Bolesław Prus

TO I OWO

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

POEZYJA PRZYSZŁOŚCI.

AGAPIT DO AGATY.

PRZYPOWIEŚĆ

CAPRICCIO.

O UTRAPIENIACH ŻYCIOWYCH

O ROSKOSZY ŻYCIA WIEJSKIEGO.

NA ŚMIERĆ FILTUSIA.

Z NOTATEK HRECZKOSIEJA.

PO JARMARKU.

MÓJ SĄSIAD.

DO PANÓW RZEMIEŚNIKÓW WARSIASKICH.

ZAŚCIANKOWI POLITYCY

OGNISKO RODZINNE.

Z ŻYCIA POETY.

LITERACI.

U PANI PIOTROWEJ.

NA SMÓLIKOWSZCZYŻNIE.

PRZED KOPERNIKIEM.

NA PROWINCYI.

NA DWORCU KOLEI.

W SASKIM OGRODZIE.

PROGRESYŚCI.

ŚWIAT I POETA.

NA MAJÓWCE.

PODRÓŻNI.

DORADCY.

PRZYSZŁOŚĆ LITERATURY.

LISTY ZE STAREGO OBOZU.

O ZŁUDZENIACH W ŻYCIU.

O BADANIACH ŻYCIA CODZIENNEGO.

IDEALISTA CZYLI POZYTYWISTA?

I TACY BYWAJĄ.

TELEGRAM NA PROWINCYJĄ.

SZKOLNI KOLEDZY.

Z ROCZNIKÓW CHIŃSKICH.

WESOŁY GOŚĆ.

WAKACYJE.

Z ROCZNIKÓW CHIŃSKICH.

NA ULICY.

W OGRÓDKU.

FILOZOF I PROSTAK.

TO I OWO

Właściwie zaś ani To, Ani Owo, czyli 48 Powiastek Dla Pełnoletnich Dzieci.

Bolesław Prus

"Dobry humor jest jak oset, który chętnie
wyrasta na zwaliskach, kaleczy dobrze uformowaną
gębę, a cieszy niewymownie osłów."

Bezpłodnym nasionom padającym na opokę, — męczennikom po wszystkie czasy skazanym na przelewanie z pustego w próżne, — robotnikom winnicy pańskiej przeszkadzającym sobie nawzajem w pracy, — słowem:
Czeladzi literackiej

wszelkich gatunków i odmian, ten kielich goryczy, nudów, przywidzeń i lichych konceptów, na pamiątkę poświęca
Autor.

Dział I

okazujący, że rymotwórstwo nie należy do najtrudniejszych zajęć.

POEZYJA PRZYSZŁOŚCI.

Gdy się upiększyć chcę garniturem,

Miewam Paroksyzm natchnienia...

Gdy mi wierzyciel zawraca głowę,

Myślę, układam i piszę...

Lecz, jeśli pierzchną troski życiowe,

Jeżeli pełna kieszenia,

Wołam: pal dyjabli literaturę,

Adio bracia hołysze!....

AGAPIT DO AGATY.

(SIELANKA).

Próżnom ci wonne kwiecie ofiarował,

I na kiermaszu pierścionki kupował,

Próżnom cię gonił... Tyś uciekła żytem

Przed Agapitem!

I dotąd zimna jesteś w dawnej mierze;

Więcej cię inni obchodzą pasterze

Od tego, który wziął, (za ciebie przecie),

Kijem po grzbiecie...

Rzucam cię zdala śmiercionośna broni!

Niechaj mi stado dziki zwierz rozgoni!...

Bo na cóż owce, na co mi baranki,

Bez mój kochanki?

Dotąd muzyką pieściłem twe uszy,

Dziś!... płakać idę pośród leśnej głuszy...

Porzucę gęśl mą... rżnę o słup dębowy

Flet bukszpanowy!...

Odtąd ci mego nie pożyczę kotła...

Odtąd już sama będziesz serki gniotła...

Nie dam ci jagód gdy nadejdzie lato...

Zimna Agato!...

Lecz... jeśli kiedy znudzi cię samotność,

Albo Filona zawiedzie przewrotność, —

Wtedy zawołasz: przychodź Agapicie...

O moje życie !..

Zawołaj teraz, pókim jeszcze żywy.

Bo już niedługo umrę nieszczęśliwy...

Oj umrę! umrę!... będę leżał w grobie

Z żalu po tobie!...

PRZYPOWIEŚĆ

O GOSPODARZU IGNACU. GOSPODYNI IGNACOWEJ I O WOJTKU PAROBKU.

Czego się to tak Ignacy

W łeb pięściami bije!...

Nie dziwta się, ma on chudziak

Wielką turbacyję !...

Nie wie, kogo z wozem posłać

Do boru po łaty;

Nie wie, kogo ma zostawić

Do patrzenia chaty...

Pośle Wojtka!... to mu w drodze

Zamrze gdzie szkapina...

Poślę żonę?... to się na nic

Zmacha kobiecina!...

I tak źle i tak niedobrze,

O mój wielki Boże!Żadnej sobie rady Ignac

Wymyślić nie może!...

Wolno bo jest mieć człekowi,

A więc też i Ignacowi

Rozumienie swoje;

Aleć zawdy czy poradzić,

Czy interes poprowadzić

Jakoś lżej we dwoje...

Za stodołą, za Maćkową,

Zdybał Wojtek Ignacową

I wespół z nią biada...

Powzdychali, pogadali,

Rozeszli się, poszli dalej,

Już gotowa rada!...

A Ignac precz medytuje,

Ledwo się nie wścieknie I...

Aż-ci tu Wojtek z nienacka

Tak onema rzeknie:

"Albo mnie i gospodyni

Wóz do boru dajta,

A sami dla bezpieczności

Izby doglądaj ta;

Albo wy jedźta do lasu,

A my, przy chałupie,

Z gospodynią z Ignacową

Zostaniemy w kupie..."

Ucieszył się na to słowo

Ignac z całej mocy..

O bodaj to mieć parobka

Wojtka do pomocy!...

* * *

CAPRICCIO.

Tam, gdzie szybki małe,

Gdzie firanki białe

W okienkach,

Jadziulka siedziała

Coś sobie dłubała

W krosienkach.

A z boku kochanek

Kancelista Janek,

Panience,

Do ucha pytlował,

Rzęsiście całował,

Jej ręce.

Gdy im przy romansie,

Kwandrans po kwandransie

Ubiegał,

Dziaduś, pokryjomu

Co się dzieje w domu

Dostrzegał.

I po pewnym czasie

Do młodych zbliża się

Ostrożnie...

I patrzy na Janka,

(Swej wnuczki kochanka),

Oj! groźnie..

Aż gdy Jasio, ręce

Całując panience,

Był w raju,

Jak... palnie cybuchem...

Jak wrzaśnie nad uchem:

"Hultaju!..

Chcesz tu romansować...

Dziewczynę mi psować...

Goljacie !...

Oj! za te kochanie,

Oj! za te cmoktanie,

Dam ja da!.

Masz całej pensyi

Dla konsolacyi

Rubli sześć...

Gdzie żonę podziejesz?...

W co bębny odziejesz ?...

Co dasz jeść?"

I tak dziaduś stękał,

Aż cybuch popękał,

Nieboże!...

Aż ludzie stawali,

"Co to jest?" pytali

Na dworze...

O UTRAPIENIACH ŻYCIOWYCH

LAMENTACYI CZWORO.

I.

Poeta mniema, że dolegliwa starość nie przeszkadza rymów składać, choćby na żałosną nutę, — dodaje sobie otuchy i ładuje instrument.

Choć ku schyłkowi idzie moje lato,

I dusza w ciągłem utęsknieniu żywię,

Nie mamże zadąć bodajby płaczliwie,

W kobzę pękatą ?...

Każdy coś śpiewa i w czemsić się zwierza,

Pisze i czyta i gada coś innym...

Za Cóżbym ja zaś nie miał zmaczać pierza

W inkauście płynnym?

Przetoż o bliźni! choć marny i chudy

Wieszcz ze mnie, jednak (jako innych wiele),

Przed oblicznością waszą stanę śmiele

Z mojemi dudy !...

II.

Boleje poeta nad długością, dni swoich i nad zepsuciem ogólnem, a osobliwie nad herbowni bracią, która w moc żydowska, wpadła.

Tylu przedemną wiek do trumny złożył:

Zdrowych i pięknych i silnych i możnych;

A ja ubogi, chory, pocom dożył -

Czasów tak zdrożnych?

Zmarniały grunta, klimat się popsował,

Kredytu nie masz, grosza wszystkim braknie

I ten co niegdy za młodu balował,

Dziś chleba łaknie!..

III.

Opiewa tryb życia młodzi dawnej i gromi surowo dzisiejszych; amentuje nad płochością niewiast i przeklina szpetne nowatorstwa.

Dawniej inaczej pędził życie swoje

Młodzian: czcił starce, niewiast się wystrzegał,

Nieraz od książki do stajni wybiegał,

Chodził we zbroje,

Dzisiaj... rozumu chce cię uczyć chłystek!...

W łbie rozczochranym wiercą mu rozprawy!...

Milszy durniowi od męskiej zabawy,

Jakiś tam świstek!...

Rzecz niesłychana, że w tym sprośnym wieku,

Nawet niewieście już trudno dogodzić:

Niedość, że płocha, jeszcze ciebie człeku

Chce za nos wodzić!...

A nam sto djabłów po tych inowacyjach:

Darwinach, Millach, ogonach i kokach,

Turniurach. Comte'ach, Gambetach i fiokach,

Emancypacyjach?...

IV.

Upamiętawszy się, medytuje nad swojem opuszczeniem i podeszłością wieku i sarka na pleć białą. nie szanującą siwego włosa. Zdybawszy jedna, dziewkę, upomina ją, aby posłuchała pieśni i grozi popsuciem kobzy; przedstawia jej swoję utęsknienie, a wreszcie wyrzeka się sztuki rymotwórczej i opłakuje starość swoją.

Ach! na tym świecie źle mi coraz bardziej,

Bom już od swoich został opuszczony;

I płeć nadobna dzisiaj mną już gardzi,

Żem jest skulony!

Dziewko! jedno ty niegardź mną... bo wreszcie

Samo mi życie stanie się niemiłem !...

Stój!... ja choć stary, przecz zawżdy lubiłem

Wdzięki niewieście...

Pójdź ino do mię! znajdę serce młode

I w starych żyłach trochę krwie gorącej...

Jeśli odejdziesz, wnet... miechy przebodę

W kobzie beczącej !...

Jeśli odejdziesz!... po odejściu twojem,

Pustka zasigdzie w szczupłym domku moim...

I po twym gwarze jedno mi zostanie

Ciężkie wzdychanie!..

Bogdajcie... poszłaś!... Już was rzucam śpiewki !,..

Biada człekowi gdy się zestarzeje!...

Świat go nie bawi, słońce go nie grzeje,

A nie chcą dziewki!...

O ROSKOSZY ŻYCIA WIEJSKIEGO.

SIELANKA W PIĘCIORGU PIEŚNIACH.

I.

(Poeta opiewa żywot człowieka sprawiedliwego i dowodzi,

jako należy na wieś jechać, chcąc pokus uniknąć).

Jeśli-ć Opatrzność dzierży w swojej pieczy,

Nie ginąć tobie jako innym, marnie;

Bo tyś do pańskiej zaliczon owczarnie

Synu człowieczy!

Wszelako, kto chcesz taką łaskę zatrzy-

mać sobie, żyj więc tak jako się patrzy

I serce, pośród ogólnej zarazy,

Chowaj bez zmazy!

Lecz na to potrza wyrzec się marności

Świata, a miejskie cisnąwszy zdrożności

Balów, koncertów, teatrów zaniechać

I na wieś jechać.

II.

(Mówi przyjacielowi o taniości mieszkań, o prostocie obyczajów i względem gospodarstwa podaje użyteczne wskazówki).

Zdala od grzechów miejskich i hałasu,

Znajdziesz śród pola, albo bliżej lasu,

Za dwieście tynfów z niewielkim zachodem «

Domek z ogrodem.

Tam, krówkę sobie wyhodujesz snadnie, —

I parę świnek byle co jedzących;

Przytem ci kilka utrzymać wypadnie

Ptaków grzebiących.

Zboża i jarzyn zasiejesz potrochu:

Wyki i owsa, kapusty i grochu,

Abyś i ty miał i twe inwentarze,

Jak słuszność każe.

Wolny od ludzi, cicho i swobodnie,

Bez ceremonji pędzić będziesz życie:

Tarn gruby kitel starczy na okrycie

I grube spodnie.

III.

(Opiewa piękności wiejskiej przechadzki w porze wiosennej).

Spacer tam zimą, zły, — ale ku wiośnie

Gdy wyjdziesz na świat — serce ci urośnie:

Tyle wesela ujrzysz w koło siebie,

Jakbyś był w niebie.

Nad głową twoją lecą ptaków stada.

Gdzieś z boku igra bydlątek gromada,

A i pod nogą skacze rój swawolnych

Koników polnych.

Wszędy zaś hałas i wszędy śpiewanie:

W lesie i krzakach, na łące, ugorze...

Jakież to miłe, o mój mocny Boże!

Spacerowanie!...

Tam, krówkę sobie wyhodujesz snadnie, —

I parę świnek byle co jedzących;

Przytem ci kilka utrzymać wypadnie

Ptaków grzebiących.

Zboża i jarzyn zasiejesz potrochu:

Wyki i owsa, kapusty i grochu,

Abyś i ty miał i twe inwentarze,

Jak słuszność każe.

Wolny od ludzi, cicho i swobodnie,

Bez ceremonji pędzić będziesz życie:

Tarn gruby kitel starczy na okrycie

I grube spodnie.

III.

(Opiewa piękności wiejskiej przechadzki w porze wiosennej).

Spacer tam zimą, zły, — ale ku wiośnie

Gdy wyjdziesz na świat — serce ci urośnie:

Tyle wesela ujrzysz w koło siebie,

Jakbyś był w niebie.

Nad głową twoją lecą ptaków stada.

Gdzieś z boku igra bydlątek gromada,

A i pod nogą skacze rój swawolnych

Koników polnych.

Wszędy zaś hałas i wszędy śpiewanie:

W lesie i krzakach, na łące, ugorze...

Jakież to miłe, o mój mocny Boże!

Spacerowanie!...

Zresztą zaś — wszyscy żyją, tam przykładnie:

Są oględziny i... wesele zatem;

Miejski więc fircyk dostać może snadnie

Po... plecach batem.

* * *

NA ŚMIERĆ FILTUSIA.

CZWORO TRENÓW.

I.

Dziwi się poeta smutkowi natury i własnemu — i odgaduje, że powodem jest skon Filtusia. Rozpamiętywa jego przychylnośći postanawia uwiecznić go przez sztukę rymotwórczą.

Czego tak wicher zawodzi w komnatach,

I sechną liście na roskosznych kwiatach?...

Czego tak krwawo zachodzisz na niebie,

Złocisty Febie?...

I mnie samemu z jakowej przyczyny,

Łzami zaciemnił oczy smutek srogi?...

Ach! to po tobie piesku mój jedyny,

Z krzywemi nogi...

Mam li rzec prawdę? ze znajomych wiela,

Któryż od ciebie kochał mnie goręcej ?...

Dziś ostatniegom stracił przyjaciela,

Nie masz cię więcej!.

Lecz chocieś zmarniał, czyny wiekopomne

Nie rychło zginą!... i wieki potomne,

Powtórzą kiedyś w bolejącym rymie,

Filtusia imię!...

II.

Opiewa poeta przodków, tudzież postać i rozliczne cnoty Filtusia; zastanawia się nad usługami jego w gospodarstwie i popada w głęboki smutek.

Wielkich talentów fortunać nie dała,

Wychowań byłeś jak inni, po prostu;

A przez cię miła Żolka pokochała,

Dla twego wzrostu.

Przy tem i ojciec twój nie był z ulicy...

I urodzonyś nie z podłej macierze...

I wszystką, postać miałeś w takiej mierze,

Jako jamnicy.

Ach! wspomną, ciebie nie w jednej godzinie,

Chłopcy, pastuchy, owcarze i łowcę;

Boś zwierza imał, — targał uszy świniej,

I zganiał owce.

Więc zazdrościły mi ciebie sąsiady,

Żeś był tak sprawny jak innych nie wiele...

Nie weszły przez

Też izraele!..

Bez ciebie trzodom nie poradzą płoty;

Wilki na ścierniach me owce policzą;

Gdy marzec przyjdzie, głowę mi rozkrzyczą

Wrzaskliwe koty.

Ach! płyną z oczu moich słone zdroje !

Trawi się w ciężkiej, niezmiernej żałobie,

Osierocone, biedne serce moje...

Wszystko po tobie!...

III.

Przyczynę wszelkich nieszczęść na tym świście dopatruje poeta w miłości i surowo strofuje Filtusia, że oddał gardło dla tak błahego uczucia.

Wojny trojańskiej kto wzniecił zawiłość?

Kto Ilijonu zburzył mury święte ?

Kto Achilesa strzałą trafił w piętę ?...

Zdradziecka miłość!...

Kto budzi w człeku nieprzystojne chucie?

Przez co łzy gorzkie leje Dydo smutna?...

Ach! to przez ciebie miłości okrutna...

Płoche uczucie!...

Gdybyś o Filtuś! jak Kruczek owczarski,

Miłosnym szeptom nie poddawał ucha,

Nie byłby tobie rozpruł zębem brzucha,

Pies arendarski!...

IV.

Porta po raz wtóry puszcza wodze boleści swej, utyskuje na Strzykanie w kościach i idąc spać rozmyśla nad losem Filtusia, który podczas dżdżu w polu leżyć musi.

Za nierozsądek swój ciężkoś zapłacił!...

A ja?... Bodaj bym lepiej oczy stracił,

Niżem cię ujrzał tak szpetnie rozdartym,

Z pyskiem otwartym!...

Napróżno czeka za piecem posłanie,

Kędyś bez przerwy sypiał rok już trzeci,

Napróżno słucham... czy mnie nie doleci,

Twoje szczekanie!

Brzydko... deszcz pada... coś mię strzyka w kościach,.

Trza iść do łóżka po tych okropnościach...

Jak to być musi źle na takiej słocie...

Leżąc przy płocie?

* * *

Dział II.
z którego widać, że autor jest pesymistą, a mógłby być kaznodzieją.

MŁODY A.
A, jak się masz?... już powróciłeś chwała Bogu ! Ale musiałeś się djabelnie znudzić w drodze, bo to przecież 21 godzin jazdy?...

MŁODY B.
Owszem... nie!... Zeszedł nam czas bardzo przyjemnie...

MŁODY A.
Patrzaj!... co to znaczy powracać z domu. Musiał cię stary dobrze na wyjeździe opłakać?...

DOROŻKARZ.
(do młodego B).
Proszę łaski pana... bo mi pilno!...

MŁODY B.
(do młodego A, ).
Mój kochany, pożycz mi pół rubla...

MŁODY A.
(zdziwiony).
Bój się Boga! więc ci stary nic nie dał?...

MŁODY B.
(zmartwiony).
Owszem dał, — ale całą noc rżnęliśmy w djabełka i wszystko przegrałem.

Z NOTATEK HRECZKOSIEJA.

W bieżącym roku pańskim 1873 około Ś-go Jana przypada jarmark na wełnę w mieście Warszawie. Aby z tego źródła jak najwięcej korzyści wynieść, jak najwięcej dobrego ludziom zrobić, a wszelkiej lekkomyślności uniknąć, ja, Kalasanty Fasolnicki, wypisuję sobie na wyżej wspomniany jarmark plan czynności i wydatków, do czego obowiązuje się zastosować jak najskrupulatniej.

Plan.

Nr porządkowy.

1. Owce moje i baranki moje umyję i ostrzygę.

2. Wełnę zapakuję.

3. Do Warszawy z takową pojadę.

4. Za wełnę wezmę nie mniej jak...Rsr. 2560

5. Utrzymanie moje w Warszawie przez tydzień...Rsr. 21

6. Utrzymanie ludzi i koni....Rsr. 40

7. Na cele dobroczynne wydam...Rsr. 10

8. Na książki pożyteczne...Rsr. 20

9. Na ulepszenia gospodarskie...Rsr. 300

10. Na spłatę długów....Rsr. 1000

Razem wydam...Rsr. 1391

Że zaś za wełnę wezmę...Rsr. 2560

Więc na czysto zyskam...Rsr. 1169

PO JARMARKU.

Nr porządkowy.

1. Owce moje i baranki moje ostrzygłem.

2. Wełnę zapakowałem.

3. Do Warszawy z takową pojechałem.

4. Utrzymanie moje w Warszawie przez 20 dni Rsr.. 200

5. Utrzymanie ludzi i koni...Rsr. 120

6. Przegrałem do hr. X...Rsr. 800

7. Sprawunki do domu...Rsr. 50

8. Na przyjęcie sąsiadów i warszawiaków...Rsr. 400

9. Trzem ubogim dziewczynom na kupienie maszyn do szycia...Rsr. 300

Razem wydałem... Rsr. 1870

Że zaś za wełnę wziąłem...Rsr. 1200

Więc od Mordki musiałem pożyczyć...Rsr. 670

* * *

Do sercu naszemu najmilejszych braci literatów z Kuryjera Warszawskiego i Codziennego, Niwy, Przeglądu Tygodniowego, Opiekuna Domowego, Tygodnika Ilustrowanego i Kłosów.

"Łacniej językiem wybudować miasto, aniżeli rękami, ulepić garnczek," woła mędrzec, a słowa te, o najmilsi bracia! najzupełniej mogą być przystosowane do spraw waszych. Co tydzień, co dzień i co godzinę, aż do niestrawności opychacie prostaczków nowemi wymysłami, gniewacie się i gnębicie maluczkich, że nie spełniają rad waszych, a tymczasem sami w rzeczach, które was najwięcej obchodzić powinny, składacie dowody wielkiego roztrzepania i jeszcze większego nygusostwa.
Oto, nie dalej jak w roku zeszłym, spłodziliście miły dla ubogich literatów pomysł: ufundowania publiczno-prywatnej biblioteki i naukowo-literackiego Towarzystwa, — w niebogłosy krzyczeliście o nim aż "do oschłości gardła," zabazgraliście stosy papieru, a dziś, ach! najmilsi bracia, porzuciliście "to pomyślenie swoje," "jako kokosz porzuca dorosie pisklęta!!." Cóż więc się stanie z maluczkimi, jeżeli wy, duzi, macie już błoto "po przepasanie bioder waszych?."
Przetoż tedy nie pomiatając innymi za to, że głosu waszego nie słuchają, i sami nie ociągając się zbytecznie, "imajcie się ze skwapliwością i gorącością serca" do spełnienia i wykonania tego co się stać może: "rosą" dla spieczonych mózgów waszych, — "zbudowaniem" dla owieczek waszych i "uradowaniem" dla wierzycieli waszych. Postępując bowiem inaczej, będziecie jak dotąd tak i nadal "brnąć w ciemnościach głupstwa i tonąć w kale nieprawości."
Przeto więc "nie udawając głuchych i z przyrodzenia ślepych," rozczytajcie się pilnie w słowach naszych, a zdjąwszy "z warg swych nawiązkę" odpowiedzcie skwapliwie:

co się dzieje z publiczno-prywatną. biblioteką i naukowo-literackiem Towarzystwem,

o które już potrzykroć zapytujemy was. A gdy i tym razem jeszcze nie weźmiecie się "do pracy około zalepienia i zamazania dziur domu waszego," — wówczas nie miejcie w sercu swem złości do nas, jeżeli staniemy się jako nóż balwierski dla literackich włosów waszych, jako lód dla literackich głów waszych, jako chrzan i gorczyca dla literackich pięt waszych, jako wędzidło i uzda dla literackich szczęk waszych i jako dobrze wyprawiony bykowiec dla literackich grzbietów i bioder waszych. Co niech się stanie.

* * *

MÓJ SĄSIAD.

"Przetoż przypatrzcie mi się teraz, a obaczcie
jeżeli kłamam przed obliczem waszem?"

Ś.p. rodzicielka mego sąsiada na całą okolicę słynęła z niepospolitej energii i osobliwego poglądu na wartość grzechów ludzkich. Energiją jej manifestowała się batożeniem sług, służebnic, pisarzy, ekonomów, guwernerów i t.d., oryginalność zaś poglądów na grzechy polegała na tem, że każdy grzech jednakową karę pociągał za sobą.

Jeżeli wół wlazł w szkodę, wówczas pastuch dostawał 30 batów, jeżeli sługa rozlała śmietankę, — dostawała 30 rózeg; jeżeli guwerner w imię ludzkości występował przeciw metodzie batożenia, — dostawał również 30 batów i t.d. Ś.p. rodzic mego sąsiada odznaczał się brakiem głosu w sprawach domowych. Szklarz, który na rozkaz jegomości wprawił szyby, nie dostał pieniędzy za robotę, albowiem jegomość nie miał grosika przy duszy, a jejmość "nie płaciła za to, co ho inny zrobić rozkazał." Oprócz tego pan mieszkał w oficynie, a pani we dworze, pan jeździł na koziołku, a pani w powozie.

Gdy sąsiad mój przyszedł na świat, zdziwił się pan i rozgniewała pani. Mimo to, uwolniono chłopów w dzień chrzcin od pańszczyzny i ofiarowano młodemu dziedzicowi tłuste koźlątko, aby się miał czem bawić, gdy urośnie.

Nad dębową, malownaną, wyrzynaną, haftowaną, szychowaną kolebką mego sąsiada, czuwały bony francuzki, niemki i angielki. Następnie przeszedł pod władzę guwernerów, a wreszcie do szkół.

W szkołach miał cienki mundurek, glansowane rękawiczki, złocone kajeciki i książki w safian oprawne. Miał lokaja i guwernera i pilnie tańcować się uczył. Potem dla ogłady za granicę wyjechał.

Z zagranicy powróciwszy, ś.p. rodzicielki swej już nie zastał we dworze, ani ś.p. rodzica w oficynie. Jął się przeto sam do gospodarki i w krótce w dom swój dozgonną towarzyszkę wprowadził.

Że jednak był muzykalny i w djabełka co wieczór setki rubli przegrywał, że był towarzyski i co miesiąc bale na setki osób wydawał, dostał się przeto "w moc synów Judy," a także jako figurant w ogłoszeniach T.K.Z. występować począł.

Ponieważ był roztargniony i niejednokrotnie zboże i okowitę wielu kupcom odrazu sprzedawał, najeżdżały go więc często osoby prywatne, jako też władze cywilne i wojskowe; że zaś cenił swą godność osobistą i był przytem impetykiem, więc też parę razy prochownie zamieszkiwać musiał.

Pod koniec karyjery gospodarskiej, gdy go rządca o oddanie zaległej pensyi nękać począł, rozgniewany, sprzedał ostatnie kilkadziesiąt korcy pszenicy za psi pieniądz i aby pokazać swemu słudze, jak mało ceni marny kruszec, sturublowy papierek w oczach onego podarł i na podłogę rzucił.

Lubił przytem wesołe i niewinne żarty. Gdy pewnego dnia przyjechali do niego dwaj brodaci wierzyciele, uczęstował ich herbatą z emetykiem, zlepił ich brody klejem i tak związanych do wieczora pozostawił. Oj! uśmieli się też, uśmieli jego sąsiedzi !...

Skutkiem podróży za granice, nabył zasad wielce liberalnych. Tańcował z kmiotkami po szynkach, nawiedzał kryte słomą chaty, i chętnie drobne upominki od gospodarzy przyjmował. Raz tylko za niezdjęcie czapki kazał dać baty furmanowi, nie dla tego jednak, aby nie szanował w nim godności człowieka, ale dla tego, aby mu zasady etykiety towarzyskiej dobrze w pamięci utrwalił.

Przesądów nienawidził, ze strachów się śmiał, w powrót dusz wiernych zmarłych z tamtego świata nie wierzył; mimo to, dla zabezpieczenia gospodarstwa od ognia i gradu, pewne praktyki czarnoksięskie odprawował, mówiąc: "nie wiele to kosztuje, a nuż się przyda?!."

Cześć dla zasad honoru do bałwochwalstwa posuwał. Pod koniec życia zawsze woził ze sobą parę pistoletów w szkatule, frak W zawiniątku i świadków w bryczce, głośno mawiając: człowiek ceniący swój honor nigdy bez tych rzeczy ruszać się nie powinien, albowiem nie wiadomo co i kiedy spotkać go może.

Mimo to krwiożerczym nie był i gdy go raz spoliczkowano na jarmarku rzeki: "waryjat mnie uderzył, mamże go więc ścigać! Gdyby był przy zdrowych zmysłach, nie targnąłby się na mnie. wiedząc kto jestem i jakie mam o honorze pojęcie."

Pochowawszy żonę swą, niewiastę wielkich cnót i świątobliwości, dobra swoje do dyspozycyi T.K.Z. oddał z nieodstępnymi świadkami jako też i pistoletami od domu do domu jeździł, pilnie zważając, czy ktoś z gospodarzy, honorowi jego, podczas odwiedzin tych nie uchybił.

W końcu do Warszawy zjechał i tu ze szczupłej pensyjki, którą mu W.T.D. udzielało, przy życiu się utrzymywał. Gdy umarł, ciało jego znaleziono w kałuży nad Wisłą, albowiem: "człowiek z mułu ziemi powstał, mułem jest i po śmierci w muł się przewraca."

DO PANÓW RZEMIEŚNIKÓW WARSIASKICH.

Moje panowie bracia czeladzie jako i terminatory!

Ja tam dużo gęby psuć nie będę, bo co gęba to nie cholewa ino tylko jest taki interes, że w Warsiawie jest jedno takie pismo, nie wytykając palcem Gazeta Przemysłowo-rzemieślnicza, co to niby dla nas, a nie dla nas. A że ja o niem trochie słyszałem i wszystko zrozumiałem, bo ja nie chwalący się, mam tyż swój rozum, — więc takim sposobem mogię panom braciom coś o niem bąknąć i to i owo jedno przy drugiem, ażeby ludzie wiedzieli, że my nie bez żadne łobusostwo, ino tylko bez swój własny, rzemięśnicki ferśtand i honur takiego pisma czytać nie mogiemy.

To jest naprzód rzec pirsza, że Gazeta Przemysłowo -rzemieślnicza, chociaż z ogródkę, ale nam wymyśla od śmirusów i kuflodojów jako i, z przeproszeniem, od durniów, że my się nie uczymy i nie czytamy i tego i owego. A ja mówię tak: pókim terminował, potym brał basałygi i uczył się, ale do czytania to już nie, bo ja nie żaden dochtór ino tylko rzemięśnik.

A po drugie, po co to Gazeta gada ludziom ni z jakiego fachu a nie nam, takie rzecy jak o nowych maszynach i robotach, i jeszcze chwali potem zagranicznych, że lepszy mają rozum od naszego brata ? To nie śtuka, że oni robią to wszystko, bo im wszystko Gazeta wypaple, a oni wyczytawszy sekret, zaraz biorą się za ten interes, fajt majt i już skończone dzieło.

Jeszcze mówi Gazeta, że rzemięśnik byle chciał i płacił dajmy na to 19 rubli na rok, to po śmierci może żonie wyrobić 1000 rs. zapomogi, choćby zaraz po pirszy racie wziął i umarł? To już chyba łgarstwo! a zreśtą po co takie rzecy gadać, kto poprzód umrze ? nie raz właśnie tyż majstrowa przód schodzi, a majster zostaje?... A kto komu życzy śmierci, to niech jego wpirw ona spotka!....

I jeszcze dużo innych rzecy gada, ale to wszystko na nic; są tyż i obrazy, ale nie takie porządne jak w Musie.

No, więc takim sposobem powiedziałem już wszystko rychtyg nawet lepiej jak tam jest, ale jeszcze powiem trochę, bom ja w pysku twardy i honuru moim braciom czeladziom psuć nie dam."

Gazeta jest za droga, bo kośtuje aż 4 ruble na rok, i jeszcze nadręczy i namęczy człowieka, — a tu panie za Muchie takie porządne pismo, co to i rozsądne i do rzeczy, płaci się tylko 20 groszy na tydzień. To jest na nic! bo człowiek nie po to cały fercentag haruje, ażeby potem płakał, ale po to żeby za boki się brał. A więc takim spospobem ja wszystkim radzę tak: kto chce, może sobie kupować i czytać Gazetę Przemysłowo-rzemieślniczą, a kto nie, to nie, i ja tyż nie. Może tam ona do czyjej głowy lepiej dopasuje, bo do mojej wcale nie pasuje, bo ja tam nie chce zostać żadnym frantem, ani mechanikiem, ale tem czem mnie Pan Bóg stworzył raz na wieki wieków amen

Adiu.

ZAŚCIANKOWI POLITYCY

"Wielką bowiem czułem gorzkość w sercu mojem, patrzając na te rzeczy.... "

Choroba politykomanii dotyka niekiedy ludzi młodych — najczęściej jednakże ofiarami jej są, ludzie starzy. Ex-urzędnicy, kapitaliści, ex-szlagony, podeszli właściciele kamienic — oto grunt, na którym najlepiej wschodzą nasiona tak szczodrze przez Gazetę Polską i Gazetę Warszawską rozsypywane.
Zaściankowi politycy w młodym wieku nie odznaczają się niczem; grają w karty, wielbią płeć piękną, jedzą, piją, i... próżnują jak wszyscy śmiertelni. Dopiero ku schyłkowi życia, gdy puls wolniej uderza, a ciało więdnieje, gdy od czasu do czasu figlarna Wenus odezwie się to w tej to w owej kosteczce, człowiek-gąsienica przemienia się w pasożyta-polityka; kładzie wówczas w uszy bawełnę, na nogi buty filcowe, na grzbiet watowany szlafrok, na głowę czapkę z kutasem i poczyna przeżuwać gazety.
— Panie sędzio! panie sędzio!... woła kancelista niech się pan chwilkę zatrzyma, bo świadkowie przyszli....
— Niech idą do djabla! nie mam czasu, bo już w pół do czwartej i poczta nadejdzie...
— Ależ oni o trzy mile mieszkają...
— Daj mi acan pokój!... czy nie słyszysz, że już trąbi?...
I drałuje sędzia, aż błoto bryzga na ulicy, aż mu stawy w nogach skrzypią! Dokąd? Na pocztę, na pocztę!... kędy rój polityków ze wszystkich stron miasteczka podąża.
— Panie aptekarzu!... panie aptekarzu!... niechże się pan ulituje nademną !.... taż mi dziecina umrze bez lekarstwa!...
— Zatrzymaj się pani godzinkę.... pół godzinki.... Ja za chwilę wrócę, ale teraz nie mogę...
— Mężu !.... wołają z drugiej strony na otyłego właściciela posesyi, przyszedł Mosiek kończyć interes o siano, ugódźże się z nim bo odjedzie, a tu grosika nie ma w domu!....
— Niech zaczeka, nic pilnego!... Ja teraz nie mam czasu...
I tak jeden za drugim biegną politycy jak wyścigowe konie, — bo kto się spóźni ten może gazety nie dostać, oni zaś, nie mając swoich gazet, czytają je o tyle o ile pocztmajster pozwoli...
— Panie majorze dobrodzieju! woła ex-radca do ex-majora, weź gazetę do domu to przeczytamy razem!...
— Chodź radzca na pocztę, bo mi przecież do domu nie dadzą...
— Jakże mogę iść na pocztę, kiedym się z tym cymbałem pokłócił?...
— Ha! ja temu nie winien, odpowiada ex-major.
A na poczcie?... Och! na poczcie, a raczej przed pocztą tłumy jakby na odpuście...
— Panie naczelniku, wołają na pocztmajstra, daj Gazetkę rybeńko, choćby Kuryjerka...
— Ależ panowie, gazet jeszcze nie ma!...
— Jakto nie ma, kiedy słyszeliśmy trąbkę?...
— To extrapoczta!...
— A... a... a!... oh!... Bodaj cię piorun trząsł!... A nie słyszeliście tam co nowego?...
— Owszem, mówił pasażer, że Sztrazburg wzięli...
— Bój się ran boskich!... to być nie może!... Przecież ten Ulryk?...
— Co tam Ulryk?... wzięli i basta!...
— No!... a cóż Macmachon na to wszystko?...
— Cóż Macmachon ? to samo co i inni, — dostał w.... i interes skończony!...
— A Bazajne?...
— To samo co i inni!...
— Kiryje elejson!... o Chryste!... No!... a gazety prędko przyjdą?...
— Niedługo!... niedługo!...
Na tem się kończy gwarliwa rozprawa z naczelnikiem tłum rozbija się na pojedyncze kupki brodzące i radzące na błocie.
— Aj! durnie, durnie te francuzy, mówi ex-porucznik, ot mnie by tam... jaby im pokazał!...
— Co ty tam kapitanie barłożysz!... znasz się na polityce jak kogut na ewangielji...
— No! prawda, ale wojna to jedna rzecz, a polityka to druga rzecz. Na wojnie to tylko bij jego w łeb i ot co jest!...
— To też oni ich będą bili, będą... tylko cierpliwości!... ślepy by namacał, że chcą niemców wciągnąć w głąb kraju jak gęsi w kojec, ażeby później karki im poskręcać!..
— No!... może to być, odpowiada ex-porucznik.
— Chodź-no sędzia do mnie, mówi ex-major do sędziego, nim gazety przyjdą urzniemy partyjkę szachów i coś ci pokażę, tylko mi dasz wprzód słowo honoru, że zachowasz sekret.
— Cóż to takiego kochany majorze?...
— Zobaczysz sam, ale daj pierwej słowo!...
— Najświętsze słowo honoru, że nikomu nie powiem ! mA..wi sędzia, a ex-major obejrzawszy się na wszystkie strony wprowadza gościa do domu. Tam zamykają jedne drzwi na klucz, drugie na zasuwkę i stają naprzeciw pieca.
— No!... a co sędzio, jakże ci się mój pomysł podoba ? pyta ex-major gościa, wskazując na piec.
— Nic nie widzę majorze!... niech mnie Bóg skarze!.
— Jak to nic nie widzisz, nie widzisz tych pudełek na piecu?...
— No widzę!.., cóż to, więc taką masę zapałek pan kupiłeś? po co?
— Ależ tam nie ma zapałek, to są puściuteńkie pudełka!... I jeszcze się pan niczego nie domyślasz?..,
— Niczego, jak pragnę zbawienia duszy!..
— Patrzże się gapiu: w górnym rzędzie stoją same pudła szafirowe....
— Aha!...
— Pod niemi same amarantowe...
— Aha... ha!...
— Wiesz już co to znaczy?...
— Dalibóg nic jeszcze nie wiem!...
— Bójże się Boga!... toż to francuzkie barwy!...,
— E hee!... A gdzież kolor biały?
— Jak to gdzie? przecież piec jest biały!...
— Oho! hooo!...
Pod oknami domu majora przechodzi w tej chwili ex-prezydent z pocztmajstrem; — obaj smutnie zwiesili głowy.
— No!... bierz djabli tymczasem politykę, mówi ex-prezydent, jakże naczelnik stoisz z hreczką?...
— A cóż !... gnije w polu...
— Fiu! fiu!... a z kartoflami?...
— Pi!... może dla świń wystarczy!...
— Tra la la!... a po jakiemuż to prowadzicie gospodarkę naczelniku?...
— At, mój radco!... w takich interesach to człowiek i głowę straci... Tu przegrana, tu przegrana i tu znowu przegrana!... klęska po klęsce, a człowiek myśli o wszystkiem i truje się wszystkiem, więc też djabli biorą hreczkę i kartofle. A cóż czy radca odebrałeś już emeryturę ?...
— Djabła tam!... miałem onegdaj kwit posłać, alem się zgryzł tym Bazajnem i na śmierć zapomniałem!...

Oto co się dzieje w małych miasteczkach podczas wojny; ludzie tak gorliwie zajmują się strategiją, że im hreczka marnieje i emerytura w kassach miejsce zawala.
A w czasie pokoju ?....
W czasie pokoju toż samo, tylko na inne kopyto: zamiast planów bitew, układa się programy wojen na wiosnę i oblicza się szanse wygranych.
O Europo! Europo! Europo!... ileż to głów pracuje nad tem, aby twój pokój zakłócić!...

* * *

OGNISKO RODZINNE.

PANI.

Tak więc dziś na spacer musimy koniecznie wziąść ojca...

PANNY.

Ojca?... a to po co?...

PANI.

Nierównie przyzwoiciej jest chodzić w towarzystwie starszego mężczyzny, niż samym. A przytem dziś ojciec musi tego Cymbałkiewicza zaprosić do domu.

PAN.

Ależ...

PANI.

Mój Franiu, nie odzywaj się, bo powiesz głupstwo....

ZOSIA.

Ależ mamo, czy to ojciec potrafi go zręcznie zaprosić?... Jak Bozię kocham, będziemy skompromitowane!...

PANI.

Nie będziemy i basta ! Już najlepiej mnie to zostawcie... Kiedy Zosia zauważy, że wełniarz idzie za nami, wówczas upuści chustkę, — a kiedy szlagon podniesie ją, wtedy zaczniemy z nim rozmowę, przy końcu której ojciec zaprosi go do naszego domu.

PAN.

A jeżeli...

PANI.

Proszę cię Franiu milcz....

ZOSIA.

Ach! jaka szkoda, że już Fujarkowski nie pokazuje się u nas ?...

KLOCIA.

Wyborna sobie jesteś! Od czasu jak się zjawił szlagon nie chciałaś z Fujarkowskim gadać, więc zabrał się i poszedł; a zresztą gdyby nawet i bywał u nas, cóżby ci z niego przyszło?...

ZOSIA.

Jak to co?... Poszedłby z nami na spacer, kręciłby się koło mnie, prawiłby komplimenta, a ja miałabym sposobność prowadzić ożywioną rozmowę, śmiać się, a może nawet pobiegać...

PANI.

Biegać nie wypada, chociaż z drugiej strony należy się zawsze starać o okazanie gracyi, żywości i szykowności ruchów. To jest ozdobą młodej panienki...

KLOCIA

Przecież to samo możesz robić idąc ze mną...

ZOSIA.

Z tobą? ty w domu zostaniesz!...

KLOCIA.

Ciekawam dla czego? Cóż to, boisz się żebym ci tego grubasa nie odbiła?... cha!... cha!...

PANI.

Klocia zostanie w domu, ponieważ ma jedną tylko dobrą sukienkę, a tę odda Zosi.

KLACIA.

Zosi? sukienkę?... o nigdy!...

ZOSIA.

Musisz dać, bo ja codzień w jednej chodzić nie będę, — ja muszę się urozmaicać...

KLOCIA.

Otóż nie! nie dam ci sukienki, choćbym ją, miała w kawałki podrzeć...

PANI.

Klociu bądź grzeczna! Jeżeli jednak istotnie nie możesz dać Zosi sukienki, to przynajmniej daj jej kok i trzewiki, a ja ci za to kupię coś....

KLOCIA.

Zrobię, to tylko dla mamy, że dam tej jaszczurce kok i trzewiki, chociaż co do owego kupna, to nie bardzo mi się chce wierzyć...

ZOSIA.

Och, ty poczwaro!... (Do mamy). Ale z kimże ja pójdę mateczko? bo przecież idąc sama nie mogę się krygować...

PANI.

Pójdziesz z Władziem... Ladislas!... gdzie on jest ?...

KLOCIA.

Władek śpi, nie kazał się budzić, bo całą noc grał w karty...

PANI.

No, to niech się tam trochę prześpi a tymczasem poszlij Zosiu kogo do Szapsiowej z karteczką, ażeby nam pożyczyła sukienki...

ZOSIA.

Gdzie ona tam pożyczy!... Ona się i tak upomina o salopę...

PANI.

Pożyczy, powiadam ci. Damy jej z tatkiem nasze obrączki i jeszcze co, no, a na pierwszego tatko odbiera pensyją...

PAN.

Ależ...

PANI.

Proszę cię Franiu nie zawracaj mi głowy. Ladislas! Ladislas!... chodź no tu, ie wu pri...

WŁADZIO

(wychodzi z drugiego pokoju przeciągając się).

Cóż to u djabła za krzyki w domu?...

Pani. Mą szer pójdziesz z nami na spacer i dasz ojcu swoje stare rękawiczki...

WŁADZIO.

Co? co?... Ani na spacer nie pójdę, ani rękawiczek nie dam, bo sam iść muszę do miasta. Przytem potrzeba mi trzech rubli...

PANI.

Nie mam...

WŁADZIO.

Ehe... he!!... Nie mam, nie mam.... łatwo się to gada!... Ja muszę zapłacić dług honorowy, bom wczoraj był przegrany, a mama nie ma pieniędzy... eheee!...

PANI.

Na honor, że nie mam!...

WŁADZIO.

Co?... nie macie w domu pieniędzy, a chce wam się włóczyć po spacerach?... i to ze mną?... Dobranoc paniom.... a jutro przyszlę wam Moszka!...

(wychodzi).

ZOSIA.

Maman!.... co ten waryjat robi?... on wyszedł, a z kimże ja pójdę na spacer?... oh!...

PANI.

Pójdziesz sama, będziesz zamyślona i w przechodzie rzucisz smutne wejrzenie na wełniarza. Kiedy zachrząknę, upuścisz chustkę...

ZOSIA.

No, więc ja już idę się ubierać. Ojciec także dobrzeby zrobił ogarnąwszy się trochę przyzwoiciej...

PAN.

Ależ...

PANI.

Mój mężu, nie gadaj tak dużo.

(do Zosi).

Nie zapomnij moja droga o oczach, trzeba je trochę przyćmić....

ZOSIA.

Rozumie się!...

Z ŻYCIA POETY.

"Przetoż mi żywot omierzł; bo mi się nie
podoba żadna rzecz, która się dzieje pod
słońcem; albowiem wszystkie są marnością
i utrapiniem ducha."

Przypuśćmy czytelniku, że jesteś gimnazjalistą, który dzięki zbiegowi nieprzewidzianych okoliczności, przeszedł z klassy drugiej do trzeciej.

Przypuśćmy, że akcya zaczyna się na początku roku szkolnego, i że ty, dzięki małemu wzrostowi usiadłeś w ławce pierwszej.

Przypuśćmy, że lekcye rozpoczęły się, odczytano przepisy, spisano imienną listę, kilku twoich przyjaciół klęczało, kilku odsiadywało kozę, słowem, szkoła funkcyjonuje już na dobre gdy w tem...

Do klassy wprowadzają nowego kandydata!... Przypatrujesz mu się uważnie. Na jego gładko uczesanych włosach lśni pomada, na jego szyi świeci blado-różowy krawacik, na jego szczupłych rączkach widzisz ze zdumieniem nowe rękawiczki, a na baraniej fizyjognomii lekkie pomieszanie. Sadzają go około ciebie i przekonywasz się, że chłopaczek ten jest djabelnie chudy, ale to tak chudy, że mu się aż żebra zarysowują na eleganckim tużureczku; twarz jego przypomina sztokfisz, figura i zapach — butelkę po kolońskiej wódce. Sądząc z ubrania, odgadujesz, że rodzice jego muszą być majętni, wstążeczki u glansowanych kajecików zawiadamiają cię o tem, że jest otoczony płcią piękną; ponieważ milczy jak ryba, posądzisz go więc o głupotę....

Powoli jednak rozjaśnia się tajemnica: twój kolega jestto jakiś Ildefons, Artur, Eugienijusz, lub też coś podobnego do tamtych. Jego wujaszek jest wielkim artystą, jego ciocia jest wielką powieściopisarką, jego mamę, za młodu uwielbiał jakiś poeta, zmarły na wyschnięcie mlecza pacierzowego i t.d. i t.d. Pewnego dnia inny za wami siedzący kolega, chłopiec niesforny, z włosami przypominającemi szczotkę od mycia podłóg, dał mocnego byka w ucho blademu. Blady zemdlał, ty go wyprowadzasz na korytarz, kropisz wodą... On otwiera oczy, uśmiecha się melancholicznie, z lekka ciśnie twoją rękę i ofiaruje ci przyjaźń dozgonną wraz z zaprosinami na wieczory do siebie. Przez ten czas wasz zdemoralizowany kolega o najeżonych włosach, dostaje silne upomnienie wymierzone ku tej stronie jego indywidualności, która z ławką szkolną miewa najczęstsze stosunki.

Wkrótce blady wprowadza cię do siebie. Poznajesz jego mamę. która ze łzami w oczach dziękuje ci za współczucie okazane niewinnie prześladowanej istocie, — poznajesz jego pokoik pełen książek, kwiatów, firanek, woni i melodyi...

Mama oddala się i przysyła wam przekąskę, blady zbliża się i otwiera przed tobą swe serce. Słuchasz, słuchasz i słuchasz jego długiej i tkliwej historyi, oto ona:

Blady urodził się według zasad w medycynie przewidzianych, lecz ponieważ był słabowitym, więc kąpano go do 10-go roku życia w baranich nóżkach. Ztąd rozwinęły się w nim instynkta poetyczne. W dalszym biegu życia uczył się pięknych wierszyków, salonowego obejścia i gry fortepianowej. Potem pokochał swą kuzynkę, pannę z zadartym noskiem i na jej cześć napisał sonet. Potem na imieniny mamy napisał powinszowanie. Potem z okazyi czyjejś śmierci, pożaru, powodzi lub kradzieży, napisał odę. Później zakochał się po raz drugi i odtąd sypią się z niego wiersze jak sieczka z dziurawej torby. Wszystkie te wiersze odczytuje ci blady bez względu na to, że już trzy godziny upłynęło po przekąsce, że się. rumienisz, kręcisz na stołku i t.d., słowem, że radbyś go, z powodów od ciebie niezależnych, jak najrychlej pożegnać. Wreszcie żegnasz się z całym domem i wychodzisz przekonany, że blady jest poetą!!...

Odtąd jesteście ze sobą tak, jak bat z biczyskiem. Ty bywasz u niego, on u ciebie... aż do ukończenia szkół.

W ciągu tych lat kilku blady kochał wiersze i uczył się ich na pamięć, lubił literaturę i historyją i uczył się ich na pamięć, znosił łacinę i gieografiją i uczył się ich na pamięć, nienawidził matematyki i nauk przyrodzonych i znowu uczył się ich na pamięć.

Po ukończeniu szkól, on wyjechał w świat a ty opłakałeś go, już sądząc, że umarł. Pewnego dnia jednak czytasz w Tygodniku Ilustrowanym co następuje:

"Panu X. X. wiersze p.n. Do trumny, Łabędzi śpiew zdruzgotanego serca, Do *.*.* i t.d., nie kwalifikują się do druku. "

Odtąd odpowiedzi podobnych znajdujesz coraz więcej, aż wreszcie, po upływie kilku lat czytasz jakiś sonet przez X. X. w jednem z pism ilustrowanych. Stopniowo wierszy takich pojawia się coraz więcej; — po kilku miesiącach twój dawny przyjaciel zostaje pochwalony przez któryś z Kuryjerów i zbesztany przez którąś z Gazet. Recenzyje pojawiają się coraz częściej, aż wreszcie... blady puszcza jakąś wierszową ramotę, na zasadzie której, jedna połowa prasy warszawskiej ogłasza go za gieniusza, druga za idyjotę.

Po pierwszej ramocie wychodzi kilka innych obejmujących sonety, ody, tragiedyje i t.d. Twój przyjaciel na głębokiej prowincyi robi furorę, w Warszawie tworzy nową szkołę poezyi, a wreszcie... umiera.

Tygodnik i Kłosy umieszczają jego wizerunek, wydawcy procesują się o jego dzieła, a cała prasa pisze nekrologi, zaczynające się od słów: "W dniu tym a tym, jeden z największych poetów przeszedł do nieśmiertelności...."

* * *

LITERACI.

"Tacy bowiem i owacy patrzali na mnie
stojąc naprzeciw. Jedni w gniewie
i złośliwości, inni śmiejąc się, a drudzy
płacząc..."

"Ale nie widzieli, że na piersiach moich
wężowie siedzą, a i serce gorzkościąjest
napełnione...."

W owej epoce, kiedy ludzie poznali się już na szatańskich figlach i kiedy interesowi djabelskiemu na ziemi zagrażało kompletne bankructwo, Lucyper, za poradą pewnego farmaka zrobił następującą miksturę, nazwaną przezeń eliksyrem literatów:

Sto wiader żółci rozebrał w 1000 wiadrach octu siedmiu złodziei, dodał do tego 200 pudów makulatury, 50 pudów atramentu i piór stalowych, 100 pudów tureckiego pieprzu, 100 pudów opijum, 100 pudów starej garderoby z Pociejowa, tudzież 100 pudów pozwów i niezapłaconych wexli. Wszystko to przez 1000 lat warzył na ogniu piekielnym, przelał w olbrzymi aparat Bergiera i zawiesił nad ziemią. Po 40000 lat fermentacyi aparat pękł i mikstura się rozlała głównie po całej Europie i Ameryce północnej; przytem parę kropel jej padło na Chiny, Japoniją i Indyje Wschodnie, ani jedna zaś kropelka nie trafiła do Laponii, Patagonii, Środkowej Afryki i Australii.

Współcześnie z ową eksplozyją, na ziemi pojawiła się literatura peryjodyczna.

Odezwa nowego organu. Świetna publiczności! Pragnąc wzmocnić siły tutejszokrajowej inteligencyi, umyśliliśmy wydawać dziennik, tygodnik lub dwutygodnik: naukowo - literacko - artystyczno - społeczno - humorystyczno -ilustrowano-specyalny. Każda gałąź wiedzy ludzkiej znajdzie w nim obszerne uwzględnienie, każdy fakt obchodzący ogół zostanie zanotowany. Dalecy od prywat i zawiści miotających naszymi kolegami, podnosić będziemy wszelką zasługę i gnębić wszelki występek. Aby dać pole do wyrobienia się domorosłym gienijuszom, umieszczać będziemy prace przeważne oryginalne. Słowem będziemy was uczyć, bawić, moralizować, naprowadzać na nowe drogi i t.d. po cenach umiarkowanych.

Działy pisma są następujące:

I. Artykuły wstępne obejmujące trafne uwagi i ogólne poglądy na wszystko co się dzieje na niebie i ziemi.

II. Polityka oparta na wiadomościach nadsyłanych przez woźnych ministeryjalnych, lokajów członków parlamentu, dorożkarzy przewożących dokumenta dyplomatyczne i t.d.

III. Dział nauk specyalnych, jak np. gospodarstwo według zasad uznanych jeszcze przez Adama i Ewę; budownictwo przez tych którzy wznieśli wieżę Babel; nautyka przez Noego, pedagogika układana przez dyrektorów stadnin prywatnych i t.d.

IV. Powieści głównie moralne, jak Izabela, Eugienija, dzieła Pawła z Kocka i t.d.

Mamy nadzieję, że świetna publiczność oceni nasze dobre chęci i pospieszy się z wniesieniem przedpłaty, gdyż po 3 miesiącach cena pisma z powodu natłoku prenumeratorów niezawodnie podniesioną zostanie...

I. LITERAT.

Przyniosłem tutaj... to jest do uznania szanownego pana. parę... to jest kilka utworów literackich...

REDAKTOR.

A... ha!.... dobrze. Pokażno pan, zaraz zobaczymy... Cóż to, wiersze? nam wierszy nie potrzeba, my tu mamy nadwornego poetę...

I. LITERAT.

To jest... chciałem powiedzieć, z przeproszeniem humorystyka....

REDAKTOR.

O panie! z humorystami rady sobie dać nie możemy, włażą nam przez drzwi i okna... Gdybyś pan coś specyjalnego mógł napisać, pan musisz być przecie specyjalistą, hę?...

I. LITERAT.

Tak, jestem z powołania muzykiem, ale mogę coś i nie w muzykalnym tonie stworzyć...

REDAKTOR.

Jeżeli tak, to wybornie. Siądź pan z łaski swojej. Potrzebujemy właśnie rozprawy z medycyny, tak dajmy na to coś o kołtunie, czybyś pan nie mógł?...

I. LITERAT.

Owszem, owszem. Niech tylko pan dobrodziej dostarczy mi podręczników...

REDAKTOR.

Widzisz pan... ten... tego... mamy tu coś z pięćset dzieł traktujących o tym przedmiocie, ale... są zapakowane.... Zresztą, ja sądzę, że najlepiej pan zrobisz pisząc z natury, coś z własnych spostrzeżeń... tak.... Nie zapomnij pan przymieszać trochę soli atyckiej, parę wierszyków, a w końcu przypomnieć publiczności o obowiązkach ogółu dla oświaty i o potrzebie prenumerowania pism krajowych. A teraz żegnam!...

I. LITERAT.

Czy mogę pana zapytać, jakie praktykuje się honoraryjum?...

REDAKTOR.

Honoraryjum? Sądzę, że możemy o tem później pogadać, pan występujesz dopiero po raz pierwszy?..

I. LITERAT.

Ach! tak... Żegnam szanownego pana!... (wychodzi).

REDAKTOR

(każe wprowadzić II-go literata).

Aaa!!... pan dobrodziej zapewne z jakąś pracą?...

II. LITERAT.

Tak jest szanowny panie, przyniosłem, do jego uznania kilka rozpraw naukowych i społecznych...

REDAKTOR.

Bardzo mi przyjemnie... Jakież tytuły?..

II. LITERAT

(czyta).

"O zetknięciu się ziemi z kometą i możliwości końca świata..."'

REDAKTOR.

Wspaniale !.....

II. LITERAT.

"O emancypacyi kobiet. '' "O księgasuszu u bydła. "

REDAKTOR.

To już coś z weterynaryi?...

II. LITERAT.

Tak jest. "O wpływie odpadków miejskich na rozwój cywilizacyi. ?...

REDAKTOR.

Bardzo interesujące...

II. LITERAT.

"O fotografii, O teoryi Darwina i wreszcie O wygubieniu nagniotków."...

REDAKTOR

(zachwycony).

Pan jesteś skarbem nieoszacowanym panie!... pan możesz pisywać artykuły wstępne!.. my właśnie takiego człowieka potrzebujemy...

II. LITERAT.

To jest moja specyjalność i jeżeli mi pan łaskawie zakomunikujesz honoraryjum od wiersza, w takim razie...

REDAKTOR.

My panie płacimy od mendla.... po kopiejce...

II. LITERAT.

Ależ panie to jest za tanio!...

REDAKTOR.

Nie zapominaj pan jednak, że mamy maszynę pomocniczą do pisania artykułów wstępnych...

II. LITERAT.

Czy być może? Jakaż to jest maszyna?...

REDAKTOR.

Bardzo prosta. Jest to zwykły kalejdoskop, do którego wsypuje się wszystkie wyrazy słownika i następnie notuje się zdania i ustępy z tego co tam widać. Autor więc potrzebuje dodawać tylko znaki pisarskie, w czem go najczęściej zecer wyręcza i przydawać wyrazom odmiennym odpowiednie końcówki....

II. LITERAT.

Ja sądziłem, że to tylko poeci podobnych maszyn używają ?...

REDAKTOR.

Nie panie! Poeci mają daleko tańszy przyrząd, do którego zamiast 100 tysięcy wyrazów sypie się trochę kropek, wykrzykników, pytajników i cały alfabet łaciński!...

II. LITERAT.

Aha! No, ale jeżeli panowie istotnie posiadacie taką maszynę, to na cenę zgadzam się i żegnam!...

(wychodzi).

REDAKTOR.

(do III-go literata).

Mój kochany panie, zrąb też z łaski swojej tego cymbała X., on już od tygodnia żadnego z nas na śniadanie nie zaprosił...

III. LITERAT.

Ależ panie... ja u niego niedawno byłem z wizytą, a nawet jutro ma mi dziecko do chrztu trzymać!...

REDAKTOR.

No, to się pan nie podpiszesz... jeżeli zaś dobrze mu pan dojedziesz, to mogę ofiarować półtorej kopiejki od mendla...

III. LITERAT.

A, to co innego, w tej chwili napiszę...

REDAKTOR.

Wykaż mu pan plagijaty, wspomnij o procesie o oszustwo i w ogóle staraj się dać poznać, że to człowiek niebezpieczny...

III. LITERAT.

Nie bój się pan, dam ja mu bobu!...

INTERESANT

(wpada zadyszany).

Panie redaktorze, cóż wy u djabła wyrabiacie ze swojem pismem? toż mi tu ze wsi donoszą, żeście jeszcze ani jednego numeru nie wysłali?...

REDAKTOR.

To zapewne z winy poczty... my wszystko jak najsumienniej i najpunktualniej wypełniamy...

INTERESANT.

No tak, zapewne!... Ale cóżeście wy za głupstwa popisali w rubryce zoologii? Donosicie o wężu morskim, a tu nikt nie wierzy w jego istnienie..

REDAKTOR.

Mylisz się pan! Wąż morski istnieje, właśnie donoszono nam o tem przed kilku dniami wprost z akademii paryzkiej...

INTERESANT.

A kiedy tak, to co innego! Więc to aż tak wysoko macie korespondentów?...

REDAKTOR.

Tak jest panie i słono im płacimy, po 10 kopiejek od wiersza panie, a to wszystko dla dobra ogółu, dla użytku publicznego... O, bo my postępujemy wcale inaczej niż nasi koledzy!...

U PANI PIOTROWEJ.

PANI

(skromnie ubrana)

Czy nie zastałam pana Fajtłapowicza?...

PAN

(ładnej tuszy).

Tu nie ma żadnego Fajtłapowicza, nigdy się nie stołował, nie znamy takiego!

PANI

(do otyłego mężczyzny).

A a a... to pan! a ja patrzyłam na kogo innego...

PAN

(zmieszany).

A a a.. ja myślałem, że się pani pyta o mego młodszego brata! (na stronie). Niepokoi mnie ta kobieta.. czego ona chce?..

PANI.

Czy nie byłby pan łaskaw powiedzieć mi, gdzie mieszka pan Rzódkwiński?...

PAN

(rozpromieniony).

O! z największą chęcią... Pan Hilderyk Rzodkwiński mieszka na tej samej ulicy co i pani Piotrowa, pod Nr. 15 na drugiem piętrze. Ztąd nawet widać jego okna......

PANI.

Bardzo dziękuje panu!..

(chce odejść).

PAN.

Ale! ale! jak pani będzie wchodzić do mieszkania, to niech pani trzy razy poruszy dzwonkiem, potem zaczeka i znowu raz poruszy, bo pan Rzodkwiński otwiera tylko znajomym.

PANI.

Ślicznie dziękuję!...

(wychodzi).

PAN

(dobrze zbudowany do otyłego).

A to spłatałeś figla Rzodkwińskiemu!...

PAN

(otyły).

Bój się Boga!.. a któż to był?...

PAN

(dobrze zbudowany).

Jak to kto? żona krawca, która go szuka już od pół roku...

PAN.

(otyły, zafrasowany).

Bodajże ją, djabli wzięli!... ale któżby się tego spodziewał... przecież i ja jestem nie jednemu krawcowi dłużny, a żaden mi żony nie nasyła....

PAN.

(dobrze zbudowany).

A tylko jak?...

PAN.

(otyły).

A sam przychodzi...

PANI PIOTROWA.

(w kuchni).

A a a! nasz kochany, dawno niewidziany pan Rzodkwiński !...

PAN RZODKWIŃSKI.

Witam panią, jakże zdrowie, a co tam mamy na zupkę?...

PANI PIOTROWA.

Cytrynowa i rosół...

PAN.

(otyły do Rzodkwińskiego).

Mój drogi, przepraszam cię bardzo, ale nie chcący powiedziałem twój adres jakiejś krawcowej...

RZODKWIŃSKI.

(zafrasowany).

Taaak!.... A to i ja tobie podobnego figla niechcący zrobiłem, bom powiedział Moszkowi gdzie mieszkasz...

PAN.

(otyły ).

Taaak?... Eh! cóż tam, ja się go już nie boję, będę miał pieniądze!!...

RZODKWIŃSKI.

Winszuję ci, jeżeli tak, bo to żyd djabelnie uparty.

FAJTŁAPOWICZ.

(do mężczyzny dobrze zbudowanego).

Czy nie mógłbyś mi pożyczyć kilku rubli ?...

PAN.

(dobrze zbudowany).

Ani grosika nie mam!...

FAJTŁAPOWICZ.

Taak... a to nieszczęście... To pozwól że mi przynajmniej kilka nocy przespać u ciebie...

PAN.

(dobrze zbudowany)

O o o! z największą chęcią, ponieważ ja właśnie z domu na parę dni wynoszę się...

FAJTŁAPOWICZ.

Dla czegóż to?...

PAN.

(dobrze zbudowany).

Eh! nic.. unikam tylko gospodarza, który chce, ażebym się wyprowadził z mieszkania...

Koniec wersji demonstracyjnej.

NA SMÓLIKOWSZCZYŻNIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZED KOPERNIKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA PROWINCYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA DWORCU KOLEI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W SASKIM OGRODZIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PROGRESYŚCI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚWIAT I POETA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA MAJÓWCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODRÓŻNI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DORADCY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYSZŁOŚĆ LITERATURY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LISTY ZE STAREGO OBOZU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O ZŁUDZENIACH W ŻYCIU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O BADANIACH ŻYCIA CODZIENNEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IDEALISTA CZYLI POZYTYWISTA?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

I TACY BYWAJĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TELEGRAM NA PROWINCYJĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZKOLNI KOLEDZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z ROCZNIKÓW CHIŃSKICH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WESOŁY GOŚĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WAKACYJE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z ROCZNIKÓW CHIŃSKICH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA ULICY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W OGRÓDKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FILOZOF I PROSTAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej