławianie od wyrazu niemy, niemowa; wiedzieli przecież dobrze że posiadali jakiś swój wygwar. — Jinne jest zrzódło tego jimienia. Sławianie, swego nazywali ziomek, ziemiec; a przeto przybysza nazywali Nie — ziemiec, a, w skróceniu, Niemiec. W jistocie, Niemcy są przybyszami, i niebardzo dawnemi, w Europie, mimo jich wszystkich uroszczeń. Bez obrazy jich wysokiej pojęciowości, to pewna że żaden dotychczas Niemiec niewywiódł znaczenia własnego nazwiska. Nazwisko "Deutsch", "Teuton", jidzie od wyrazu "deuten", znaczyć, mieć przedmiot, dotykalność, to jest, być znacznym tak właśnie jak Sławianin, sławnym: — bo nikt nieprzyjmuje nazwy zelżywej, tembardziej naród. Nazwisko "Saxon", jidzie od wyrazu "sagen", zgadać, — naród o którym szerokie zgadanie; i najpodobniejsza, że jich krajna kolebcza jest starożytna Sogdiana, a jich ojcowie Sogdianie. —

Przybycie jich do Europy nie zbyt odległe w czasach; Rzymianie zaczęli jich poznawać za rządów Augusta, jak tego dowodzą pisma owoczesne. Szorstki wyraz dla ucha rzymskiego "Deutsch", naturalnie musiał przejść na "Dacus": w Dacii tedy, przybysze niemieccy osiedli się najprzód, na ziemi sławiańskiej w Europie; i, już za Trajana, byli groźni państwu rzymskiemu. Prawda że, już za Mariusza, Teutoni, połączeni z Kumorzanami, Kimerianami, jak jich przezwali Łacinnicy Cymbrami, w liczbie 200,000 zapędzili się do Galii; lecz, pokonani w bitwie stanowczej pod Arles, wytępieni z całym taborem, nieprędko ożyli na nowo w Dacii.

Tymczasem, nawał narodów sławiańskich przypierał dogorywające państwo rzymskie. Najpierwszy Oleg-jary (Alaricus), albo, Oleg-jędrny, Alexander, na czele Wszegotowców (Wissigotów), i Żwawonów, Swewonów (Swewów) przezwanych od Niemców Szwabami, zadał śmiertelny cios niezwyciężonym dotąd Gromanom albo Romanom. Za nim jidzie Gąsiorek (Gensericus) z zastępami Wendów, Wandalów, mieszkańców dolin Nad-Adriatyku, a może i Nad-Baltyku: dwie bowiem były Wendilicie. W zapędzie swym niepohamowany ten naród zdobywczy zabiera — i to tylko mimojazdem — Wyspania (Hiszpanią), co poświadcza jawnie dzisiejsza Andaluzia (Wandaluzia), i Galią, gdyż w końcu przebywa Środomorze i podbija Afrykę rzymską. Tam spotyka się w czasie z niedołamaną jeszcze potęgą rzymską na Wschodzie pod sławnym wodzem Belizarem (Białym Carem), i pokonany, a w końcu, Sparty z fanatyzmem Arabów Mahometa trzymających naówczas berło oświaty, i wyniszczony będzie. W ślady Wandalów tuż następuje Chodokier (Hodoacer) wiodący hufy Góralów (Herulów), zapewne z Głowecii (Helwecii), z Recii czyli Gorecii, Horwacii albo Kroacii i Chrobacii, osiedlców Krępaku. — Za nim jidzie zapewne tylko jako jego namiestnik, sławny Dziejodorek (Teodoricus), niejako w odsieczy, na czele bitnych Ostrogodzców. — Chodakier osiada na

Kapitolu; i padła w końcu Pani świata, niezwyciężona od lat tysiąca Groma czy Roma. W samym torze zwycięskim, nadciągnął z hufy Ostrogodzców wódz ich Dziejodorek; i, we wspólnem weselu na uczcie triumfalnej, zabił Hodokiera. Tak się skończyło państwo Góralskie, zastąpione panowaniem Ostrogodzkiem. Dziejodorek pokazał się w rządach dość mądrym i dość umiarkowanym: miał na swym dworze nawet filozofów, a szczególniej znanego Kassiodora i Boeciusza.

Ale nie długie było panowanie Ostrogodzkie we Włoszech. Potęga Rzymu ocuciła się na wschodzie za Justiniana: Belizar i Narses odbili dawną stolicę świata. Wszelako, nadeszła odsiecz Sławianom w zastępach długo-brodych, Longobardów, zbieraniny zapewne przywołanej na ten cel ze wszystkich plemion, albowiem już nie nosi jimienia krajowego ale znamię zewnętrzne. Długobrodzi bez wysilenia zdobyli na powrót Włochy i ustalili tam panowanie swoje na czas przydłuższy.

Gdy się to dzieje, osiedlcy zachodniej Sławiańszczyzny, a w szczególności Wrączki lub Frączki, wrzący mieszkańcy Wrankonii (Frankonii), Franki; a z niemi i mieszkańcy Luzacii, Luzacy, pod wodzą Głowicza (Clovis, a w końcu Louis): zdobywają ostatecznie Galią na Rzymianach, i ustalają tani państwo, po dziś dzień trwające, Francuskie.

W tejż porze, potęga Mahometańsko-Arabska olbrzymim rosła pędem w Azii i w Afryce. Zniszczywszy Wandalów Afrykańskich, posunęli się za niemi do Hiszpanii, zdobyli tę krajinę na kilka wieków, i zaczęli napadać wszystkie pobrzeża Srodomorza, a szczególniej Włochy i południową Galią To tłómaczy wprowadzenie do mowy Sławiańsko-Rzymskiej artykułu Arabskiego, obcego obu tym mowom. Zrobiło się to szczególniej za przewagą jistotną ówczesnej oświaty Arabskiej. Niedługo, potok niepohamowany Maurytańsko-Arabski jął grozić zgubą ostateczną Chrześcijaństwu, aż dopiero Karol młotarz (Martel) pod Tours wstrzymał jich zapędy na zachód.

Gdy więc w ten sposób większa część ludów zachodnio-Sławiańskich wyniosła się z siedzib ojczystych na opanowanie wykwintnych siedzib zniewieściałych pogromców świata, i opuściła Swewonią (przezwaną Szwabią), Wrankonią (Frankonią), Recią, Turyngią (krajinę Turowi, Bojarią, Bawarią (krajinę Bojów), Wendilicię (ziemię Wendów), cóż wypadało zrobić Niemcom, tak zwanym Deutonom czy Teutonom i Saxonom, to jest Dakom i Sakom, przytulonym naówczas na Ziemi Sławiańskiej? Oczywiście, posunąć się na ich siedliska, przybliżyć się ku ognisku wyrobniejszego życia i społeczeństwa, zawsze i nieodparcie ponętnego dziczyźnie, — co też i wykonali najskwapliwiej.

Rzymianie, którzy znali Sławian bliższych w gromadach tylko prawie zawsze Góralskich, nazwali te krajiny Germanią (krajiną Gromad albo Góranów),; żadnej w tem niebyło Niemczyzny; nawet sami Niemcy nie bardzo nastawają ani się zowią po niemiecku gdzie bać Giermanami. Frankowie zaś, którzy widzieli zalew plemion około siebie, zwali wszystko bez różnicy Hormanią, Armonią, Almonią, i dziś jeszcze dla Francuzów, wszystko co po za Franią, jest Olemanią. Więc tedy i Giermania i Alemania były pierwosiedzibą Sławiańską; przybyszami, nie-ziemcami, to jest niemcami, — są tam Deutony i Saxony, Daki i Saki.

Postąpmy dalej w rozwijaniu tego zamętu Dziejów.

Kiedy Wszegodzce czy Wszegoście (Wissygoty) i Ostrogodzce czy Ostre-goście (Ostrogoty); kiedy Górale (Herule, mieszkańcy gór), i Wandale (mieszkańcy dołów): a za niemi Wrączki, Franczki, opanowali zachodnie państwo Rzymskie i, za przewagą wyrobieńszego społeczeństwa, poczęli się wrodzonym popędem zlewać z mieszkańcami onegoż i upodabniać się obyczajem i mową: mieszkańcy Gonnoweru (Hanoweru), liczna konnica Gońców, Hońców, Hunnów, pociągana tąż samą siłą, rzuciła się hurmem na państwo Rzymskie pod strasznym. Otylcem, przezwanym biczem bożym, Atylą. Ale to państwo pokrzepiło się było już nieco poprzednim zlewem narodów Sławiańskich, i zebranemi siły, pod wodzą Jajeciusza, spotkało się z hordami Hunnów na polach Kastelańskich, i odparło je w bitwie stanowczej. Korzystając z tak dogodnej pory nie zaniedbali Niemcy posunąć się dalej; i zajęli wypróżniony Hannower i Luzacią (Sasonią). Uważmy dobrze ustalanie się Niemieckie na Sławiańszczyźnie, a pojmiemy łatwo tę tajemnicę dziejową, dotąd niewytłomaczoną, uposadnienia się Niemieckiego, którego sami Niemcy zrozumieć i o którem wiedzieć może niemogą — lecz prędzej niechcą. Cała gmatwanina w dziejach, aż po dziśdzień trwająca, należy się Niemcom: i łatwo pojąć z jakiego powodu. Atyla rozbity musiał się cofnąć w tył na ziemie sławiańskie, do Pannonii, gdzie się rospłynął w tym oceanie ludów: a tymczasem, Teutony i Saxoni posunęli się do nadmorskiego Szląska (Szlezwigu), do Jutlandii (Oblandii), i do krajny dun, wydm morskich, Danii; stamtąd przeszli do Skandynawii (Swendecii), i wkrótce potem do Borytanij, Brytanij Wielkich.

O Sławianie! Slawianie! najczcigodniejszy i najpotężniejszy szczepie rodu ludzkiego! jileżeś ciosów sam sobie zadał! jile ci krzywd śmiertelnych wyrządzono ! a wszystko dla nierozumni twego. Przyjdzież w końcu ten czas błogi, ta jutrzenka zbawcza, kiedy Przedwieczny Twórca Narodów zdejmie z ciebie przekleństwo i zmaże plamę żelżywości twojej ? — Ale ty niepojmujesz jeszcze tego, ty zagrzęzły w przepaści grzechu pierworodnego, gardzisz twą mową niebieską, a gonisz chciwie za dziką siekaniną, za hultajskim bigosem niezrozumiałych i nierozumiejących siebie obcych wygwarów! I jakże tedy przyjdziesz do chwalebności własnej, tak ci wyraźnie zakreślonej?

Ale wróćmy na ścieszkę naszą w tym labiryncie dziejów, trzymając się plemienia Sławiańskiego, tej cudnej nitki Ariadny.

Widzieliśmy już jak Głowicz (Klowis, Louis), naczelnik Franczków, ustalił państwo francuskie, jednocząc to plemię Sławiańskie z pierwobylcami Galickiemi i jich póżniejszemi upadłemi pany Romańskiemi. Z jędrnej siły Sławiańskiej, połączonej już z wyrobionem społeczeństwem Rzymskiem, w położeniu najprzyjaźniejszem pomiędzy Srodomorzem a Oceanem, na obszarze najstosowniejszym ku temu, musiało przyrodzonym rzeczy tokiem rozwinąć się mocarstwo zastąpić mające naprzód posuniętą w rozwinięciu ludzkiem potęgę Rzymską. Trzeba albowiem wiedzieć że zadaniem opatrznem Rzymu było wyrobienie Prawostanu w ludzkości. Tysiąc lat jistnienia Rzymian nie miało jinnego celu; i dopięli go w końcu, o jile dla nich z przeznaczeń zakreślonem, a przeto o jile dla nich można było.

Następca Głowicza Miroweusz (wyobraziciel miru), głowa rodziny władczej Mirowingów, posuwał dalaj dzieło napoczęte; ale ten Dom panujący wnet doznał wyczerpnięcia ducha: i zarządzcy Domu królewskiego, począwszy od Karola Młotarza, już sprawowali, miasto właściwych Panów, władzę najwyższą. Niedługo Pipin, jeden z nich, strącił rodzinę panującą i sam został władzcą Francuzów. Dzielny syn jego, Karol czy Kierol Wielki, rozwinął całą świetność i całą dzielność nowego Cesarstwa francuskiego, i rospoczął nową Epokę Dziejów Ludzkości, znaną pod jimieniem zwrotu narodów do porządku.

Karol Wielki uważał się dziedzicem z przeznaczeń Cesarzów Zachodnich Rzymskich, a przeto przyrodzonym rzeczy popędem wszedł w jich odwieczne uroszezenia samowszechnego owładania świata i wskrzeszenia upadłego Cesarstwa Rzymskiego. Złączywszy tedy rozbitą jedność Franczków w Galii na tak zwaną Austrazią, to jest Ostrażę, i na Neustrią, czyli Nowostrażę, rzucił się na rozwielmożonych we Włoszech Dlugobrodych (Longobardów), zniszczył tam ich panowanie; i zarazem ustalił i uposażył niezależność Kościoła zachodniego i jego przenajżwierzchniejszych Biskupów, to jest, Papieżów, zaręczając im, mocą swojego Cesarstwa, władzę doczesną w posiadaniu tak zwanej dziedziny Świętego Piotra. Papież przez wdzięczność włożył na głowę zwycięscy koronę cesarską; i w ten sposób zawiązało się w Chrześcijaństwie nowe prawo panowania z Łaski Bożej.

Nie dość na tem. Wypadało jawnie posuwać dalej samowszechne rozwijanie zmartwychwstałego Cesarstwa. A gdy się obejrzał w koło siebie Karol — a oto Niemcy, rosposiedleni szeroko na wypróżnionych i rościeńczonych dziedzinach Sławian, samychże Franczków nawet, których bitna i liczna ludność zwojowała Państwo Rzymskie, i zlała się z niem mimo wiedzy nawet, jak to zawsze bywa i będzie z mnóstwem mniej wyrobionem na łonie wyrobieńszego społeczeństwa. Trzeba oddawać sprawiedliwość samymże wrogom naszym. Niemcy są narodem nader potulnym dopóki się niezobaczą przynajmniej dwóch przeciw jednemu i zbrojni od stóp do głowy przeciw bezbronnemu; są przeto bardzo pokój lubiący dopóki słabi, rządni, trzeźwi i pracowici, a szczególniej wkorzeniający się w ziemie jak bujny chwast nurtujący grunt najtwardszy, któremu zaledwie ogniem można dać radę. Taki naród widokom Karola jawnie posłużył. Niemcy potulni mieli dosyć rozumu żeby pojąć nowe panowanie, tak że od razu weszli we wspólnictwo jego dążeń i jego planów, bo nawet i rychło stali się główną sprężyną jego działań i główną podstawą jego budowy. — Sami tylko Saxoni, jinaczej Saki, odleglejsi siedzibą, postawili niejaki opór; a i ten wkrótce i łacno uśmierzonym został. Stąd to z zdumieniem czytać przychodzi jak wielce uczeni dzisiejsi Niemcy w głębokich pismach swojich ze zgrozą wyrzucają Francuzom jiż chcą przyswojić sobie Niemieckiego Wielkiego Cesarza Karola!

Cóżkolwiek bąć, Karol Wielki przyswojił sobie Niemców; i sam, rodu Sławiańskiego, jak samo jimię jawnie tego dowodzi, naczelnik jednego ze zwycięskich plemion Sławiańskich, Fraczków, rzucił się całemi siłami na zwojowanie biednych swojich pobratymców, a w szczególności na najbliższych mieszkańców Elby i obu stron Odry, tak zwanych Obotrytów. Skończył na wytępieniu tego niewinnego ludu i oddaniu ziemi jich, którą z rąk dobroczynnych Stwórcy otrzymali, łupieżcom Niemcom. Oto widok rozdzierający jakim sposobem Sławianie wytępiali sami siebie! Karol Wielki był założycielem dzieła zniszczenia Sławiańszczyzny; był jej duchem złowrogim, i zajiste zasłużył na jimię Cesarza Niemieckiego. Przy śmierci swojej, roździelił Państwo na dwoje, na Francuskie, i na Niemieckie, które oddał synowi swemu Ludwikowi, zapewne z przekazem posuwania dalej zguby Sławiańszczyzny.

Być może że ten wielki człowiek, wraz z narodem swojim, stracił uczucie pierwoczęcia swego; wszelako, to pewna że tajną sprężyną w rozwijaniu się dziejów Chrześcijaństwa w Europie, że głęboką tajemnicą wszystkich politycznych zamachów i łotrostw, było i jest łupiestwo Niemieckie skierowane na zgubę Sławian. — Kto chce dojść do głównego prawa Dziejów nowożytnych, kto chce tam zgadnąć zadanie samowszechne, i zobaczyć światło w tym chaosie rozbojczym, niech sstąpi w głębię swojego sumienia z pochodnią besstronnego i ściśle śledczego rozumu, a znajdzie pewno że pierworodem i celem wszystkiego jest wyuzdana i niczem nienasycona łupież Niemiecka z jednej strony, a z drugiej dobroduszność i głupota Sławian.

I któż, z przenajświętszego obowiąsku, pod karą zguby wiekujistej, miał bronić, miał oświecać w tym względzie Sławian, jeżeli nie potęga jich środkowa, jich potęga główna, samo serce Sławiańszczyzny? A któż to, któż taki? Dzieje rodu ludzkiego, jego postęp i cały wszechświat, odpowiadają: — Polska. Niezrobiła tego. I toć jest jej pierwszy grzech śmiertelny, co ją do grobu strącił: nie u miała bronić Sławiańszczyzny przeciwko Niemcom.

Po tym śmiertelnym grzechu Polski w stosunku jej z plemiony obcego szczepu, przyrodzonym rzeczy tokiem przystąpić trzeba do drugiego jej grzechu śmiertelnego, z równą, a może i większą, jej winą popełnionego w stosunku jej z plemiony szczepu własnego. Ale, żeby dojiść do tego, daleko wyżej sięgnąć potrzeba w dziejach rodu ludzkiego, nie o mniej albowiem tu chodzi jak o wywód samejż Sławiańszczyzny i jej praw niepożytych.

Ród ludzki, kiedy z rąk Stwórcy obejmował dziedzictwo ziemskie dobrotliwie sobie nadane, w dwojaki to uskuteczniał sposób. Pierwszy był kiedy mnożąc się, samem mnóstwem i przez rosnące coraz więcej acz ograniczone jego pierwsze potrzeby, rospierać się dalej i dalej z konieczności musiał. Takowy sposób jest prowosiedlczym i bespośrednio przyrodzonym. — Ale takowe rospieranie się spotykać musi w końcu przyrodzone zapory jakiemi są góry nieprzebyte i nieprzejrzane Morza. Żeby te przeprzeć, potrzeba daleko silniejszych bodźców i hartowniejszej siły ducha, gdyż za tem koniecznie jidzie rozerwanie rodu ludzkiego i rozróżnienie się w charakterze, obyczajach i mowie. Ten to sposób jest rozwijaniem się drugiego rodzaju ludzkiego, stanowiącem sposób kolonialny. Kolonista jidzie zawsze do ziemi o której dobrze wprzódy zasłyszał; jidzie za zyskiem spodziewanym z błogich płodów ziemi nowej, bardzo często kopalnych, bo kruszec zawsze miał nieodparty pociąg dla chciwości ludzkiej, albo dla zysku z wymiany płodów z pierwosielcami; przychodzi między nich na mieszkanie stałe i pewne, nie na żadną włóczęgę: jest to gość nader niebespieczny, wielce zdradliwy, dybiący na owoc cudzego znoju i cudzego mienia. W rychle pomiesza mowę swoją z mową pierwobylców, i popsuje obydwie tak że stają się łataniną pamięciową, bez żadnego rozumowego popędu ani powodu twórczego. Takie są wszystkie mowy kolonialne w Europie, jiż żadna z nich niedojdzie do znaczenia rzeczywistego swój ich wyrazów.

Jinaczej rzecz ma się z pierwosielcami. Pędzeni przyrodzonym tokiem uchowania i zaspokojenia potrzeb żywotnich, rozlewają się jednostajnie jak fale Oceanu od brzegu do brzegu: ani podobna dla nich od razu ustalić się, gdyż żadna ziemia nie jest tak dobroczynna i błoga, aby wystarczyła z samego poczęcia na najszczuplejsze nawet potrzeby stalszego społeczeństwa. Muszą tedy kocić się, to jest, koczować, przelewać się tędy i owędy, z kąta w kąt, i być niejako z powszechnego i nieokreślonego "skąd?" Na takie skąd, odpowiada się wręcz: jestem "ski", — Swewski, Górski itd. W ten to sposób powstała, sama z siebie nazwa "Skitów", czyli Scytów, którą Stawianie oznaczają ludy koczujące własnego plemienia, i pod którą Grecy zaznali pierwiastkowe plemiona północne Europy i Azii, dzieląc je na Skitów Europejskich i Aziatyckich: zapewne Celty czy Skelty są przekręceniem Scytów. Lecz że, w tym rozlewie jednostajnym i nieprzerwanym po płaszczyznach ciągłych, nigdy niemogli być zupełnie oddzieleni, mowa jich zostaią jedną i taką jaką siły twórcze własnowolnym pędem wydały. A przeto niepotrzebowali zbierać się w sejm dla wybrania nazwiska sobie; samo poczucie się wzajemne, siła rzeczy samej nazwała jich Słowianami czy Sławianami.

Nie ulega wątpliwości że Sławianie sami własne swe hordy pasterskie nazywali skotowniczemi, koczującemi, od wyrazu "kocić się", potaczać; skąd też jidzie wyraz "kocz", a bardzo podobnem że i nazwisku kraju "Szkocia", tembardziej że w Bożoczestwie pierwiastkowów pierwosielców jego, błagacze Bóstwa składali błagalne dary pod wyniosłemi drzewami, i stąd się zwali "Drewidami" albo "Drujidami"; a bóstwami ich głównemi byli "Odin", to jest "Jedyny", i "Żerny bóg", to jest Bóg żaru. Stolica jego nosi miano miasta Odina, Odinoborza, przekręconego na Edinburg. Skotowych nazwali Grecy bardzo prosto "Skitami", a Łacinnicy "Scytami"; i, przekręcając dalej "Gotami", albowiem i "Gość" jidzie też pierwiastkowo od wyrazu "kocić się". Wszystkie te wywnioski z posadowej rzeczowości umysłowej, bo z niezbędnego narzędzia samejż myśli, z mowy, bez której niepodobna żeby się myśl objawić a tembardziej udzielić mogła, nie są tak czcze i jałowe jak się pierwszemu lepszemu, z wierzchu chlipiącemu a przesiąkłemu niemieckiemi dziejów powikłaniami, w jego ciasnym zaworku, wydawać może; albowiem służą one do utwierdzenia niepożytych praw narodów Sławiańskich, przemocą i zdradą rugowanych przez Niemców z ziem jim przez Stwórcę nadanych.

Cóźkolwiekbądź, stan koczowniczy albo scytyjski, w części ziemi tak zjętej i zewsząd okrańczonej jaką jest Europa, ziemia wieczorowa, niemógł pozostać długo. — Więc tedy, na pierwszym wstępie, "Heleni" czy Zaleni, "Achaje" czy Jachaje, Horowi "Heroes" Gorowi, Graje albo Grecy: dalej, "Auzony" mieszkańcy Wyzionii, "Luzytany" mieszkańcy łożyc Oceanu, "Ibery" mieszkańcy ziemi "Ebrem" (Wieprzem) przerżniętej, "Galie" czy "Kalie" "Kelty", posiadacze ziem ku Olewowi: musieli zająć stałe siedliska przyrodzonym i koniecznym rzeczy porządkiem. Stąd wypływa że wszystkie te ludy były pierwosielcami Europy, ziemi wieczorowej; i zarazem że wszystkie bez wyjątku były Sławiańskie: geniusz mowy, to jest, jej pierwiastek jedyny, jednorodny,. nieodbicie tego dowodzi. Na nieszczęście, aby go uczuć, potrzeba już go mieć w sobie; a jeszcze na większe, że u Polaków jest on oddawna przygłuszonym, pomiatanym, wzgardzonym i podeptanym. Młodzieńcy i dziewice, panki podupadłe i wyrodzone, wstydzą się mowy złotej, mowy rodzimej, której niebo samo uczyło jich Ojców; i poświęcają ją dla zeszytej, Bóg wie jakiemi łachmany połatanej, obcej gadaniny. (1)

Ani jim przez myśl przejdzie że mowa łacińska, ta matka tylu pasierbic, tak zwanych mów Romańskich czy Gromańskich; że mowa Heleńska, Herojicka, Grójecka albo Grecka: są tylko wnuczkami poważnej matrony w świętem dzierżeniu pierwiastkowego dziedzictwa, mowy Sławiańskiej. Pamiętajcie że ten tylko z narodów przyjdzie do ujiszczenia nieskończonych przeznaczeń zakreślonych przez Stwórcę dla ludzkości który podniesie mowę swoją do całej potęgi, oddającej w całem znaczeniu tego wyrazu, zupełną I nieskończoną wszechmoc myśli. A wy gardzicie swoją mową! do jakichże przyjdziecie przeznaczeń? Głosie matczyny mej ziemi złodolnej, o jakieżeś przyszedł zaniedbanie! Stwórco miłosierny wszechświata usłysz tę skargę uroczystą, i znieś tę pleśń, tę rdzę trawiącą błogie dziedzictwo twoje, przezacne plemię Sławian!

Ale wróćmy do właściwego przedmiotu naszego, do pierwosielczego rozrodu Sławian na kończynach zachodnich Europy.Łatwo pojąć że takowi pierwosielcy, począwszy od Atlantyku aż do wschodnich krańców Galii, nie mogli ostać się długo bez wystawienia się na zalew kolonialny rozmnożonego już potężnie plemienia ludzkiego w Azii i w Afryce; i, z całą siłą łacniej rozwijającego się życia pod łagodniejszem niebem południowem, walącego się na nich przez Srodomorze Morze to, wyraźnie przeznaczone przez Opatrzność ku postępnemu wyćwiczeniu dzielności ludzkiej, prawdziwą było kolebką tak zwanej oświaty. W całym swojim przestworze, umiarkowanie ocieplone a przeto nieprzerwanie służące jako wygodne pole do przedsięwzięć śmielszych, ani za małe żeby ścieśniało dzielność człowieczą, ani za wielkie żeby przerażało ogromem nieskończoności a przeto, wprawiało ducha w otrętwiałość, jak czuła piastunka, jako ptaszyna wywabiająca pisklęta swoje do lotu, tak wywoływało rozwijanie się pierwiastkowych a przeto nieśmiałych sił człowieczeństwa. Ono tedy przywabiło z Azii i Afryki kolonów, napływców, chciwych zdobyczy, w przyrodzonym łakomstwie naszem, na biednych a poczciwych pierwosielców Sławiańskich: i ten był pierwszy początek zniweczenia jedności mowy i narodowości panującej dotychczas w Europie całej. W ten to sposób utworzyło się plemię Galickie, jinaczej Celtyckie albo Gwelfów czy Welszów jak się zowią mieszkańcy Walii w Wielkiej Brytanii, a w końcu Belgów tak zwanych mieszkańców północno-wschodniej Galii. Tak się stworzyła Italia zamieszkała przez Italiotów, to jest, wychodźców albo Wołokitów, których Sławianie zowią Włochami. — Następuie przez przewagę Rzymu, Romy albo Gromy, wszystkie te narody przybrały jedno znamię panujące i utworzyły do dziś dnia szczytnie odznaczający . się w rozwijaniu oświaty szczep tak zwanych narodów Romańskich albo Gromańskich.

Za Renem, tak zwanym wyraźnie od rycia, pozostały jeszcze czyste plemiona Slawiańskie, które się same mianowały Hormanami, to jest, mieszkańcami gór, a szczególniej w pobliżu Rzymian zapewne od Głowecii czyli Helwecii, najeżonej Alpami czyli Łbami. Stąd Rzymianie biorąc pochop ochrzcili jich powszechnie Germanami, a całe te kraje Germanią. Takową Germanią składali, jakeśmy już to widzieli: Swewy albo Swewony czy tez Zwawońce, dzisiejsza Szwabia; Wronczki albo Fronczki, dzisiejsza Frankonia; Bojowie, dzisiejsza Bawaria; Gonnowiercy, jak się i dzisiaj mówi Konna, Wiara, mieszkańcy Hannoweru; Luzacy albo Lutycy, mieszkańcy Saxonii; Bojowie, mieszkańcy Czech i t. d.: ani śladu nie było jeszcze wtedy w tych stronach Niemców, a przecież cały świat jest dziś tego przekonania że Germania jest to odwieczne i pierwotne siedlisko Niemieckie! Sami Sławianie, w ciemnocie pogrążeni i ucząc się dziejów swojich z pogmatwań z umysłu przez Niemców dla ukrycia prawdy historycznej popisanych, z dobrodusznością przystają już na to. Germania tak była Niemiecką jak świeżo przez nich wydarta Polakom Borussia, najczystsze dziedzictwo Sławian Borusów, których i Rzymianie nieznali jinaczej jak pod tem nazwiskiem; a przecież dzisiejsi Niemcy, przekręciwszy to miano na "Preussen", uważąją Prusy za główną potęgę Niemiecką, za właściwe serce Niemczyzny. Uczcie się tedy dziejów ludzkości od Niemców!

Widzieliśmy już jak te wszystkie narody zachodniej Sławiańszczyzny, to jest Germanii, po tysiącu lat bojów z Rzymianami, zniszczyły w końcu potęgę tych panów świata; i jak, za przewagą silniejszej oświaty i życia więcej rozwinionego, zlały się w końcu z plemieniem Romańskiem i utworzyły nowe, dziś jistniejące, państwa; jak, następnie, jich opuszczone siedliska zajęli przybylcy Niemcy; jak przetworzyli Giermanią na Niemiecką; i zajęli potężne środkowe w Europie stanowisko, skąd całą swą dzielność wywarli na zgubę Sławian: i ten był wtóry zapęd zniweczeczenia jedności mowy i narodowości, panującej z początku w Europie całej.

Daleko jeszcze przed przesiedleniem się Sławian zachodnich, a po większej części i wschodnich, w owoczesne samowszechne państwo ogładzonego świata, w państwo Rzymskie, już te narody pierwosielcze Europy rzucić musiały stan przyrodzony, koczujący, a zbierać się zwolna w hurmy, gromady, zgromadzenia: w ten to sposób przetworzyły się one, ze Skitów czy też Scytów, w Shurmatów albo Sarmatów, na wschodzie; a w Hurmanów czyli Germanów, na zachodzie. Sarmacia przeto i Germania znaczą jedno i to samo, i nic w tem niema Niemieckiego, — z przeproszeniem wszystkich pisarzy Greckich, Łacińskich i Niemieckich, którzy nic z tego wiedzieć w części niemogli, w części nieumieli, a najczęściej niechcieli, poczynając od Herodota, Cezara, aż do najnowszych błędnych i rozmyślnie prawdę zacierających poszukiwań Niemieckich.

Szczególniejsza: Niemcy nie bardzo są skorzy w poszukiwaniu pierwiastków swojich. Możnaby jich śmiało zapytać, gdzież to jich gniazdo pierwotne, gdzie jich znaczniejsza rodzinna siedziba, gdzież to jest choć jedna stolica Niemiecka. Karol Wielki był w Akwizgramie: ale tak jak Karol niebył Niemcem, tak i Akwizgran] niebył Niemieckim Następnie jidzie Dom Szwabski: ależ Szwaby, są to Swewony, Żwawony, Sławianie czyści: tak samo jest i co do Frankonii, dziedziny Frączków. — Monachium nawet ciągnie nazwę z pierwotnych czasów Sławiańskiego chrześcijaństwa, pochodzi bowiem od zgromadzonych tam Samotników, monachów; wcale niedowodzi Niemieckiego początku. — Gdzież jest tedy stolica rodzima przepotężnych Niemców? O! znajdujemy jich przecież w Wiedniu, i znajdujemy w końcu niemiecki Dom panujący, Dom Rakuski. Głęboka pomroka dziejowa pokrywa osadzenie się Niemców w Wiedniu i w tak przezwanym Ostrejchu, to jest, Austrii. Wiedeń, starożytna Wendobojna, była stolicą nieszczęśliwego plemienia Sławiańskiego Wendów? zagubionej i pożartej pastwy łupiestwa niemieckiego. Austria było to odwieczne siedlisko Sławian, Wendów. — I chcecież wiedzieć pochodzenie miana łupieskiego? to najłatwiejsza: "Ost" znaczy po niemiecku Wschód, wzięte wyraźnie ze Sławiańskiego wejście; "Reichen", jest, Rwać, wyrwać, złupić. Jest to zatem łup, wydarcie na Sławianach od Wschodu. I nie tak to bardzo starożytne jak się na pierwszy rzut oka wydawać może. Zaszło to najpodobniej w czasie napadu na Sławian przez Tatarów wyszłych z Manczurii, tak zwanych dzisiaj Maggiarów. Sławianie, zgnębieni w Pannonii, uledz musieli; i znaleźli się, z drugiej strony, zupełnie bessilni dla odparcia czyhających Niemców, którzy w ten sposób najpiękniejszą znaleźli porę i grę prześliczną do rospostarcia swej odwiecznej maxymy politycznej, dzisiaj bezwstydnie wyznawanej, że przeznaczeniem Niemców jest deutsche Fleiss und deutsche Intelligenz nach Osten zu dringen. Prąc tedy w tak dogodną porę, wydziedziczyli odwiecznych pierwosielców Wendów, i tak ustalili swoje główne łupieskie gniazdeczko, państwo wschodnio-niemieckie, Austrią. Że zaś "Reichen", rwać, dla Sławianina było przytrudne jako niemieckie, przesławianił je na państwo "Rakuskie", i Dom Rakuski, albo jinaczej, Urwiszów, Rabusiów.

Ale powie mi kto: jest przecie Dom Brandeburgski, i jego stolica, Berlin; a i tych początek nieszlachetniejszy. — Brandeburg, dawne księstwo Pogorzelskie, dziedzina odwieczna cząstki najczystszego lecz jednego z najnieszczęśliwszych plemion Sławiańskich, tak zwanych Obotrytów, chociaż później nieco ale równym sposobem stało się łupieżą Niemców, którzy podejściem, zdradą, a w końcu i przemocą, nadużywając za pozór i wymówkę pięknych zasad Chrześcijaństwa, obrócili je w narzędzie zbójectwa i łupu. Berlin, miasto berłowe, miasto książęce Sławian, stało się legowiskiem i zdobyczą rozbójców Niemców. — Patrząc na tak łotrowskie, na tak haniebne wypieranie narodów z ziem jim przez Stwórcę za dziedzictwo danych, zgroza przejmuje poczciwe serce i prawie wątpić każe o dojściu ludzkości do swych przeznaczeń wzniosłych i ostatecznych na ziemi, albowiem trudno, żeby to być miało dziełem łotrowstwa.

Cóżkolwiekbąć Sławianie ze Scytów przeszli na Sarmatów, i to jeszcze przed usadowieniem się w Europie Niemców; a kiedy znaczna jich część przelała się w państwo Rzymskie i, za następnym stąd napływem obcego plemienia, poczęli być przypierani dotkliwie, zdawałoby się, że przebiegła po nich myśl silniejszego wewnętrznego urządzenia się pomiędzy sobą. Najpierwsza zjednoczona potęga występuje pomiędzy niemi, już w czasach znajomych dziejom pisanym, państwo Chmurawii czy Morawii, tak nazwanej od mroku pochodzącego z pobliskości gór Karpackich, tak właśnie jak Umbria Włoska nazwaną jest od umbra, cień, przeto że światło tem łacniej obumiera z powodu wiszących w koło Opon albo Apeninów; Państwo Morawskie legło, zapewne nie bez wpływu Niemieckiego; ale właściwa Morawia, nie tak prędko stała się jich zdobyczą. — Jeszcze za Bolesława Krzywoustego, była ona częścią składową Polski; dopiero później stała się łupem Domu Rakuskiego, dzięki nieprzezorności i zgubnej pomiędzy sobą zawiści, a przeto nieszczęsnemu nierozumowi Sławian.

Myśl silniejszego wnętrznego urządzenia się przebiegła jednak obrąbioną Sarmacią. Zdaje się że po raz pierwszy uczuli że są jednem plemieniem, i na mocy tej jedności poczęli się urządzać w pobratymcze państwa. Stąd to powstała dawna dziejowa legenda, alegoria uosabiająca jich niezaprzeczone Braterstwo. Wyobrazili sobie trzy główne plemiona pozostałej i kwitnącej na ziemi dziedzicznej swych ojców Sławiańszczyzny, jako trzy proste odnogi, trzech braci pobratymczą dzielnicę Lecha, Czecha i Kusa. Jeżeli sstąpim do początków tej alegorii, nietrudno zgłębić jej zrzódło. Wiadomo jest, że potęgą główną Sławian, która pokonała niezwyciężone legiony Rzymskie i zniweczyła przewagę krótkiego miecza Gromulusa, przed którym ukląkł świat upokorzony, stanowiła Jazda pancerna, żelazem chronna i Jezdzca i Rumaka. Ta była sercowa siła Sławiańszczyzny, główny jej wyobraziciel. Że zaś jachać czy jechać przechodzi, samym wymowy pędem, na lachać lub Iechać: stąd Jeździec, wziął jimię Lecha; a Jazda, że z Lachów złożona, Szlachty; kraj zaś odebrał, najprzód, miano Lechii, a w następstwie wieków, Polechii albo w skróceniu Polski; albo, jak Rusin do dziś dnia mówi. Polszczy; — i niemówi się jinaczej tylko Polszczyzna, zamiast Polachizna. Kto tylko ma najmniejsze poczucie mowy Sławiańskiej, nie może wątpić o prawdziwości tego wywodu; a jednak, rzecz dziwna, sam Polak błąka się omackiem w koło jimienia swego, kiedy go przed całym światem Rusin mianuje Lachem, kiedy w samej

Ruskiej mowie jest Oleg. wyraźnie Olech, rycerz, jeden z panujących na Rusi.

Jak starożytnem jest to miano Lecha, a przeto i Lechii, — chociaż urządzenie się tego państwa dziejowe sprowadziliśmy w wywodzie naszym do czasów chrześcijańskich, — pokazuje się już stąd że jimię Greckie, które nosił potężny mocarz Macedoński, a przeto Sławiańską jest Oleg-jędrny, które Grecy skrócili na Alexander. I nic nie ma dziwnego że owi surowi posłowie Scytyjscy, których sławną mowę do Alexandra Wielkiego przekazał dziejom Kurciusz szukający więcej wymowy niż rzeczy, byli najrzetelniejsi Sarmaci, a może i prawdziwe Lachy, jak jeden Polski dziejopis, wbrew całego ogólnie przyjętego latopisarstwa, śmiało twierdzi że to był Leszek Król Polski, tak nazwany następnie, dla wybiegu wojennego którym nieprzyjaciół przeraził, Królem Przemysławem Pierwszym.

Przystąpmy teraz do wywodu drugiego szczepu odnowionych Sławian, tak nazwanego narodu Czeskiego.

Zrzódło tej nazwy, zatracone od dawna, zdaje się być dzisiaj tajemnicą dla Sławian; co większa, dla samychże Czechów nawet; tak właśnie jak nazwa Polechitów, dla jich dzisiejszych potomków, w znacznej mierze pożydowionych. Nietrudno przecież, sstępując w głębie mowy Sławiańskiej, tak twórczo i samorodnie w jej złotych gałęziach rozwinionej, odgadnąć rzeczywisty tego jimienia początek. Jakkolwiek rozmajitym, stosownie do strony z jakiej nań zapatrywać się można, jistotnie wydawać się będzie, zawsze przecież sprowadzi się ostatecznie do pierwiastkowego znaczenia cząć, poczynać. W rzeczy samej, w tem odnowieniu się plemion Sławiańskich po zniszczeniu przez nich przeważnego państwa Gromanów, naród Czeski najpierwiej, i najbliżej tak zwanego wyrobionego świata, chrześcijaństwem odrodzonego i ożywionego, pomiędzy narodami Sławiańskiemi ustalać się począł; a przeto, samym rzeczy popędem, uzyskał nazwę Czecha, tak jak bywało u Sławian, od sieczenia Sieciech, a więc od częcia Czech.

Możnaby też wnosić, że otrzymali to miano przeto że się najpierwsi ustalili, to jest, oczekali na stanowisku stałem z pomiędzy wszystkich aż dotąd jeszcze błędnych i koczujących północnych plemion Sławiańskich. Ależ oczekać się, jest właśnie zacząć ustalać się; i tą więc drogą, do tego samego przychodzim pierwiastku.

Mogło jeszcze i stąd jim przyjść to miano że się pierwsi w tem odnowieniu się Sławian okrzesali, jinaczej oczesali; lecz właśnie czesać się, jest to poczynać ogładzać się: więc tedy, i w takim razie, pochodziłby Czech od częcia.

W końcu, mogli być tak nazwani przeto że stanowili niejako przednie czaty Sławianizmu, ciągle i uporczywie najeżdżanego przez Niemców, i w ten sposób tworzyli naród Sławiański czatujący albo czyhający. Ależ znowu, czatować lub czyhać na pierwszych stanowiskach swojego plemienia, w owych czasach ubożyszczonych najazdów i łupieży, najprzejistotniej znaczyło być początkującemi w odpieraniu i obronie najświętszych praw plemiennych; zawsze tedy pochodziłby Czech od częcia.

Co większa, stolica Czeska, Praga, najwyraźniej pochodzi od wyrazu próg, albowiem stanowili jistotny próg Sławiańszczyzny, od którego się poczynał opór całego tego odnawiającego się plemienia. Chytry a uporny Niemiec, choć po upornej obronie, przebył i skruszył w końcu ten próg święty Sławiańszczyzny; i niepoprzestał na tem, wdarł się on aż do jej serca i rossadowił się szeroko po dziedzinach słynnych niegdyś z odwagi, męstwa i miłości Ojczyzny dzielnych Lechitów, a to wszystko dla nierozumu waszego, o Sławianie! miasto się porozumieć od wieków w obronie bratniej, wyście się darli od wieków pomiędzy sobą. Miasto mowy świętej, mowy rodzinnej której samo Niebo wyuczyło ojców naszych, milszą wam była Niemczyzna; macież tedy Niemca nad sobą. Czarowny dla was jest wygwar obcy, szczebiotliwość wszeteczna i szalbierska, a niebaczycie szaleni że, za tym wygwarem, za tem szczebiotaniem, wisi haniebne jarzmo obce! Nierozumni! jak chcecie uchować narodowość waszą, kiedy nad mowę waszą świętą i twórczą, przenosicie obcą, połataną i niezrozumiałą gadaninę! Ale jakżeby się pokazał panicz przed ogładzoną lecz skoszlawioną Europą? jakżeby się znalazł w Towarzystwie dobranem? jakżeby się ozwał w Salonie — źle czy dobrze, byle nie po swojemu? Szczególniejsza, Polacy niebo i ziemię poruszają wołając o swoją ukochaną Ojczyznę, a tymczasem jich pułki stanowią najbitniejsze siły Austriackie, Pruskie i Moskiewskie; jakież to przekleństwo musi być w głębi tego wszystkiego, jaki opłakany obłąd! Nienarzekajcie, wina w tem wasza; nieumieliście i niechcieliście Ludu waszego zrobić narodowym. Tak gardziliście ludem waszym, jak i waszą mową; i jakże mogliście uchować Ojczyznę? Samolubstwo zawsze było u was przed godnością, cnotą i rozumem; i dzisiaj jeszcze, jim głupszy szalbierz jim natrętniejszy a ogładzony żydek, tem dla was większy prorok w Izraelu, byleby zręcznie połechtywał samolubnej a głupiej dumie waszej. Tak głęboko zagrzężliście w to błoto, mali i wielcy, starzy i młodzi, że sparaliżowany umysł wasz niezdolny już poznać się na prawdzie ani rzeczywistej wartości: i jakże chcecie mieć Ojczyznę? Ta jednakże jest reguła, którą sam Zbawca narodów przy swem odejściu zalecił uczniom swojim, jako jedynie prowadzącą do zbawienia i ogólnego szczęścia, że należy się kochać nawzajem, jeżeli chcemy dojść do wzniosłych celów zakreślonych ludzkości przez Stwórcę. Cóż to jest kochać się pomiędzy sobą? A jużci, jawnie, wyrzec się najprzód samolubstwa, następnie upatrywać pilnie rzetelnej wartości w drugim; a znalezioną ocenić i zużytecznić, albowiem przez to oddaje się ogromna usługa ludzkości, Ojczyźnie i sobie: ani to tak trudnem jak przewrotność sobie wyobraża i wmawia, albowiem sumienie wnętrzne wyraźnie nam wskazuje naszą rzeczywistą wartość względną, jeśli tylko jego głosu nieprzygłuszamy paralizią naszego samolubstwa, bo wtedy jużeśmy przeklęci i niegodni czerpać ze skarbnicy prawdy. — Dalej, ażeby się kochać, nie należy piąć się przed godniejszym, ani popychać drugich w zgubę przez głupią zarozumiałość swoją; a tem mniej wzdymać się aż na Zbawcę, Poręczyciela i Strażnika przeznaczeń nieszczęśliwego Ludu, kiedyśmy ledwo warci być jego podnożnemi służebnikami. Ażeby dobrze kochać, kochać prawdziwie, potrzeba, najprzód kochać drugich; a potem, siebie. Wy, zaś, najprzód kochacie siebie; a potem, drugich. Taka miłość jest mężobójcza przez którą giną narody; i zginęłaby ludzkość, gdyby ostatecznie zatriumfować miała. Sami, dla siebie, jesteście wiarą, nadzieją i miłością; lubo, przed światem, sławnie udawać umiecie gorącą i wiarę i nadzieję i miłość. Wejdźcie w głębie sumień waszych przygłuszonych, a wyczytacie pewno żeście zgrają wilków przemorzonych, wyjących gromadnie, po stepach Ojczyzny waszej rozszarpanej, dybiących na łup w samym jej grobowcu na jej zwłokach. Tym sposobem, nawet i dobre chęci, i wielkie poświęcenia osób i mienia, zostają czcze i jałowe przeto żeśmy nieszukali rzeczy i prawdy, ale samych siebie. Już zaś, rzeczą i prawdą jest oceniać się jak tylko być może najsprawiedliwiej, to jest, dopatrywać jak najpilniej czy czasem drugi niewart więcej od nas: ale wiem dobrze że to niepodobnem jest dla was, gdyżby to było odrodzeniem się.

Wszelako, Czesi rospoczęli odrodzenie się swoje, wskrzesili i pokochali szlachetny swój język, oddawna przygłuszony bujnym chwastem niemieckim; i stali się pięknym i pełnym czarownego pociągu wzorem dla wszystkich plemion Sławiańskich; wygrzebali dzieje swoje i swych pobratymców z gruzów odwiecznych, z przepaści w jaką je złość Niemiecka wrzuciła była: i jedną razą nauką i badaniem prawdy w zadumienie wprawili zarozumiałych Niemców. Dwaj jich uczeni wyprowadzili z całą ścisłością naukową, jeden mowę Grecką, drugi Łacińską, z mowy Sławiańskiej która, z mową Litewską są rodzonemi córami mowy Sanskryckiej. Niedoszli jeszcze wprawdzie że jedynymi pierwosielcami Europy, od brzega do brzega, byli Sławianie; ale, na drodze po której jidą, dojść tam nietrudno. Niezdają się jeszcze mieć przeświadczenia zupełnego że prawem rozwijania się Europejskiego w czasach Chrześcijańskich, że tajemną sprężyną, głęboko ukrywaną a działającą z najwyższem natężeniem w dziejach tak zwanego świata ogładzonego, jest bezprzykładna łupież Niemiecka, wypierająca z ziemi poczciwych niewinnych ale nieoględnych Sławian z niesłychaną zaciętością, wypierająca jich z ziemi którą z rąk Opatrzności otrzymali i uprawili dla Niemców: tak jiż, w przeświadczeniu Niemca, Sławianin zdaje się stworzonym dla niego Negrem. Nie przyszli jeszcze do tego przekonania zupełnego Czesi, ale na drodze po której jidą dojdą tam łatwo. Piękny zajiste i godny naśladowania przykład dla wszystkich plemion Sławiańskich; ale, na nieszczęście, nie sam tylko Niemiec jest wrogiem, jest złym duchem Sławiańszczyzny: jest. jeszcze i jinny, zarówno zgubny, zarówno zawzięty, jej wytępiciel, jak to zobaczymy w dalszym ciągu.

Cóżkolwiekbąć, wywiedliśmy dwa główne plemiona odnowionych Sławiąc, to jest, plemię Lechickie i plemię Czeskie; pozostaje nam jeszcze wywieść trzecie plemię bratnie, usobione przez starożytną legendę trzech braci, Lecha, Czecha i Rusa, to jest, pozostaje nam wywieść plemię Ruskie.

Wywód takowy jeszcze więcej przedstawia niedorzecznej gmatwaniny w powszechnie przyjętych i popisanych przez dość pobożnych kronikarzy baśniach, niżeli wywód Lechitów i Czechów. Wszelako, jidąc za rozumową ścisłością, nietrudno jest dojść do prawdziwego i niemylnego zrzódła.

Jak tylko jasna jest, że Lechici stanowili główną i środkową potęgę Sławian Sarmatów; i że Czesi stanowili tychże przednie czaty: już, z samego rzeczy porządku, wypada koniecznie że Czesi, jako naród najprzód ustalony, zajmować musieli ziemię najwięcej posuniętą uprawą rolniczą, albowiem jinaczej niepodobna utrzymać stanowisk stałych. Dla tej przyczyny, Lechici, jako potęga środkowa, i głównie a nawet wyłącznie, jakeśmy to widzieli, z Jazdy złożona, musieli zajmować dalsze stanowiska, obfitujące w bogate pastwiska, i w pola już wytrzebione i uprawne, albowiem Jazda niema nic do działania w głębokich borach i lasach. Pozostały tedy krajiny tylne wschodniej Sarmacii, pokryte nieprzebytemi borami i lasami.

"Bór", "Las", w duchu mowy Sławiańskiej, noszą miano pierwiastkowe Rośni, Zarośni, Zarośli, tak jak Drzewo jest pierwiastkowo Rószczką i Rózgą. Cóż tedy zgodniejszego z całym tokiem przyrodzonym i rozumowym rzeczy, że najmłodszy Brat w legendzie Sławiań-skiej Lecha i Czecha, któremu się zostały obszerne tylne dziedziny tego olbrzymiego plemienia, głębokie rośniny Sarmackie po za Lechią, otrzymał miano Róśniaka albo Rusa. Podziwiać raczej należy to głębokie współczucie jedności rozrodowej, w tak wczesnem zaraniu życia Sławiańskiego; i opłakiwać rzewnie jich los złodolny, który, nieco później, wyrwał z jich serc i myśli to niebios objawienie, to czcigodne i przezacne braterstwo, a zaprowadził jich w śmiertelne bratobójcze szranki.

Powszecznie przyjętem jest u Kronikarzy Ruskich, a nawet poczęło się ustalać za prawdę dziejową, jakoby jimię Rusów poszło ze Skandynawii od Rusów — Waragów, którzy przybyli do Rusi, wezwani tam przez samychże Sławian, pod wodzą niejakiego Ruryka. — Ależ, najprzód to pewna że Skandynawi poszli od Sławian, a nie Sławianie od Skandynawów; albowiem Twórca nie tworzył osobnego szczepu Skandynawów, ani Ród ludzki nie wyszedł ze Skandynawii, a przeto musi ten szczep pochodzić, i nie od kogo jinnego tylko od Sławian. Jakoż kiedy, w rozwinięciu się swem pierwiastkowem i jeszcze koczującem, dosięgli brzegów Oceanu, doszli w ten sposób do końca, do skonu dalszego pochodu, i rzekli bardzo prosto że są w Skondynawii. — Dalej, już samo jimię Waragów, wrogów, tak jak Rusów, Rusinów, jest najprzejistotniej Sławiańskie; potem, sama starożytność legendy trzech braci, Lecha, Czecha i Rusa, daleko wyżej sięga niż biedna powieść o Ruryku: jakże tedy mogło to jimię wielkiego szczepu wyjść ze Skandynawii i czekać aż do Ruryka?

W temż rozwinięciu się narodowem ludzkości, na to że Szwecia albo ZWendecia osiedliła się pierwiastkowo przez Wendów nadbałtyckich albo Wandalów, przez Gotów, Godźców czy Gościow, niepotrzeba żadnego dowodu, gdyż język Szwedzki, po szwedzku zowie się Swendzki i Król Szwedzki nosi do dziś dnia tytuł Króla Wandalów i Gotów; część zaś tych Gotów, z pewnością szła z Rusi: żadną tedy miarą Ruś niepochodziła od nich, ale Szwecia, jako złożona z Wendów, mogła w jistocie wziąć pierwiastkowe miano Swendcii.

Mający prawdziwe uczucie ducha twórczego mowy Sławiańskiej, wnet dostrzeże że miano Norwegii jidzie od wyrazu nora, nurt, przeto że się w tej stronie słońce ponurza i przez znaczną część roku panuje ponurość. — Więc tedy, wyraz "Nord", północ, jest przejistotnie Sławiański; i Normandzi, których, niewiedząc skąd wywieść, brano za Niemców, są najczyściejsi Sławianie. — Jakże zatem się stało że Skandynawi dzisiejsi są więcej Niemcami, niżeli czem jinnem? zobaczymy to zaraz.

Kiedy Sławianie zachodni, po tysiącu lat bojów z Rzymianami, zwojowali w końcu tych panów świata, przesiedlili się na posiadłościach jich i przetworzyli się w ten sposób dziwną mieszanininą w tak zwane dzisiejsze narody Romańskie; Niemcy podówczas, korzystając z dogodnej pory jakeśmy to widzieli, posunęli się na jich siedziby i zajęli nader korzystne, bo środkowe w Europie, stanowisko; tak że, z jednej strony, mogli łacno korzystać z oświaty ludów ogładzonych, a z drugiej, łupić, oszukiwać i okradywać beskarnie ludy, jeszcze w stanie przyrodzonej zostające niewinności, — gdyż Niemcy nigdy nikogo niepodbili, lecz za to zawsze najzręczniej korzystali z tak sprzyjającego z obu stron położenia.

Nie trzeba sądzić ażeby Normandzi, co podbili wielkie i już ogładzone państwa, pochodzili z Skandynawii samej, która dzisiaj cała, jak jest, nie ma nad 4,000.000 mieszkańców. Byli to właściwie mieszkańcy północnej Sławiańszczyzny, to jest, Pomorza, księstwa Pogorzelskiego, Borusy, mieszkańcy Szlezwiga albo Szląska i Holsztynu; może nawet i część Lechitów, kiedy jich Król Wizimierz założył miasto Wismar. Bardzo być może że Skandynawi trzymali w jich wyprawach przodek. Osiedleni w krajinie mrocznej, otoczonej wodami, musieli nabrać hartu ciała i mocy ducha, zarówno jak pewnego rozwinięcia przemysłu i uzbrojenia przez samą walkę z potrzebami i żywiołami. Zapewne byli posunięci w owych czasach wyżej nad jinne narody Europejskie w pierwiastkowej, lecz pełnej niebespieczeństw, marynarce; ale trudno i niepodobna przypuszczać ażeby flotami swojemi mogli wykonać jakiekolwiek ważniejsze podboje. Lądem to oni, odepchnąwszy Niemców, podbili część Włoch i Francii; Anglią nawet podbili nie przez flotę, ale za pomocą floty. — Łatwo pojąć o jile przez to wyludniła się nie tylko Skandynawia, ale i cała Północ Sławiańsko-Normandzka, i jak to piękną podało porę czyhającym pilnie na każdą korzyść Niemcom. — W taki to tedy sposób Skandynawia przejistoczyła się na Niemiecką: przyszło to samo z siebie, nie przez pierwiastkowe osiedlenie się, ani przez żaden podbój; gdzieżby Niemcy podbili Normandów, tych co zdobyli Francją i Anglią, Niemcy którzy nigdy nikogo nie podbili, ale zawsze przyszli jako goście; mnożący się tęgo i zręcznie przyswajający wszystko, otrzymali z czasem przewagę ludnością i mieniem, a przeto i panowanie; — nawet Anglii nie podbili oni, jak pospolicie mniemają, wleźli tam jako goście wezwani przez Bretonów przeciwko Piktom i Szkotom, a swojim właściwym sposobem ujarzmili wkrótce biednych Bretonów. Tak to stali się oni panami Skandynawii, i znacznej części, części najpiękniejszej, odwiecznej Sławiańszczyzny.

Wszystkie te podboje Normandów miały miejsce około dziesiątego wieku Ery chrześcijańskiej, właśnie w czasie kiedy zaszło owo przekazane przez kronikarzy zajęcie Rusi przez Normandów, tak zwanych Rusów — Waragów, pod wodzą Ruryka; i to na wezwanie samychże Rusinów. Jakże tedy przypuścić można ażeby Normandzi, zajęci podówczas wyprawami na bogate i ogładzone państwa, dokąd jich ciągnął niezwyciężony pociąg, mieli myśleć o biednych Rusiach? Jak znowu pojąć jiż się znalazł taki naród, który przyzywał sobie, na Panów, najeźdzców swojich, których zwał swojimi wrogami, — z którymi pewno żadnego jinnego niemiał stosunku, a przeto i znać jich z bliska żadną miarą niemógł — co jednakże należało. Jeśli i zdarza się w dziejach, że jaki naród przyzywa sobie Władzę z obcego plemienia, to zawsze Osobę tylko znaną sobie dobrze, ale nie z góry łotrów, jakimi byli Rusy — Waregi i jich naczalnik. — Całe tedy podanie o Rusach-Waregach i Ruryku jest baśnią, przekręconą zapewne z rzeczy prawdziwej, ale zupełnie jinnej: niektórzy nowsi pisarze Dziejów Rossyjskich mocno się nachylają ku takowemu sądowi.

Wielkie jest podobieństwo że tymi Ruso — Waregami, wezwanymi do zaprowadzenia porządku na Rusiach, byli bliscy jich sąsiedzi, dobrze jim znani Litwini. Naród ten dzielny i rządny, pochodzenia czysto Indyjskiego, wielce zbliżony mową do mowy Sławiańskiej tak że rzadko który pierwiastek nie jest obydwó mowom wspólny, i forma słów bardzo podobna, naród serdeczny i bitny, straszny był sąsiadom okolicznym, a przeto dobrze i z dobrej strony znany Rusinom z którymi już samem sąsiadowaniem musiał być w pewnem powinowactwie. Przyrodzonym tedy rzeczy tokiem, mogli Rusini, w rosterkach swojich, wezwać którego z Książąt Litewskich dla ustalenia u siebie porządku. Mógł ten książe zwać się Jury albo Jory, a zdrobniale Jurek przekręcony na Ruryk; tak jak to samo jimię, u Szwedów, jest Eryk.

Nowsze wyprowadzenie nazwiska Rusi, przechrzczonego na nowożytne pompatyczne miano Rossii, od rossiania się, — przeto, że się szeroko rossieli po świecie, — jest grubą niedorzecznością, godną jeszcze niewyrobionego a nadętego umysłu: nikt się albowiem nie nazywa od rossypania, ale raczej od zebrania; bo jakże to nazwać co się rossypało, chyba że - Niczem.

Cóżkolwiekbąć, z samego rzeczy toku wypada nam sięgnąć początków narodu Litewskiego. Bliskie powinowactwo jego mowy z mową Sławiańską, a obu tych mów jedno i to samo pochodzenie z mowy Sanskryckiej, kazałoby wnosić, że jak Stawianie przyrodzonym rzeczy popędem, wyszedłszy z Indii, przeszli, bąć to przez Bosfor bąć przez Kaukaz, do Europy którą wolnem rozwinięciem się zaludnili od brzega do brzega, tak za nimi Litwini, ale już w jednej gromadzie, posunęli się do tejże Europy. Epoka takowego przejścia zdaje się być daleko odleglejszą niżeli zwykle mniemają, przeto że jich język, najbliższy Sławiańskiego, a przeto i Greckiego, uderzające ma z tym ostatnim w niektórych punktach podobieństwo. I tak: zakończenia jimion, Giediminas, Kiejstutas, Witenes, Daukszis, są takie same jak Grivas, Trikupis, a nawet Pitagoras i Sokrates. Czasy przyszłe słów, w obu językach, są jednostajnie na so, su; co w żaden sposób niemoże być rzeczą prostego trafu. Nadto, dawne śpiewy Litewskie najczęściej wspominają o Dunaju; stąd wypadałoby że mieszkali początkowo i bardzo dawno w Tracii, a przeto że byli jistotnie sąsiadami Greków.

Nowsze wyprowadzenie jich z Indii mogłoby się nastręczać z okoliczności wstrząśnienia całej Azii przez niszczący wszystko przed sobą i z nieodpartą mocą szerzący się Islamizm. — W rzeczy samej, w takowem rosstrojeniu wszystkich państw Aziatyckich, mogło plemię skupione i dzielne dobyć się z Indii przez Persią, i przez Kaukaz wejść do Europy. W jistocie, mają się znajdować ślady jich przebywania przez czas niejaki nad Donem, który mogli zmięszać w pieśniach swojich łatwo z Dunajem. W takim razie, mogli w końcu, przypierani za mocno od Hunnów, Ugrów i jinnych hord Turkomańskich, przerżnąć całą Sławiańszczyznę i osiąść stale nad Bałtykiem; podobniejsza jednak że zrobili to opuściwszy Tracią, albowiem sa też twierdzenia że Herule byli to Litwini, coby jich emigracią przenosiło w daleko odleglejsze niż Mahometa czasy.

Nazwisko swoje zdaje się Litwa ciągnąć od wyrazu "lit", "lać", rozlewać się, to jest, być wolnym, tak właśnie, jak Heleni tak się omianowali przeto że byli wyzwoleni. — Litwin zowie się "Lietunikas", co znaczy wolny; przeciwnie, Rusina nazywa "Gudas", od wyrazu "gaut", złapać, ująć, dostać, przeto że, będąc sąsiadami bespośrednimi, musieli z sobą być w częstych sporach, zajściach i bojach, skąd wypadało wzajemne łapanie się do niewoli: więc tedy, bardzo prosto nazwali Rusinów Gudami albo Gotami, to jest, jeńcami albo niewolnikami. Z jinnej strony, jinny nastręcza się tego jimienia wywod. Lud, po niezmierzonych przestworach leśnych rozlany, przyrodzonym rzeki tokiem najdłużej może pozostać w stanie koczującym, w stanie dzikim i zbójeckim, przeto że w myśliwstwie znajduje zapas dostatni do przeciągania swego rospasanego życia. I łatwo zaraz pojąć, o jile sąsiedztwo podobne jest niewygodnem dla ustalonych już uprawiaczy roli; i zarazem, o jile pociągającym jest dla podobnych leśników nieustanny napad na opatrzonych we wszelkie zasoby bez żadnego porównania osiadłych i pracowitych wygodnisiów. Płynie tedy samo z siebie że koczownicy lasów i rośni, to jest, Rusini godzili bezustannie na kwitnące już sioła, bać to Lechickie, bąć Litewskie; i jakże niebyło jich nazwać Godzcami, Gudami, i w końcu Gotami; tak dalece, że lud wiejski na Litwie, dzisiaj jeszcze, gdy kogo przerazić chce miejscem odludnem i ciemnem, odzywa się wnet: "niechodź, bo tam jest Gudas", to jest, Got albo Rusin.

Co większa, jim bardziej się oddalało od świata mniej więcej ogładzonego, tem więcej, z samego rzeczy toku, rosszerzało się i kwitło w całej surowej dziczyznie to rospasane rozbójstwo, tak że żyłę jego żywotna, stanowiła bez zaprzeczenia rzeka Wołga, ze wszystkiemi swemi przypływami, przerzynającemi niezmierzone przestwory pokryte najdzikszą rośnią, borami i lasami, gdzie i dziś jeszcze kwitnie zbojectwo swobodnie. Owoż, bić, zabijać, w języku Sanskrycko-Litewskim, jest "maszt", skąd najwyraźniej jidzie muszkiet; a nawet Sławiański mus, albowiem kto zmusza, nieszczędzi bicia; i dalej jeszcze, wyraz mąż, muż, męszczyzna, gdyż mąż w rodzinie piastuje władzę wykonawczą, panującą, a więc zmuszalną. Z pomiędzy przypływów Wołżańskich, ze strony Europejskiej, był jeden przed jinnemi ze zbójectwa słynniejszy; i ten to Litwini, jak najprościej, nazwać musieli Muskwą, rozbojników Muszkalami, a jich gniazdo główne Moskwą, tę samą co dzisiaj stanowi Moskwę Świętą. — Z jinnej strony, jinny nastręcza się tego jimienia wywod, ale który w końcu zdaje się zmierzać ku temuż samemu zrzódłu. W głębi lasów, wzdłuż wielkiej Wołgi, a szczególniej wzdłuż Moskwy, jest i dziś pełno, a jakże daleko więcej być musiało w czasach o których mowa, wszelkiego rodzaju dzikiego zwierza, ale szczególniej niedźwiedzi; że zaś niedźwiedź, po litewsku i sanskrycku, nazywa się "mieszka", cóż z samym rzeczy tokiem zgodniejszego że krajinę nazwali Moszkolią, a jich mieszkańców, których nawet wprost wywodzą od "mieś z kina", Moszkalami, albo Moskalami: wszelako, że i "mieszkin" pochodzi od "muszk", zabij, ten ostatni wyraz jest pierwiastkowem tu zrzódłem.

Jakkolwiek Sławianie wschodnio-południowi, a przeto i mieszkańcy południowej Rusi, jako sąsiedzi wysoko ogładzonego świata Grecko-Rzymskiego, musieli dość wcześnie pewne, a może i dosyć znaczne, zrobić kroki ku oświacie; tak się bynajmniej rzecz niemiała ze Sławianami północnymi, a szczególniej z rospasanymi leśnikami, ruśniakami, mieszkańcami północnej głębokiej Rusi. W płynącym stąd nieładzie, cóż pozostawało zrobić już ustalonym i wzdychającym za porządkiem Rusinom jeżeli nie wezwać od uporządkowanego obok siebie ludu, jakimi musieli już być jich sąsiedzi Litwini, — gdyż jim wałęsać się z samego położenia kraju niepodobna było, — wezwać na władzcę do siebie jednego z dzielnych i silnych książąt Litewskich: a tym księciem mógł być i Ruryk.

Ku silniejszemu poparciu całego prawdopodobieństwa tej rzeczy, nie mało już i to służy ze Książęta Litewscy, od niepamiętnych czasów, z Książętami Ruskimi w ciągłem byli pokrewieństwie: co gorsza, do tego w końcu przyszło że panujący Dom Litewski przyjął u siebie, za język dworski, za język urzędowy, język Ruski. W tem to był wyrok straszliwy, wyrok samobójczy, który Litwa wydała sama na siebie. Jakże? mowę twą własną sądzisz być niższą od mowy cudzoziemskiej, i niewidzisz szalony że, tym sposobem, umysł twój cały, twą duszę nieśmiertelną, sądzisz być niższą od obcej ale podobnej tobie jistoty; i że zarazem sam się skazujesz na wiecznego drugiemu niewolnika: albowiem, mowa jest najsilniejszą dźwignią duszy, boć jest przezacnem narzędziem ku wiekujistym wyrobom myśli. Daremnie skarżyć się będzie na niewolę przed niebem ten co swą mowę zatracił: jakim sposobem, bez niej, zachować zdoła znamię niezatarte nieskończoności twórczej w sobie ? jak poznam w tobie narodowość twoją, znamię przezacne boskiego ludu mierzącego do celów opatrznych zakreślonych narodom, kiedy niewidzę najpierwszego narzędzia twórczego ducha, kiedy myśli swoje poplątałeś obcym wygwarem, i skrępowałeś duszę na wieczną niewolę przez utratę mowy, a przeto krusząc jedyną sprężynę samojestestwa twego? Piekielnicy są wszyscy co tłumią nieśmiertelne narzędzia myśli: jest to grzech przeciw Duchowi Świętemu, nieodpuszczony na tym ani na tamtym świecie. Niewolno jest wyrzekać się samojestestwa swego, bo gdzież znajdę punkt oparcia się w wyrobie nieśmiertelnych przeznaczeń mojich: zapewne nie w pierwszym lepszym podbojcy i ujarzmicielu. — Stąd to świętą jest narodowość każda, albowiem przez nią tylko wyrabiać można własnowolnie, a przeto godnie i święcie, owe to przeznaczenie nieśmiertelne. Dla tejż przyczyny, świętą jest i przenajdroższą mowa narodowa, którą samo niebo przekazało narodom ku tymże celom przenajwznioślejszym: a jednak, triumf piekielny tak wysoki dzisiaj, że się zawziął na mowy i narodowości.

Jakże tedy narodowość, będąc zawsze pewnym rodzajem miłości osobistej wyłącznej, wyraźną gałęzią samolubstwa, może być świętą, kiedy samolubstwo zdaje się być wyraźnem i jedynem zrzódłem złego? — Zrozumiejmy się w tym punkcie.

Jasna jest zaraz i nieodzownie, że posadą wszelkiego naszego sumienia jest własnopędność (spontaneitas), po za którą niemasz nic dla żadnej jistoty rozumnej; jest to cząstka owej własnopędności Bożej, przez którą Wszechmocny Twórca wywiodł sam z siebie nieskończoność światów. Przez nią jesteśmy jedynie wolnymi, godnotliwymi i odpowiedzialnymi za sprawy nasze. Jest przeto najwyższem dobrem, albowiem bez niej nie może dla nas być żadna rzeczowość, a więc i dobro żadne. Ale, że taka własnopędność nasza jest zawsze cząstkową; obok niej i niezależnie, jistnieją własnopędności drugie, związane z własnopędnością naszą przez własnopędność samojistną pierwiastkową i twórczą. Związek takowy stanowi drugowliwość naszą. Drugowliwość taka najwyraźniej jest posadą rzeczowości i osobitostości wszelkiej; nawet naszej, o jile jesteśmy przedmiotami dla własnego sumienia: a przeto, jest tem co nazywają Rozumowością (Rationalitas); i na niej jest opartą wszelka prawda. Własnopędność tedy nasza, jeśli ma być jistotną, musi się równoważyć i niejako opierać na drugowliwości, to jest, na rozumowości bezwzględnej i twórczej, gdyż w ten tylko sposób jednoczy się z własnotliwością samojistną Bożą, i staje się świętą i dobrem najwyższem. Już z tego wypada koniecznie, że własnopędność, zwrócona ku sobie samej, jest jistotną czczością, próżnością, tak zwanem samolubstwem i zrzódłem wszystkiego złego. — Oby rozumnymi byli! pojęliby to. O! jakoby jeden z nich uzdrawiał tysiąc! a dwaj uzdrawialiby dziesięć tysięcy! Lecz jakże to zrozumieją, kiedy Stwórca Wszechmocny, dla ukarania jich sprośnego samolubstwa, zdawna odebrał jim rozum, i zostawił jich jigrzyskiem najwścieklejszych fal i bałwanów głupoty. Tym sposobem, pełno u nich szczwanych podrzutków, jak się sami mianują, zbawicielów bezmozgich, organizatorów generalnych sił zbrojnych, wielkich Generałów z brodą rosczochraną od zenitu do nadiru, mniej więcej Rurosławskich, Dziwnosławskich czy Osłomirskich którzy, popchnąwszy biedaków w przepaść zguby, odarłszy trupa Ojczyzny, pośpieszają z kasą dobrze uchowaną używać sławy i mienia skradzionego w Paryżu, i szydzić bezczelnie z poczciwości, cnoty i rozumu. Ależ za to, jakżeż wymowni! paplaniną nędzną i sprośną, potynkowaną frazeologią niby to matematyczno-naukowo - a arcy głupią, koszlawią szanowną mowę Ojców, a kupa półgłówków bierze tę pleśń, tę sieczkę z plewami którą jich karmi Generał wartogłów w gorączce, za szczyt złotej wymowy Polskiej. (2)

O wielki Jenerale, szczwany podrzutku, powszechny organizatorze sił powstańczych, miłosierdzia, litości błagamy od ciebie, niegłusz nas swoją wymową diluwialną, bo poginiemy w końcu. Lecz, w usposobieniu miłościwem, wszystkiemu potrzeba znaleść wymówkę. Szczwany podrzutek, Bóg wie z jakiego jest rodu; gdybyć był prawym Polakiem, zwałżeby się podrzutkiem szczwanym; czyżby kaleczył i koszlawił tak szkaradnie mowę swych Ojców ? zresztą, cierpi na mózgu: a młodzież, która te brednie podziwia, nie polskie odebrała wychowanie tylko moskiewskie, niemogła zaczerpnąć ze skarbnicy złotej wymowy Polskiej, cóż dziwnego że bierze teraz fałszywą za złotą monetę. I dokądże w ten sposób dojść można, jeśli nie do oczywistej zguby. Choroba jich nieuleczalna; i na cóż skargą, tedy, wystawiać się na próżną poniewierkę: ale, bo kochamy nasz nieszczęśliwy naród z całą miłością, z całą własnopędnością jaką w serce proste wlał Wszechmogący; i nie możemy zrobić jinaczej.

Pomnijcie dobrze na to że tylko przez rozum, przez myśl wyrobioną, przyjdzie ludzkość do osiągnięcia swojich przeznaczeń nieśmiertelnych, a przeto i wszelki naród do ustalenia Ojczyzny swojej, zarówno skończonej czyli ziemskiej, jako i nieskończonej, to jest, niebieskiej. Ojczyzna jest wypływem rozumu, nie jego zrzódłem: wy zaś, w dzikim przewrocie rzeczy, zrobiliście Ojczyznę waszą skończoną, a zatem wasze samolubstwo, zrzódłem rzeczowości wszelkiej, a rozum jej wytryskiem; co jest wyraźnie szaleństwem najbezrozumniejszem, i przeto podał Was Wszechmogący na jigrzysko wszystkich półgłówków. Że zaś mowa jest przenajzacniejszem narzędziem myśli, przez którą jedynie ludzkość zespala dążenia swoje, szanujcież mowę waszą nadewszystko, jako zrzenicę rozumu waszego, jako oś i gwiazdę polarną umysłowości waszej, tę mowę którą Stwórca w przewidzeniu swem wszechmądrem, zrobił królową mów ziemskich, a wy ją plugawicie wszetecznicy, robiąc z niej dziedzictwo bezmogich szermierzy, i tak niebaczni stawicie ją niewolnicą głupoty, a narodowość waszą wtrącacie nieuchronnie w bezdenną otchłań niewoli. Nie podniesiecie się, niezmartwychwstaniecie wprzód aż niedokonacie zbawczego odwrotu w myślach waszych, póki się nie odrodzicie duchem. Cóż jest Chrystus, jeżeli nie owo Słowo twórcze przez które stanął świat, wcielone w człowieczeństwo aby połączyło Boskość z Ludzkością, i zaręczyło niezniszczalność człowieka Zagrobną, żeby dzieło przezacne Boskie nieprzepadało w nicestwie, albowiem takowa rzeczowość dla samej nieskończoności Bożej jest nieodzowną, i tylko Boskość może ustalać rzeczowość podobną. Wszelako, zapewniwszy zagrobność, zostawił tu ludzkość doczesną aby wyrabiała sama w sobie tęż Boskość aż do jej najwyraźniejszego sumienia, a przeto do ujiszczenia nieśmiertelności przez siebie, albowiem przewidoczna jest że Boskość ujiszczać się może tylko Boskością, więc sama przez się. Obłudnicy, alboż wy Chrześcijanie, alboż wy macie religią jaką; religia wasza jest maską kłamliwą, jest płaszczem złodziejskim, skorupą żółwią od nacisku zewnętrznego; gorsiście od Żydów i od Poganów, albowiem Żydzi i Poganie szukali jak mogli Bóstwa, mieli religią, a wy szyderczo bierzecie ją za larwę waszego samolubstwa. Boże uchowaj ażebyśmy mieli podnosić tę skargę uroczystą na prosty szczery i bogobojny nasz naród, ale musimy to zrobić przeciwko zgraji przemądrzałej w sobie a arcygłupiej w rzeczy, przeciwko rakowi toczącemu to nieszczęśliwe ciało, przeciwko podżegaczom najskorszym do ucieczki, przywódzcom, naczelnikom, opiekunom, sternikom, i organizatorom nieproszonym, a chciwie i wdzierczo narzucającym się, jistnym podrzutkom, szczwanym złodziejom, jak sami siebie mianują, i jakimi w rzeczy samej są prawie wszyscy bez wyjątku. Tak oni robią z ludem i narodowością swoją, jak z mową i religią swoją. Bezecniku, nietykaj mowy swej świętej, pókiś niezważył swego sumienia, boć ta jest arką zbawienia twojej Ojczyzny.

Cóżkolwiekbąć, Litwini, kojarzyli się ściśle z Rusinami; bardzo podobna że, z powodu tego, i Książęta panujący na Rusiach byli jistotnie pierwiastkowego pochodzenia Litewskiego, do tego stopnia, że w końcu Dom panujący na Litwie przyjął już język i obyczaje Ruskie, Jużeśmy powiedzieli że mowa Litewska, lubo najbliższa mowy Jindyjskiej sanskryckiej, wielce zbliżoną jest ze siostrą swoją, mową Sławiańską; już przeto i stąd potężny między nimi musiał być pociąg. Nadto, Litwini wyszedłszy z kolebki rodu ludzkiego, z Jajendii, ażeby przejść aż nad Bałtyk musieli przerżnąć wszystkie ziemie Sławiańskie, a zatem i Ruskie; raz osiedleni, okoleni byli zewsząd oceanem pierwosielców Sławiańskich: byli przeto ze wszech względów jich pobratymcami.

Tymczasem, na niezmierzonych przestworach Mongolskiego Turkestanu, na dzikich ale ż-yznych i bogatych w bujne pastwiska stepach podhimalajskiej Bukarii, zarówno jak na urodzajnych polach Europejskiej Sarmacii, musiały się wychować najliczniejsze koni stada do jazdy, dzielna, pełna kawalerskiego zapędu i w swych najazdach nieuhamowana ludność. — Jakoż, przy końcu jedynastego wieku, zalew Mongolsko-Tatarski, wychodząc z Bukarii i Turkestanu, zagroził nowym potopem zaludnionemu i już nieco ogładzonemu w obyczajach światu. Gengiskan, wielki chan

Bukarii, na czele kilkukroć sto tysięcy dzikich jeźdzców, zdobył Chiny, podbił Indie, zdeptał niemal całą Azię i rzucił się w końcu na Sławiańszczyznę, doszedł aż do Lechickiego Szląska, gdzie w bitwie poległ Henryk, książe Lignicy; lecz stąd się cofnął do Tatarii Wielkiej, zatrzymując w jarzmie haniebnem potratowane Rusie.

Jęczała tedy Ruś cała w niewoli najsroższej i opłakanej, mniej jednak dzikiej od niewoli nowożytnych, a mianowicie od niewoli moskiewskiej, albowiem Tatarzy, przy całej swej surowej dzikości, nietykali ani narodowości, ani religii. Mahometanizm daleko wyżej stoji w tym względzie od moskiewskiego prawosławia. — Cóż jednak pokrzepiało i zbawiło w końcu, w tym najsroższym upadku, zgubione Rusie? Sąsiedzi jich pobratymcy, ściśle z nimi licznemi skojarzeni węzły, dzielni Litwini. Zwolna, zwolna pooczyszczali . wszystkie ziemie Ruskie aż do Wołgi, wyjąwszy jedno Księstwo Moskiewskie; a nawet i od Moskwy, kiedy nowy nawał Tatarski zagroził jej schłonieniem, odparł go i odegnał zwycięski Olgierd, wielki Książe Litewski. W ten to sposób, wiadomy całemu światu, i na przekor wszystkim najbezczelniejszym kłamstwom wydobytych z pod jarzma dzikiego daleko dzikszych niewdzięczników, na przekor całej przewrotności sromotnej nowożytnej barbarii Rossyjskiej, w ten sposób Rusie przeszły pod panowanie Litewskie. Litwa jich nigdy niepodbijała, ale owszem wydobyła je z przepaści zguby, z ciemnych otchłani najdzikszej niewoli, mniej jednak dzikiej niżeli ta jaką oni dziś wywierają na tęż Litwę, co jich dobyła na wolność. Kto to nauczył i skąd to wyczerpał, dla pismaków Rossyjsko-Moskiewsko-Niemiecko-Tatarskich, że jich Litwa ujarzmiła odbijając jich na Tatarach? Gdyby Litwa tak podłą i samolubną była że, miasto opieki rościągnionej na Rusie, wytępić była chciała plemię Ruskie i na jego miejscu rossadowić swe własne, cóż jej stało na zawadzie wtedy? i jakżeby dziś rzeczy stały jinaczej! Milczałaby psiarnia wściekłych niewdzięczników, odszczekująca swą czarną przewrotność i piekielne na ludzkość zamachy. Tać jest prawda święta i niezaprzeczalna, zapisana rylcem dziejów, wydrążona łzami niweczonego człowieczeństwa, której niezatrą rozbójniczo-urzędowe i rozłakomione na obce jestestwo, dybiące na grabież ciała i duszy, szatańskie piśmidła. Ależ to naturalna, depcący wszelkie prawa Boskie, zesłańcy gniewu Bożego na ukaranie narodów, niemogą rzeczy przedstawiać jinaczej. Obłuda i kłamstwo są przejistotą jich ducha, a przeto jich prawda musi być tego samego co i oni rodzaju.

Pod zasłoną tedy dzielnych Litwinów, pod jich wspaniałą opieką, powstały i zakwitły sławne i bogate Rzeczpospolite Sławiańskie, na północnej

Rusi, Wielkiego Nowogrodu, i Pskowa; które, skoro umkniętą zostaią, padły w rychłe ofiarą rozwścieklonej Tatarsko-Moskiewskiej dziczy, kiedy Litwę podmuch opatrzny popchnął w stronę przeciwną. Dzielnością i sprawnością najpodobniejsi byli Litwini Lechitom; jakiś nieprzezwyciężony pociąg, mimo zajść sąsiednich, zbliżał jich do siebie. W początkach zajścia jich były zajadłe, szczególniej przeto że Polacy już byli Chrześcijanami przeszło od czterech wieków, kiedy Litwini zostawali jeszcze w pogaństwie. Prusy składały się w połowie zachodniej ze Sławian Mazurów i Kaszubów, w połowie wschodniej z Prusaków czystych Litwinów. Stąd nastręczałaby się myśl, czy Litwini niebyli czasem owym szczepem Indyjskim, zwanym Porusami, który, pod sławnym Porusem, swym Królem, dzielnie się spotkał z Alexandrem Wielkim; i czy, przypadkiem, nie z tego powodu zapędziła jich długa wędrówka aż na Litwę.

Bąć co bąć, Litwini z początku darli się mocno z Polakami, tak dalece że Konrad, Książe Mazowiecki, niemogąc sobie dać rady w rosstrojeniu owoczesnem Polski, wezwał do Prus na pomoc sobie Niemców; i tym sposobem oddał część ziemi Sławiańsko-Litewskiej, jedyną bramę wyjścia na świat Lechitów, krajinę najurodzajniejszą i najobfitszą, w ręce najsroższych wrogów Sławianizmu, Niemców. Ten błąd zgubny należało zapłacić wkrótce potokami krwi i łez; a w końcu, zgubą i Lechitów i Litwinów.

KONIEC.

(1) Co gorsza, nędzne paplaniny bezmozgiego Wertogłowa, polityczno- wojskowego szalbierza i sowiżdrzała, jenerała błaznów, młodzież niedowarzona, zbękarciała i zżydowiała, te arcydzieła głupoty podziwia, jako arcydzieła mowy ojczystej. I ten sprośny szalbierz, szczwany podrzutek, jak się sam mianuje, nieprzestaje oszkaradzać i ohydzać najdroższej i jedynej narodowej puścizny! — Jakże straszliwa kara niebios kiedy zabierze rozum!

(2) Ten szczwany podrzutek Jeneralski, wynalasca wojennych wozomateraców, zacny autor Szujii Żelaznej Maryny, podstrzelony Strategik, i godny, choć nieproszony, dopełniciel Mochnackiego, gwiazda błyszcząca głupio-dowcipnej Pszonki, zbłaźnił, rzec można, wszelki stopień wojskowy, spaskudził zadanie powstania i wojny, jednak nieprzestaje posuwać organizacii sił powstańczych i wciągać sum na ten cel wielki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

BIOGRAFIA A. BUKATEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYPISEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej