Friedrich Halm

SZERMIERZ Z RAWENNY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEMOWA TŁOMACZA.

SZERMIERZ Z RAWENNY.

OSOBY.

AKT I

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

AKT IV.

Scena. I.

Scena II.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT V.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

SZERMIERZ Z RAWENNY

Tragedya w 5 aktach

Halm Friedrich

PRZEMOWA TŁOMACZA.

Hr. Fryderyk v. Münch-Belinghausen (Synowiec, długo piastującego urząd, Prezesa Rzeszy Niemieckiej w Frankfurcie) zaszczytnie znany w Literaturze kraju swego pod pseudonimem: Halma, napisał tą Tragedyą; a z powodów, jemu tylko zapewne znanych, pseudonim swój, ukrywał długo jeszcze pod bezimiennością; udzielając tylko rękopismu rzeczonej sztuki celniejszym Teatrom Niemiec, jakoto: Wiedeńskiemu, Drezdeńskiemu, i Monachskiemu. —

Sztuka ta, wielkie sprawiła wrażenie; częścią, przez wartość swoją wewnętrzną, częścią, przez polityczne owoczesne położenie różnobarwnej Niemieckiej ojczyzny, od której świat miał prawo stanowczego jakiegoś słowa oczekiwać, w zażartej rozprawie Zachodu z Północą — częścią nakoniec, przez doskonałość wystawy, na Drezdeńskim zwłaszcza Teatrze, gdzie rodak nasz Bogumił Dawison, tak wybornie oddawał rolę rozbestwionego w samej pieszczocie Kaliguli! Bezimienność też Autora w tak pełnej żywego interesu sztuce, niemało wpływała na podniesienie znaczenia, jakie temu literackiemu objawowi, przypisywano. —

Zrazu, ożywiona patryotyczna Niemców wyobraźnia, wyszukiwała znakomitych pośród siebie ludzi (równem, jeźli nie większem politycznem znaczeniem, jak i artystycznym talentem sławionych) którym rada była, tę starannie (blizko dwóch lat) ukrywającą się bezimienność, przypisywać!

Posądzano najprzód o Autorstwo Szermierza z Rawenny, bywszego, pełnego liberalizmu Ministra Królestwa Saskiego, Pana v. Karlowitz. — Rzucano później pomysły, na pewną znakomitą Niewiastę, znaną ze swoich literackich zatrudnień. — Byli i tacy, którzy, nie bez powodów prawdo-podobieństwa, przypisywali tę pracę dzisiejszemu Królowi JGM. Saskiemu, Janowi; tak ze względu prawości charakteru Jego, jako i z należnego hołdu jego uczoności, oraz pięknego tłomaczenia Dantego, którem już był Niemiecką ojczyznę swoją od lat kilku obdarzył —

Po domysłach, w tych wysokich sferach towarzystwa bujających, nastąpiła polemika niższego rzędu, pomiędzy Gazeciarzami — feuilletonistami. Rzucono się trochę zjadliwie na Dyrektora cesarsko - wiedeńskiego dworskiego Teatru, JMPana Laube, oskarżając go o wykradzenie jakoby i wysnucie później sztuki swojej, pod nazwą: Szermierza, z przysłanego mu do Teatru rękopismu, niejakiego Bawarskiego wiejskiej szkółki Nauczyciela, JMPana Bacherl; (p.t. Heruski w Rzymie) — który on, jako niezdatny na Scenę, po kilko-miesięcznem zatrzymaniu, odesłał? — A gdy w tych zarzutach, długo po Niemieckich dziennikach pro i contra drukowano, zniecierpliwiony nareszcie prawdziwy Autor, Pan Halm, chcąc położyć tamę tym czczym rozprawom, a bardziej jeszcze, zasłonić Pana Laube od krzywdzących go podejrzeń, dnia 7. Marca 1856 r. w gazecie Austryackiej, objaśnił: "iż on jest autorem Tragedyi p.t. Szermierz z Rawenny. Że pierwszy pomysł do utworzenia tej sztuki, winien był książce Göttlinga, wydanej w Halli 1851 r.p.t. Gesammelte Abhandlungen aus dem classischen Alterthume — w której ustęp p.t. Thusnelda, żona Arminiusza i Syn jej Thumelikus podał mu natychmiast (przez wybitność charakterów wyżwzmiankowanych historycznych osób i reszty innych) cały plan, do jego Tragedyi? — i w tem tylko pozwolił sobie od opowiadań Göttlinga odstąpić, że nie jak on, smierć Thumelika w ostatnich dniach Tyberyusza, ale Kaliguli panowania, umieścił." —

Zdało mi się, przebywając chwilowo w tem mieście*, że pewną uczynię rodakom przysługę, gdy ów piękny historyczny Dramat na język Ojczysty przełożę. — Gdyby mną sama miłość własna powodowała, lękałbym się pospiechu, z jakim tę pracę, dla niestracenia stosowności czasu, wygotować musiałem; a umiejący po Niemiecku, nierównie lepiej zrobią, gdy rzeczoną sztukę (skoro z druku wyjdzie) w oryginale, a nie w tłomaczeniu mojem przeczytają; ale o szczerości dobrych moich chęci, nikt przynajmniej wątpić nie potrafi, zwłaszcza, gdy ujrzy w późniejszych może kiedyś wydaniach, imiona tych znanych Osób, obszernego dawniej kraju, którym tę pracę, w duchu poświęciłem.

Niegodny Tłomacz, bardzo piękniej, a zajmującej Tragedyi

F. A.

* Drezno.

SZERMIERZ Z RAWENNY.

OSOBY.

KAJUS, CEZAR, KALIGULA.

CAESONIA jego małżonka

KASSIUSZ CHAEREA, Prefekt, przyboczna straż Pretoryańska.

KORNELIUSZ SABINUS, Trybun, przyboczna straż Pretoryańska.

THUSNELDA, uwięziona w Rzymie.

RAMIS, jej krewna, uwięziona w Rzymie.

MEROWIG, German.

GLABBIO, Naczelnik szkoły szermierskiej w Rawennie

LYCISKA, kwieciarka, córka tegoż.

KAJUS PIZO, Senator.

TITUS MARCIUS, Senator.

FLAVIUS ARMINIUS, Stan Rycerski.

GALLUS, Stan Rycerski.

VALERIUS, Stan Rycerski.

THUMELIKUS, Szermierz.

KEJX, Szermierz.

GUIPHO, Szermierz.

APER, Szermierz.

CAELIUS odźwierny.

SENATOROWIE.

RYCERSTWO.

WYZWOLENI.

SZERMIERZE.

NIEWOLNIKI.

NIEWOLNICE.

STRAŻE.

Scena w Rzymie.

NB. Prawa i Lewa, wzięte od sceny.

AKT I

Teatr wystawia galeryą w ogrodzie Marka Antoniusza; w głębi arkady, z których środkowa, zakryta zasłoną, główne wejście stanowi, i ukrywa widok na ogrody. — Na lewo i prawo drzwi.

W ścianach galeryi framugi z posągami na wysokich podstawach. — Na schodach galeryi, jako i między arkadami obozuje w malowniczych grupach wielu szermierzy. — Przy pierwszym posągu po prawej Thumelikus, a przy na przeciw stojącym po lewej Kejx, Aper i Guipho.

Scena I.

CAELIUS. — GLABRIO.

CAELIUS.

Nie idź tam, mówięć —

GLABRIO.

Opamięlajże się,

I spojrzyj na mnie! wszak to ja ten Glabrio,

Naczelnik szkoły szermierskiej w Rawennie;

Kajus zaś Cezar rozkaz mi nadesłał,

Na te igrzyska z zapaśników moich

Dzielnych, walniejszyeh mianowicie młodzian

Do Rzymu wysłać! — i tum ich sprowadził

W ogrody, jak wprzód, Marka Antonina,

Gdzie też wygodę i przytułek najdą;

A Ty mi rzeczesz: "nie idź tam!" Za prawdę

Tego nie znoszę —

CAELIUS.

Posłuchaj mię tylko !

Nie wchodź tu, w one lewe skrzydło, które

Więzieniem stanu. — Dla ciebie te drugie

Przygotowane, prawe stoi skrzydło;

I tu się znajdzie, jeźli toć potrzebne,

Skromna dla ciebie izdebka.

GLABRIO.

Tak-li to?

Na prawem skrzydle? więc się pomyliłem,

A tu po lewej, jak mówisz, w istocie........

Dziwne więzienie, z otwartemi wroty,

I nigdzie straży? a może też próżne?

CAELIUS.

(Wskazując na drzwi boczne po prawej.)

Tutaj Germańskie dwie siedzą niewiasty,

Od lat już wielu — w łagodnej niewoli

Bo mogą w domu, mogą po ogrodzie

Chodzić bez straży, jak się im podoba;

Ztem wszystkiem, pojmiesz...

GLABRIO.

Pojmuję, rozumiem;

Na prawo z mojemi udam się chłopaki, —

Lecz patrzaj, patrz tu, pomiędzy arkady

I na te schody, gdzie jak im wskazano

Każdy znużone wyciąga swe członki!

A jakie członki! Patrzno — Kejx! wstawajże —

Wyciągnij ramię — patrzaj, co za składy,

A piersi jakie,

(głaszcząc dłonią )

a tusza, sprężystość,

Jakoby drugi Herkules, prawdziwie,

Król mych szeregów, który wszystkich innych

Jak sokół, lotem, stado wron prześcignie!

THUMELIKUS

(do siebie).

Kłamał i kłamie i przydusi potem!

GLABRIO

A ówże, ot tam — Thumelikus powstań!

Tego mi, proszęć, opatrzno młodzieńca !

Sztuczka nielada? Naprzód, lat dwadzieścia,

Piękny jak Apoll, — gdyby róża świeży

Oj, ten zakole i nie jednej, w oczy —

A jaki połysk, jakiej to okrasy

Doda, do bójki gdy wystąpi!

KEJX

(do siebie).

Podły!

GLABRIO,

(wziąwszy się pod boki).

Co mówisz? tęgich wykarmiłem przecie

Chłopców dla Cezara?

CAELIUS.

Istotnie, dobrany,

Piękny masz towar — ale wejdź już teraz

Jaw się Trybunowi, by o twem przybyciu

I Cezar już wiedział. —

GLABRIO.

Dobrze, wprzódy jednak

Nim przegląd Pana odbędę, rad byłbym

Chłopiętom kąpiel i karm ranną podać. —

CAELIUS.

Zajmę się tem, bądź spokojny. —

(Wychodzą.)

Scena II.

(Szermierze między sobą.)

THUMELIKUS.

O! Bogi!

Cierpliwość dajcie, lub siłę !.. On królem!

Król naszych szranków? a to śmiechu warte!

Najjaśniejszy Kejx! — Guipho! hej!

GUIPHO.

No, cóż tam?

THUMELIKUS.

Ty z nim dobrze?

GUIPHO.

Z kimże?

THUMELIKUS.

A z Kejxem?

Z tym naszym królem? Spytaj go odemnie

Czy ród swój wiedzie od Midasa króla ?

KEJX.

Cóż to jest chłopie — szukasz bójki może!

THUMELIKUS,

(zapalając się coraz bardziej).

A tak, zmyślony Herkulesie! — królu

Niczego, z niskąd?

GUIPHO.

Czyś od zmysłów odszedł?

APER

(który zcicha ku stronie Thdmelika podstąpił).

Dobrze tak, kuksa daj mu — i coś przytem!

THUMELIKUS.

Ty istna sowo, a nie sokole, tak!

Szukam rozprawy

KEJX.

To szukaj gdzie indziej,

Nie mam ja czasu rózgą cię ochłostać!

THUMELIKUS.

Przebóg! Zuchwalcze!

GUIPHO.

Nazad — mówie, nazad!

Opamiętać się — przyjdźcież do rozsądku!

KEJX.

Ja go wyniosę, i dam mu lekarza. —

Ztąd się to puszy to chłopie szalone,Że go do róży Glabrio porównywał;

I że zacnego ojca zacna córa,

Lyciska, dziś go w próżniackich godzinach

W swoich, trefiąc się, objęciach kołysze!

THUMELIKUS.

A Tobie zawiść — żeć tak się nie wiedzie?

GUIPHO.

Chodź, bądź rozsądny —

KEJX.

Mnie się tak nie wiedzie ?

Wprzód mię, niż ciebie, nieboraku luby,

Ona pieściła!

THUMELIKUS

(rzucając się nań).

Kłamiesz, jak pies bury!

KEJX

(oddając szłurchanca).

Ei, chcesz sturchańca, to masz go...

GUIPHO.

Przestańcie!

Niewolno!

APER.

(Thumelikowi w pomoc.)

Bij! ja w pomoc.

(Zamięszanie — niektóre Gladiatory rozbrajają, drudzy mieszają się do bójki.)

Scena III.

(Gdy tłum i krzyk Gladiatorów wzmaga się, wchodzi Glabrio z nahajem.)

GLABRIO.

Kroć katów!

Hola! o łotry! jużeście batoga

Dawno liznęli?

(Bijąc ich.)

rozstąpić się brusy

Nieociosane ! Myślicie, że ja was

Na to krupami, ciasty, baraniną,

Po uszy karmił, byście dla swawoli

Własnej, sińcami skórę waszą kryli?

W cyrku, na plac, tam ją zanieść macie,

A nie gdzie indziej! — Pomnieć o tem chłopcy!

A teraz, — naprzód do prawego skrzydła —

Precz ztąd — i zaraz;

(Gdy Gladiatory inne zwolna cofają się, oprócz Kejxa i Thumelika.)

A Ty Kejx, słuchaj no —

KEJX.

To mnie ty bijesz? a ten co narobił

Wrzawy, spokojny? Dobrze, spłaci mu się;

Do spotkania się w cyrku, świeża różo!

(Odchodzi w głąb sceny.)

THUMELIKUS.

W cyrku bezczelny! w cyrku dżusie!

GLABRIO.

Zostań

Ztąd ani kroku! Cóż to znów nowego ?

Całyś zmięszany — synalku?

THUMELIKUS.

Przychylność

W twem sercu dla mnie, jeźli kiedy miałeś,

Okaż to teraz — i w pierwszem igrzysku

Daj mi z tym Kejxem naprzeciwko stanąć!

GLABRIO.

Z Kejxem! Hm! to chłop, co już krwi skosztował

Śmiały i silny, i do bójki wprawny. —

THUMELIKUS.

Herkules, prawdaż? który to nas wszystkich

Jak sokół lotem stado wron prześcignie!

Król naszych szranków. — Zgoda, niech tak będzie

I jeźli tak jest, żyć i ja nie pragnę!

GLABRIO.

Hej! zagorzalcze! co ty mi tu prawisz?

Bijesz się równie, jak i on, uczenie,

Ty zręczniejszy, on siłą cię przewyższa:

Ty z twego ciesz się, — jemu przyznaj jego.

THUMELIKUS.

Żyć nie powinien, kto Lyciskę hańbił!

GLABRIO.

On ją znieważał? to znaczy, że ona

Nim pogardziła! możnaż temi głupstwy

Umysł swój mącić! wkrótce się przekonasz,

Lyciska, tu w ślad,...

THUMELIKUS.

Dąży do Rzymu?...

GLABRIO.

Z Markiem Wibiusem zerwała. — Ty wiesz,

Z tym krzywonóżką, dwnym przyjacielem;

I teraz w Rzymie szczęścia swego szuka —

THUMELIKUS.

Szczęścia swego szuka!

Go zwiesz jej szczęściem?..,

GLABRIO.

Teraz iść muszę jawić się u dworu;

Ty zaś, by znowu bójka się nie wszczęła

Nie śmiej ku drugim stąpić ani kroku;

Użyczam tobie własnej mej izdebki

Co mi na ten raz tutaj przyrządzono; —

Tutaj synalku ! zrób sobie wygodę,

I bądź w spoczynku, nim przyrządzą kąpiel; —

Tylko się nie smuć,

Bo to wybledza i z ciała obiera!

Idź, idź na spoczynek,

Idź  moj synalku!

(Zaprowadziwszy Thumelika ku drzwiom na lewo, gdy ten odszedł.)

Patrzajcie, młokosy!

Grają w zazdrosne, — to czyste błazeństwo!

(Odchodzi w głąb sceny na lewo.)

Scena IV.

(Po pauzie wyziera Ramis z bocznych drzwi na

prawo i mówi po za siebie.)

RAMIS.

Ucichnął dziki ten hałas — już wyszli —

Co marzysz, chodź tu, Thusneldo! Chciej przecież

Tchem wiosny piersi ożywić zmęczone,

I odśwież oczy tą zielenią Maju!

(Gdy Thusnelda wyszła.)

Milczysz? i głębiej ból spoczywa w sercu,

Jak wprzódy ! w duszy zdajesz się smutniejszą!

Mów ukochana ! co cię dręczy? mów!

THUSNELDA.

Nic!

Bo czem są mętne, obłędne pomysły,

Bezsilna wściekłość, rozpaczliwe modły,

Nienawiść, miłość, które tłumić trzeba,

Czemże są one? ah! światem boleści!

A przecież niczem — pustem tylko niczem!

RAMIS.

Dosyć Thusneldo ! chodź tu, chodź do gaju,

I odwrćó oczy od cierpienia twego!..

THUSNELDA.

Odwrócić? i gdzież wtedy je skieruję

By życia mego troskę i przekleństwo,

By Rzymu, wszędzie Rzymu, niespotkały?

Przed sobą? to grób, na tej Rzymian ziemi!

Lub na te może mam je podnieść mury,

W których Rzym ten chce mię żywą grzebać!

A wstecz gdy spojrzę? czy to nie Rzym znowu

Co mi zatrutą młodość mą przedstawia ?.....

Czy to nie ten Rzym; co ułudnem słowem

Tak długo ojca starego uciskał,

Póki on, Segest, ów Germański książe

Mimo próśb,... swego wyparłszy się ludu,

Sługą i szpiegiem Rzymskich stał się wodzów!

Tak, że gdy Armin, German mąż dzielniejszy,

Mej żądał ręki, Segest jej odmówił!..

I później, z mego gdy wyboru mężem,

W pół namówiona, a wpół dobrowolnie

Na dzielnym, nocą, ubiegałam koniu,

Niebylże to Rzym, znów tenże, znowu Rzym

Co mszcząc się, w blade ojca cisnął usta

Przekleństwo za mną!.. które po lat tylu

Jak grom niezgasły, serce mi przeszywa!

RAMIS.

Ciężkie na ciebie utrapienia spadły;

Ale mieć siłę, dźwigać je w milczeniu,

Toć pocieszało! — Niewoli tak długiej

Ostrym, pobożnym, wytrawiona smutkiem,

Wyżej od swego podniosłaś się losu!

I w oczach ludu, w oczach twoich własnych

Godnąś małżonką wielkiego Armina

THUSNELDA.

Czy się naśmiewasz? czy też się nie boisz

W tem chwały szukać, co mój wstyd stanowi?

Że Armin, mąż mój, wpadł we wrogów ręce,

Że duma Rzymu, by zwycięztwa jego

Zatrzeć, mnie życiem samowładnie darzy

Którego przyjąć nie powinnam była!

I chciałam umrzeć! Dumnie wznosząc głowę

Przed Germanika stanęłam obliczem;

I już szukałam, z jakiej Rzymskiej dłoni

Szybkim obrotem, wydrzeć miecz ten zdołam,

Co mi wraz z śmiercią, wolność odda moją!

Gdy raptem, jakieś, w głębi serca mego

Nowego życia powstało przeczucie

I wskroś przejęło, tajemniczą żądzą!

I serce matki zrodziło się we mnie! . .

I żyj, i kochaj, było jego bicie!

Wtedy schyliłam głowę; odbiegł zamiar

I niema . . . rękę poddałam okowom!

RAMIS.

Co? Ty żałujesz, ześ nie potrafiła

Nieporodzone drugie zniszczyć życie

Twem samobójstwem?...

THUSNELDA.

I dla czegóż wtedy

Nie zniszczyłam je? zachowałam po co?

Czyliż nie na to, aby dziecie moje

Wydarli potem? by mi grozić mogli,

Że je w torturach zamęczą po członku!

O gdybym wtedy niecofnęła ręki! . . .

Szalona litość, co na pośmiech wrogów,

Na wstyd i smutek zachować je chciała!

Głosie pochlebny zwodniczej natury,

Coś mię do życia namówił, gdy w śmierci

Kwiat życia, sława i swoboda była!

RAMIS.

A gdyby wszakże prawdę ci powiedział

Ów serca głos twój? Gdyby później tylko,

Tem pyszniej szczęścia blask zajaśniał tobie

Któryś w rozpaczy tracić chciała ciemna!

Thusneldo ! gdybyś nadzieję ...

THUSNELDA.

Nadziei

Nie mam już więcej!

RAMIS.

Żyć — to spodziewać się, —

Ty żyjesz jeszcze; — wkrótce, wkrótce może

Głębiej niż wprzódy, sama to uczujesz,

Co radość życia ! . . Muszęć to wyraźniej

Powiedzieć jeszcze! — Ciesz się, ciesz się droga!

Czas i ratunek już blizkie ...

THUSNELDA.

Ratunek?..

RAMIS.

Dzisiaj, nad rankiem, tyś jęczała jeszcze

W twardym śnie zmory, kiedy strażnik bramy

Otworzył kraty — wtedy ja, szukając

Ochłody, zeszłam, — podłuż murów w krzaki

Co otaczają Pretoryańską Aulę —

Gdy raptem kamyk upadł mi pod nogi!

Wzięłam to zrazu za swawolę dzieci,

Wtem, drugi, trzeci. — Stanąwszy ucichłam,

I mowie naszej, tym pociągłym dźwiękiem

Tak znanym lasom naszym w pełnym tonie

Wzniósł się, pół zcicha taki głos rymowy:

"Tym, co tu więzione są,

Blizką pomoc przynieść chcą,

W sam południa duszny żar

Gdy czat oczy, słońca skwar

Przymknie, z murów do was zchodzę,

Na tej znowu bądźcie drodze!"

Tak rzekł, i kroki odchodzące słyszę! —

Wzruszona szczęściem milczkiem kiedy wracam

Do domu, jawnie z tobą się nacieszyć,

Ciebie znajduję dziką, oniemiałą,

Zapartą w sobie, milczącą boleśnie! . .

Niechciej rozpaczą zwiększać bólu twego!

Już jest południe — nadszedł i czas dla nas,

Idź za mną — szczęściu twemu na spotkanie

I posła-zbawcy, coć Armin przysyła!

THUSNELDA.

Armin nie żyje. —

RAMIS.

Twierdzą to Rzymianie,

Radzi, ażeby tak było!

THUSNELDA.

I tak jest;

I ja, nie wdowa, czyżbym tu być mogła!

RAMIS.

Poco truciznę w dobrą sączysz chwilę,

Pokrzep się raczej każdem dobrem słowem;

Chodź, chodź Thusneldo!

(Po sprzeciwiającym się ruchu:)

Nie chcesz więc ze mną?

THUSNELDA.

Nie!

RAMIS.

Więc pójdę sama! — Na mnie tu poczekaj

Póki wróciwszy, dostępny, dojrzały

Szczęścia już owoc złożę ci na łono!

(Odchodzi w głąb na prawo.)

Scena V.

THUSNELDA.

Tyle zwodzona, a tak lekkowierna!

Zmęczona smutkiem, a nadziei pełna!

Mamże tem gardzić, czyli jej zazdrościć?

A gdyby prawdę dziś nawet wyrzekła! . .

Nie, już Thusneldę odstąpiły Bogi! —

Bo gdyby wiedzieć o mnie chciały, gdyby

Na serce matki, na ten gwałt spojrzały,

Na zdradę, z jaką jedyne jej dziecko

Wydarto — wprzódy na śmiech rozdzieliwszy,

By spoić potem, tąż śmierci pogróżką ! . .

Gdyby zważyły, jak sama, samotna

Dzień w dzień przeklinam, jednak żyję przy tem!

Jak gardzę sobą, — nową codzień hańbę

Jak do dawniejszej dołączam starannie;

O gdyby na to z górnych stref spojrzały,

Musiałyby płakać, kipiące łzy wylać!

Chociaż, tronując nad tym ziemi prochem

Zwykle na boleść obojętne Bogi! —

Aleć nie widzą, — i promienny wzrok swój

Z gniewem odwrócą od słabości podłej,

Co wstyd poddaństwa nad sławę przeniosła!

Nie, nic już Bogi o mnie wiedzieć nie chcą!

Scena VI.

THUSNELDA, RAMIS poźniej MEROWIG.

RAMIS

(z głównego wejścia z głębi po prawej wbiegając.)

Tak, to on, przyszedł. Thusneldo!

THUSNELDA.

Kto przyszedł?

Któż, myślisz, kto? mów!

RAMIS.

Ów dzień najpiękniejszy

Co błyskiem ciemną tę uzłocił ziemię!

Tak, idzie za mną —

THUSNELDA,

Któż za tobą? mów!

RAMIS.

Tu — sama spojrzyj nad!

(Merowig, pokazując się wychodzi s głębi po prawej.)

THUSNELDA.

Co? nie myląż mię biedne oczy moje!

Tyżeśto, ty? tak, bo łzy, co tak skore

Na twą leją się posiwiałą brodę

One rękojmią, żeś to ty! Merowig!

MEROWIG

(przyklękając).

Thusneldo! Księżno moja!

THUSNELDA.

Przestań płakać!

Bogi tak nam się dozwalają spotkać!

A władza przy nich. — Przyjacielu powstań!

I nim drobniejsze opowiadać zaczniesz,

Zrazu mi oznajm, jaka śmierć Armina?

MEROWIG.

Więc wiesz, o pani!

RAMIS.

Jakto, więc to nie fałsz,

Nie zmyślone, nie oszukaństwo?

THUSNELDA.

Milcz o tem!

Już gom płakała, gdyś ty się nadzieją

Karmiła! dzisiaj nie płaczę, zazdroszczę!

Mów, jakże skończył najdroższy!

MEROWIG.

Jak skończył

Słów mi brakuje!

THUSNELDA.

Mów, nie odkładaj!

MEROWIG.

Każesz, — słuchaj więc. — Wkrótce Germanikus,

Któryć uwięził, nazad do ojczyzny

Powołań został. — Wtedy Armin, w celu

Odbicia ciebie i skarcenia Rzymu,

W kraj włoski pierwszy wkroczyć postanowił;

Pewien pokoleń, co nad Renu brzegiem,

W Ems, i nad Wezer swe siedziby mają,

Wezwał do związku Markomanów króla

Marboda, — aby od Renu, Dunaju

Całem południem Germany powstały!

Lecz dumny Marbod, w państwo ufny swoje

Odmówił związku, — ostre padły słowa,

Gniew książąt, ludy porozdzielał z sobą,

Tu owdzie groźby, tam szczęk powstał broni!

THUSNELDA.

I bój nastąpił? i znów podła zawiść

I troska o te liche własne dobro,

W obec spólnego potężnego wroga,

Uwiodła German? — i cóż ich szaleństwo

Sprawiło? Niemoc — pokruszonych w drobiazg ...

Gdy połączeni, jedną wolą, siłą,

Nieprzełamani, światemby władnęli!

MEROWIG.

Tak jest, — lecz gorzej, jak ty opowiadasz:

Przyszło do boju, — Marbod zwyciężony,

W objęcia Rzymu rzucił się niegodny!

Ten, chociaż pomoc obiecował zrazu,

Więzy gotował. — Gdy znów przy Arminie

Kupią się resztki Markomanów państwa,

Tak codzień jego przyrasta potęga,

Ale z nią razem wrogów liczba nowa,

Co choć usłużni dawnym towarzyszom,

Z trudnością ukryć w pokorze zdołali

Swą niechęć; — Czasu chytrze doezekując . .

Nadszedł, niestety I i raz znajdujemy

Wieczorem, w lesie, we krwi zbroczonego

Drogiego męża! . .

RAMIS.

Zabity?

MEROWIG.

Zbójecko!

Bo z tyłu palem ugodzony w serce!

Które najsilniej dla czci German biło!

THUSNELDA.

Więc zamordowan! przez swych zamordowan!

Armin, bohater Teutoburgskiej bitwy!!

Ten zbawca! Armin! ten oswobodziciel!

Germanio! Biadać! Już krzyczałaś, biada!

Błagając niebo o wielkiego męża!

A ten, gdyć wydarł z sromoty i nędzy,

Ty wzrok swój odwracasz wtedy? i duszom

Nikczemnym trwożno przy wielkości jego!

I wtedy, biada ! trzykroć tobie biada!

Wtedy gdy zbawca już dopełni służby

Wtedy chwytasz go, i rozdzierasz w sztuki!

(Po pauzie.)

Mów dalej, — czyn ten miałże swą nagrodę

I lud okrzykiem radość swoją stwierdzał?

MEROWIG.

Nie pani! razem z tą okropną wieścią

Ponura cichość wszystek kraj objęła!

Pochwał, nagany, niesłyszano głośnej!

Aż po upływie lat kilku, dopiero

Tu, owdzie, słowo wymówione zcicha

Przebiło — z razu o tych dniach świetniejszych,

Później o mężu, który im przyświecał. —

A teraz, teraz, góry i doliny

Jednym brzmią głosem, — żalem za Arminem!

Dziś, jak szeroko mowa German władnie

Z ust każdych, to pieśń, to rozmowa głosi

"Większego kraj nasz nie posiadał męża!"

THUSNELDA.

Tacy są oni! Ich obyczaj taki!

Żyjących z nimi poważają mało,

Szarpią, radziby deptać ich nogami, —

Co jest, nie waży, — co było, to święte. —

Z grobu też tylko wielkość German wzrasta!

MEROWIG.

Nie samo imie z grobu jego wzrosło!

Duch jego powstał, co nam przyświecając

Na drogę jego rzucił nas dążności. —

Sił połączenie było celem jego,

Złamanie Rzymu życzeniem jedynem. —

I dziś ta żądza w każdem łonie pała!

Do boju zbrojnie gotują się ludy:

"W jedność złączeni!" — Głos się ten rozlega;

"Jeden wódz, państwo!" tak lud wykrzykuje, —

Lecz kto ma być nim? Kto chorągiew wzniesie?...

Wtedym ja ciebie powołał Thusneldo!

Żywą, mającą po Arminie syna!

"Tak!" zawołano — " on to, on powinnien

Wieść nas! Armina syn!"

RAMIS.

Wszechmocne Bogi!

THUSNELDA.

Czy mi z gorączki mieszają się zmysły?

Czy to sny jakie omamieniem łudzą?

Prawdziweż-li to?

MEROWIG.

Tak jest, wierz, prawdziwe.

Więcej; z dziesięciu wybran towarzyszmi

Do Włoch wysłanych, by oswobodziwszy

Ciebież i syna, wraz do kraju przywieźć,

I ruch przyspieszyć; do Germańsko-Rzymskich

Weszliśmy legji; — i tak się udało,

Dojść aż do ciebie. — A ty w zakład wiary

Przyjmij

(klękając)

co Niemcy darzą ci przezemnie,

Co ty synowi wręczysz sama, w dłonie,

Aby go użył, jak to ojciec czynił,

Na cześć swych ludów i potęgi swojej!

THUSNELDA.

Miecz jego, ten miecz Armina! O znam cię!

Schlachetna klingo, w tej skromnej oprawie!

Znam ciebie dobrze! do niegoś podobna!

Tak można dusza śród takiej prostoty!

Jest więc już oręż,— lecz kto ma nim władnąć,

Mój syn! . . .

MEROWIG.

Zadrżałaś ! Cóż tak wzrusza ciebie?

THUSNELDA.

Tego, com w bólach samotna zrodziła,

Sygmara mego, ostatnią nadzieję,

Rzym wydarł mi go z macierzyńskich ramion!

Mianem niewoli napiętnował dawno;

I próżno błagać z roku w rok się każe

By raz choć spojrzeć, na dni kilka spojrzeć

Na niego! Czy też jeszcze on przy życiu?

Czy go śmierć może uwalniając wzięła?

Niewiem nic tego! Czegóż wy żądacie

Syna Armina? Nie mam go już! Sama

Jak ten pień wyschły dziś na drodze stoję!

MEROWIG.

Nie, nie rozpaczaj! Thusneldo, dowiedz się,

On żyje!

RAMIS.

(która wprzódy w głąb sceny była zaszła, nagłe

wracając).

Uchodźcie — w domu już za głośno.

THUSNELDA.

On żyje! i gdzież? gdzie żyje?

MEROWIG.

W Rawennie,

Tam w najświeższej wzrósł on krwi młodości,

I lada chwila, jak wiem to, już w drodze

Do Rzymu —

THUSNELDA.

Jakto ? do Rzymu?

RAMIS.

Słychać już

Głosy i kroki, co się tu zbliżają,

Uchodź co prędzej!

MEROWIG.

(Którego Rahis wyprowadza.)

Czas, jak widzisz nagli!

Dosyć na teraz, — wkrótce go obaczysz,

Dziś może. — Wszystko, wszystko już gotowe

By was ztąd uwieźć. — Wierz i ufaj tylko!

RAMIS.

Chodź, spiesz, uciekaj —

(Spieszy z nim w głąb sceny ku prawej.)

THUSNELDA.

Jeszcze go obaczyć!

Merowig ! słowo ! . . . zobaczyć go jeszcze? . . .

Sen to, czy prawda? — Nie, ah! to niejest sen!

Armina wszakże ten to miecz, co w ręce

Złożyć mam syna, do rycerskich

Przedsięwzięć jego usposabiać ducha?

Mam ojca obraz oczu jego stawiać?

Mam, i chcę tego! O łaskawe Bogi!

Jak często ja was wzywałam po nocach,

Byście raczyły raz jeszcze los wielki

Dać w ręce moje! w głębi utkwić duszy!

Alboteż zwierzyć posłannictwo ważne,

Abym od zemsty, od zawiści wolna,

Spełniając dzieło, pilnie siebie strzegąc

Thusneldą była, Armina małżonką!

Zawsze się godnie zwać Germanką mogła!

Spełniłyście to! Cześć Germanji, siłę

I przyszłość mojej powierzacie dłoni!

Dzięki wam! — Na te, ku wam wyciągnione

Ręce przysięgam ! obyście stwierdziły!

Że chcę dopełnić, co wkładacie na mnie,

Chcę to dopełnić. — Lecz gdy nie podołam,

Chcę nakształt dębu być złamaną w burzy,

A już się nie giąć ... i nie chylić więcej!

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena. I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej