Karol May

TAJEMNICA PIASZCZYSTEGO KANIONU

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ 1

ROZDZIAŁ 2

ROZDZIAŁ 3

ROZDZIAŁ 4

ROZDZIAŁ 5

ROZDZIAŁ 6

ROZDZIAŁ 7

ROZDZIAŁ 8

ROZDZIAŁ 9

ROZDZIAŁ 10

TAJEMNICA PIASZCZYSTEGO KANIONU

Karol May

ROZDZIAŁ 1

Jak dziwne mogą być koleje losu, ile niespodzianek kryje się w naszym cieniu, jak krzyżują się ścieżki naszego życia przekonałem się dopiero po spokojnym i dokładnym przemyśleniu tego dziwnego zdarzenia.

Jako młody i biedny chłopiec uczestniczyłem za namową swego nauczyciela muzyki w konkursie na pieśń wigilijną. Uznanie mojego tekstu za najlepszy po pierwsze zdziwiło mnie, a po drugie uzyskałem nagrodę, która pozwoliła mi spędzić jedne z najpiękniejszych wakacji w moim życiu. W wędrówkach po górach towarzyszył mi mój najlepszy, najwierniejszy przyjaciel.

Minęło wiele lat. Życie dało mi twardą szkołę i zrobiło z niedoświadczonego chłopca mężczyznę. Dziwność losu była w stosunku do mnie tylko pozorna; sam wytknąłem sobie drogę i znalazłem obok daremnych wysiłków i rezygnacji dużo radości i zadowolenia, które z pewnością nie spotkałoby mnie w innym, spokojniejszym trybie życia. Poznałem cudownego, niezrównanego Winnetou i zawarłem z nim związek przyjaźni, który śmiało mogę określić jako jedyny w swoim rodzaju. Sama ta przyjaźń mogłaby być pełnym zadośćuczynieniem za to, co trzeba było wycierpieć. A przecież nad stromą ścieżką, po której wędrowałem, kwitły jeszcze inne kwiaty i dojrzewały jeszcze inne owoce, które wolno mi było zrywać. W pierwszym rzędzie zaliczam do nich przyjaźń okazywaną mi przez dzielnych znajomych, bo tylko ci, którzy nie mieli czystego sumienia, bali się jak ognia imienia Winnetou i Old Shatterhanda.

Ostatnią podróż konno odbyłem z Winnetou, tym najszlachetniejszym wśród Indian, z Rio Pecos, przez Teksas do terytorium indiańskiego nad Missouri. Przybywszy na miejsce pozostałem tam jakiś czas, przyjaciel zaś wyruszył w góry po nuggety. Moi liczni Czytelnicy pytali nieraz, jakie było nasze położenie finansowe; korzystam teraz ze sposobności, by dać im na to pytanie odpowiedź. Mówiło się i mówi dziś jeszcze, że Indianie znają wielkie złoża złota, których ani nie eksploatują, ani nie zdradzają białym. Krzewicielami tych fantastycznych wyobrażeń o czerwonoskórych są pisarze, którzy nigdy nie widzieli wigwamu ani nie czuli zapachu indiańskiego ogniska. Nie znaczy to jednak, żeby żaden Indianin nie znał tajemnic skarbów ukrytych w jego kraju. Przeciwnie! Sam znałem wielu Indian - do nich należał również Winnetou - którzy dobrze wiedzieli, gdzie należy szukać złota. Ale byli to ludzie niezwykli, należeli do starych, wybitnych rodów, dziedziczyli tajemnice z ojca ma syna, nie zdradzali ich nigdy innym członkom rodziny czy plemienia, a o dopuszczeniu do tajemnicy białego w ogóle mowy być nie mogło. Nie należy zapominać, że Indianie mają silne poczucie przynależności rodowej i dzięki temu przywiązują wielką wagę do nieprzeciętnego pochodzenia. Ci, którzy są przeciwnego zdania, zdradzają brak orientacji i powtarzają tylko bezmyślnie to, co ciemięzcy Indian wymyślili, by nieco usprawiedliwić swoje okrucieństwo. Jest wśród Indian wiele wybitnych rodzin; przynależność do nich uchodzi za wielki honor. Fakt, że Indianie nie posiadają nazwisk, nie ma tu znaczenia. Przecież narody starożytności i dzisiejszego Dalekiego Wschodu również nie mają nazwisk, a jednak pysznią się rodami, których sława obiega cały świat. 

Winnetou szczycił się całym szeregiem sławnych przodków, z których każdy był wodzem. Znał ich czyny i nauczył się ad nich milczenia, którego nie potrafiłyby złamać najbardziej wymyślne męki. Byłem jedynym człowiekiem, wobec którego od czasu do czasu pozwalał sobie na lekkie aluzje na ten temat. Miał niesłychanie ostry i wrażliwy wzrok; po prostu wyczuwał nim miejsca, w których kryły się szlachetne kruszce. Wiedziałem, że podczas licznych wędrówek odkrył niemało pokładów złota i srebra. Tracił później całe dni i tygodnie, by miejsca te zamaskować; zwykle mu się to udawało i ludzie przebywający opodal olbrzymich bogactw nie przeczuwali nawet, że są w ich pobliżu. 

Winnetou wędrował do tych miejsc, gdy potrzebował pieniędzy. Na Dzikim Zachodzie nie zdarzało mu się to nigdy, gdyż zawsze mógł ubić po drodze bawołu i liczyć na to, że w każdym namiocie czy obozie zaprzyjaźnionych z Apaczami plemion przyjmą go z otwartymi ramionami Gdy jednak trzeba było udać się do fortu po amunicję, albo gdy chodziło o dalszą wyprawę do "cywilizowanych" okolic, pieniądze stawały się potrzebne. Zaopatrywał się wtedy stale w większy zapas nuggetów, które zmieniał później na monetę obiegową lub banknoty. Nie potrzebuję chyba dodawać, że mogłem wtedy dysponować jego kasą; korzystałem jednak z tego rzadko, gdyż nie zaliczam się do ludzi, którzy lubią żyć na koszt przyjaciół Na wypadek kłopotów pieniężnych wróciłbym się raczej do kogoś obcego, gdyż wiem z doświadczenia, wyniesionego z obcowania z poczciwymi skądinąd ludźmi, że pożyczanie pienię4zy niszczy każdą przyjaźń. Niech mi kto odpowie na to, co tu się żywnie podoba, ją obstaję przy swoim. Nawet w stosunkach z człowiekiem najprzychylniej do mnie usposobionym, pełnym szacunkiem do mej osoby i przekonanym o tym, że jestem pod względem finansowym osobą zupełnie pewną, pożyczka w wysokości kilkudziesięciu marek rautu cień na naszą przyjaźń.

Prawdziwa przyjaźń gotowa jest zawsze do największych ofiar, i przyjaźń moją z Winnetou szła nawet tak daleko, że jeden byłby dla drugiego gotów poświęcić życie. Ofiarność ta była czymś wzniosłym i wzruszającym, pożyczanie zaś jest czymś tak codziennym, niskim, niemiłym, że przyjaciele - Winnetou i Old Shatterhand - unikali transakcji pieniężnych między sobą, pozostawiając to Frankowi z Falkenau i dwóm biednym jak myszy kościelne uczniakom. Gdy Winnetou płacił za mnie, nie mogło być mowy o pożyczce, gdyż nuggety nic go nie kosztowały; ale nawet słowo "płacić" brzmi inaczej, jeżeli to uczyni ktoś inny, choćby był najserdeczniejszym przyjacielem. Gdyby mnie zabrał do kryjówki i pozwolił wpakować do kieszeni pełne garście nuggetów, nie byłoby żadnej kwestii! Ale pieniądze w jego kieszeni przestały już być bezpańskimi nuggetami, a stawały się jego złotem, jego własnością. Gdy je na mnie wydawał, jakiś głos wewnętrzny szeptał mi, że nie powinienem na to patrzeć. Ten głos właśnie skłaniał mnie do możliwie największego uniezależnienia się od nuggetów przyjaciela.

Gdy przybywaliśmy do miejscowości, w których mieściła się poczta, zrzucałem powłokę westmana i zamieniałem się w pisarza. Gazety przyjmowały chętnie moje utwory i płaciły za nie niezłe honoraria, które umożliwiały mi zachowywanie zupełnej niezależności. Dzięki nim mogłem napisać szereg opowiadań podróżniczych, którymi zadebiutowałem przed swymi czytelnikami. Winnetou odczuwał to samo co ja. Nigdy nie wpadło mu na myśl choćby słowo uronić na temat zbędności moich honorariów. Przeciwnie, gdy honorarium się spóźniało, czekał cierpliwie nadejścia pieniędzy i cieszył się z nich później tak, jak gdyby sam był ubogim literatem. Z prawdziwą przyjemnością wspominał nauczkę, którą dał raz bogatemu plantatorowi, którego chłopca wyratował z nurtów Missisipi. Człowiek ten chciał mnie wynagrodzić pewną kwotą pieniężną, przypuszczając po znoszonym ubraniu, że ma przed sobą wielkiego biedaka. Gdy Winnetou to zobaczył, podszedł doń, błysnął gniewnie oczami i rzekł: 

- Czy można życie ludzkie okupić złotem? - Jestem Winnetou, wódz Apaczów, ten dżentelmen natomiast to Old Shatterhand, i jest mym przyjacielem. Gdyby chciał brać ode mnie pieniądze, byłby milionerem. I ty chcesz mu ofiarować tych kilka nędznych dolarów? Schowaj je, przydadzą ci się!... 

A więc przybyłem z Winnetou nad Missouri do miasteczka St. Joseph. Wychodziło w nim pięć dzienników, w tym jeden niemiecki. Nie potrzebowałem więc czekać długo na zaspokojenie moich autorskich ambicji. Jak już mówiłem, Winnetou wyruszył po nuggety, mieliśmy bowiem zamiar udać się przez Missisipi na Wschód, co wymagało pewnej ilości pieniędzy. Nie wiedziałem, dokąd wódz się udaje; oświadczył tylko, że wróci w ciągu dwóch tygodni. 

St. Joseph było w tym czasie ostatnią zachodnią stacją kolei Hannibal - St. Joseph; na siedem tysięcy mieszkańców liczyło dwa tysiące emigrantów z Europy. Na wieść, że przybył Old Shatterhand, zjawiło się kilku dziennikarzy po wywiady. Zaspokoiłem ich ciekawość. Po trzech dniach mogłem za otrzymane honoraria kupić piękne ubranie i bieliznę, potrzebną do wyprawy na Wschód. Ubranie włożyłem od razu, gdyż pisanie w skórzanym habicie było trudne i niewygodne. Napisałem jeszcze kilka artykułów dla dziennika w St. Louis, prosząc o wysłanie honorarium do Weston, dokąd miałem się zamiar udać, aby zarobić coś do czasu powrotu Winnetou. 

Miasto, wówczas zamieszkałe w jednej trzeciej przez przybyszów ze Starego Świata, leży wśród dobrze zagospodarowanych osad; rozwinęło się pod wpływem znacznej imigracji. O ile się nie mylę, było tu pięć kościołów, w tym dwa protestanckie. Emigranci nasi żyli w najlepszych warunkach, utworzyli cały szereg związków, ufundowali nawet kompanię strzelców. 

Nie miałem tu ani chwili spokoju, a to z powodu ustawicznych zaprosin. Chciałem pracować, odmawiałem, lecz to nic nie pomagało, gdyż mieszkańcy zjawiali się u mnie prosząc, bym im opowiedział o stosunkach panujących na Dzikim Zachodzie. To mi oczywiście nie odpowiadało. Nie chcąc, by w Weston powtórzyło się to samo, postanowiłem przemilczeć swoje nazwisko. W obawie, by incognito mojego nie zdradził wierzchowiec, znany wszędzie równie dobrze jak ja, zostawiłem konia u farmera, i odpłynąłem z St. Joseph niewielkim czółnem, wtajemniczywszy jedynie gospodarza, gdzie mnie ewentualnie można znaleźć.

Od dawna nie wyglądałem tak przyzwoicie, jak teraz w swym nowym ubraniu. Zostawiłem konia, spakowałem broń, pas z nabojami i inny sprzęt myśliwski. Dzięki temu nie mogłem robić na nikim wrażenia westmana, który z narażeniem życia przekradł się niedawno przez wrogie szeregi Komanczów.

Przybywszy do Weston, zapytałem o dobry hotel. Wskazano mi budynek, który tylko mizantrop z Dzikiego Zachodu nazwać mógłby hotelem; mimo to, jako człowiek skromny, postanowiłem tu zamieszkać. Chodziło mi głównie o czystość, a pod tym względem nie było powodu do narzekania. Okazało się, że gospodarz jest moim rodakiem; po chwili zjawiła się miła, lśniąca czystością gospodyni; kelner przywitał mnie również w mowie ojczystej. Był to człowiek młody, najwyżej trzydziestoletni, szczupły i bardzo niski, sięgał mi bowiem zaledwie do ramienia. Za to miał potężne wąsy; fakt, że nie wypuszczał ich prawie z rąk, zdawał się wskazywać, że jest z nich niezwykle dumny. Obsłużywszy mnie wziął do ręki gazetę, którą czytał w chwili, gdy się zjawiłem na sali i zagłębił się w niej, gładząc bez przerwy potężnego wąsa. Nagle wydał okrzyk zdumienia, skoczył na równe nogi i rzekł do gospodarza, który palił i obserwował mnie w milczeniu.

- Milordzie, musi mi pan dać w tej chwili urlop na dziś i jutro!

Nie słyszałem jeszcze by kelner tytułował swego pryncypała w ten sposób. Czy to zwyczaj w tym domu; czy też przesadna grzeczność kelnera-karzełka - oto pytanie, które mnie zajęło.

- Urlop? Dziś? - rzekł gospodarz. - Zwariował pan! Urlop? Przecież strzelcy obchodzą dziś swe święto i urządzają wieczerzę z tańcami.

- Przykro mi bardzo, milordzie - rzekł mały z głębokim, pełnym ubolewania ukłonem, ale gotów jestem ponieść dla pana każdą ofiarę z wyjątkiem tej właśnie, Muszę z nim pomówić.

- Z kim?

- Z Old Shatterhandem.

- Co? Jak? - zawołał gospodarz. - Old Shatterhand jest w Weston?

- Nie, w St. Joseph.

- Skądże pan to wie? 

- Niech pan przeczyta gazetę! Przybył przed kilkoma dniami, jutro ukaże się w dodatku jego artykuł. 

Sprytny wydawca pisma reklamuje już mój artykuł, by sprzedać jak najwięcej egzemplarzy! Jak wiadomo, pisma amerykańskie liczą przeważnie na kolportaż uliczny, a nie na abonentów. 

- I dlatego chce pan jechać do St. Joseph? 

- Tak.

- Wiadomo panu, gdzie mieszka?

- Nie, ale się dowiem. 

- Nie dowie się pan. 

- Dlaczego?

- Nie będzie się pan wcale dowiadywał; nie mogę panu dziś pozwolić na wyjazd do 

St. Joseph.

Kelner znowu się skłonił nisko i rzekł: 

- Znam swoje obowiązki, milordzie i mam dla pana najgłębszy, płynący z serca szacunek. Mimo to muszę ku swemu ubolewaniu oświadczyć, że postanowienie moje jest niezłomne. 

- Dlaczegóż maje pan wykonać właśnie dziś? 

- Old Shatterhand gotów jutro wyjechać. 

- Ależ pan sprawi mi dziś tą wyprawą ogromny kłopot! 

- Wiem o tym, jednak nie jestem w stanie nic poradzić. Mówiłem panu, że się wybieram na Zachód i że wszystko, co z tym wyjazdem pozostaje w jakimkolwiek związku, stawiam ponad wszystko, nawet ponad przyjęte u pana obowiązki. 

- Cóż to ma wspólnego z Old Shatterhandem? 

- Proszę nie pytać, gdyż odpowiedź jest zbyt prosta. Poproszę Old Shatterhanda, aby mnie zabrał ze sobą na Zachód. 

- Czy to pewne, że się tam wybiera? 

- Oczywiście! A dokąd miałby jechać? Westman tego typu co on, musi jechać na Zachód.

- Równie dobrze może stamtąd wracać.

- Nie. Jakiś głos wewnętrzny mówi mi, że Old Shatterhand ma właśnie zamiar ruszyć na Zachód. Lepszej sposobności do wykorzystania mego planu nie znajdę nigdy.

- Ale lepszej sposobności do przydania mi się tu na coś i do zarobienia pieniędzy nie miał pan również.

- Pieniądze są dla mnie w tej chwili rzeczą mniejszej wagi.

- Przypuszcza pan więc, że Old Shatterhand pana zabierze?

- Jestem tego pewien.

- Człowieku, co też pan wygaduje!

- No?

- Old Shatterhand nie zechce z panem jechać. Wiadomo przecież, że przebywanajchętniej sam na sam z Winnetou i unika towarzystwa innych ludzi. Wyjątki robi jedynie dla ludzi z przydomkiem.

- Więc zrobi i w tym wypadku wyjątek.

- Dla pana, który nie jesteś wcale westmanem?

- Tak.

- Wątpię.

- Mój głos wewnętrzny znowu się odzywa i szepce mi do ucha, że Old Shatterhand odstąpi w tym wypadku od zasady.

- Nie wierzę. Przepowiadam, że podróż pańska do St. Joseph będzie daremna. Nie rozumiem jak można się tak upierać przy tym szaleńczym zamyśle. Przecież u mnie ma pan dobre życie i zarobki. Jeżeli wszystko pójdzie normalną koleją, będzie pan mógł wkrótce pomyśleć o usamodzielnieniu się. Kelner ukłonił się dwa razy i odparł:

- Mam zaszczyt oświadczyć, że uważam swą posadę za świetną, i że nie zrezygnowałbym z niej, gdyby odwołanie nie zmuszało mnie do wędrówki na Zachód.

- E, co tam powołanie! - rzekł gospodarz niechętnie.

- Milordzie, proszę bardzo, niech pan nie lekceważy tej rzeczy! Gdy człowiek czuje w sobie jakieś powołanie, tak jak ja je czuję, wypełnia go ono całego i zmusza do działania. Nieraz miałem zaszczyt mówienia z panem o tym, niestety, bez rezultatu.

- O tym rezultacie niech pan nawet nie marzy! Powtarzam panu po raz setny, że w Weston czeka pana wspaniała przyszłość. Jest pan młodzieńcem oczytanym, sprytnym, oszczędnym - miasto nasze rozwija się wspaniale. W niedługim czasie będzie pan mógł zacząć pracować na własną rękę. 

- Na to potrzeba więcej pieniędzy aniżeli posiadam. 

- Bzdury! Ma pan kredyt, sam chętnie pomogę panu otworzyć hotel lub salon, gdyż wolę mieć jako konkurenta pana niż kogoś obcego, kto wcale nie będzie się ze mną liczył. Powtarzam to od dawna, niestety, bez rezultatu. 

- Milordzie, rezultat jest niemożliwy, gdyż nie czuję w sobie powołania na oberżystę. 

- Niech pan nie mówi o powołaniu i zawodzie; to, co przyniesie pieniądze, staje się jednym i drugim. 

- Wyprawa na Zachód przyniesie mi znacznie więcej pieniędzy niż stanowisko hotelarza na miejscu. Człowiek, który się zna na anatomii jak ja, ma inne cele przed oczyma aniżeli wzbogacenie się szynkwasem. 

- Nie znam się na anatomii, ale wiem, że dziś jest mi pan koniecznie potrzebny. Niech pan jedzie jutro, po balu. 

- To jest niemożliwe, milordzie! Old Shatterhand gotów do jutra opuścić St. Joseph. 

- Niech pan zatelefonuje.

- Nie wiem, gdzie mieszka.

- Na poczcie go znajdą. 

- Przypuszczam, ale powinno się osobiście załatwiać sprawy tego rodzaju. Może przekonam go w obszerniejszej dyskusji. 

Gospodyni zaczęła również prosić, by się zatrzymał do jutra. Wysiłki jej były jednak daremne. Odpowiadał niezwykle uprzejmie, tytułował ją "milady", kłaniał się w pas, ale od zamiaru wyjazdu nie odstępował. 

Energia tego nieco groteskowego młodego człowieka przypadła mi do gustu. Nie orientowałem się, co to za typ i czego szuka na Zachodzie. Uwaga o anatomii dawała pewne podstawy do przypuszczenia, że jest biegły w sztuce lekarskiej. Fakt, że medyk zostaje kelnerem, nie należy w Ameryce do rzadkości. Chcąc gospodarza wyciągnąć z kłopotliwego położenia, rzekłem:

- Pozwolą panowie na jedną uwagę? Podróż do St. Joseph byłaby bezcelowa, gdyż Old Shatterhanda już tam nie ma.

- Nie ma? Na pewno? Kto panu to powiedział? - zapytali obydwaj równocześnie.

- On sam - odparłem.

Usiedli obok mnie, po chwili gospodarz zapytał:

- A więc pan z nim mówił?

- Tak. Przybyłem z St. Joseph.

- To ciekawe, bardzo ciekawe! Powiadają, że jest moim rodakiem. Czy to prawda?

- Prawda.

- To mnie bardzo cieszy! Jesteśmy wobec tego ziomkami. Skądże on pochodzi.

- Nie pytałem go.

- To jasne! Takiego człowieka nie można wypytywać jak pierwszego lepszego. A więc nie ma go w St. Joseph? Dokąd się udał?

- Przypuszczam, że to tylko jemu jest wiadome.

- Niemiła sprawa! - zawołał kelner. - Dałbym wiele, gdybym mógł z nim pomówić.

- Może pan być zupełnie spokojny, udał się tylko na wycieczkę i powróci,

- Naprawdę? Kiedyż to nastąpi, kiedy?

- Trudno to określić. Zdaje mi się, że będzie w St. Joseph czekać na Winnetou.

- Winnetou? A więc i on przybędzie? Ależ w ten sposób spełnią się moje najśmielsze marzenia! Zobaczę jednego i drugiego - Old Shatterhanda i Winnetou. Może pan będzie łaskaw opisać nam Old Shatterhanda. Czy to człowiek wysoki, barczysty? A jakie ma oczy, brodę? Jak się ubiera, jaki ma głos, chód?...

- Dosyć, dosyć! - rzekłem z uśmiechem. - Któż potrafi spamiętać te pytania.

- Racja! Jestem zbyt niecierpliwy.

Po tych słowach wstał, ukłonił się nisko i rzekł:

- Pozwoli pan, milordzie, że będę pytać po kolei. A więc czy jest wysoki?

- Mniej więcej mego wzrostu.

- Barczysty?

- Mniej więcej jak ja.

- Hm! Muszę zauważyć, że mój głos wewnętrzny mówi mi, iż jest znacznie wyższy i szerszy w plecach aniżeli pan. Jak się trzyma? 

- Prosto - jak sosna.

- Jaki ma chód? 

- Biega na dwóch nogach, jeździ konno - na sześciu. 

- Błagam, niech pan nie żartuje! Uwielbiam tego człowieka i nie mogę go tak lekceważyć. Jaki ma zarost? 

- Wąsy i małe faworyty. 

- Więc również taki sam jak pan. A ubranie? 

- Skórzane, traperskie. 

- Przybrane włosami ludzkimi? 

- Nie, czerwonymi frędzlami ze skóry. 

- No tak. Wiadomo, że nie uznaje zwyczajów indiańskich w dziedzinie barbarzyńskich oznak zwycięstwa. Rozmawiał pan z nim? 

- Tak.

- O czym?

- O różnych sprawach. 

- Opowiadał panu swoje przeżycia? 

- Nie, ale jadłem z nim razem i piłem, goliłem się w jego towarzystwie, pisałem przy tym samym stole co on, wychodziłem z nim, nawet używałem tej samej miski, mydła i ręcznika co i on. 

- Co słyszę, milordzie! Ależ to serdeczne, beztroskie stosunki! Zazdroszczę ich panu.

Wstał, znowu złożył Ukłon i ciągnął dalej: 

- Mam nadzieję, że pan będzie łaskaw opowiedzieć mi o nim coś więcej. Cieszę się bardzo, że pan tu zamierza zamieszkać; będę dumny z obsługiwania człowieka, który jest tak bliskim znajomym Old Shatterhanda. Ma się pan z nim może znowu spotkać. 

- Tak.

- A kiedy to nastąpi? 

- Pierwszy będę miał wiadomość o jego powrocie do St. Joseph. 

- Do tego czasu zostaje pan tutaj?

- Tak. 

- W takim razie musi pan obiecać, że mnie pan do niego zaprowadzi. Dobrze, milordzie?

- Hm. Old Shatterhand nie lubi nowych znajomości. Słyszałem, że postanowił odbyć podróż tylko w towarzystwie Winnetou.

- Musi zmienić decyzję po rozmowie ze mną. A więc przedstawi mnie pan?

- Nie wiem, czy będzie z tego zadowolony. Słyszałem, że pan chciałby mu towarzyszyć; otóż zwracam pańską uwagę, że Old Shatterhand nie lubi roli przewodnika.

- Cóż też pan sobie wyobraża, milordzie! Wiem doskonale, co mam o nim myśleć. Jako westman wiem, że setki zasłużonych westmanów uważałoby za największy zaszczyt samą możliwość przyłączenia się do niego i Winnetou choćby na krótki czas. Przypuszczam jednak, że - po rozmowie ze mną - nie odtrąci mnie od siebie.

- Czego pan chce od niego? Nie powoduje mną ciekawość, jeżeli jednak mam pana przedstawić, chciałbym wiedzieć, jakie są pańskie zamiary wobec niego.

Wstał znowu, złożył ukłon i rzekł:

- Milordzie, proszę mi pozwolić powiedzieć coś niecoś o sobie. Nazywam się Sterman Rost, jestem Europejczykiem, z zawodu fryzjerem. Marzyłem o tym, by studiować medycynę, ale rodzice byli na to za biedni, wybrałem więc zawód golibrody, który nazwać można stopniem do celu, który mi przyświecał przez cały czas pracy zawodowej. Dwaj uczniowie, mieszkający u mego pryncypała, zainteresowali się mną i nauczyli mnie nieco łaciny, tak, że umiem jej tyle, ile wymaga zawód lekarski. Wszystko, co zarobiłem, wydawałem na książki, z których się w wolnych chwilach pilnie uczyłem. Ze względu na złe warunki materialne nie mogłem, oczywiście, nawet śnić o zapisaniu się na uniwersytet. Jedynym moim marzeniem była amerykańska szkoła wyższa. Udałem się więc do Hamburga i przyjąłem pracę na jednym ze statków płynących do Ameryki. Przyjechałem więc bezpłatnie do Nowego Jorku i pracowałem tam jako fryzjer, co mi nie przeszkadzało uczęszczać do Kolegium Columbia. Nie chcę pana męczyć szczegółami, milordzie, niech panu to wystarczy, że pół roku temu skończyłem uniwersytet w St. Louis z dobrym wynikiem.

Podałem mu rękę i rzekłem:

- Proszę przyjąć wyrazy szacunku, doktorze. Skądże przyszło panu do głowy zostać kelnerem?

- Czy to coś dziwnego przy stosunkach panujących w Ameryce? Jestem medykiem, ale nie chcę nic wiedzieć o tej medycynie, którą stosują nasi lekarze. Uważam, że chore ciało, o ile w ogóle ma żyć dalej, nie potrzebuje dla wyzdrowienia obcych, a nawet trujących substancji. Natura musi sama leczyć rany i zaburzenia wywołane przez choroby; nie znaczy to, oczywiście, że przy wszystkich chorobach lekarstwa są zbędne. Postanowiłem iść dalej w tym kierunku i jestem przekonany, że dzikie plemiona, zbliżone do natury, zrozumieją mnie i przyznają mi rację. Na tej drodze powziąłem myśl udania się na Zachód i przeprowadzenia studiów w jakimś indiańskim plemieniu. Nie miałem wprawdzie środków do wykonania tego planu, ale mimo to ruszyłem w drogę i dotarłem aż tutaj. Przyjąłem miejsce kelnera, by zarobić nieco pieniędzy i doczekać się okazji wyjazdu na Zachód. Dziś przeczytałem w gazecie, że Old Shatterhand przebywa w St. Joseph, natychmiast więc postanowiłem zwrócić się do niego. Może zabierze mnie ze sobą, a jeżeli nie, to w każdym razie albo on, albo Winnetou polecą mnie jakiemuś plemieniu, które na tej podstawie nie odmówi mi dostępu. Cóż pan na to, milordzie? - Patrzę na pana innymi oczyma niż przed chwilą, gdy miałem wrażenie, że jakiś kelner chce prosić Old Shatterhanda o zabranie go ze sobą. Byłem ponadto przekonany, że życzenie to nie spełni się, ponieważ wiem, że obydwaj nie wybierają się na Zachód, ale na Wschód. 

- Na Wschód? Jaka szkoda! 

- Niech go pan mimo to odszuka. W każdym razie użyczy panu swej rady i mam wrażenie, że, o ile Winnetou się zgodzi, nie odmówi panu polecenia w postaci totemu do któregoś z wodzów, z którym łączą go stosunki przyjaźni. Najlepiej byłoby, gdyby się panu udało uzyskać totem do jednego z plemion Apaczów, podległych Winnetou. Takie jest moje zdanie. Zobaczymy, co na to powie Old Shatterhand. 

- Pan go przecież zna! Pozwolił panu nawet myć się w swej miednicy, nie przypuszczam więc, by nie uwzględnił pańskiej prośby. Czy nie byłby pan łaskaw, milordzie, dać mi do niego kilka słów na piśmie? 

- Dlaczego nie. Spełnię chętnie pańskie życzenie, nie mogę jednak przyrzec, że słowa moje przyniosą pożądany skutek.

Wstał znowu, ukłonił się trzykrotnie jeszcze głębiej niż przedtem i rzekł:

- Serdecznie dziękuję, milordzie! Jestem przekonany, że będę się mógł poszczycić sukcesem. Proszę pozwolić, by mi mój głos wewnętrzny mógł oświadczyć, że w każdym razie otrzymam jakiś totem. Uważa pan więc, że totem skierowany do plemienia Apaczów będzie najodpowiedniejszy?

- Tak. Jeżeli się pan przyłączy do Indian mieszkających nieco na północ, będzie pan miał mniej uciążliwą i niebezpieczną drogę. Pozwoli pan, że przy tej okazji zapytam, jak wygląda sprawa pańskiej wytrzymałości w takiej podróży, i jak sobie pan wyobraża swój pobyt w dzikim pustkowiu?

- Ach, jestem zdrów, wytrzymały, jeżdżę dobrze konno. Pamiętając ciągle o swych zamiarach, ćwiczyłem się podczas pobytu w St. Louis we władaniu bronią. Nie jestem wprawdzie człowiekiem prerii, tym niemniej jednak na dziesięć strzałów trafiam do celu sześć, siedem razy.

- Bardzo to pięknie, ale prawdziwy westman odpowie panu, że najprzedniejsze nawet strzały, o ile są skierowane do celu, nie potrafią zaimponować ludziom sawanny.

Przerwaliśmy rozmowę, bowiem do pokoju wszedł jakiś gość i kelner musiał się nim zająć. Był to człowiek przypominający z powierzchowności eklezjastę, czarno ubrany, gładko ogolony. W ręku trzymał małą walizkę. Wyglądał skromnie i dostojnie, po jakimś czasie dopiero stwierdziłem, że wygląd ten dziwnie kontrastuje z niespokojnym, badawczym wzrokiem.

- Ach pan prayerman - rzekł gospodarz podając gościowi rękę.

- Tak, prayerman - rzekł gość nosowym głosem. - W naszych grzesznych czasach kaznodzieja powinien być najbardziej pożądaną osobą. Ludzie nie boją się kary Bożej, wędrują po ścieżkach zniszczenia i zepsucia. Aby uniknąć drugiego potopu, który zmiecie wszystko co żyje, cnotliwi muszą starać się sprowadzić z błędnej drogi swych bliźnich. Tu właśnie, na granicy cywilizacji i zdziczenia, spotykają się wyrzutki tego świata i przez przykład swój psują słabe, chwiejne dusze, dla których może znalazłby się jeszcze ratunek.

- Tak, tak, niestety - potwierdził gospodarz. - Pamięta pan, jak to ostatnio mówiliśmy o tym, że mieszkający naprzeciwko kupiec ma zamiar sprzedać dom, zwinąć sklep i wyjechać do Memphis?

- Nie mogę sobie tej rozmowy przypomnieć.

- Otóż sprzedał wszystko za gotówkę. I proszę sobie wyobrazić, w przeddzień odjazdu złoczyńcy włamali się do mieszkania i zabrali wszystkie pieniądze! 

Kaznodzieja załamał ręce, podniósł skromnie oczy ku górze i zawołał: 

- Grzesznicy! Nie kradnij! Kto nie czci tego przykazania, ten nie jest godny wejść do królestwa niebieskiego. 

- W Plattsburgu zdarzył się na parę dni przedtem taki sam Wypadek u adwokata Preltera. Pewien kupiec miał wypłacić jakiemuś klientowi 2000 dolarów. Ponieważ klient wyjechał, pieniądze leżały u adwokata. I do niego włamali się złoczyńcy. Zrabowali całą gotówkę. Pan zna adwokata Preltera? 

- Nie. Sługi Boże unikają wszelkiej kłótni i nie prowadząc procesów, nie potrzebują adwokatów. 

- Miałem wrażenie, że pan właśnie tego dnia przybył z Plattsburga do Weston. 

- Krążę po ścieżkach mego niebiańskiego zawodu i nie widzę wcale ziemskich ścieżek. Teraz pozostanę w Weston przez kilka dni. Czy może mi pan dać ten mały, skromny pokój, w którym kiedyś mieszkałem? 

- Pokój jest wolny. 

- A więc zobaczę, czy Bóg pobłogosławi moje dzisiejsze wejście w ten dom. Otworzył walizkę, wyciągnął z niej plik papierów, podszedł do mnie i podając mi je, zapytał: 

- Szanowny panie, rozumie pan po niemiecku? - Skinąłem głową. 

- Przypuszczam, że witam w panu rodaka, który zna słowa Biblii: szatan chodzi po świecie w postaci ryczącego lwa i szuka, kogo by pochłonąć. Ale nie wszystko jeszcze stracone! Niech pan korzysta ze sposobności i chwyta okazję w postaci tych skromnych utworów, których cena jest uwidoczniona na okładce obok tytułu. Uczyniwszy nade mną gest błogosławiący, odwrócił się i podszedł z powrotem do stołu; zasiadł przy nim i czekał, czy książkę przeczytam lub kupię. A więc tak rozumiał kwestię, czy Bóg pobłogosławi jego stawienie się w tym domu!... 

Nie miałem najmniejszej ochoty na przejrzenie wręczonych mi papierów. Jednakże prócz spojrzenia prayermana poczułem na sobie również wzrok gospodarza i kelnera. Nie chcąc narazić się na podejrzenia, że jestem bezbożnikiem, zacząłem przerzucać kartki. Były to kazania i nabożne przemówienia w języku angielskim i niemieckim. Oprócz tego zobaczyłem małe książeczki do nabożeństwa i zbiorki pieśni, których tytuły zrobiły na mnie odpychające wrażenie. Brzmiały one: "Pohańbienie parszywej owcy", "Psałterz pięciu strun duszy", "Pioruny z ambony przeciw przeklętym żmijom ludzkim", "Religijna luneta dla odkrycia drogi do wieczności". Może to dziwaczne, ale tego rodzaju tytuły oburzają mnie zawsze. Tylko jeden tytuł małego zeszycika nie budził we mnie wstrętu i brzmiał jak następuje: "Sześć wzruszających utworów wierszem na Boże Narodzenie, Wielkanoc i Zielone Świątki".

Zeszycik kosztował sporo, pełne dwadzieścia pięć centów! Zaznajamiając się z treścią, postanowiłem go zatrzymać. Odsunąłem resztę utworów na bok i położyłem pieniądze na stół. Po chwili prayerman podszedł, zgarnął pieniądze i resztę utworów i rzekł:

- Przyjacielu, zrobiłeś niezwykle skromny wybór. A przecież obowiązkiem każdego dobrego chrześcijanina jest wspieranie świętej wiary. Mam wrażenie, że dobra doczesne interesują pana więcej od niebiańskich. Niech pan pomyśli o tym, że każdy mierzony będzie kiedyś tą samą miarą, którą sam przykłada. Niebo nie wynagrodzi panu tego zmysłu oszczędności.

Choć nie miałem wcale zamiaru rozmawiać z tym człowiekiem, nie byłem w stanie powstrzymać się od następujących słów:

- Niech się pan o to nie kłopocze! Przecież nie pytałem wcale o radę i nauki; niech je więc pan zatrzyma przy sobie.

Otworzył usta, aby coś odpowiedzieć, ale zmiana, którą zauważył w mej twarzy,

wskazała mu widocznie od razu, że milczenie będzie w tym wypadku znacznie lepsze od słów. Uczyniwszy dostojny ruch ręką odwrócił się; włożył papiery i książki do walizy, wyciągnął jeszcze jeden egzemplarz książeczki z wierszami, którą nabyłem i rzekł, wręczając ją gospodarzowi:

- Jako gość tęgo domu nie mogę od panią żądać zapłaty, ofiarowuję więc panu te sześć wierszy dla zbawienia pańskiej duszy. Czynię to również dlatego, ponieważ jeden z utworów zawartych w książeczce, otrzymałem tu, w Weston.

- Tu? Od kogo? - zapytał gospodarz, otwierając otrzymaną książeczkę.

- Od pewnej bardzo pobożnej niewiasty, u której już nieraz kupowałem książki. Jest to żona strzelca i dostawcy futer; wyruszył przed kilkoma miesiącami na wyprawę i nie powrócił dotychczas. Mieszka z synem, który jest adwokatem. 

- Ach, mówi pan o pani Stiller? 

- Tak, przypomniałem sobie, że się nazywa Stiller. Podczas ostatniej wizyty, którą jej złożyłem, przeczytała mi wiersz napisany ku uczczeniu Bożego Narodzenia, który tak mi się spodobał, że poprosiłem o zezwolenie na odpis. Pani Stiller zgodziła się, dałem wiersz do druku i sprzedaję go teraz. 

- Który to wiersz? 

- Pierwszy z kolei.

- Zatytułowany "Radość nad betlejemskim żłobkiem"? 

- Tak. Musi go pan przeczytać. Może ja go panu przeczytam! Nie każdy przecież potrafi ująć sens utworu i przez odpowiednią intonację głosu trafić do serc słuchaczy. Pozwoli pan? 

- Wziął książeczkę z rąk gospodarza, otworzył i stanął w pozycji deklamatorskiej. "Radość nad betlejemskim żłobkiem"! Znowu niemiły tytuł, schlebiający ulicy. Byłem pewien, że treść wiersza będzie stała na poziomie tytułu. Nie chcąc jej wcale słyszeć wstałem, kierując się ku drzwiom. Przy samych drzwiach doszły mnie pierwsze słowa prayermana. Czytelnik chyba domyśla się, jak wielkie ogarnęło mnie zdumienie. Czyż to możliwe, bym usłyszał swój własny wiersz? A może inny utwór o takim samym początku? Słucham dalej - nie, to mój wiersz, każde słowo moje! Gdy kaznodzieja nosowym głosem wyrecytował całość, podszedłem do stołu, na którym zostawiłem kupioną niedawno książeczkę, otworzyłem ją i wyczytałem co następuje: "Radość na betlejemskim żłobkiem, psalm pokutny zbłąkanego grzesznika, nawróconego przez nasze pisma i książki". Miałem wrażenie, że mnie ktoś walnął obuchem w głowę. Nie wiedziałem, czy potraktować całą sprawę humorystycznie, czy też puścić w ruch pięści. Zanim zdążyłem się zdecydować, prayerman rzekł: 

- Jeżeli chcecie się przekonać o działaniu tego wiersza, popatrzcie na tego nieznajomego! 

Wskazał na mnie ręką i ciągnął dalej:

- Był zbyt oszczędny, aby kupić całe źródło łaski, wziął tylko kropelkę, lecz podziałała tak potężnie, że oto chwyta się za piersi, by wyciągnąć z portfela pieniądze, potrzebne na zapłacenie reszty utworów. Śpieszę, by duszę jego wyratować od niecnej śmierci!

Po tych słowach wyjął z walizki książki i zeszyty, których nabycia przed chwilą odmówiłem, rozłożył je znowu przede mną i wyciągnął rękę po pieniądze. Bezczelność ta poruszyła mnie do głębi. Winnetou określiłby mój stan tymi słowy: "Brat mój wystrzeli za chwilę, już ma pełno naboi w ustach i w dłoniach".

W podobnych wypadkach zaczynałem zwykle od tonu przyjaznego i uprzejmego, który stopniowo przechodził w zgoła przeciwne brzmienie i znaczenie. Zapytałem więc prayermana z dobrotliwym uśmiechem:

- Muszę przyznać, że wiersz wywarł na mnie głębokie wrażenie. Zna pan autora?

- Znam.

- Któż to taki, czym się trudni?

- Był słynnym koniokradem.

- Ach tak! Był, a więc już nim nie jest?

- Nie. Rozczytywanie się w naszych pismach naprowadziło go na drogę skruchy.

Napisał ten wiersz w godzinie konania.

- W godzinie konania? A więc nie żyje?

- Nie. Czy nie wiadomo panu, że w tym stanie karze się koniokrada stryczkiem?

- Ach tak, więc go powieszono! Jest pan tego pewien?

- Najzupełniej, przecież to ode mnie otrzymał utwory, które wywołały taką skruchę. Byłem świadkiem jego zgonu.

- Czy to był Niemiec?

- Nie, był Irlandczykiem.

- Mówił pan przecież, że wiersz został przepisany u pani Stiller i oddał go pan później do druku?

- Racja! - rzekł po chwili zakłopotania. - Ta kobieta otrzymała odpis wiersza od urzędnika więzienia.

- Na oryginale widniał podpis autora?

- Tak, lecz nie zanotowałem go, nie chcąc na tym padole płaczu kompromitować człowieka, który szczęśliwie odszedł w zaświaty. 

Tempo moich pytań było coraz szybsze. Wypowiadałem je coraz głośniej. 

Prayerman nie zauważył tego wcale i z całą bezczelnością mówił dalej: 

- Kochany panie! Jestem przekonany, że wyciągnie pan konsekwencje z poznania prawdziwej potęgi skruchy. Może pan kupi resztę utworów? Oddam je za dwa i pół dolara. 

Cierpliwość moja wyczerpała się w tym miejscu. Ryknąłem jak lew: 

- Oszuście, kłamco! Powiedział pan przed chwilą, że się uderzyłem w piersi: oświadczam, że dla pańskiej osoby nie tknę ani swej piersi, ani portfela. Pan ma ratować od zagłady moją duszę? Niech pan lepiej dba o swoją własną, bezczelny kłamco! Pan twierdzi, że autor tego wiersza był koniokradem, który pod stryczkiem osiągnął zbawienie wieczne dzięki pańskim książkom? Pan ma odwagę twierdzić, że Irlandczyk w Ameryce napisał ten wiersz po niemiecku?! I ma pan odwagę proponować mi swoje druki, mające rzekomo zbawić mą duszę za dwa i pół dolara? Niech pan to sam czyta, bo potrzeba panu większej skruchy i pokuty niż najgorszemu koniokradowi! 

Po tych słowach rzuciłem mu w twarz zeszyty i książki. Oniemiał na chwilę że złości i zdziwienia, potem podszedł do mnie ostrym krokiem i wymachując pięścią przed mymi oczyma, zawołał: 

- To niesłychane! Pan odważył się nazwać mnie oszustem i bezwstydnym kłamcą? I to gorszym od koniokrada! Niech pan to jeszcze raz powtórzy, a zetrę pana na miazgę! 

Przybrał wojowniczą pozę. 

- Ręce w dół! - krzyknąłem. - Właśnie dlatego, że pan nim jesteś, wstydzę się po raz pierwszy w życiu, że jestem pana rodakiem. Autor tych wierszy zginął pańskim zdaniem na stryczku? Czy pan wie, kto to taki? Otóż stoi przed panem i żąda, byś mu oddał na spalenie wszystkie pozostałe książeczki! 

- Pan, pan ma być autorem wierszą? Wygląda pan na barana... 

Nie miał czasu dokończyć, wymierzyłem mu bowiem tak potężny policzek, że runął na podłogę przewracając dwa krzesła. Po chwili zerwał się, wyciągnął z kieszeni długi nóż i rzucił się na mnie jak dzikie zwierzę. Podniosłem ręce do góry i zdzieliłem go w ramię z taką siłą, że znowu runął jak długi. Zanim zdążył się podnieść, doskoczyłem do niego, ująłem lewą ręką za kark i podniosłem w górę, potem wyrwałem mu nóż prawą ręką i wymierzyłem dwa siarczyste policzki, na koniec zawlokłem go do walizki ze słowami:

- Wyciągnąć wiersze, spalę je! Jeżeli nie będziesz posłuszny, pomogę ci! Świętoszek spokorniał. Udawał wprawdzie, że się broni, ale nieco mocniejsze zaciśnięcie szyi zmusiło go do posłuszeństwa. Wyrzucając z walizki swe broszurki mruczał głośno:

- Będzie pan za to musiał zapłacić, gdyż zabiera pan to gwałtem! Przecież jest sprawiedliwość na świecie, a więc i tu, na Zachodzie!

- Tak, tu na Zachodzie również! Dowiodłem tego, i jestem gotów przedstawić dalsze dowody. I to w dodatku bezsporne. Nie radzę, byśmy się mieli jeszcze spotkać w podobnej sytuacji. Ludzie nie zawsze wychodzą cało z moich objęć, tak jak się to tobie udało, obłudny dewocie!

Puściwszy go wziąłem druki i zaniosłem do kuchni, gdzie sam je spaliłem. Gdy wszedłem do pokoju, prayermana już nie było.

- Poszedł do swego pokoju - rzekł gospodarz z ubolewaniem, obrzucając mnie na pół badawczym, na pół niezadowolonym spojrzeniem. - Mój Boże, tak szybko, tak niespodzianie! Mówił pan zrazu tak uprzejmie i nagle to uderzenie w twarz papierami, te siarczyste policzki, to uderzenie w ramię, chwycenie za kark! Wszystko odbyło się w jakimś zawrotnym tempie. Nie, czegoś podobnego nie widziałem nigdy w życiu! Załatwił pan wszystko w mgnieniu oka!

- Ja również nie widziałem czegoś podobnego! - rzeki kelner. - Cała historia trwała dwie minuty, jak gdyby wszystko było zaplanowane i wystudiowane. Gdy pan opisywał mi wzrost i postać Old Shatterhanda powiedziałem, że wyobrażałem sobie, iż jest wyższy od pana. Mój głos wewnętrzny teraz mi mówi, milordzie, że tego potężnego chwytu za kark nauczył się pan od niego. Przecież przeciętny zapaśnik traci przy tym chwycie oddech!

- Ma pan rację - odparłem.

- Spalił pan naprawdę wszystkie wiersze? - spytał gospodarz.

- Wszystkie - odpowiedziałem.

- A więc będzie pan musiał zapłacić!

- Pshaw! Tej kanalii nie wpadnie nawet do głowy podobne żądanie.

- A więc pan jest naprawdę autorem tego wiersza? 

- Tak.

- Dziwne! Powiedział przecież... hm! To bardzo pobożny i czcigodny człowiek. Nie ulegało wątpliwości, że gospodarz ma do pobożnego i czcigodnego prayermana więcej zaufania niż do mnie. Nie czułem wcale ochoty do wyprowadzania go z błędu, pomijając milczeniem osobę prayermana, zapytałem: 

- Pan zna panią Stiller, o której była mowa? 

- Owszem.

- Czy to Niemka?

- Mam wrażenie, że pochodzi z niemieckiej Austrii. Na ogół nie często spotykani się z tymi ludźmi. 

- Żyją samotnie? 

- Bardzo! Mąż jest dostawcą futer dla wielkiej firmy w St. Louis i bywa w domu najwyżej dwa; trzy miesiące w ciągu roku. Wtedy wypoczywa, poświęca cały wolny czas żonie i synowi, tak, że mało się go widuje. Przypuszczam, że pan, jako człowiek pracujący w literaturze, nie bardzo orientuje się w dzisiejszych koniunkturach handlu skór i futer, niech to panu w każdym razie wystarczy, że nie jest to dziś ze względu na coraz większy brak zwierza taki świetny interes jak dawniej. Strzelec, który chce żyć z handlu futrami, musi teraz ryzykować znacznie więcej niż dawniej; musi zapuszczać się w najbardziej niebezpieczne okolice Rocky Mountains. Można tam wprawdzie obłowić się porządnie, ale trudno uniknąć niebezpiecznych spotkań z Indianami. Niejeden nie powrócił z tamtych stron, jednak Stiller ma dotychczas szczęście. Nigdy nie idzie w góry sam. Co roku werbuje kompanię strzelców i zastawiaczy sideł, stając na jej czele jako dowódca. Płaci tym ludziom nie za przepracowany czas, lecz od sztuki; mam wrażenie, że nie robi złych interesów, gdyż stale dostarcza do St. Louis moc futer. Strzelcy starają się dostać do niego, Indianie mają przed nim respekt. Tak przynajmniej przypuszczać należy na podstawie faktu, że nadali mu przydomek "wojenny", czego nie robią nigdy w stosunku do białych ludzi. 

- Zna pan ten przydomek?

- Owszem: Nana-po. Nie wiem jednak co to znaczy i jaki to język. 

- Naprawdę? Stiller nie zdradził tego nikomu?

- Nie. Żyje samotnie, jest zresztą z natury milczący; mam przy tym wrażenie, że go o to nikt nie pytał.

- Przydomek ten jest skrótem słowa "nana-po-patnitsch" i należy do dialektu plemion Utahów i Szoszonów, które są ze sobą spokrewnione. Znaczy mniej więcej "mój starszy brat" i jest wśród Indian przydomkiem zaszczytnym. Utahowie zamieszkują okolice niebogate w zwierzęta, których futra mogą przedstawiać wartość kupiecką; przypuszczam więc, że przydomek nadali mu Szoszoni. Zapewne żyje z nimi na przyjacielskiej stopie i zasłużył sobie przez swe czyny na ich szacunek. Gdyby tak nie było, nie nazwaliby go bratem i to w dodatku starszym. Jestem przekonany, że mieszkańcy Weston mogą być dumni ze swego współobywatela. - Nie mieliśmy o tym pojęcia - rzekł gospodarz, patrząc na mnie że zdumieniem. - Ale pan posiada niesłychanie rozległe wiadomości! Nie jest pan westmanem, gdyż westmani nie potrafią poruszać się w ubraniu miejskim tak swobodnie i tak zgrabnie jak pan, a jednak pan zna zwyczaje Indian i pisze pan wiersze. Zapewne należy pan do ludzi nauki?

- Ma pan rację, jestem człowiekiem pióra.

- Niech mi pan wybaczy, że zapytam o nazwisko. Chcąc zataić kim jestem i widząc, że imię Old Shatterhanda jest tu również znane, wymyśliłem na poczekaniu nazwisko podobne do swego i odparłem:

- Mam dziwne nazwisko, którego pan na pewno nigdy nie słyszał. Nazywam się Mayer.

- Mayer? - zawołał tamten, śmiejąc się na całe gardło. - Rzeczywiście, rzadkość nad rzadkościami! Mimo to znam je, bo się tak samo nazywam. Czy pan dowiadywał się o rodzinę Stillerów w jakimś specjalnym zamiarze?

- Tak. Chodziło mi o wiersz napisany przed laty. Ten, który go tak długo przechowywał, musiał się nim specjalnie interesować; nic więc dziwnego, że mnie zajęła osoba pani Stiller.

- Niechże ją pan odwiedzi. Nie udziela się wprawdzie nikomu, tak samo jak jej mąż, ale jestem przekonany, że nie będzie wobec pana nieuprzejma.

- Słyszałem również o młodym Stillerze.

- Tak. Jak już mówiłem, ma wykształcenie prawnicze, może być adwokatem, ale nie praktykuje. Siedzi całymi dniami wśród stosów książek, jak gdyby się ich chciał nauczyć na pamięć. Bardzo z niego miły młodzieniec. 

Zastanawiało mnie, w jaki sposób pani Stiller otrzymała mój wiersz. Była Niemką i mieszkała w północnej Ameryce. Czyżby pochodziła z mej ojczyzny? Przywiozła wiersz ze sobą, czy też ktoś zza oceanu jej go przysłał? Nie przypuszczałem, by przechowywała go ze względu na poetyckie walory; przeciwnie, zdawało misie, że należało się tu doszukiwać innych przyczyn, które wzbudziły moją ciekawość. Tak czy inaczej udałem się w kierunku mieszkania Stillerów. Piękny domek otoczony był ogrodem, w którym jakaś kobieta ścinała herbaciane róże. Ze względu na słońce miała na głowie chustkę, tak, że rysy twarzy trudno było rozróżnić. Na zapytanie moje, czy mogę mówić z panią Stiller, odpowiedziała pytaniem, kim jestem i czego chcę. Odpowiedziałem, że nazywam się Mayer, i oświadczyłem, że chciałbym zamienić z nią kilka słów. 

- Niech pan wejdzie, zaraz przyjdę - rzekła, wracając do rozpoczętej pracy. W korytarzu znajdowało się dwoje drzwi; lewe były zamknięte na klucz, więc wszedłem przez prawe i znalazłem się w pokoiku, który mnie bardzo zainteresował, był bowiem cały zawieszony bronią i indiańskimi trofeami. Nie miałem czasu na dokładne przyjrzenie się wszystkiemu, gdyż kobieta, z którą rozmawiałem w ogrodzie, weszła po krótkiej chwili i wskazując mi krzesło, rzekła: 

- Jestem Stiller. Czym mogę panu służyć, panie Mayer? Zdjęła z głowy chustę i odłożyła ją na bok. Popatrzyłem na jej twarz i oniemiałem ze zdziwienia. 

- Proszę, niech pan mówi! - rzekła. 

Czy to możliwe, czy to prawda? A może to złudzenie, może to tylko niesłychane podobieństwo? Teraz rozumiałem, dlaczego ta kobieta przechowywała mój wiersz, przecież był dla niej wspomnieniem najsmutniejszych dni przeszłości!... 

- Chciał się pan czegoś dowiedzieć? - zapytała widząc, że milczę. 

- Tak - odparłem. - Teraz, oczywiście, gdy panią zobaczyłem będę pytał o coś innego. Proszę bardzo nie brać mi tego za złe. 

- Niechże pan mówi! - rzekła patrząc na mnie badawczo. Twarz nabrała przy tym dziwnego wyrazu. Nie mogłem określić, czy był to wyraz troski, czy chęć wywołania z przeszłości jakiegoś zamglonego obrazu.

- Czy nie zdaje się pani, że już kiedyś się widzieliśmy? - zapytałem. Zbladła, po chwili odparła dźwięcznym głosem:

- Przyznaję, że pańska twarz nie jest mi obca. Zapewne spotkaliśmy się przelotnie w Ameryce.

- Nie, nie w Ameryce, daleko, daleko za oceanem. Jeżeli się nie mylę, nie nosiła pani wtedy nazwiska Stiller. Nazywano panią Elizą Wagner.

Twarz pani Stiller zrobiła się kredowo biała. Przestraszona kobieta opadła na krzesło, załamała ręce i patrząc na mnie przerażonym wzrokiem, westchnęła:

- Mój Boże! A więc przeszłość żyje ciągle, nie zginęła, nie została skreślona. Dlaczego okrutny los prześladuje mnie aż tutaj, na granicy Dalekiego Zachodu? Czyż mało cierpieliśmy? Czy naprawdę zasłużyliśmy na to, by upiór przeszłości wstawał znów z grobu?

Przerwałem jej:

- Błagam panią, niech pani nie rozpacza! Przyszedłem tu w najbardziej przyjaznych zamiarach. Zapewniam, że widziałem panią dwa razy w życiu, że spotkania nasze trwały niesłychanie krótko i nie znam wcale stosunków, wśród których pani żyje.

- Ach! - westchnęła z ulgą. - Więc pan nie ma wobec mnie złych zamiarów? Tak się przestraszyłam! Niech mi pan powie, gdzie mnie pan widział.

- Nic dziwnego, że mnie pani nie poznaje. Od naszego spotkania minęły lata, byłem wtedy młodziutkim chłopcem. Właściwie, nie mam powodu niepokoić pani w jej domu, oświadczam jednak, że zawsze z wielką radością i przyjemnością panią wspominam. Gdy dziś była mowa o pani, nie miałem pojęcia, że pani Stiller jest panią Wagner, której życzyłem zawsze i życzę wszystkiego Najlepszego.

Rumieńce wróciły na jej policzki, oczy odzyskały naturalny blask. Wstając z krzesła zapytała:

- Czemu mam przypisać tę wizytę, jeżeli pan nawet nie wiedział kim jestem? Nie wygląda pan na człowieka, który lubi dręczyć innych.

- Sprowadziła mnie do pani sprawa, że się tak wyrażę, literacka. Jestem pisarzem, podróżuję wiele i opisuję swe podróże. Jako uczeń popełniłem mały "poetycki grzech"; podrósłszy, przekonany byłem, że grzech ten został mi dawno darowany, aż tu dziś dowiaduję się, że się omyliłem. Los zemścił się na mnie w Weston, gdzie spotkałem pobożnego człowieka, który za dwadzieścia pięć centów wręczył mi mój własny utwór. Na szczęście, tytuł przynajmniej podkreśla, że już nie jestem zgubionym grzesznikiem, lecz nawróconym człowiekiem. 

Wyciągnąwszy z kieszeni książeczkę otworzyłem ją na pierwszej stronie i podałem pani Stiller. Rzuciwszy na nią okiem, zawołała zdumiona: 

- Mój wiersz?... Chciałam powiedzieć: mój ulubiony wiersz. Któż to przedrukował? 

- Pobożny, niesłychanie pobożny prayerman, któremu pani pozwoliła zrobić odpis wiersza. 

- Ach tak... przypominam sobie! Kupiłam u niego kilka utworów pisanych stylem tak trywialnym, że zwróciłam mu uwagę na niewłaściwą formę, która samej sprawie przynosi raczej szkodę niż korzyść. 

Odpowiedział na to, że tych tematów nie można traktować inaczej. Chciałam mu udowodnić, że nie ma racji i pokazałam mu ten wiersz. Wiersz podobał mu się bardzo, prosił, bym mu pozwoliła zrobić odpis. Zgodziłam się, nie widząc w tym nic złego. Oczywiście, nie przypuszczałam, że zechce go drukować. Z pewnością nie ma nawet prawa? 

- Gdyby nawet utwory pisarzy europejskich miały ochronę prawną w Ameryce, nie dziwiłbym się wcale, że ten namaszczony dewot uważa mój wiersz za swą wyłączną własność, tam bowiem, gdzie pobożność jest tylko etykietą przykrywającą chciwość i inne gorsze jeszcze wady, nie może być mowy o uczciwości. 

- Szkoda, że mu pozwoliłam zrobić odpis! Jakiż to okropny tytuł! Ten człowiek jest chyba niespełna rozumu. 

- Opowiadał mi, że autor wiersza był koniokradem, że tuż przed egzekucją napisał ten wiersz pod wpływem skruchy. Ale zostawmy to! W każdym razie wiersz dał powód do mojej wizyty. Zdawało mi się, że wobec kogoś, kto... 

- Ach, tak!... - przerwała nagle. - A właściwie... Pan jest autorem wiersza? 

- Tak.

Otworzyła szeroko oczy, jak gdyby chciała ogarnąć nimi całą moją postać, podniosła ręce i zapytała: 

- A więc pan jest tym młodym uczniem, który?... 

- Tak. 

- Pan odnalazł nas w starym młynie, w którym umaił mój biedny ojciec?

- Tak jest.

- I pan dał nam, dał nam... Ach, byłam wtedy w takiej rozpaczy! Gdyby nie to, gdyby nie to... Niech pan zaczeka. Muszę zawołać syna... to najpiękniejszy dzień w moim życiu. Sprawił nam pan nieopisaną radość; nie może pan sobie nawet wyobrazić, ile myśleliśmy o młodzieńcu, który nam wtedy wyświadczył to niesłychane dobrodziejstwo.

Chciała otworzyć drzwi prowadzące do przyległego pokoju, ale zatrzymałem ją słowami:

- Jeśli pani nie chce abym natychmiast odszedł, proszę nie wspominać i nie powtarzać tego, że współczucie pchnęło mnie wtedy do kroku...

- Do kroku - przerwała - którego pan wolałby nie zrobić? To nieprawda! Jeżeli pan może tak twierdzić, jest to dowód, że pan nie zna samego siebie. Wiem doskonale, że pan sam był biedakiem i że nie miał pan na zapłacenie gospody. Ktoś, kto w tego rodzaju sytuacji oddał wszystko biedniejszym od siebie, nie może żałować swego postępku. Przeciwnie, jestem przekonana, że człowiek taki pozostanie na zawsze czuły na ludzką niedolę, gdyż ma największy skarb na świecie: dobroć serca. Zanim nadejdzie mój syn, powiem panu jeszcze, że mogłabym zwrócić pieniądze, otrzymane wtedy od pana, ale nie uczynię tego, tak ze względu na pańską osobę, jak i na moją własną. Dar ucznia, który potrafił poświęcić cały swój majątek na ołtarzu miłosierdzia, nie może spaść do poziomu zwykłej procentowej pożyczki. Powinien pozostać ofiarą, która zwróci kiedyś życie, najsprawiedliwszy płatnik świata. Może tak się już stało skoro z ucznia, który swego czasu ostatni grosz oddał żonie posłańca, wyrósł szczęśliwy poszukiwacz bogactw, nie tylko w złocie i srebrze. Poza pieniędzmi, dzięki którym mogłam się wraz z synem dostać do Bremy, otrzymałam od pana dar stokroć większy, którego nie można kupić za złoto całego świata - pan wyratował mnie ze zwątpienia w ludzką dobroć. Pod wpływem nieszczęść, które zburzyły nasz dobrobyt i zniszczyły nasz spokój, straciliśmy wiarę w ludzi. Był to uszczerbek znacznie większy aniżeli straty doczesne. Przymierając głodem, marznąc do szpiku kości, szliśmy od wioski do wioski i wyciągaliśmy ręce po jałmużnę. Im dłużej trwała wędrówka, tym bardziej upadaliśmy na ciele i na duchu. Nagle na wszystkie te cierpienia ciała i duszy padł blask pociechy w Falkenau, gdzie pana spotkaliśmy.

Stanęła obok mnie z płonącymi policzkami, ze lśnieniem w oczach. Spojrzenie pani Stiller, niegdyś puste, tępe, rozpaczliwe, promieniało dziś życiem i energią. Wtedy oczy ówczesnej Elizy Wagner widziały tylko pustynię rozpaczy, teraz nędza i głód były tylko dla nich wspomnieniem dawnej, ciężkiej przeszłości, której mroki rozjaśniła kiedyś jarząca się setkami świateł choinka... 

Pani Stiller mówiła dalej: 

- Wiersz pana przyrósł zwłaszcza memu życiu więcej światła aniżeli blask tysiąca świec; rozjaśnił mroki duszy, w którą wkradało się zwątpienie. Człowiek nie przeczuwa nawet, jakie niesłychane znaczenie może mieć czasami jednio słowo, jeden wiersz, wypowiedziany lub przeczytany w odpowiedniej chwili. Byłam wtedy zajęta ojcem, o sobie prawie nie} myślałam, gdy nagle padł na mnie jasny jeden promień świadomości, że nie wolno mi łamać się pod brzemieniem cierpienia. Mimo straszliwego wyczerpania nie spałam przez całą noc. Choć następny dzień był okropny, choć musiałam patrzeć na śmierć ojca, jakiś głos wewnętrzny mówił mi ciągle, że muszę odrodzić w sobie straconą wiarę, jeżeli nie chcę być zgubiona na wieki. Omal nie zamarzliśmy w nocy, nad ranem przygarnęła nas miłosierna żona posłańca. Przez cały dzień klęczałam nad ojcem, który umierał w ostatniej nędzy. Rozpacz przepełniała moje serce, zdawało się, że zagasi wewnętrzny płomień, który zapalił pański utwór. Ojciec zmarł w nędzy, ale był szczęśliwy, że schodzi z tego świata jako człowiek uczciwy. Kiedy się później podniosłam z klęczek, rozpoczęła się we mnie walka między rozpaczą, która mnie chciała znów porwać w swoje szpony, a myślą o tym, że moim obowiązkiem jest zajęcie się synem. Tuż za mną leżała droga przebytej nędzy. Myśl, że nie wiem, gdzie pochowam ciało ojca, napełniała mnie przerażeniem. Przyszłość rysowała się jako strome, nagie, nieznane skały; czułam, że brak mi sił, by się na nie wdrapać. Całym majątkiem, dosłownie całym, był kawałek suchego chleba. Dostałam zawrotu głowy. Ciało ojca znikło mi z oczu, nie widziałam nikogo, ani żony posłańca, ani syna, ani pana. Gdy tak trwałam w tępym odrętwieniu, usłyszałam pański głos, który do dziś pozostał mi w pamięci. Odpowiedziałam coś zupełnie machinalnie, po chwili już pana nie było. Usiadłam na stołku i starałam się skupić i opanować tę dziwną niemoc ducha i ciała. Syn przytulił się do mnie i szepnął, że pan włożył mi coś do kieszeni. Sięgnęłam, coś zadzwoniło - pieniądze. Pieniądz to środek wprawdzie przyziemny, ale jeśli się go nie ma, życie staje się okrutne. Dotknięcie monety było tą iskierką, która zapaliła we mnie życie. W tamtej chwili nie myślałam o wielkości pańskiej ofiary, ale jedynie o tym, że jestem uratowana. Przyszło zbawienie, mogłam się wypłakać - łzy popłynęły rzęsistą strugą. Nie pamiętam dokładnie, co się ze mną działo; potem wiem tylko, że uklękłam przy płonącym ogniu i zalana łzami zaczęłam powtarzać niektóre strofy z pana wiersza. Nie chciało mi się wierzyć, że mógł to napisać biedny, siedemnastoletni młodzieniec. Ogarnęło mnie coś na kształt wstydu. Ciasno mi było w młynie, wyszłam do lasu, aby się uspokoić. Gdy potem wróciłam do izby, wszystko wydawało się inne.; Poczucie nędzy ustąpiło miejsca bolesnej powadze. Żona posłańca opowiedziała mi, że również jej dał pan trochę pieniędzy i że dzięki temu będzie mogła rano najeść się do syta. Dziecko patrzyło na mnie ufnym wzrokiem, twarz zmarłego promieniała cichą, błogą szczęśliwością. Miałam wrażenie, że jego dusza stoi obok mnie i szepce najpogodniejsze słowa tego wiersza. Tak pozostało wszystko po dziś dzień. Niech się pan nie stara przekonywać mnie, że jest inaczej, niech mi pan pozwoli wierzyć, że ojciec stał niewidzialnie obok mnie, kierował moimi postępkami, chronił mnie przed wykolejeniem.

Ze wzruszeniem słuchałem bolesnych wspomnień pani Stiller. Gdy skończyła, odparłem:

- Przeżyła pani ciężkie dni i lepiej o nich nie mówić. Cieszę się serdecznie, że panią spotkałem, ale nie chciałbym psuć nastroju tej chwili wspomnieniami minionych czasów.

- Racja. Niech ni pan wybaczy, że cały długi kwadrans poświęciłam tym wspomnieniom. Zjawił się pan tak niespodzianie, a przy tym chciałam, by się pan dowiedział, jak ważną i niezapomnianą rolę odegrał pan w moim życiu. Nie mogłam wtedy szukać pana i nie mogłam napisać listu z Ameryki. Dlaczego? - Nie wolno mi panu wyjaśnić. Mogę tylko powiedzieć, że nazwisko Wagner było nazwiskiem fikcyjnym i że musieliśmy zniknąć bez śladu. Można się było dowiedzieć, co się z panem stało, znaliśmy pańskie nazwisko, ale...

- Nie, nie znaliście państwo mego nazwiska.

- Przecież jest wydrukowane w nagłówku wiersza.

- Niezupełnie, brakuje jednej sylaby. Nazywam się Mayer.

- Widząc, że się uśmiecham, rzekła: 

- Mam wrażenie, że nazwisko pańskie ma teraz o jedną sylabę za dużo. Przecież żaden uczeń nie podpisałby swego wiersza fałszywym nazwiskiem; byłoby to sprzeczne z poczuciem dumy, która go napełniać musiała wobec faktu, że utwór został wydrukowany. 

- Pani przejrzała najgłębsze tajniki młodzieńczej duszy. Mimo to oświadczam, że 

tu, w Weston, nazwisko moje brzmi Mayer.

- Czy wolno wiedzieć dlaczego? 

- Jeszcze nie teraz. Pani ma swoje tajemnice, ja również mam swoje! Zapewniam panią jednak, że o moich dowie się pani zanim odjadę. 

- Przedstawię panu swego syna. Chciałam go przywołać, ale lepiej będzie, gdy wejdziemy do jego pokoju. Proszę za mną! 

Pani Stiller wprowadziła mnie do skromnego, ale miłego pokoju, którego urządzenie, tak samo jak urządzenie salonu świadczyło, że właścicielem mieszkania jest westman. Obok tego pokoju mieścił się pokoik z jednym oknem� stał tu wielki regał z książkami oraz biurko. Przy biurku siedział młody człowiek. Wstał z krzesła i popatrzył na nas pytającym wzrokiem. Widać było, że jest pochłonięty pracą umysłową. Mimo zmiany rysów poznałem go od razu. 

- Spójrz na tego pana - rzekła matka. - Jestem niesłychanie ciekawa, czy go 

poznasz.

Patrzył na mnie przez długą chwilę, potem potrząsnął głową i rzekł: 

- Widziałem pana kiedyś, ale nie wiem, kim pan jest. Może przypisać to należy ciemnej barwie skóry. Jest pan tak opalony przez słońce i wiatr, że byłbym skłonny przypuszczać, iż stoi przede mną jakiś zastawiacz sideł. 

. - Zastawiacz sideł? - zawołała ze śmiechem. - Ależ po to, aby się opalić, nie trzeba koniecznie uwijać się po preriach i po dziewiczych lasach. Pan Mayer z pewnością nie widział Zachodu, gdyż jest, jest... poetą! 

- Poetą? Mayer? May...! May!? 

Twarz rozjaśniła się, przypomniał sobie coś nagle. Wyciągnął więc ramiona i zawołał:

- Cóż za głupstwa z tym Mayerem! Jaka miła niespodzianka! Nic przyjemniejszego nie mogło mnie spotkać! Teraz poznaję pana, i dziwię się, że nie stało się to od razu, chociaż wtedy był pań chłopczykiem, a dziś wygląda pan prawie jak Indianin.

Uścisnął serdecznie moje ręce. Nie ulegało wątpliwości, że radość jego płynie z głębi duszy. Wziął mnie pod rękę i poprowadził do przyległego pokoju ze słowami:

- Mój pokój nie jest odpowiednim miejscem dla tak radosnego spotkania. Grzbiety książek wyglądają zbyt poważnie, nie chcę, aby pan na nie patrzył.

Były to niemal wyłącznie książki prawnicze. Później dowiedziałem się, że odnosiły się przeważnie do prawa austriackiego; powiedziano mi również, dlaczego młody człowiek właśnie nad tą dziedziną prawa pracuje.

I matkę, i syna interesowało moje obecne życie. Oświadczyłem krótko, że opisuję przygody podróżnicze, dodając, że nie mam powodu do uskarżania się na złą sytuację finansową. Zaczęli prosić, bym zamieszkał u nich przez czas pobytu w Weston. Choć wiedziałem, że zgoda moja ucieszy ich bardzo, odmówiłem, uświadamiając sobie dokładnie, że dla prywatnych ludzi mogę się stać w pewnych okolicznościach bardzo niemiłym gościem.

Gościnność, którą stosuję we własnym domu, a którą nazwałbym gościnnością westmana, nie odbiera gościowi ani na chwilę wolności i swobody ruchów. Na dowód, że gość pozostaje panem siebie, wręczam mu od razu klucz od bramy. Jest pod każdym względem członkiem rodziny, wszystko, co posiadam, należy do niego przez cały czas trwania gościny. Tylko od gościa zależy, czy chce z nami zjeść obiad, wyjechać gdzieś za miasto, czy pójść w naszym towarzystwie na spacer. Nikt nie pociąga go za to do odpowiedzialności. Wszyscy staramy się odgadnąć jego życzenia, wszyscy żyjemy wyłącznie dla niego; cały dom, cała służba jest do jego dyspozycji. Oczywiście gość nie powinien czuć tego, gdyż takie poczucie krępowałoby jego swobodę. Musi mieć wrażenie, a raczej przeświadczenie, że nikomu w niczym nie przeszkadza, że mimo jego obecności życie domowe płynie takim trybem, jak gdyby go wcale nie było. Musi być przekonany, że nikt spośród domowników specjalnie o nie wyróżnia. Mam wrażenie, że ten rodzaj gościnności nie trudno stosować. Nie żąda wielkiej ofiarności, ale wymaga za to o wiele więcej delikatności w obcowaniu z człowiekiem - więcej zrozumienia dla jego potrzeb indywidualnych aniżeli daje gościnność objawiająca się przeważnie w słowach, która tak często doprowadza mnie do pasji. 

Drugi rodzaj gościnności podkreśla na każdym kroku, że gość jest gościem. Cały dom wywraca się dla niego do góry nogami, cały tryb życia domowego ulega nagłej zmianie. Gospodarz otwiera gościnny pokój, zaryglowany zwykle na cztery spusty, idzie dla swego gościa do teatru, na spacer, urządza dla niego wycieczkę za miasto, zaczyna prowadzić inną kuchnię, ubiera się inaczej, nie pokazuje się ani na chwilę w domowych pantoflach, zmienia sposób rozmowy, robi z dnia roboczego święto. Wszystko kręci się dokoła osoby gościa, któremu ustawicznie podsuwa się pod nos dowody gościnności. Nie ma ani jednej chwili dla siebie, nie zostawiają go ani na minutę samego, nie może postąpić w domu kroku, by ktoś mu nie towarzyszył, nie może niczego obejrzeć, niczego kupić bez ustawicznych rad i wskazówek, którymi go obsypują: Nie chcąc, by się biedaczek uważał za sierotę, gościnni gospodarze wloką go ze sobą po wizytach u krewnych i znajomych albo spraszają gości, którzy go mają bawić. Poczciwiec cierpi nieludzko; cierpienie to staje się torturą, jeżeli, gość-delikwent należy przypadkiem do osobistości, z tego lub innego powodu popularnych. Na biedną jego głowę sypie się grad zaproszeń. Biada, gdy je przyjmie! Kochani, gotowi do wszelkich ofiar gospodarze jeżdżą na nim jak na łysej kobyle, aż wreszcie udręczony do ostateczności zaczyna padać z nóg. Wszyscy ci ludzie nie rozumieją, ze pozbawiając gościa swobody, wsłuchując się w każde jego słowo, obserwując każdy jego ruch, żądając, by od rana do wieczora był człowiekiem niezwykłym, dokonują czegoś w rodzaju transakcji. Albowiem każą sobie płacić niezwykłością za to, co gość skonsumował, często nawet wbrew swej woli, i uważają jeszcze, że należy im się wdzięczność. Najgorsze jednak jest to, że gość nie może okazać swego oburzenia, że musi przyjmować te wszystkie plagi z łagodną, uśmiechniętą miną, jeżeli nie chce, by poczytano go za niewdzięcznika. 

Przed tym rodzajem gościnności zdejmuje mnie zawsze straszliwy lęk. Każdy człowiek rozsądny i kochający wolność powinien modlić się: "Boże, broń mnie od przyjaciół; od wrogów moich sam się potrafię obronić"! Dla takich ludzi jestem gościem, którego się w krótkim czasie przeklina; z początku znoszę wszystko cierpliwie, po pewnym czasie jednak staję się niemiły, bo przecież każdy człowiek musi dbać o własną skórę. Jeżeli chodzi o rezultat mych doświadczeń w tej dziedzinie, to zamknąć go mogę w tych krótkich słowach: sam chętnie przyjmuję gości, ale niechętnie bywam czyimś gościem. Dlatego stanowczo odmówiłem zaproszeniom pani Stiller, obiecując przyjść wieczorem. Pani Stiller dodała na pożegnanie, że jest pewna, iż dziś wieczorem i tak nie mógłbym pracować w hotelu ze względu na hałasy z powodu uroczystej kolacji i balu.

ROZDZIAŁ 2

Kompania strzelców z muzyką na czele przeciągnęła przez miasto i udała się na plac, na którym się miały odbyć popisy studenckie. Udałem się tam również. Panowie strzelcy strzelali nie najgorzej, ale nie było wśród nich żadnego strzelca a la westman. Spotkałem tu prayermana; uwijał się po placu jak szczur w ukropie. Miałem wrażenie, że robi niezłe interesy. Gdy się ściemniło, wróciłem do hotelu, w którym wrzała gorączkowa praca nad przygotowaniami do wieczerzy. Gospodarz zaangażował dodatkowo kilku kelnerów spoza miasta, gdyż spośród ludności Weston, składającej się z ludzi zamożnych, nikt nie chciał się podjąć pełnienia tych funkcji.

Chciało mi się spać. Usiadłem więc przy jednym z bocznych stołów i kazałem sobie podać piwo. Naprzeciw, w kącie, siedział jakiś człowiek również nad szklanicą piwa, Byliśmy jedynymi gośćmi. Czułem, że nieznajomy ma ochotę wdać się w rozmowę; poznałem to po badawczym wzroku, którym mnie obrzucił, jak gdyby chcąc się przekonać, czy jestem osobą odpowiednią do konwersacji... Po jakimś czasie wstał, przeszedł się kilka razy po pokoju, wreszcie zbliżył się do mnie i rzekł:

- Good evening sir! Ładna dziś pogoda, co?

- Yes - potwierdziłem.

Ponieważ rozpoczął rozmowę po angielsku, odpowiedziałem w tym samym języku.

- Dziś święto strzeleckie, nieprawdaż?

- Yes.

- Dzielni strzelcy, co?

- Nie najgorsi.

- Jak to? Tylko nie najgorsi?

- Yes!

- Czy pan się zna na tym? 

- Yes!

- Jest pan sam dobrym, celnym strzelcem?

- No.

- I mimo to zna się pan na strzelectwie? 

- Yes!

- Jakże to pogodzić, sir? Mam wrażenie, że pan jest bardzo rozmownym i zajmującym człowiekiem, a tak mi nudno przy moim stole. Wolno się przysiąść do pana? 

- Yes!

Pomijając jedno przeczenie, na wszystkie pytania odpowiedziałem tylko: yes a mimo to nazywa mnie rozmownym i zajmującym człowiekiem! Należałoby chyba nazwać mnie mrukiem! Usiadł przy mnie i wrócił do rozpoczętego tematu: 

- A więc jakże to pogodzić? Pan uważa, że nie umiejąc strzelać, można doskonale orientować się, czy ktoś trafił w czarny punkt? 

- Jest w tym trochę racji, ale widzieć i strzelać, to jednak nie to samo. Nie sądzi pan? 

- Yes!

- Będę rad, jeśli pan kiedyś przyjrzy się, jak ja strzelam. Chciałby pan, co? 

- Yes!

- Jeżeli pan zostanie tu przez parę dni, spotka pana ta przyjemność. Kiedy pan zamierza wyjechać? Jutro? 

- No!

- Jutro nie? Zapytałem, ponieważ jestem przekonany, że pan jest tu tak samo gościem, jak i ja. Czy tak? 

- Yes!

- Doskonale! A więc jesteśmy niejako kolegami, którzy muszą się trzymać razem. Powinniśmy się poznać. Pan mnie zna?

- No!

- Nazywani się Watter. Przypuszczam, że pan nieraz słyszał to nazwisko?

- No!

- Nie? To mnie dziwi! Nazwisko Welley jest panu również nieznane?

- Yes!

Gadatliwy towarzysz zauważył wreszcie, że odpowiadam w niesłychanych skrótach i rzekł:

- Yes, no, yes - i to ma być koleżeńska rozmowa! Niechże pan otworzy nieco usta.

Może pan spokojnie zaryzykować, słów pańskich nie będzie słuchać osoba niegodna. Zaraz to panu wytłumaczę. Jak się pan nazywa?

- Mayer.

- Mayer! Ładne, cudowne nazwisko, tak cudowne, że kilka milionów ludzi kłóciło się o nie do zapamiętania, aż wreszcie rozdzielili je w spokoju pomiędzy siebie. Czy tak?

- Yes!

- Mam wrażenie, że pan należy właśnie do tych pogodzonych, spokojnych baranków. Przynajmniej pański sposób wyrażania się nie daje powodu do sprzeczki. Niechże mi pan powie, Mr Mayer, czym się pan zajmuje?

- Jestem pisarzem.

- Pisarzem? Ach, tak? Więc kałamarz i pióro! No, to istotnie za mało, by dobrze słuchać! Dziki Wschód jest dla pana zapewne równie nieznaną krainą, jak nosowi plecy i nawzajem. Dwa przeciwległe bieguny! Jestem westmanem! Pan wie, co to znaczy?

- Yes!

- Jestem pewien, że się pan na westmanach nie zna ani trochę, lecz westman ze mnie nie byle jaki; jestem znakomitością, tak samo jak Welley. Przebywamy stale razem. Dziś go tu nie ma, ale przybędzie na pewno ladą chwila. Musi pan zobaczyć, jak my obaj strzelamy! Welley ma jutro przyjechać.

- Ze względu na zawody strzeleckie? - zapytałem.

- No tak. Byłem na placu, gdy się rozpoczęła ta pukanina. Paru strzelców, którzy udawali wielkich; uśmiałem się z nich porządnie i założyłem się, że ich pobijemy w zawodach. A więc jutro! Musi pan zobaczyć. Przyniesie mi to kupę dolarów! Prawdę mówiąc, nie bardzo mi to potrzebne, gdyż Welley i ja mamy dosyć pieniędzy. Jak się panu zdaje, ile mamy razem? 

- Nie mam pojęcia. 

- Racja! Pan nawet liczyć wielkich sum nie potrafi. Jesteśmy bogaci, bardzo bogaci, mamy moc nuggetów. Pan chyba wie, co oznacza słowo "nugget"? 

- Yes!

- Ale z pewnością, nigdy w życiu nie widział pan nuggeta! Zaraz panu pokażę - oto jest. 

Sięgnął do kieszeni i wyciągnął garść złotych bryłek; jedne z nich były wielkości grochu, inne dochodziły do rozmiaru orzecha laskowego. Nie wątpiłem ani na chwilę, że mój nieostrożny towarzysz nosi te monety tylko po to, by nimi imponować nowym znajomym. Potrząsnął nimi i ciągnął dalej: 

- Czy pan może sobie wyobrazić, jaką gotówkę to reprezentuje? No!? 

- Pięć dolarów - odparłem, choć wiedziałem doskonale że wartość nuggetów dochodzi do sumy jakichś dwudziestu pięciu. 

- Pięć dolarów! - rzekł nieznajomy z uśmiechem. - Pan jest pięciokrotnie szalony, Mr Mayer! Nie oddałbym nuggetów nawet za trzydzieści dolarów. A teraz niech pan słucha! 

Pochylił się nad stołem i zaczął mówić szeptem z niesłychanie poważną miną: 

- Mam jakieś pół cetnara takich nuggetów! Określę to panu w walucie: wartość moich nuggetów przekracza sumę czternastu tysięcy dolarów. Rozumie mnie pan? 

- Yes!

- Welley ma ich znacznie więcej. Czy ma pan pojęcie, skąd wzięliśmy tę masę złotego pyłku i ziaren? 

- No!

- A jest pan ciekaw?

- Yes!

- Dobrze, powiem więc! 

Wpakował nuggety do kieszeni i ciągnął dalej: 

- Wie pan chyba, co należy rozumieć przez słowo bonanza, placer lub findinghole. Jeżeli pan nie wie, to panu powiem: otóż bonanza jest miejscem, w którym woda zmyła z kamieni potężną bryłę złota, miejsca takie są niesłychanie rzadkie, złoża złota ważą po kilka cetnarów. Placerem zaś nazywamy miejsce, w którym znaleziono złoto w jakiejkolwiek postaci. Finding-hole podobny jest do placeru. Woda porywa z gór poszczególne odłamki złota z różną szybkością, zależną od ich ciężaru, i oszlifowuje je, jak kamienie. Gdy na dnie rzeki znajdzie się głębszy otwór, szpara w kamieniach lub w jakimkolwiek wgłębieniu, cięższe kawały złota wpadają w te wgłębienia i wypełniają je stopniowo, a mniejsze bryłki płyną dalej. Taki otwór, wypełniony po brzegi złotem,, zwie się finding-hole. Dopóki wgłębienie znajduje się pod wodą, natrafia się na nie tylko dzięki przypadkowi. Ale zdarza się czasami, że rzeka zmienia nagle łożysko i bieg, a wtedy stare łożysko wysycha i złoto staje się widoczne. Po pewnym czasie pokrywa się warstwą kurzu i listowia. Finding-hole znika z oczu ludzkich, lecz dobry poszukiwacz złota ma bystre spojrzenie i potrafi oznaczyć miejsce, w którym leży złoto. Zrozumiał mnie pan!

- Yes!

- Znowu tylko "yes"! Powiadam panu, Mr Mayer, że niedaleko zajedziesz w życiu, jeżeli się nie nauczysz szerzej otwierać ust. Człowiek, który nie umie obracać językiem jak młynem, nie może iść naprzód; pozostaje ciągle na tym samym miejscu.

- Nawet wtedy, jeżeli siedzi na bonanzy lub finding-hole.

- Tak, nawet wtedy. Cóż mu pomoże złoto, jeżeli siedzi na nim i nie potrafi go sprzedać? Nareszcie usłyszałem pełne zdanie! Chcę wierzyć, że pan zrezygnował z lakonicznych odpowiedzi "yes" i "no". Jest pan doskonałym i rozmownym towarzyszem.

- Dziękuję, Mr Watter!

- Ależ proszę, proszę! Zapewne chciałby pan wiedzieć, czy znalazłem swe złote ziarna w bonanzy, czy w placerze, czy też w finding-hole.

- Yes!

- Znowu pan cwałuje na swoim głupim "yes"! W głowie mi się już mąci od tych odpowiedzi. Jeżeli się pan chce ode mnie dowiedzieć czegoś mądrego, niech się pan stara mówić rozsądnie i przyzwoicie!

Otóż bonanzy nie znalazłem, gdyż takie bryły złota nie lecą do gęby jak pieczone gołąbki. 

- Gdyby wleciały, człowiek straciłby wszystkie zęby. 

- Słusznie! No, wreszcie nawet dowcip. Choć przypomina machanie ogonem martwego cielęcia, wolę to niż wieczne "yes" i "no". Nie znaleźliśmy również finding- hole, gdyż takie szczęście spotyka tylko idiotów, nigdy zaś ludzi tak mądrych jak Welley i ja. Ale odkryliśmy znakomity placer i co się rzadko zdarza, wyeksploatowaliśmy go do ostatniego ziarnka. Śpieszyliśmy się bardzo, ale niestety nie na wiele się to zadało, bo po jakimś czasie przyłączyła się do nas różna hołota, przed którą człowiek uczciwy mieć się musi na baczności. Muszę panu opisać okolicę, ale i tak mnie pan nie zrozumie. W sprawach Zachodu nie jest pan nawet greenhorn, lecz po prostu analfabetą. To prawdziwe nieszczęście obcować z ludźmi, którzy przez całe życie siedzą po uszy w atramencie i wyjść nie potrafią poza to gryzmolenie; jest pan znośnym i wykształconym towarzyszem, więc dam panu kilka wskazówek. Pociągnął porządny łyk piwa i rzekł: 

- Nie urodził się pan przypadkiem w pięknym stanie Idaho? 

- No!

- To doskonale, a przy tym wielka szkoda, Mr Mayer. Powiedziałem doskonale, bo mogę być pewny, że pan nie należy do tej hołoty, która się rozbija po stanie Idaho, a jednocześnie wielka szkoda, gdyż pełno tam złota. Gdyby pan tam ujrzał światło dzienne, może u kołyski przywitałyby pana całe złoża szlachetnego kruszcu. Otóż, niech się pan dowie, że ze stanu Idaho płyną miliony w złocie, srebrze i innych, szlachetnych kruszcach. Chcąc zgarnąć cząstkę tych skarbów, podjąłem wyprawę do tej złotodajnej krainy. Towarzyszył mi kompan Welley i kilku doświadczonych ludzi. Czy nie kąpał się pan nigdy w Stihi Creek? 

- No!

- W tym wypadku zgadzam się na pańskie "no". Ale niech pan pamięta, tylko w tym przypadku. Jest pan nadzwyczajnym człowiekiem i dlatego cieszę się z całego serca, że pan nie był na tyle naiwny, by wziąć taką kąpiel. Rzeka Stihi Creek słynie z tego, że nawet w lecie ma niesłychanie zimną wodę. Opowiadają, że ryby w niej zamarzają. Czy nazwa rzeki pozostaje w jakimkolwiek związku z temperaturą, nie wiadomo, nikt bowiem nie wie, co oznacza słowo "Stihi".

- To wyraz wzięty z narzecza Szoszonów. Oznacza najwyższy stopień zimna: lodowatość!

Towarzysz pana Welleya zerwał się z krzesła, patrząc na mnie jak cielę na malowane wrota.

- Co, jak to? - zawołał zdumiony.

- Fakt, że woda rzeki Stihi Creek jest lodowata, nie powinien pana zdumiewać,

jeżeli pan zważy, że do rzeki Stihi Creek spływają wszystkie lodowce Fremont Peak.

- Tego jeszcze brakowało! I to pan wie? Niesłychane! Usiadł z powrotem i dodał z uśmiechem:

- Muszę przyznać, że kawał ten podoba mi się bardziej aniżeli poprzednio.

Kochany panie Mayer! Mam wrażenie, że bez względu na przejawianą dotychczas mrukliwość, może i pan zostać jeszcze rozsądnym człowiekiem. Wracając do Stihi Greek, muszę stwierdzić, że to rzeka bardzo złotodajna; wiem to z doświadczenia, gdyż nad jej brzegiem leżał placer, z którego wydobyliśmy nasze nuggety. W przeddzień odjazdu, gdyśmy już wszystko pakowali i załadowali, zjawiło się nad brzegiem czterech jeźdźców i zaczęło nas dręczyć pytaniami, na które, oczywiście, nie dawaliśmy żadnej odpowiedzi. Milczenie nasze doprowadziło ich do pasji, rozkopana bowiem dookoła ziemia .wskazywała wyraźnie, że tu pracowaliśmy, a potężne worki napełnione nuggetami wskazywały, że połów nam się udał. Nie ulegało Wątpliwości, że jeźdźcy położyliby nas najchętniej trupem, ale mieliśmy się na baczności, nie wypuszczaliśmy z rąk rewolwerów i wyruszyliśmy w drogę jeszcze tęgo samego dnia, zmieniając poprzedni plan.

- Jeźdźcy ruszyli za wami?

- Hm. Niegłupie to pytanie, trafia bowiem w sedno rzeczy. Ruszyliśmy dolnym biegiem Green River. U ujścia Big Sandy Rivęr rozłożyliśmy się na dłuższy popas, od razu jednak stwierdziliśmy, że złoczyńcy następują nam na pięty. Ruszyliśmy więc znowu w drogę, lecz przy przełęczy South okazało się, że pogoń trwa dalej. Niedaleko Sweet Water omal nie urządzili nocnego napadu. Wobec coraz bardziej rosnącego niebezpieczeństwa postanowiliśmy się rozłączyć, by wprowadzić pogoń w błąd. Los rozstrzygnął, że Welley popłynął dolnym biegiem rzeki, ja zaś pojechałem równą szosą.

- A reszta?

- Jaka reszta?

- Przecież mówił mi pan, że w waszej wyprawie uczestniczyło oprócz Welleya jeszcze kilka osób. 

- Racja! Zapomniałem poinformować pana, że rozstaliśmy się z tymi ludźmi, kiedy nawet bez ich pomocy odkryliśmy placer przy Stihi Greek. Nie myśleliśmy wcale dzielić się naszą zdobyczą. 

- Czy zauważył pan pogoń po rozstaniu się z towarzyszem? 

- No.

- Czy ustalił pan z Welleyem miejsce i czas spotkania? 

- Yes, tu, w tym hotelu.

- Hm. Mówił pan, że czterech ludzi chciało was w nocy napaść w okolicy Sweet Water. Jakże się to stało? 

- Poczuliśmy zapach płonącego ogniska i podkradliśmy się do niego. Ujrzeliśmy tylko dwóch ludzi, broń pozostałych dwóch leżała obok na ziemi. To nam wystarczyło. 

- Paliliście również ogień? 

- Oczywiście! Noce w górach są chłodne, a zresztą trzeba było upiec mięso. 

- Gdzie i kiedy odbyło się losowanie? 

- W górach, przy ognisku, zaraz potem, gdyśmy ich ujrzeli. 

- Kiedy się rozstaliście? 

- O świcie. 

- Mówił pan, że Welley ma więcej złota aniżeli pan. Dlaczego? Nie podzieliliście go? 

- Co za pytanie! Widać z tego, że z pana żaden westman ani poszukiwacz złota. Welley ruszył czółnem po rzece, a czółno niesie przecież znacznie więcej niż grzbiet koński potrafi udźwignąć. To przynajmniej mógłby pan wiedzieć! Ważę półtora cetnara, moje nuggety zaś ważyły pół cetnara; może pan sobie wyobrazić, jak się pod tym ciężarem czuł mój wierzchowiec. Nie była to jazda - raczej wolne, niesłychanie wolne człapanie. 

- Jak długo trwała ta podróż?

- Prawie cztery tygodnie.

- Nuggety już pan sprzedał?

- Nie, czekam na przybycie Welleya, ruszymy razem do St. Louis i tam postaramy się wszystko sprzedać.

- Czyżby całe złoto było w hotelu?

- Oczywiście! Gdzież je mam trzymać? Jakie to dziwne, przedtem nie znał pan innych słów prócz "yes" i "no", a teraz wypytuje mnie pan tak dokładnie. Czy ma pan do tego jakąś podstawę?

- Yes!

- Tak? A jaką?

- Mam wrażenie, że pana to dziwi, lecz sądzę, że takie zero jak ja może także czasami mieć swoją rację.

- Dobrze, dobrze ale o cóż chodzi? Czy coś się panu nie podoba w moim opowiadaniu?

- Nie tylko coś, ale sporo rzeczy! Nie chcę jednak tracić niepotrzebnych słów i wyłożę rzecz krótko. Na próżno czeka pan na swego kompana Welleya. Zamordowano go i obrabowano, jeżeli pan się stąd natychmiast nie ulotni i jeżeli będzie pan z innymi równie rozmowny jak ze mną, czeka pana ten sam los! Wetter odrzucił głowę w tył, przymknął do połowy oczy i patrząc na mnie wzrokiem oficera, który od świeżo upieczonego rekruta otrzymał jakąś nieprawdopodobną odpowiedź, zapytał wyniosłym tonem:

- Co takiego? Co pan powiedział? Czy mnie słuch nie myli? Zamordowany, obrabowany?

- Tak, tak, dobrze pan słyszał!

- Pan ma chyba wodę w głowie?!

- Nie wiem, nie zaglądałem do niej.

- Albo raczej musi się tam znajdować przeraźliwa próżnia bez wody i bez powietrza! Jakże pan wpadł na ten szalony pomysł? Przecież sprawia pan wrażenie człowieka dosyć rozsądnego. Jeżeli to głupi żart, wypraszam sobie podobną zabawę, mój panie!

- Jeżeli można mówić o "wypraszaniu", to raczej ja powinienem sobie wyprosić nazywanie mnie półgłówkiem i wariatem. Właśnie ci ludzie, którzy, jak się pan raczył wyrazić, "tkwią po uszy w kałamarzu", mają mózg inny niż szaraczkowie, którzy poczuwszy zapach dymu idącego od sąsiedniego ogniska, nie pomyślą o tym, że sąsiedzi czują również zapach ich palącego się ognia. 

- No, wygląda na to, jak gdyby pan chciał mnie pouczać! 

- Niech sobie pan moje uwagi tłumaczy, jak się panu podoba. Jeżeli pogoń jest w pobliżu, jeżeli się ją widzi z daleka, nie wolno palić ogniska; jest to jasne jak słońce nawet dla greenhorna, jak się pan wyraził. Gdy poczuliście zapach dymu idącego od ogniska, które zapalili wasi prześladowcy, dając tym dowód, że nie są zbyt doświadczonymi westmanami, trzeba było wpakować nos w krzaki. Zobaczylibyście w nich dwóch ludzi, którzy was szpiegowali zanim zdążyliście jeszcze zauważyć obce ognisko; wywiadowcy ci byli świadkami losowania i słyszeli waszą rozmowę, w której ustaliliście, że jeden ruszy wodą, drugi lądem, i że się macie spotkać w tym hotelu. Zorientowali się, że pana kompan przewozi większą część złota i ruszyli za nim; pana zostawili chwilowo w spokoju, odkładając rozprawę na czas spotkania w Weston. Tak sprawy wyglądają, nie inaczej. 

- Mr Mayer! Muszę przyznać, że pan ma głowę i to nie byle jaką. Można by jej panu pozazdrościć, gdyby jej wytwory dały się zamienić na złoto. Przypuśćmy jednak, że pan ma słuszność. Jakże mi pan odpowie na moje pytanie: dlaczego te łotry nie zamordowały nas, kiedy według pańskich przypuszczeń leżały tuż za nami? Wystarczyłyby dwie kulki, a w ręku mieliby całe złoto! No, i cóż pan na to, nieprawdopodobnie mądry człowieku? 

- Musieliby wlec przeszło cetnar złota. Ile to waży, sam pan to najlepiej wie. Woleli, abyście sami przynieśli im zdobycz na miejsce. A zresztą, mogły być jeszcze inne przyczyny. 

- Jeszcze inne? Nie wyobrażam sobie! Może mi pan poda przynajmniej jedną? 

- Chętnie! Niech pan sobie przypomni swoje zachowanie nad Stihi Greek. Pozbyliście się towarzyszy wyprawy chcąc mieć placer dla siebie. Może między tymi czterema ludźmi zawiązała się później walka? W każdym razie, jestem święcie przekonany, że puścili się w pogoń za pańskim kompanem. Powinien tu był przybyć dawno przed panem! A może pan przypuszcza, że się w ogóle ulotnił? 

- Nie! To jest po prostu niemożliwe. Zawsze był w stosunku do mnie niezwykle uczciwy. Jesteśmy kolegami od dwudziestu lat, przyjaźń naszą porównać można z przyjaźnią... powiedzmy, Winnetou i Old Shatterhanda. Słyszał pan o nich kiedyś?

- Yes!

- Chwała Bogu, że znowu słyszę tylko "yes". Z chwilą, kiedy pan dał upust swej wymowie, przestał mi się pan podobać. Mam wrażenie, że gawędzę z dzikusem, który sobie wyobraża, iż jest prezydentem Stanów Zjednoczonych.

- Więc mogę wrócić do swojego "Yes" i "No"?

- Owszem, owszem! Nie będę protestować!

- Well. Ale przedtem jedno ostrzeżenie. Niech się pan strzeże, niech pan nie mówi nikomu o swoim złocie! Na pańskim miejscu zamieniłbym je zaraz jutro na pieniądze i wyjechał niezwłocznie do Plattsmouth.

- Dlaczego do Plattsmouth?

- Bo tam jest ujście Platte River do Missouri i pański kompan musiałby tam lądować, gdyby przybył szczęśliwie do Platte River. Zasięgnąłbym tam najdokładniejszych informacji i jeżeli by się okazały niewystarczające ruszyłbym wzdłuż rzeki. Należy się to Welleyowi, przecież żył pan z nim tyle lat w przyjaźni!

Twarz mojego towarzysza, zasępiająca się coraz bardziej, nabrała wyrazu gniewu. Zawołał:

- Niech pan nie maluje zbyt ponurych obrazów! Znam swoje obowiązki, wiem, co jestem winien Welleyowi i niczyich nauk nie potrzebuję! Pan sobie wyobraża, że mój przyjaciel nie żyje, a ja twierdzę, że żyje i wrotce tu przybędzie. Przypuszczam, że pan pozwoli mi się kierować własnym przekonaniem i nie będę przywiązywać zbytniej wagi do pańskich wymysłów.

- Mr Watter, pan jest brutalny!

- Chciałem być brutalny, gdyż nie życzę sobie słuchać rad, o które nie prosiłem. Jakże to? Przecież pan nawet nie jest greenhornem, nie ma pan pojęcia o życiu Zachodu! Zupełnie inna sprawa ze mną! Mogę śmiało twierdzić, że nie będę się wstydził nawet wobec takich ludzi jak Winnetou, Old Shatterhand czy Old Firehand! A pan? Ledwo starł pan z palców ślady atramentu, a już zaczynasz mi wytykać błędy i chcesz dawać śmieszne rady! Słyszał pan kiedyś bajeczkę o psie szczekającym na księżyc? Powiem tylko, że księżyc to ja. Resztę może pan sobie dośpiewać.

- Doskonale! Pies dziękuje za porównanie, Mr Watter - rzekłem z uśmiechem. 

- Proszę bardzo! Przypuszczenie pańskie, że mnie tu obrabują i zamordują, jest również niesłychanym wybrykiem wyobraźni. 

- Nie mówiłem ani słowa o morderstwie i rabunku. Powiedziałem tylko, że może pana spotkać los kompana, o ile pan nie będzie ostrożny. Nie musi to być ani morderstwo, ani rabunek, lecz zwykła kradzież. 

- Strachy na lachy! Potrafię dać sobie ze złodziejami radę! Złoto leży w skrzyni. Zamknąłem je dobrze, ponadto przyśrubowałem do podłogi. 

- Gdzie stoi skrzynia?

- W pokoju, w którym mieszkam. Chciałbym zobaczyć złodzieja który by się nie przeląkł mej strzelby, noża i rewolweru i odważył się opróżnić skrzynię lub ją odśrubować. 

- Pan nie opuszcza pokoju?

- Ależ przeciwnie! 

- A więc? 

- Pshaw! Skrzynia jest zamknięta, klucz mam w kieszeni. 

- Powiadam również, pshaw! Tego, co się nie da osiągnąć przy pomocy siły, można czasami dopiąć podstępem. Ale nie chcę niczego panu narzucać. Niechaj każdy dba o siebie, nuggety są przecież pańską własnością. 

- Racja! Cieszy mnie, że pan znowu mówi rozsądnie. To przecież niesłychana farsa: mysz daje rady lwu jak ugryźć tygrysa, który nawet nie ma odwagi podejść do króla zwierząt! Niechże się pan zastanowi, do kogo przemawia, niechże pan przyjmie do wiadomości, że nawet Winnetou nie śmiał nigdy obciążyć mnie swoimi radami! 

- Winnetou? Pan go zna?

- Jeszcze jak!

- Osobiście? 

- Tak.

- Spotykał go pan?

- Bardzo często. Bywa zwykle w towarzystwie swego nieodłącznego przyjaciela Old Shatterhanda. Z Old Firehandem jestem nawet na ty.

- No, no! Jeżeli sprawy tak się przedstawiają, to istotnie popełniłem wielkie przestępstwo naprzykrzając się swoimi radami. Szkoda, że mi pan tego nie powiedział przedtem. Czy ci dwaj mężowie są naprawdę tak niezrównanymi westmanami, jak się to powszechnie opowiada?

- Niezrównanymi? Hm, hm! - mruknął uśmiechając się błogo. - Znam pewne osoby, a ściślej mówiąc, pewną osobę, która może spokojnie wytrzymać porównanie z nimi oczywiście, jest to wyjątek.

- Dałbym wiele za okazję ujrzenia tej osoby.

- Wyobrażam sobie, bo to prawdziwa rozkosz oglądać tych ludzi własnymi oczami! Winnetou to prawdziwy olbrzym, który mógłby się ze względu na wzrost pokazywać w cyrku. A Old Shatterhand jest jeszcze większy od niego.

- Naprawdę?

- Tak. Old Shatterhand jest dwa razy szerszy w barach niż pan i półtorej głowy wyższy od pana.

- Do licha! Więc sama postać jest nie lada atrakcją!

- Tak. Niech pan doda niesłychaną siłę, dzięki której może stanąć do walki z bykiem; zręczność, którą się - z wyjątkiem osoby, o której mówiłem przed chwilą

- nikt poszczycić nie może, i niesłychany spryt, a będzie pan miał obraz Old Shatterhanda, który jest przeciwieństwem tego, czym jest pan i co pan potrafi!

- Pańska przyjaźń z Old Shatterhandem i Winnetou budzi we mnie coś w rodzaju zazdrości.

- Nie ma w tym nic dziwnego. Stary to stosunek i tak szczery, serdeczny, że trudno ich sobie wprost wyobrazić beze mnie.

- Mówił pan, że Welley był pańskim drugim ja?

- No tak.

- Jakże to pogodzić z przyjaźnią z Winnetou i Old Shatterhanda?

- Podróżujemy przeważnie we czterech.

- Ach tak!

Wymówiłem te słowa z wolna, dobitnie i nieco ironicznie, ton mój nie spodobał się memu biesiadnikowi.

- Panu się to wydaje nieprawdopodobne, sir?

- Ależ nie! Dziwi mnie tylko, że w rozmowach prowadzonych na temat Winnetou i Old Shatterhanda nikt nigdy nie wspomniał o panu. Złości mnie to również niesłychanie. Cała sława spada na nich; towarzysze pozostają w cieniu, jakkolwiek zasłużyli na nią w równej mierze. Bardzo to dziwne! Mógłbym panu wymienić cały szereg westmanów, którzy brali udział w ich wyprawach, a o których ludzie wyrażają się z wielkimi pochwałami i uznaniem. 

- Cóż to za ludzie? 

- Old Firehand, Sam Hawkens, Dick Stone, Pitt Holbers, Dick Hammerdull, Długi Davy, Gruby Jemmy, bracia Snuffles i wielu, wielu innych. Ale nazwisk, Watter i Welley nie słyszałem nigdy. Czemuż to przypisać, sir? 

- Nie zwrócił pan na nie uwagi albo zapominał po prostu. 

- O nie, mam fenomenalną pamięć. 

- Powiedział pan to dziwnym tonem. Niechże pan mówi prosto - nie lubię zabawy w ciuciubabkę. Nie sądzi pan chyba, że wszyscy towarzysze dwóch sławnych strzelców są panu znani i że ci, których nazwisk pan nie pamięta, nigdy im nie towarzyszyli? 

- Potwierdzam, co już powiedziałem. Znam wszystkich bez wyjątku kompanów Winnetou i Old Shatterhanda, ale o was dwóch nie słyszałem nigdy w życiu. 

- Pan zna wszystkich bez wyjątku? To by znaczyło, że po prostu zblagowałem, Mr Mayer! Gdyby pan był westmanem, wyzwałbym pana na noże; niechże więc pan dziękuje Bogu, że pan jest tylko zerem! Nic sobie z pana nie robię, kompletnie nic! Nie może pan żądać ode mnie, bym tu nadal siedział obok pana. 

- Nie mam najmniejszego zamiaru.

- Nie? Niechże pan wstanie i siądzie gdzie indziej! 

- Ach! - uśmiechnąłem się w odpowiedzi. 

- Tak, tak!

- Kto usiadł tu pierwszy? 

- Pan, ale to mnie nic nie obchodzi! Nie wyobraża sobie pan chyba, by stary westman, przyjaciel Winnetou i Old Shatterhanda, ustępował przed kimś, kto jest zerem?

- O wyobrażeniu nie ma wcale mowy.

- A o czymże?

- O tym, co uważam za odpowiednie!

- Ach tak, czyli o tym, co się panu podoba?

- Yes! - A cóż się panu podoba?

- Chcę, aby pan usiadł tam, gdzie pan siedział przedtem.

- Ach tak? Taka jest pańska wola? No, zobaczymy, jak daleko szanowny pan z nią zajedzie! Zostanę tu, póki mi się będzie podobało. Ciekaw jestem, co mi pan zrobi?

- Zaraz pan zobaczy!

Podczas naszej wymiany zdań przybyło nieco gości; nie zwrócili uwagi na prowadzoną półgłosem rozmowę. W ostatniej jednak chwili Watter podniósł głos o parę tonów za wysoko.

Nie jestem zwolennikiem karczemnych awantur, ale ciągłe powtarzanie określenia "zupełne zero", pogarda, z jaką towarzysz mój odnosił się do moich uzasadnionych i życzliwych rad oraz kłamliwe twierdzenie, że jest przyjacielem Winnetou, dopełniły miary cierpliwości. Po słowach: "zaraz pan zobaczy" wypowiedzianych z uśmiechem lekceważenia, zerwałem się z krzesła, podniosłem sąsiednie krzesło wraz z siedzącym na nim gadułą i zaniósłszy go na przeciwległy koniec pokoju, ulokowałem w tym samym miejscu, w którym siedział przed rozpoczęciem naszej rozmowy. Gdy wracałem na swoje miejsce, rozległy się głośne śmiechy i oklaski. Ledwie zdążyłem usiąść, tamten zerwał się z krzesła, podbiegł do mnie i zaczął wrzeszczeć:

- Pan się odważył mnie tknąć! Czy pan zdaje sobie sprawę ze swego postępku? Słuchałem cierpliwie pańskich głupstw, gdyż budziły we mnie politowanie, ale żaden westman nie zniesie czynnej zniewagi. Wie pan, co pana czeka?

- No, cóż takiego? - zapytałem z uśmiechem.

- Wyrzucę pana na ulicę!

- Dobrze, niech pan spróbuje. Wstaję - oto ma mnie pan przed sobą. Nie będę się bronić.

- Dobrze, dobrze! - zawołał. - Zaczynam. A więc jazda!

Zaczął mnie szarpać i popychać z prawej i z lewej strony, od góry i od dołu, ale wysiłek był daremny, nie mógł mnie ruszyć z miejsca nawet o centymetr, rozstawiłem bowiem nogi, zgiąłem nieco kolana i zachowywałem żelazną równowagę. Komu system ten, a raczej trick, jest znany, tego nawet bardzo silny człowiek z miejsca nie ruszy. Trzeba w tej sytuacji ustawicznie pamiętać o tym, by nie stracić ani ćwierć sekundy na przeciwstawienie swego punktu ciężkości naciskowi przeciwnika. Nacisk ten musi być odparowany z góry, sekundowe opóźnienie niweczy wszystko, gdyż człowiek traci równowagę. 

Wszyscy goście pozrywali się z miejsc i zaczęli się nam przyglądać. Daremne wysiłki Wattera, który nie był w stanie spełnić swej groźby, śmieszyły ich do rozpuku. 

- Ho, ho! Uff! Well! Mocniej, mocniej! Podnoś, podnoś! Hura, hura! - krzyczeli widzowie. - Kto się ze mną założy? Idę o zakład, że go nie ruszy z miejsca. Dolar, dwa, pięć! No, no! Znowu nic! Ten człowiek stoi jak mur, jak skała. Stawiam dziesięć dolarów! Kto się chce założyć? 

Okrzyki te niezwykle podniecały mego przeciwnika, pracował w pocie czoła, ale na próżno. Wreszcie przerwał, westchnął głęboko i zawołał z wściekłością: 

- Albo diabeł wcielił się w tego człowieka, albo też jest przygwożdżony do podłogi! Nic podobnego nie zdążyło mi się w życiu! 

- Pokażę jeszcze coś, co się panu zapewne również nie przydarzyło - rzekłem z uśmiechem. . - Mógłbym panu zapłacić pięknym za nadobne i wyrzucić pana na ulicę, ale będę delikatniejszy. Opuści pan wprawdzie ten pokój, ale drogą powietrzną. Uwaga! 

Okręciłem go dokoła nagłym ruchem, którego się nie spodziewał, potem ująłem jedną ręką za kołnierz, drugą za spodnie z tyłu, potrząsnąłem nim kilkakrotnie i pohuśtałem dosyć ostro, co go osłabiło do reszty, po czym podszedłem do uchylonych drzwi, otworzyłem je na oścież i wyniosłem go przez korytarz na ulicę. Całe towarzystwo wybiegło za mną z hotelu pokładając się ze śmiechu. 

- Gdzie go mam posadzić, messieurs*? - zapytałem. 

- Niech go pan wpakuje z powrotem przez okno, powitamy go uroczystymi oklaskami! - zaproponował ktoś. 

- Zgoda! Już! 

Po tych słowach wpakowałem w okno głowę przyjaciela Winnetou i Old Shatterhanda i stwierdziwszy, że górna połowa jego ciała znajduje się już w pokoju, dałem dolnej porządnego kopniaka, tak, że Mr Watter zwalił się na podłogę jak kłoda. W odpowiedzi na mój łatwy triumf rozległy się oklaski i głośne wołania. Wróciłem do jadalnego pokoju. Mr Wattera już nie było! Pełniący obowiązki kelnera dr Rost odpowiedział na moje pełne zdumienia pytanie wskazując na drugie otwarte okno:

- Ulotnił się tamtędy. Uciekł z niewiarygodną, błyskawiczną szybkością. Znowu rozległ się głośny śmiech; Znakomity westman postąpił mądrze, dając po sromotnej porażce nogę; gdyby pozostał, stałby się z pewnością przedmiotem najbardziej niedelikatnych żartów. Goście hotelowi chcieli mnie gwałtem zatrzymać; zaproponowano, abyśmy wszyscy usiedli przy jednym stole. Wynalazłszy jakiś względnie prawdopodobny powód odmowy, udałem się do swego pokoju, by usiąść nad skryptami, mimo bowiem hałasu dobiegającego z sali balowej postanowiłem dzisiejszą noc poświęcić pisaniu.

Pokój mój łączył się z sąsiednimi drzwiami, klucz tkwił po mojej stronie. Nie podejrzewając niczego poszedłem za starym, westmańskim zwyczajem, według którego westman musi się orientować dokładnie w swym otoczeniu i otworzyłem drzwi. Po tamtej stronie stała szafa, tak szeroka i wysoka, że zasłaniała sobą całe wejście. Gość mieszkający W sąsiednim pokoju mógł zawsze mieć wrażenie, że szafa opiera się o ścianę i że tu wcale nie ma drzwi.

Udałem się do pani Stiller. Siedliśmy do przygotowanej już kolacji. Miałem wrażenie, że pani domu przypuszczała, że będę mniej milczący niż przedtem i opowiem coś o swym pobycie w Ameryce, dlatego na wstępie zaznaczyłem w sposób możliwie najdelikatniejszy, że się od tego powstrzymam. Po chwili dowiedziałem się, dlaczego w gabinecie młodego Stillera nie ma prawie innych książek prócz prawniczych. Nie powiedziano mi jednak, dlaczego rodzina Stillerów opuściła ojczyznę, nie powiedziano mi również, gdzie ta ojczyzna leży i do jakiego stanu Stillerowie należą, ani jednym słowem nie zapytałem o to, gdyż mimo zainteresowania tymi ludźmi, sprawy te były mi zupełnie obojętne. Zaznaczyli tylko, że istnieje pewna nić, która ich łączy z ojczyzną i której nie chcą zrywać. Doznali wielkiej krzywdy, wobec której byli zupełnie bezbronni. Miałem wrażenie, że ktoś rzucił na nich niezwykle ciężkie oskarżenie i że uciekli chcąc uniknąć kary. Honor rodu został narażony na szwank i zdawało mi się, że cały wysiłek tych ludzi idzie obecnie w kierunku, by przy wrócić mu dawny blask i by móc wrócić do ojczyzny Nieodzowne tu były dowody niewinności. Dać im mógł je tylko gruntowy proces sądowy, a ponieważ nie chciano wtajemniczać w sprawę nikogo obcego, więc syn został prawnikiem. Odrzuciwszy myśl o praktykowaniu w Ameryce, poświęcił się wyłącznie studiom nad ustawami swojej ojczyzny. Po ukończeniu tych studiów miano przystąpić do wyjaśnienia całej sprawy. 

Studia chłopca i praca nad dokonaniem jedynego dzieła - oczyszczenia honoru, wymagały oczywiście ofiar, przede wszystkim natury pieniężnej. Stiller musiał zarabiać, chociaż nie miał żadnego fachowego przygotowania. Wywołało to we mnie przypuszczenie, że jest to arystokratyczna rodzina, której głowa zajmowała się niegdyś, przed uderzeniem gromu nieszczęścia, wyłącznie reprezentacja rodu. Stan taki wymaga wielkiego majątku i może być akceptowany jedynie w Europie. Za oceanem, w kraju nieustającej pracy, nikt nie będzie popierał "reprezentanta". Na szczęście swoje i rodziny Stiller był dobrym strzelcem, udało mu się wejść w kontakt z wielkimi firmami futrzanymi. Po pewnym czasie wybił się w swej branży i zaczął nieźle zarabiać. Myślistwo wymagało niemal ciągłej nieobecności w domu, toteż żona i syn żyli w ustawicznej trosce o niego. Jednak siła przyzwyczajenia i przetrwania i tu się okazywała, Stiller jak dotąd wychodził cało ze wszystkich wypraw. 

Właśnie dziś, w dniu mojej wizyty, matka i syn niepokoili się bardzo o ojca. Wyruszył jak zwykle wczesną wiosną, by z Indianami, z którymi utrzymywał stosunki handlowe, zrealizować efekty wypraw myśliwskich - jesiennej i zimowej. Mimo iż termin powrotu naznaczony był najpóźniej na początek lipca, nie wrócił jeszcze. Na kilkakrotne pełne trwogi zapytania odpowiedziano pani Stiller z St. Louis, że nie ma żadnych wiadomości ani od męża, ani od jego towarzyszy i że sklepy oczekują z niecierpliwością zapowiedzianych transportów. Z odpowiedzi tych wynikało, że firma niepokoi się również, ponadto rozeszły się niedawno pogłoski, że szczepy indiańskie zamieszkujące północno-zachodnie pasma górskie toczą ze sobą walki. Nie wiedziałem nic o tych pogłoskach ponieważ przywędrowałem z Winnetou z południa przez regiony, w których nie było białych i gdzie staraliśmy się unikać spotkań z Indianami. Chcąc uspokoić matkę i syna zacząłem wynajdywać różne powody dla wytłumaczenia długiej nieobecności pana domu, ale nie osiągnąłem pożądanego skutku. Na moje zapytanie do jakich szczepów indiańskich się udał, odpowiedziano mi:

- Ze względu na konkurencję mój mąż zachowuje to w ścisłej tajemnicy. Wprawdzie przede mną nie ukrywa niczego, ale nie sądzę, by wymienienie nieznanych panu nazw mogło mieć dla sprawy jakiekolwiek znaczenie.

- Myli się pani. Stosunki panujące między szczepami Stanów Zjednoczonych są mi lepiej znane niż mogłoby się pani zdawać.

- No tak, z odległości, z gazet, książek. Jest pan naszym kochanym, czcigodnym gościem, bez wątpienia dzielnym w swoim zawodzie, ale w sprawie mojego męża nie będzie pan w stanie niczego zrobić. Przydaliby się tu ludzie znający Zachód, którzy mieliby odwagę ruszyć w góry i szukać zaginionych. Pisarz, autor, nawet najsławniejszy, jest pod tym względem bezradny. Prosię mi wybaczyć, ale tak jest w istocie. Pojadę do St. Louis i poproszę, by wysłano kilku dzielnych strzelców. Oczywiście muszą to być ludzie odważni i mądrzy, muszą znać stosunki Zachodu - jednym słowem ludzie, którzy wiedzą czym jest skóra!

- Skóra? - zapytałem.

- Tak. Zaraz dam panu dowód, że mądrość najrozsądniejszego Europejczyka i w ogóle białego, zmienia się w obliczu kawałka skóry w kompletną niewiedzę,

- Hm! W obliczu kawałka skóry? Wybaczy pani, ale tym mi zaimponować nie można. Jestem znawcą skór.

- Ach tak! Jak pan to sobie wyobraża? I mnie można nazwać znawczynią skór. Ale czy potrafi pan odpowiedzieć na następujące pytanie: dlaczego nieznajomy Indianin przyniósł mi kawałek skóry?

- Skóra jest w tym wypadku czymś w rodzaju listu.

- Każdy tak dotychczas przypuszczał, ale nikt nie umiał powiedzieć co taki list może oznaczać. Dowiadywałam się, jeździłam do różnych ludzi, byłam nawet w St. Louis, gdzie przecież jest sporo wybitnych znawców branży skórzanej, zwracałam się do westmanów, strzelców i traperów. Każdy badał skórę, po czym kiwał głową i odpowiadał, że jest to skóra zupełnie zwyczajna i że nie należy jej przypisywać żadnego specjalnego znaczenia. A przecież to niemożliwe, gdyż przyniósł mi ją jakiś Indianin oświadczając, że jest przeznaczona dla squaw Nana-po, tak nazywają mojego męża. 

- Skarżyła się pani przecież na zupełny brak wiadomości od męża. Dlaczego nie wspomniała pani od razu o skórze? 

- Uważałam, że to bezcelowe. Czego nie wie stu westmanów, tego i pan nie może wiedzieć. Sprawa pozostanie dla mnie zagadką, a jeżeli pojawi się kiedyś w tych stronach Old Firehand lub Old Shatterhand, postaram się ich odnaleźć i pokażę im ten kawałek skóry. 

- Mogą upłynąć lata zanim któryś z nich zawadzi o Weston. 

- Tak, niestety. Opowiadają jednak, że Old Shatterhand, a nawet i Winnetou, byli już kilkakrotnie w Jefferson. 

- Ma pani jeszcze tę skórę? 

- Tak.

- Proszę pokazać. Może wystarczy, gdy ja na nią spojrzę. 

- Pan? No dobrze, jeżeli panu na tym zależy. Niech się pan przyjrzy, by mógł pan powiedzieć kiedyś, że trzymał w ręku coś w rodzaju indiańskiego totemu. Przyniosła skórę. Podobna była do złożonego we czworo kawałka papieru. Nigdzie nie było najmniejszego znaku, z którego można wnosić, że ma oznaczać coś specjalnego. Mimo to zorientowałem się od razu, o co chodzi. 

- No i cóż? - zapytała z uśmiechem. - Zwyczajny kawałek skóry, prawda? 

- Nie.

- Nie? To ciekawe! Chyba się pan myli? 

- Nie mylę się. Mam wrażenie, że pisarz i autor potrafi dowieść wszystkim westmanom, że właściwie wcale nimi nie są. Ta skóra jest listem. 

- Co? Listem? Pan się myli! - powtórzyła. - Przecież nie widać na niej żadnego, pisma! 

- Racja, zewnętrznie nie widać, lecz za to wewnątrz. 

- Wewnątrz? Jak to? 

- Skóra składa się z dwóch kawałków. 

- Niemożliwe! Przecież to dałoby się wyczuć.

- Pshaw! Leżą przed nami doskonale wygarbowane, sklejone kawałki skóry niedźwiedziej. Jeden jest listem, drugi kopertą.

- Po cóż koperta?.

- By się pismo nie zatarło.

- Przecież można było list po prostu zwinąć!

- Koperta odgrywa jeszcze inną rolę, która mnie niepokoi.

- Co pan ma na myśli?

- Indianin, który wysłał ten list, jest wrogiem pani i pani męża. W jaki sposób wręczono pani tę skórę?

- Nie było mnie w domu. Oddawca kazał powiedzieć, że przynosi wiadomość dla squaw Nana-po i ulotnił się. Zaczęłam go szukać, ale opuścił miasto.

- A więc mam rację! Badanie zawartości listu i zorientowanie się w jego treści zabrało sporo .czasu, Indianin wykorzystał go na ucieczkę. List nie przyniesie pani pomyślnych wieści.

- Wielkie nieba! Gdybym go mogła przeczytać!

- Mogę to uczynić.

- Byłby to cud prawdziwy! Dotychczas nikt nie umiał zorientować się, że to list.

- Bo do rozwiązania zagadki zabierali się ignoranci. Czy pani wie, co należy rozumieć przez "skórzane ostrza"?

- Nie.

- Chcąc, by brzegi były jak najcieńsze, by możliwie łatwo można je było zlepić tak, aby niedoświadczone oko nie zorientowało się, że skóra składa się z dwóch oddzielnych kawałków, nadgięto brzegi bardzo ostrym nożem.

- Ale w takim razie chyba w środku dałoby się wyczuć, że skóra jest podwójna.

- Jest przecież mocno sklejona.

- Nie sądzi pan, że przy rozdzieraniu skóry list może ulec zniszczeniu?

- Nie. Nie mam zamiaru rozdzierać skóry, rozmiękczymy ją tylko.

- Wtedy i właściwy list rozmięknie.

- Nie, gdyż z pewnością nie został napisany farbą wodną. Proszę, niech pani każe podać nóż i miskę wody!

Gdy przyniesiono jedno i drugie, rozciąłem rogi skóry i włożyłem do miski z wodą. Następnie rozpaliliśmy nieco żelazną płytę kuchenną, aby móc na niej wysuszyć ewentualny list. 

Nie trzeba podkreślać, że matka i syn byli niezwykle podnieceni. Nie chciało im się wierzyć, by literat wiedział więcej od wszystkich westmanów, do których się zwracali, ale nie mogli się też oprzeć mojej pewności siebie. Niepokoiło ich tylko przypuszczenie, że Indianin był względem nich wrogo usposobiony i że należy spodziewać się złych nowin. 

Po upływie pół godziny wyjąłem skórę z wody. Składała się z dwóch części, podobnych do dwóch arkuszy papieru. Mimo, iż skóra była mokra, zorientowałem się natychmiast, która część jest listem, która zaś kopertą. Rozprostowałem list nad ciepłą płytą pismem do góry, starając się, by farba nie rozpłynęła się pod wpływem temperatury. Po chwili położyłem wysuszony list na stole. Matka i syn pochylili się nad nim, zaraz jednak podnieśli głowy, oczach malowało się rozczarowanie. 

- Nie widać wcale listu! Same czerwone punkty, kreski i figury - rzekła pani Stiller. 

- To świetnie wykonane pismo indiańskie - odparłem. 

- Którego z pewnością nikt nie potrafi odczytać! Tak się cieszyłam, że to list! A teraz znowu ta niepewność... 

- Niech się pani uspokoi. Odczytam to. 

- Naprawdę? Gdzież się pan uczył odcyfrowywać indiańskie pisma? 

- U Indian.

- Go? Jak? Pan przebywał wśród Indian? Dlaczego nie wspomniał pan o tym ani słowem? 

- Nie należy nigdy mówić rzeczy niepotrzebnych. Niech pani pozwoli mi zastanowić się nad znaczeniem tych figur. Odcyfrowanie indiańskiego pisma pochłania znacznie więcej czasu niż przeczytanie zwykłego listu. 

Pracowałem około dziesięciu minut. Przypuszczenia moje okazały się słuszne - treść listu była mało pocieszająca. W pierwszej chwili pomyślałem, że może lepiej byłoby przemilczeć prawdę, jednak ten przelotny odruch ustąpił miejsca decyzji wyznania szczerej prawdy. Nie miałem prawa kryć przed żoną poważnej sytuacji, mogło się jej bowiem udać uratować męża przy pomocy firmy, dla której Stiller pracował. Przygotowałem ją więc w kilku słowach na przykre wiadomości i oświadczyłem:

- Tu na górze widzi pani czworobok, a w nim czterech kowbojów. Jest to imię nadawcy i autora listu, wodza Kikatsów, którzy są odłamem Crows i nazwali się Upsarokami. Imię wodza brzmi: Jakonpi-Topa, czyli "Czterech kowbojów". Nazwa ta pochodzi stąd, że młody Indianin wyruszył na podbój imienia, jak to czynić muszą wszyscy młodzieńcy tego szczepu i zabił czterech kowbojów. Do wioski wrócił z ich dobytkiem i skalpami.

- Dlaczegoż ten okrutny morderca pisze do mnie? Przecież mój mąż nie miał nigdy nic wspólnego ani z nim, ani ze szczepem Kikatsów - rzekła pani Stiller.

- Chwilę cierpliwości - zaraz się pani o wszystkim dowie. Tu obok widać pięć wężów o ludzkich głowach, cztery głowy są obnażone i mają bujne indiańskie czupryny, na piątej widać kapelusz, co ma oznaczać białego. Węże te - to Pełzający Indianie, więc plemię, które się zwie Szoszonami. Nie ulega wątpliwości, że Stiller pozostaje z tymi Szoszonami w stosunkach handlowych.

- Racja, wybierał się do nich. Skądże pan to wie?

- Wąż z kapeluszem na głowie to pani mąż, pozostałe zaś węże oznaczają Szoszonów. Obok widzi pani sześć ptaków, leżą na grzbietach z podciągniętymi do góry łapkami na dowód, że są nieżywe. Od wężów ku gawronom biegnie linia składająca się z okrągłych punktów, punkty te oznaczają kule karabinowe. Z linii łączącej węże z gawronami wnosić należy, że mąż pani wraz z czterema Szoszonami zabił sześciu Kikatsów. Ptaki oznaczają gawrony, a więc Indian szczepu Crows lub Kikatsów.

- To niemożliwe! Mój mąż nie mógłby zabić Indian!

- To, co tu odczytuję, nie ulega żadnej wątpliwości. Pewne sytuacje, na przykład obrona własna, mogą zmusić nawet największego przyjaciela Indian do zabicia czerwonoskórego.

- Morderstwo popełnione w obronie własnej przestaje być zbrodnią.

- Słusznie! Niestety, Indianie nie uznają tego. Idźmy dalej. Tu widzi pani całe mrowie gawronów, otaczają kołem spętane węże. Znaczy to, że Kikatsowie wzięli morderców do niewoli.

- Wielkie nieba! A więc mego męża również?

- Niestety, tak.

- Cóż się z nim stanie? Niech pan mówi, prędko, prędko! 

- Proszę się nie niepokoić. Nic mu się nie stało. Żyje jeszcze. 

- Jeszcze? A później? Chcą go zabić? 

- Niechże się pani nie dręczy Mrs Stiller, sądzę, że wszystko się skończy pomyślnie. Tu oto narysowane jest wzgórze obwiedzione skórami, jest ich całe mnóstwo, westmani nazywają to górą skór. Widać z tego, że kilkakrotnie zabrali mężowi wszystkie skóry, jakie miał przy sobie. 

- Nieszczęście staje się coraz większe. Cóż powiedzą w St. Louis, gdzie czekają, by... 

- Proszę teraz nie rozpaczać i wysłuchać mnie. Życie ludzkie jest stokroć więcej warte aniżeli największy stos futer, zajmijmy się więc chwilowo tylko osobą Mr Stilłera. Przypuszczam, że nie woził ze sobą całego transportu, a odsyłał je partiami. Przesyłki te przybędą z pewnością do St. Louis. Dalej widzi pani cztery węże przywiązane do słupa. Na pochylonych ku ziemi głowach nie ma na szczycie kapelusza. Dowodzi to, że czterech Szoszonów torturowano straszliwie za morderstwo Kikatsów, mąż pani nie doświadczył na sobie tortur. Czytajmy dalej: oto dwa szeregi postaci. Przed jednym szeregiem widać rękę podniesioną ku górze, przed drugim - opuszczoną na dół. Ręce te mówią: albo - albo. Albo stanie się to, co jest przeznaczone jednemu szeregowi, albo to, co ma spotkać drugi. 

- Cóż jest przeznaczone tym szeregom? Zadaje mi pan straszliwe męki! 

- Jeszcze trochę cierpliwości! Przed jedyni i drugim szeregiem Widać kawałek skóry. To list, który pani otrzymała. Kiedy przyniesiono go pani? 

- Przed niespełna czterema tygodniami. 

- Doskonale! W takim razie mamy jeszcze trzy miesiące czasu. 

- Trzy miesiące? 

- Jest to termin potrzebny dla uratowania pan; męża. Niech pani popatrzy. Oto związany wąż, ma kapelusz na głowie. Cóż to znaczy? Mąż pani jest w niewoli, ale żyje. Obok cztery księżyce - oznaczają cztery miesiące. A dalej widać węża na słupie, głowa w kapeluszu pochyloną ku ziemi. Rysunek ten mówi: biały żyje jeszcze, ale po upływie czterech miesięcy od chwili wręczenia listu zginie na palu męczeńską śmiercią. Chcę jednak...

- To okropne, okropne! - przerwała załamując ręce. - Czyż nie ma...

- Niech pani słucha dalej! W drugim szeregu widać obok listu węża w kapeluszu. Wąż trzyma w rękach dwa karabiny połączone za pomocą sznurów z kilkoma innymi, co ma oznaczać większą ilość broni palnej. Tuż za tym widnieje znak wodza - czterech kowbojów czy pastuchów i ręce wyciągnięte ku strzelbom. Od węża do wodza ciągną się znowu cztery księżyce, a pod nimi widać dwoje rąk, palce jednej ręki są szeroko rozstawione, dotyka ich jeden palec drugiej ręki. Ruch ten jest ruchem liczenia. Pomiędzy rękami umieszczone jest słońce, znak roku, który ma 365 dni, liczba ta odnosi się do karabinów, jest ich 365. Wódz wybrał tę nieco dziwną "okrągłą" cyfrę, ponieważ najłatwiej, najwygodniej, najkrócej liczyć mu według słońca. Za tą grupą widać węża w kapeluszu, oddala się na galopującym koniu. Ma to następujące znaczenie: jeżeli schwytany wąż, czyli mąż pani, ofiaruje wodzowi w przeciągu czterech miesięcy 365 karabinów, odzyska wolność i będzie mógł odjechać. Ku memu zdumieniu widzę na dole dwie prawdziwe litery, małe v i duże łacińskie S. Niestety, nie wiem, co oznaczają.

- Ale ja wiem! - zawołała radośnie. - Niech pan pokaże! Ależ tak: v. S. von Stiller! Pierwsze litery naszego nazwiska. To znak życia od mego męża!

- Tak. Znak ten dowodzi również, że mąż pani zgadza się na treść listu. Zrozumiała ją pani dobrze? A może powtórzyć?

- Niech pan powtórzy!

- Chętnie! A więc Mr Stiller przebywał w towarzystwie czterech Pełzających Indian. Dla ułatwienia sprawy wódz oznaczył go jako węża, dodając jednak kapelusz. Pięć wężów uśmierciło sześciu Indian, należących do plemienia Kikatsów. Kikatsowie wzięli ich za to do niewoli. Z czterema czerwonymi wężami nie zrobiono wielkich ceregieli - rozpięto ich na palu, inaczej postąpiono jednak z piątym wężem, czyli z pani mężem. Może nie brał w morderstwie tak czynnego udziału, jak Pełzający Indianie, może, co bardzo prawdopodobne, góruje w wodzu ponad zemstą rozsądek, kiedy marzy o otrzymaniu broni dla wojowników. Mówiła wszak pani, że chodzą pogłoski o walkach w górach, jeżeli są prawdziwe, chęć zawładnięcia większą ilością broni staje się zupełnie zrozumiała.

Wódz posyła więc list do żony jeńca i mówi w nim: jeżeli w przeciągu czterech miesięcy przyślesz mi 365 karabinów, oddam ci męża; jeżeli nie, zginie na palu tak samo, jak czterej jego towarzysze Szoszoni. Mr Stiller widział ten list i podpisał go. Dowodzi to, że zgodził się, by go do pani wysłano. 

- Przypuszcza pan, że zgadza się również na tę ilość karabinów? 

- Tego nie twierdzę. Jeżeli jest westmanem i strzelcem, a takim mi go pani opisała, to na pewno nie chciałby, aby broń została dostarczona. 

- W takim razie będzie musiał umrzeć! 

- No, no, nie trzeba brać sprawy tak gorąco. Żaden strzelec nie dąży ze względu na własny interes do tego, by Indianie mieli tę samą ilość broni, co on. Ale cztery miesiące, to długi okres czasu, podczas którego niejedno może zajść. Cóż by to był za westman, który by w przeciągu stu dwudziestu dni nie umiał znaleźć sposobności do ucieczki! Byłem już nieraz jeńcem Indian i bez terminu... 

- Pan był również jeńcem? 

- Tak, nawet kilkakrotnie! W ferworze rozmowy powiedziałem więcej niż zamierzałem. Ale to nic nie szkodzi i tak dowie się pani o mnie bliższych szczegółów. Wracajmy do rzeczy! Otóż moim zdaniem, nie należy temu wodzowi dawać broni. A zresztą, gdybyśmy chcieli ją przesłać, trzeba by wybrać tęgich, nieustraszonych ludzi, takich, którzy nie dadzą się wyprowadzić w pole, bo inaczej wódz gotów zabrać karabiny i nie wydać jeńca. Znam podobne wypadki! 

- Napędza mi pan strachu. 

- Mrs Stiller, niechże pani nie bierze mych słów zbyt poważnie. Jestem wobec pani zupełnie szczery, po to wskazuję na ciemne strony, aby tym jaskrawiej wystąpiły jasne. 

- Dziękuję! Powzięłam nieodwołalną decyzję: jutro rano pojadę z listem do St. Louis i pomówię z firmą w sprawie dostarczenia broni. 

- Niech się pani zbytnio nie śpieszy! Trzeba się jeszcze zastanowić nad kilkoma ważnymi kwestiami. 

- O cóż chodzi? 

- Jakonpi-Topa pisze, że zabrał mężowi cały stos skór, lecz nie pisze, że ma je zamiar zwrócić.

- Ależ ta się samo przez się rozumie!

- O nie! Gdyby tak było, narysowałby stos skór tuż za galopującym jeźdźcem. Mówi również tylko o pani mężu, nie wspomina zaś wcale o jego białych towarzyszach. Przecież Mr Stiller nie wyruszył sam?

- Zabrał sześciu ludzi.

- Widzi pani! Są również jeńcami Kikatsów, a nawet bardzo możliwe, że zginęli na palu męczeńską śmiercią.

- Czyi nie jest możliwe, że wcale nie zostali wzięci do niewoli?

- Owszem, możliwość taka istnieje, ale to mało prawdopodobne. Przypuszczam, że byli wraz z mężem pani u Pełzających Indian.

- Jestem tego pewna.

- Gdyby mąż pani wpadł bez nich w ręce Kikatsów, towarzysze bez wątpienia dowiedzieliby się o tym i na pewno zawiadomiliby panią oraz firmę w St. Louis. A zresztą, gdyby ci ludzie byli wolni, przesyłki z futrami byłyby już dawno na miejscu.

- Argumentuje pan przekonująco, Mr Mayer!

- Prawda? A dalej: pięć wężów, wśród nich Mr Stiller, miało zamordować sześć Gawronów. Mąż pani był przyjacielem Indian, a ponadto względy handlowe na pewno by go powstrzymały od popełnienia podobnego czynu. Sprawa nie jest tak prosta, jak ją w swym liście przedstawia Jakonpi-Topa. Trzeba być ostrożnym i działać powoli. Dlaczego Indianie rozprawili się tak szybko z czterema Szoszonami, a białemu darowali życie? Skoro Jakonpi-Topa schwytał pani męża wraz z sześcioma towarzyszami i skoro mówi w liście o nieokreślonym bliżej białym człowieku, gotów jeszcze wydać za te 365 karabinów jednego spośród białych jeńców i zatrzymać pani męża oraz pozostałych pięciu białych, choćby po to, aby stawiać nowe żądania. Jak pani widzi, rzecz nie kończy się na odcyfrowaniu listu, trzeba się nad nim również zastanowić. Ci czerwonoskórzy panowie są sprytni, list, który leży przed nami, jest dyplomatycznym majstersztykiem. Setka westmanów z pewnością wpadłaby dzięki temu listowi w pułapkę.

- Mr Mayer! Czy mógłby pan pojechać ze mną do St. Louis?

- Do tych panów od futer?

- Tak.

- Dziękuję! Nie mam zwyczaju biegać za tymi ludźmi. 

- A może zatelegrafować, by mi przysłano pełnomocnika, z którym mogłabym pertraktować? 

- To inna sprawa.

- Chciałabym bardzo, by pan był przy tym obecny. 

- Ja? Pisarz?

Popatrzyła przez chwilę w milczeniu, potem rzekła podając mi rękę: - Niech mi pan wybaczy! Nie wiem dobrze, co mówię i czynię. Nieszczęście, które spotkało mego męża, pochłania mnie w zupełności i osoba pańska nie działa na mnie tak, jakby działać powinna. Mimo to spodziewam się po panu niejednej jeszcze niespodzianki. Przeczytał pan list indiański, który inni westmani uważali za bezwartościowy kawałek skóry, czyta pan między wierszami tego listu, wyjaśnili pan sprawy tak zawiłe i trudne, że chciałoby się powiedzieć: niech mi pan przyprowadzi męża! Jestem pewna, że czekałabym na pański powrót bez trwogi, wierzę, że nie zdarzyłoby się panu żadne nieszczęście. Jestem przekonana - że pan jest w stanie go przyprowadzić. Nie wiem, czemu to przypisać, ale pod pańskim wpływem zapomniałam zupełnie o Old Shatterhandzie, o którym przedtem myślałam. 

- Myśl ta była zupełnie zbyteczna. 

- Mówiłam sobie: ach, gdyby ten człowiek był tutaj i zajął się moją sprawą! Gdyby choć raczył mi udzielić dobrej rady!... 

- Uczynił to już. 

- Uczynił? - zapytała ze zdziwieniem. 

- Tak.

- Kiedy?

- Właśnie teraz. 

- Gdzie?

- W tym pokoju, przy tym stole.

- Nie rozumiem. Każe mi pan rozwiązywać zagadki, których... 

Nie dokończyła zdania, obrzucając mnie niepewnym i trwożnym spojrzeniem. Chcąc wybawić ją z niemiłej sytuacji rzekłem z uśmiechem:

- Tak, pani rozmawiała z człowiekiem, którego imię padło z ust pani przed chwilą. Posiadam tę dziwną właściwość, że będąc pisarzem, jestem równocześnie Old Shatterhandem.

Oniemiała ze zdziwienia. Natomiast jej syn, który podczas całej rozmowy rzucił zaledwie kilka lakonicznych uwag, zerwał się z miejsca i przewracając krzesło zawołał głośno:

- Old Shatterhand? Naprawdę?

- Tak.

- Wierzę panu, wierzę! Ale mimo to proszę, by pan zechciał to ze względu na nieszczęście matki udowodnić.

- Chętnie! O jakiż dowód panu chodzi?

- Old Shatterhand otrzymał od Winnetou pchnięcie w szyję?...

- A cięcie, które trzeba było zrobić, by wytoczyć krew, którą wypili na przypieczętowanie braterstwa? Oto ręka i ramię. Proszę popatrzeć! Widzi pan? Objął matkę ramieniem, podniósł ją z krzesła, przycisnął do siebie i zawołał radośnie:

- To on, on, on naprawdę! To Old Shatterhand! Od tej chwili nie wolno nam rozpaczać. Przyprowadzi nam ojca, choćby go miał wyrwać spośród tysiąca czerwonoskórych!

- No, no, bez przesady - odparłem z uśmiechem. - Mówi pan o mnie jak o dolarowym banknocie, który się już ma w kieszeni. Wyprawa konna do Kikatsów nie jest drobnostką. Wymaga czasu, którego nam brak.

- Brak nam czasu? Nie rozumiem?

- Bo chcemy ruszyć na Wschód.

- Na Wschód? Po co? By pisać wiersze do kalendarzy myśliwskich? Nie wyobrażam sobie Old Shatterhanda przy takiej pracy!

- Ja również nie, wielce szanowny panie! Gdy jednak biorę pióro do ręki, przestaję być Old Shatterhandem, a staję się niejakim Mayerem. Ten Mr Mayer zamierza dziś spędzić na pisaniu całą noc do białego rana. Wracając jednak do naszej wyprawy na Wschód, to muszę powiedzieć, że przygotowywaliśmy ją od dawna i tylko coś niezwykłego mogłoby nas odwieść od zmiany zamiaru lub poniechania go.

- Coś niezwykłego? Czyż sprawa wyciągnięcia ojca z niewoli i uratowania go od śmierci męczeńskiej jest czymś zwykłym? 

- Dla nas tego rodzaju zagadnienia przestały być już dawno nowością. 

- Dla nas, my... Ciągle używa pan liczby mnogiej! Kogo pan ma na myśli? 

- Nie zgaduje pan?

- Winnetou?

- Tak.

- Naprawdę? Winnetou bawi tutaj również? 

- Jeszcze go nie ma, ale przyjedzie.

- Kiedy?

- Wkrótce. 

- Hura, hura! Winnetou przybywa również! Winnetou i Old Shatterhand, Old Shatterhand i Winnetou! Matko nie miałem jeszcze podobnego dnia w życiu! Zawsze najgorętszym moim życzeniem było spotkanie poczciwego, kochanego ucznia, z którym zaznajomiliśmy się w Falkenau; oto stoi przede mną. Pracowałem dzień i noc, by spełnić wasze życzenie i zostać dobrym prawnikiem. Nie zważałem na nic, nie bawiłem się, jedyną moją rozrywką było czytanie utworów opisujących przygody wodza Apaczów Winnetou i jego białego przyjaciela Old Shatterhanda. Odwiedzałem też czasami znajomych i słuchałem opowiadań o obydwu westmanach i ich towarzyszach. Marzyłem o tym, żeby kiedyś zobaczyć jednego z nich albo obydwu razem, że z daleka choćby będę mógł usłyszeć ich głos. I nagle Old Shatterhand, który jest równocześnie naszym kochanym uczniakiem, staje w tym pokoju, nagle dowiaduję się, że wspaniały Winnetou, podziwiany przez cały świat, którego imię wywołuje mocniejsze bicie każdego serca, przybędzie również. Matko, trudno opisać moje szczęście! 

Spokojny młodzieniec zmienił się nie do opisania i w pewnej chwili zaczął tańczyć z radości dookoła stołu. Gdybym był tylko "małym uczniakiem", uściskałby mnie z pewnością i ucałował tak samo, jak to uczyniła jego matka. Ponieważ jednak tkwił we mnie równocześnie Old Shatterhand, nie miał odwagi tego uczynić. Mam wrażenie, że po raz pierwszy od czasu dzieciństwa uzewnętrznił w tak jaskrawej formie swoją radość.

Oboje zrozumieli teraz, dlaczego byłem przedtem taki milczący, gdy była mowa o moim prywatnym życiu. Przyznali, że postąpiłem słusznie nie zdradzając w Weston swego incognito, zdawali sobie sprawę, ze w przeciwnym razie nie miałbym ani chwili spokoju i musiałbym ustawicznie coś opowiadać lub odpowiadać na setki pytań. Przedsmak tego dano mi zresztą na miejscu, matka i syn zapomnieli o własnych sprawach i zaczęli mnie zasypywać gradem pytań dotyczących naszego, to znaczy Winnetou i mojego życia. Musiałem w końcu bardzo stanowczo oświadczyć, że opuszczę ich, jeżeli będą mnie w dalszym ciągu tak indagować.

Dziwną rzecz, oboje byli przekonani, że będziemy im służyć nie tylko radą, lecz i czynem. Mówili o naszej wyprawie do Indian Kikatsów jako o rzeczy zupełnie zrozumiałej i postanowionej.

Winnetou uważany był powszechnie za człowieka o wielkich przymiotach i wielkim geście, nic więc dziwnego, że ludzie mieli głębokie przeświadczenie, że gotów jest w każdej chwili rzucić najważniejszą nawet osobistą sprawę i skierować cały swój wysiłek celem dopomożenia bliźniemu, choćby sprawa tegoż była błahsza od jego własnej. Mówiąc szczerze byłem skłonny i tym ludziom pomóc. Przede wszystkim pociągała mnie sama przygoda, po drugie zaś dopomożenie rodzinie Stillerów wydawało mi się konsekwencją przeszłości. Czułem jednak, że ciągłe nadstawianie karku w cudzych sprawach może się w pewnej chwili znudzić, a zresztą nie mogłem się powodować własną ochotą bez zapytania o zdanie Winnetou. Dlatego podkreśliłem, że gotowi jesteśmy jedynie do udzielenia rady. Ani matka, ani syn nie chcieli w to wierzyć, młody Stiller, nie dopuszczając nawet myśli, że może być inaczej, zgłosił chęć przyłączenia się do nas, motywując ją tym, że kiedy obcy ludzie ryzykują życie w obronie cyca, syn nie powinien siedzieć bezczynnie w domu, Z wielkim trudem przekonałem go, że się do tego zupełnie nie nadaje i że jego współudział powiększy tylko ewentualne niebezpieczeństwa wyprawy. Natomiast żaden mój argument nie mógł zachwiać jego wiary w nasz bezwzględny udział w wyprawie. Nieco tym zirytowany rzekłem ironicznie:

- Cóż się stanie z moim pięknym ubraniem, na które wydałem kupę pieniędzy? Przecież sprawiłem je po to, by po tamtej stronie Missisipi uchodzić za względnie przyzwoitego człowieka. Jeżeli je kupiłem, chcę nosić, a przecież w tak męczącej wyprawie konnej z pewnością się zniszczy.

- Oczywiście zostawi je pan u nas! - rzekła pani Stiller. - Po powrocie zwrócimy je panu i będzie mógł pan w nim dalej paradować. Niech pan pomyśli, co to będzie za wyprawa! Skoro pan ogłosi, że planujecie z Winnetou ten wyjazd, zgłosi się tylu chętnych, że przybędziecie do Kikatsów z całym wojskiem, które spadnie na nieprzyjaciela jak lawina i odniesie jedno z najszybszych i najmniej krwawych zwycięstw. 

- Najszybszych i najmniej krwawych? Niech mi pani wybaczy, Mrs Stiller, ale myli się pani bardzo, zapatrując się na całą rzecz jak kobieta. Im oddział liczniejszy, tym mniej prawdopodobne zwycięstwo. Poza szeregiem innych kwestii sprawa aprowizacji jest zagadnieniem niesłychanie trudnym. Pani nie zna okolic, przez które przyjdzie wędrować. Odległość wynosi przynajmniej tysiąc pięćset mil angielskich i są tam miejsca, w których nie można upolować ani kawałka mięsa, są całe przestrzenie, w których nie sposób znaleźć wody lub paszy dla koni. Ponadto zapomniała pani o najważniejszej sprawie: mamy teraz koniec lata, a zima nastaje w górach wcześniej niż tutaj, pokrywając stoki z miejsca grubym śniegiem. Ludzie ostrożni i przewidujący muszą się liczyć z tym, że nie będzie można zejść z doliny i że może trzeba będzie spędzić całą zimę w jakimś głuchym górskim zakątku. Jestem przekonany, że większa część członków wyprawy umarłaby z głodu. - A więc to będzie trwało tak długo? Mój Boże! Znowu napędza mi pan strachu. - Nie powiedziałem, że będzie trwało tak długo, ale że może zabrać tyle czasu. Przywykłem liczyć się ze wszystkimi możliwościami i wypadkami, wspomniałem zaś o tym jedynie dlatego, że pani zbyt lekko traktuje pewne sprawy i jest przekonana, że większa liczba ludzi gwarantuje powodzenie. Tymczasem rzecz ma się wprost przeciwnie. Winnetou i ja przezwyciężaliśmy często największe niebezpieczeństwa i najtrudniejsze sytuacje tylko dlatego, że nikt nam nie towarzyszył. Znamy się nawzajem dokładnie i wiemy, że zawsze możemy na siebie liczyć. Przy większej ilości ludzi powstaje różnorodność zdań, rodzą się zatargi, błędy i głupstwa, które mogą człowieka wyprowadzić z równowagi. Powtarzam raz jeszcze: niech pani nie liczy na spełnienie swych życzeń odnośnie zmiany naszego planu, niech pani nie przypuszcza, byśmy się zwrócili na Zachód celem odszukania Gawronów. 

Gdybyśmy jednak mimo wszystko to uczynili, nie może być mowy o zabraniu kogokolwiek.

- Więc podjęlibyście sami tę daleką, niebezpieczną wyprawę?

- Tak.

- Dwóch przeciw całemu szczepowi! To niemożliwe!

- Dla nas to nie pierwszyzna.

- Przecież nie moglibyście w takim razie zabrać tej ogromnej ilości karabinów, której żąda wódz!

- Oczywiście, że nie! Nie staralibyśmy się nawet wykupić jeńca, zrobilibyśmy wszystko, by go wydostać, nie wydając ani pensa. Nie sądzi pani chyba, byśmy chcieli ofiarować Indianom tak pokaźną ilość broni za czyn, który należy napiętnować. Zabralibyśmy się do rzeczy zupełnie inaczej aniżeli stu westmanów i znawców.

- Trudno mi tu cokolwiek powiedzieć, gdyż nie znam się na nich zupełnie. Jestem jednak głęboko przekonana, że to, co pan uważa za słuszne i wskazane, jest nim istotnie, choć pamiętam, że mąż mój nigdy sam nie udawał się na wyprawy.

- To zupełnie co innego. Chodziło przecież wyłącznie o futra i o handel z Indianami. Potrzebował ludzi do transportu skór. Cel naszych wypraw jest zupełnie inny, a gdy jeszcze chodzi o to, by drogą podstępu osiągnąć coś, co przy stosowaniu otwartego gwałtu wymagałoby wielkich ofiar, musimy działać z ukrycia, co byłoby zupełnie niemożliwe, gdyby nam towarzyszył liczniejszy orszak. No, czas upływa. Jeżeli pani pozwoli, udam się do pracy.

- Zamierza pan pracować całą noc? - Czy to nie zanadto męczące?

- Dla mnie nie. Przyzwyczaiłem się nie sypiać całymi nocami. Natura moja jakoś się z tym godzi, a gdy sprawa idzie opornie, zmuszam się do tego.

- Czy mam telegrafować do St. Louis?

- Nie. Zaczekajmy z tym do przyjazdu Winnetou. Zobaczymy co on na to wszystko powie.

- Jestem przekonana, że nie będzie miał serca odmówić. - No, no! Człowiek nie powinien tak ślepo wierzyć w spełnienie swych życzeń.

- Pan tylko udaje! Liczę na to, że się pan wstawi za mną u wodza Apaczów. Czuję to i poznaję po pańskiej minie.

- Ostrzegam panią, niech się pani nie da zmylić swemu sercu ani sprytowi. Czy mogę pani zaufać? Czy zachowa pani w dyskrecji fakt wizyty Old Shatterhanda?

- Jeżeli taka jest pańska wola, zgoda. Ale gdybym szła za głosem serca, opowiedziałabym wszystkim, że był pan dziś mym gościem i że jest mym starym, dobrym znajomym. Czy zobaczymy się jutro?

- Tak przypuszczam chyba, że coś uniemożliwi mi pojawienie się tutaj. Dobrej nocy!

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej