Ludwik Hieronim Morstin

RZECZPOSPOLITA POETÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

Scena 11

Scena 12

AKT DRUGI

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

Scena 11

Scena 12

AKT TRZECI

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Scena 8

Scena 9

Scena 10

Scena 11

RZECZPOSPOLITA POETÓW

Komedia satyryczna w trzech aktach wierszem

Morstin Ludwik Hieronim

Juliuszowi Osterwie

OSOBY:

TURLEW

GAUDYN

LUBOŃ - poeci

BOLESTA

STRZEMIEŃ

LILLA

NINA - poetessy

LENA

PANI MARYSIA

WOJEWODA

REDAKTOR

PROFESOR

JEZUITA

RABIN

DZIEWCZYNA PUBLICZNA

PANI

WŁÓCZĘGA

NIEZNAJOMY

GÓRAL

JUHAS

JUHASKA

CHŁOP MŁODY

CHŁOP STARY

CHŁOP MAŁY

CHŁOP GŁUPI

DZIEWKA

KARDYNAŁ

MATKA

SKAUT

DZIEWCZYNA

CHIMERA I

CHIMERA II

MELPOMENA

CHARYTY

Pazie, dzieci, pastuszek Dopóki filozofowie nie będą królami albo ci, których dziś nazywamy królami i władcami, nie zaczną na serio i poważnie filozofować, dopóki polityka i filozofia nie pójdą ręka w rękę... dopóty, mój Glaukonie, nie znajdzie się środka, który by uleczył państw błędy i ludzkości całej niedolę...

Platon: Rzeczpospolita

AKT PIERWSZY

Dekoracja.

Okrągły salon z białymi kolumnami, naprzeciw widowni oszklone drzwi na taras i ogród. W niszy z białego marmuru posąg Minerwy na postumencie.

Scena 1

STRZEMIEŃ

Pani Marysiu, proszę, niech pani posłucha.

MARYSIA

Co pan chce mi powiedzieć, najmilszy poeto?

STRZEMIEŃ

Najmilszy! Lekkomyślnie rzuca pani słowo,

które może na szczątki rozbić mego ducha,

ale o tym mi pani mówić nie pozwala,

o czym myślę jedynie.

MARYSIA

Żebraku!

STRZEMIEŃ

Królowo!

widzi pani, jak księżyc sunie się po drzewach,

w taką noc twoje ciało rozpiąłbym jak strunę,

by cudowną miłości pieśń na niej wyśpiewać.

MARYSIA

Och, jak pan się poddaje nastrojom, nastrojom,

jak ja panu nie ufam, jak ja panu nie wierzę.

Jutro siądzie pan znowu spokojnie przy biurku,

by odpisać miłosne wiersze jak pacierze.

STRZEMIEŃ

Czegóż pani by chciała?

MARYSIA

Może trochę więcej.

STRZEMIEŃ

A co może być więcej, niźli jest w tym słowie:

ja cię pragnę.

MARYSIA

Na długo?

STRZEMIEŃ

Może na noc jedną,

a może tych nocy miłosnych czterdzieści,

na jakąś długą wspólnych przeżyć kwarantannę.

MARYSIA

Może, może i może. Ja chcę wiedzieć pewno.

STRZEMIEŃ

Cóż pewnego w miłości?

MARYSIA

Ale serce ranne

boi się nowych wrażeń.

STRZEMIEŃ

A serce, kaleka,

chore od urodzenia?

MARYSIA

Moje czy też pana?

STRZEMIEŃ

Nie można ciągle myśleć, kombinować, zwlekać.

Miej odwagę ryzyka, bo i któż odgadnie,

jaki pożar roznieci pierwszy pocałunek,

jak lont rzucony nagle do wnętrza prochowni.

MARYSIA

Właśnie dlatego ja się pocałunku boję.

STRZEMIEŃ

Właśnie dlatego daj mi cudne usta twoje.

(całują się)

Nie można swoich uczuć wyrazić wymowniej.

MARYSIA

Ale co będzie dalej?

STRZEMIEŃ

Co dalej, z kim?

MARYSIA

Z nami,

ze mną i z panem, pytam, co też dalej będzie,

bo jutro mnie pan może spotka na ulicy

i wcale mnie nie pozna.

STRZEMIEŃ

Kobiety, kobiety,

że wy zawsze musicie jak chore łabędzie

każdej miłości zaraz śpiewać pieśń przedzgonną.

Niech pani myśli o tym, co jest teraz.

MARYSIA

Pięknie.

Wieczór pełen uroku.

STRZEMIEŃ

Moc tego narodu

słowiczego po krzakach.

MARYSIA

I robią, co mogą,

aby życie słowicze miłością osłodzić.

STRZEMIEŃ

Czy pani nie chce trochę się przejść po ogrodzie?

MARYSIA

Może chcę, a pójdziemy dokąd, w jaką stronę?

STRZEMIEŃ

W najciemniejszą. Od dawna zmrok był sprzymierzeńcem

mej duszy, co poezję tylko z mroków rodzi.

Tam nad staw, gdzie otoczą nas pachnące wieńce

białych czeremch, kwitnących bzów.

MARYSIA

To piękne ramy,

ale nam trzeba treści.

STRZEMIEŃ

Treści poszukamy

w naszych sercach.

MARYSIA

O, zaraz w sercach, grają zmysły...

STRZEMIEŃ

Jak ja bardzo nie lubię tej metody ścisłej

w miłosnych rozrachunkach.

MARYSIA

Nawet panu wierzę.

STRZEMIEŃ

Czemu pani tak wszystko strasznie serio bierze,

może by jeszcze smętniej i jeszcze klasztorniej.

MARYSIA

Ja chciałabym inaczej, ale nie potrafię.

STRZEMIEŃ

No to ja cię nauczę.

MARYSIA

O, nie tak przekornie.

STRZEMIEŃ

Pani jeszcze mnie nie zna.

MARYSIA

Pan o mnie nic nie wie.

STRZEMIEŃ

Więcej niźli potrzeba.

MARYSIA

Pomylić się można.

STRZEMIEŃ

A ja jestem ryzykant.

MARYSIA

Ja jestem ostrożna.

STRZEMIEŃ

Zatopię cię w czułości najtkliwszej rozlewie,

tak że w nocy nareszcie miłosnej toń ciemną

ja dzisiaj pójdę z tobą, a ty pójdziesz ze mną.

MARYSIA

Panie Ludwiku, może obok siebie — sami,

przecież pan mnie nie kocha.

STRZEMIEŃ

Przecież ja nie kłamię,

a nawet gdyby, rzeczy tak dobrze zmyślone

są piękniejsze od prawdy.

MARYSIA

Ale nic niewarte.

STRZEMIEŃ

To zależy,  czym płacić, krwią czy też bilonem.

MARYSIA

A cóż za porównanie!

STRZEMIEŃ

Gram na jedną kartę.

MARYSIA

I przegrasz.

STRZEMIEŃ

Zobaczymy.

Scena 2

(wchodzi Gaudyn)

MARYSIA

Panie Ferdynandzie,

pański przyjaciel uwieść mnie chce...

GAUDYN

Więc ptaszyno,

broń się, jak tylko możesz i umiesz. W tej bandzie

poetów i artystów z piórek cię obskubią,

nim się sama spostrzeżesz.

STRZEMIEŃ

Idź, ty Bramaputro,

powiedz, ileś Hindusek uwiódł nad Gangesem.

To rozpustnik, którego znudziła Hetera

białoskóra i teraz inaczej nie grzeszy,

jak w dżungli. A tygrysie musi leżeć futro

i w ustach smak bananu, którym się zażera.

MARYSIA

Ach, panie, czy to prawda, czy prawda, że po to

pan do Indii pojechał?

GAUDYN

Co ten łobuz baje,

pani wierzy?

MARYSIA

A byłoby ciekawym bardzo,

by zwiedzając te wszystkie egzotyczne kraje

i miłość egzotyczną przeżyć. W książce pana

może o tym coś znajdę.

GAUDYN

Nic pani nie znajdzie,

ważniejsze miałem sprawy stojąc na przełomie

dwóch światów i dwóch kultur... widowiskiem Wschodu

nie tylkom oczy poił, ale się uczyłem,

co myśleć mam o bliższej dla mnie Europie.

MARYSIA

Ale widok tych świątyń, fantastycznych grodów,

tych kamieni pokrytych tysiącwiecznym pyłem

w powietrzu rozżarzonym złotem kolorowym...

Móc tam kiedyś pojechać.

STRZEMIEŃ

Zawracanie głowy

o Gandhim i o yogach, śniegach Kaczindżangi,

o lamach tybetańskich... I tu, w naszym kraju,

mamy dość złotych świątyń i dosyć proroków

wszystkich wiar, które wolność ducha kują w szpangi.

Ale braknie nam jednej wiary i miłości,

i życia pełną piersią, życia pośród ludzi,

jak ludzie, nie zwierzęta.

GAUDYN

Ho, ho, ho, mój drogi,

żeby to się tak dało rozwikłać najprościej

z pomocą praw rozumu i nauki ścisłej

najtrudniejsze zadania, z Bogiem się pobratać, —

ale wielkie idee i dumne zamysły,

nie podtrzymane małych zdobyczy pokorą,

są koszmarem człowieka i koszmarem świata.

STRZEMIEŃ

Pani Marysiu, chodźmy się przejść po ogrodzie.

GAUDYN

Tylko radzę uważać, bo tam wszyscy łażą —

Pól Elizejskich duchy, a więc o samotność

będzie trudno.

STRZEMIEŃ

Sam jesteś upiór z bladą twarzą,

usypiasz nas feryjnych powieści mirażem,

by później zimnym lękiem obudzić z narkozy.

MARYSIA

No, chodźmy na ten spacer.

STRZEMIEŃ

Jeśli pani każe.

(Strzemień i Marysia wychodzą)

Scena 3

(wchodzi Luboń)

GAUDYN

Upijcie się miłością jak nektarem Bożym.

LUBOŃ

Sam siedzisz i za jakim tęsknisz ideałem?

GAUDYN

Jest tylko Beatrycze i właśnie jej nie ma,

tak ty kiedyś pisałeś.

LUBOŃ

I cóż, że pisałem,

pisze się dużo, wszystko jako dym się lotni,

nic z tego nie zostaje, jesteśmy zbyteczni,

i po co my w ogóle żyjemy na świecie.

GAUDYN

Ja ci powiem, jesteśmy ogromnie samotni.

LUBOŃ

To napijmy się wina, tam ktoś gra Szopena,

słuchajmy, bo gra nieźle.

GAUDYN

Ale mógłby lepiej.

Scena 4

(wchodzą Turlew i Nina)

TURLEW

Ani się pani nie spostrzeże,

jak na muzykę się przeniosę.

NINA

Jakoś nie wierzę, przyjacielu.

TURLEW

To był jedyny geniusz Polski,

on zebrał z niej poezji rosę.

NINA

Był jeden z wielu.

Przecież i pana

geniusz Polski nie osamotnił,

uderzył skrzydłem w twarz

i stało się słowo.

TURLEW

On sztuki zjawę widmową

potrafił ucieleśnić,

wszystkie Polski okruchy

do czerwoności rozżarzyć

w tej pieśni,

którą ze sobą rozmawiają duchy,

gdy już ziemię opuszczą i w zaświaty płyną.

Droga pani Nino,

niech pani słucha,

niech pani słucha tej muzyki

w peryklejskiej doskonałości przestworzach,

najwyższe objawienie ducha,

najreligijniej twórczość Boża!

NINA

Chodźmy trochę się przejść po ogrodzie.

TURLEW

A czy to nie będzie przechadzką na cmentarz,

noc patrzy wzrokiem martwych topielic,

mam dziś wszystkie struny duszy stargane

i głową biję o ścianę,

co od wieczności nas dzieli.

NINA

Już się prelud kończy,

chodźmy w mrowisko księżycowych snów.

TURLEW

A pani każde słowo pamięta

mojej poezji szalonej.

NINA

Nie ma tak dużo pięknych słów,

chodźmy tam, za żywą poezją pogonić.

TURLEW

I bądźmy lekkomyślni,

jak dzieci, co w życie się bawią.

NINA

A może się szczęście nam wyśni.

(Turlew i Mina wychodzą)

Scena 5

GAUDYN

Widziałeś, jak poetów kobiety uwodzą,

jako jedna za drugą do ogrodu ciągnie

na wędkę wyłowione wieszczów biedne dusze.

LUBO'Ń

Na to, by się raz jeszcze gorzko rozczarować.

GAUDYN

Bo zamiast pocałunków, czekają ich słowa.

LUBOŃ

Myślą, że to jest rozkosz, sławy pióropuszem

być dotkniętą przelotnie jak pieszczotą czułą.

GAUDYN

Nie bój się, one bardzo szybko się spostrzegą,

że szkoda czasu tracić z mętnym bałagułą,

poszukają istotnych wzruszeń.

Scena 6

(Redaktor i Wojewoda wchodzą)

REDAKTOR

Wojewodo,

i jakże się pan czuje w tym gnieździe poecim?

WOJEWODA

Bawią się nastrojami, dobre, grzeczne dzieci.

REDAKTOR

Czasem miło zobaczyć świat w innym wymiarze.

WOJEWODA

Jeśli się rzeczywistość fantazją zamaże,

można żyć w upojeniu. Jutro będzie trzeba

frak zdjąć i wziąć roboczą kurtę, iść do pracy.

REDAKTOR

Ta praca nie tak bardzo ciężka, naród słucha,

a pan mu rozkazuje.

WOJEWODA

Ale naród cierpi,

choć przyznać trzeba, znosi z ogromną pogodą

los przykry i warunki ciężkie swego bytu.

REDAKTOR

A cóż ma robić, może rewolucję krwawą,

żeby znów wpaść w to samo, by z fali przewrotu

wyrosły nowe rządy, z nimi nowe prawo,

krępujące swobodę człowieka na ziemi.

Ja bym wolał samemu żyć, a nie z innymi,

ale jestem z gatunku, który żyje w stadzie.

WOJEWODA

A to są anarchiści.

REDAKTOR

Ale nieszkodliwi,

ja z nimi żyję z racji mojego zawodu.

Obliczam ich natchnienie na grosze od wiersza,

a genialne pomysły bardzo wywrotowe

obcinam nożyczkami. I niech mi pan wierzy,

każdą myśl poetycką, gdy skrócić o głowę,

zostanie jeszcze ogon lśniący stu barwami.

I ten ogon się błyska, mieni, pawi, jeży,

a naród się tym bawi, trzeba mu grzechotki,

jak małemu dziecięciu, ażeby, nim zaśnie,

pogrzechotał w kołysce.

WOJEWODA

Pan literatury

nie traktuje zbyt serio...

REDAKTOR

Co to jest rzecz serio?

są tylko pewne cele i są różne środki,

które wiodą do celu, a miarą człowieka

jest zdolność do ofiary i ona jest naszą

tarczą herbową, mówię nas — rycerzy czynu.

A poeci, artyści, twórcy, literaci

rozlewem atramentu każdą wiarę gaszą.

Więc nie ufam im w walce i w żadne sojusze

nie radzę wchodzić z nimi.

WOJEWODA

Tak, lecz społeczeństwo.

REDAKTOR

Społeczeństwo ich lubi, usypiają dusze

narkotykiem marzenia i szczęścia mirażem,

arcymistrze w mamieniu siebie i swych bliźnich.

WOJEWODA

Każdy lubi się patrzeć w mgłę, która zamaże

kontury rzeczywistej prawdy i realnej,

bo widzi wtedy siebie, obraz oczom miły. -

Może pan ma i rację.

(do poetów)

Pozwolą panowie

przysiąść się do kompanii.

LUBOŃ

Panie Wojewodo,

wielki to dla nas zaszczyt.

WOJEWODA

Ale co pan mówi —

geniuszów, mistrzów słowa zwołano sejm walny,

a ja prosty czynownik i jako mnie z wami?

LUBOŃ

Z mocy poetyckiej naszego urzędu

i z misji, że tak powiem, więcej nominalnej,

zwalczamy wszelką władzę.

REDAKTOR

Pić możecie razem.

GAUDYN

Przesunął się przede mną cień Mefistofela,

oto jest najmądrzejszy, największy z mych wrogów.

REDAKTOR

Ja tylko obowiązki spełniam redaktora.

GAUDYN

Ty jedną świeczkę diabłu palisz, drugą Bogu,

z naszych natchnień codzienną bierzesz robociznę,

ale ode mnie więcej już nic nie dostaniesz.

REDAKTOR

Napisz mi do gazety na jutro felieton.

GAUDYN

Musisz dobrze zapłacić, wstrętny Kalibanie.

REDAKTOR

Nic innego nie robię, jak tylko poetom

ich natchnienie zamieniam na brzęczący bilon.

LUBOŃ

I to, co przeznaczone dla nieśmiertelności,

na szpaltach twego pisma żyje krótką chwilą.

Scena 7

(wchodzi Lena)

LUBOŃ

A ty, boskie zjawisko, nad cudami cudo,

siądź z nami.

LENA

Dobrze, siądę, a dacie mi wina?

LUBON

Ja bym pani nie wina dał, ale krwi z serca,

za to, żeś jest tak silna, tak piękna, tak grecka,

że masz mięśnie atlety, a spojrzenie dziecka,

masz kształty Afrodyty, a talent Korynny

z Tanagry, co w zawodach pobiła Pindara.

LENA

Leszku, nie pleć. Daj wina lub lepiej martela.

LUBOŃ

Na Boga, mówię serio i czuję się winnym,

żem nie napisał dotąd dla ciebie stu wierszy,

stu długich poematów, bo ty w sobie wcielasz

nieśmiertelnego piękna najczystszą harmonię.

O wierzaj, bo naprawdę teraz mówię szczerze,

że kto na olimpijskim cię widział stadionie,

jak tam posągowiejesz w słońcu i w plenerze,

ten musi cię podziwiać. Marzyć nie przestanie,

by ramię, co najmocniej rzuca krągłym dyskiem,

objęło go najczulej miłosnym uściskiem.

LENA

A mnie jest dzisiaj smutno, poeto kochany,

choć wiosna się oknami do salonu wlewa.

LUBOŃ

Jakże dobrze być musi skrzypcom zapomnianym

spać cicho w ciemnej trumnie z pachnącego drzewa,

tak się kiedyś ktoś żalił, ktoś dobrze ci znany. —

LENA

Jednego szczęścia pragnę, udręki miłosnej.

LUBOŃ

I tego też jednego Bóg światu zazdrości,

bo choćby chciał, to przecie tak cierpieć nie może.

Scena 8

(wchodzi Turlew i Nina, Marysia i Strzemień)

WOJEWODA

Schodzi się poetycka nasza awangarda,

widzę, muzy tu do nas kierują ich kroki.

LUBOŃ

Ta znów żywcem z portretu zeszła Leonarda,

ziemianka, a z niebianek wdziękiem i urokiem.

REDAKTOR

No, jak tam jest na dworze?

TURLEW

Koszmarna pogoda,

nie cierpię takiej nocy typowo majowej,

księżyc upiorny w niebie i zapach bzów dziki,

wygłupiają się w krzakach znudzone słowiki,

Pan Bóg się na poezję gwałtownie wysila.

NINA

Za pięknie, by minęło jako krótka chwila,

a za mało rozkosznie, by wiecznie trwać miało.

STRZEMIEŃ

Zawsze tak, gdy marzenie obleka się w ciało.

REDAKTOR

Czego wy byście chcieli?

TURLEW

Dziś nocy pochmurnej,

pełnej piorunów, ogni, błyskawic i grzmotów,

nudzą mnie księżycowe w błękitach nokturny.

LUBOŃ

Wiecie co, zatańczmy jakieś wściekłe tango,

upiorną sarabandę, jak szaleć, to szaleć,

niech ktoś zagra do tańca.

Scena 9

(wchodzi Bolesta)

STRZEMIEŃ

Wstać i pokłon złożyć,

bo idzie ktoś najwyższy poetycką rangą,

mistrz nad mistrze, nie! więcej niż mistrz, harfiarz Boży.

Poldku, ja cię przy wszystkich pocałuję w rękę,

w dowód czci ja przed tobą na ziemię uklęknę,

To jest Ariel miłości i poezji anioł.

BOLESTA

Czyś nie wypił zanadto, drogi przyjacielu?

STRZEMIEŃ

Wzywam księżyc na świadka i gwiazdy, i panią,

że jestem przeraźliwie trzeźwy. Wielbię ciebie

Ateńczyku niegrecki, ty jesteś kometą,

a my dokoła ciebie blade meteory,

my spadamy na ziemię, ty świecisz na niebie,

tyś ogniem, a my tylko paliwem wyschniętym,

my słowem, ty muzyką, my głosem, ty śpiewem,

my jesteśmy monstrancją, a ty sakramentem.

REDAKTOR

(śmiejąc się)

Ot, porwał pana, drogi mistrzu, słów zalewem

i na niebezpieczne niesie katarakty.

BOLESTA

Choć tu miodem pochlebstwa smarują mi duszę,

jakoś to nie zmąciło dotąd mego sądu

o sobie i o drugich.

STRZEMIEŃ

Bo ty jesteś święty,

masz serce franciszkańskie, talentu lwi pazur,

tyś jest niepokalanie w poezji poczęty,

zrodził ciebie świtania blask, niebiosów lazur

i takie głębokości i takie przeźrocza,

gdzie po wysokich drzewach gałęzie kwitnące

pną się w górę, a wszystkie dnie i pory roku

złote uśmiechy godzin mają w jasnych oczach.

BOLESTA

Więc wypijmy, najdroższy, zdrowie Melpomeny,

co nas łaską obdarza.....

LUBOŃ

Zdrowie Terpsychory,

zatańczmy, pani Nino...

REDAKTOR

Poeto, poeto,

muz twych wszystkich nie będziesz wzywał nadaremno,

szczególnie w czasie nocnej i spóźnionej pory.

LENA

Cudzych bogiń nie będziesz miał nigdy przede mną. —

TURLEW

Modlić się będziesz prosto, bez żadnych wykrętów,

tak na tak zawsze mówiąc, a nie

mówiąc na nie.

STRZEMIEŃ

Nie zazdrość sławy, możesz zazdrościć talentu.

NINA

Prosimy jeszcze, jeszcze jedno przykazanie. —

LUBOŃ

Nie pożądaj kochanki kolegi ni żony,

raczej osła i wołu, bo tego nikt nie ma.

Twego ojca wydawcę czcij i matkę twoją

krytykę, choć z jej ręki padniesz porażony,

jeśli jesteś Żydówką, nie cudzołóż z gojem,

nie kradnij, bo nakryją i zhańbią plagiatem,

kochaj słowo, nie fałszuj uczuć i nastrojów,

niszcz, wywracaj i spalaj, rządź ludźmi i światem.

Tyle słów ewangelii, z niej nasze rzemiosło.

BOLESTA

Ach, moi drodzy, co to za proceder słodki

z tercyny jakby z kosza rzucać myśli w przestrzeń,

lekkie jak te konfetti, jak koty przymilne

i do uśmiechów zdolne, i do słodkich pieszczeń,

a wszechświat równocześnie czuć, jak we krwi żylnej

przepływa zwoje mózgu, rytmem boskim tętni.

LENA

Już nie mów, nie mów proszę, bo mnie roznamiętniasz.

LUBOŃ

A wiecie, ja znów czasem to lubię dać nura

w wiersz niczym nie związany, zachłysnąć się słowem.

TURLEW

Zaklinam cię na wszystko, przestań się podniecać

igraszek umysłowych pragnieniem niezdrowem,

bo ja w tym estetyzmie, którym się bawicie,

widzę bezsilność ludzi pozbawionych seksu,

co w nonsens romantyczny zmienia szare życie. —

Sami w końcu nie wiecie, co wasze, co czyje,

co na nowo odczute, a cośmy już brali,

raz zacząwszy, musicie kłamać światu dalej.

STRZEMIEŃ

No, a ty, co innego robisz?

TURLEW

Nie mów o mnie,

bo snem czuwającego są moje insomnie,

ja potrafię być trzeźwym, nawet kiedy piję.

BOLESTA

Jakoś nie bardzo wierzę.

TURLEW

Ach, mętne fermenty

niskich ludzkich instynktów, wyuzdań i zbrodni,

miazmaty, które na dnie każdej ery gniją.

Wy tylko tym żyjecie, a ja z tego ginę

w bezradnym obłąkaniu.

GAUDYN

A cóż tobie śni się,

gdyby tak troszkę wody zimnej na czuprynę.

TURLEW

W rozmarzeniu tej nocy, w cichym drzew kołysie,

we wszystkim, co was bawi, roztkliwia, nastraja,

ja czuję bezbolesną naszych serc agonię,

Trzeba innych upojeń, bogotwórcze dłonie

muszą wziąć się do pracy dla szczęścia ludzkości.

Trzeba się przedtem modlić, trzeba duchem pościć,

a my jesteśmy wszyscy pijani i syci,

więc świat się musi od nas odwrócić ze wstrętem,

ten świat, co zaczął wierzyć dzisiaj w bóstwa nowe.

BOLESTA

To wszystko razem bardzo brzmi niesamowicie,

czy ty tylko przypadkiem za mało nie piłeś,

najgorsza rzecz nie dopić.

NINA

Po co się tak męczyć,

nawet gdyby ta chwila miała być przedzgonną,

nikt nie może zaprzeczyć, że życie jest piękne,

że bywa czasem piękne.

TURLEW

To prawda, madonno,

ja przed twoją urodą zawsze chętnie klęknę,

masz rysy jak kamea, a podajesz haszysz.

LUBOŃ

Tylko się nie zakochaj w niej, bo zginiesz marnie,

a szkoda by cię było.

TURLEW

Tym mnie nie odstraszysz.

MARYSIA

Wiecie, mam dziś wrażenie, że jestem w palarni,

w chińskiej palarni opium, wszyscy wizje mają. —

LENA

Tylko nie erotyczne.

TURLEW

Takie na czerwono!

GAUDYN

Jeśli tak, moje panie, to włóżcie kimono

i rolę odalisek zagrajcie.

LENA

Nie trzeba,

bo noc ubrana w gwiazdy i mgłami spocona

przez okno wam podaje trujące nargile.

REDAKTOR

Niech pani wiersz o nocy napisze tyra stylem.

TURLEW

Wiersz o nocy, olbrzymim cieniu słońca — piszcie,

że gwiazdy jak dziewanny żółte w chmur zalewie,

że księżyc, no powiedzcie, jak co? że jest księżyc

jak na dziewiczej piersi złotem kuty pancerz,

w którym słone łzy, płynąc z ócz, ślady wymyły.

Z porównań i metafor jak z ognistych wężyc,

co słowo oplątują, myśl się wreszcie zrodzi

i będzie miała w sobie połysk twórczej siły.

Poeci, wy kochacie się w nocy i w cieniu,

bo on rzeczywistości blask wam w oczach gasi,

pamiętajcie, że słońce co dzień rano wschodzi,

a tylko słońcem można lwy uśpione zbudzić. —

LUBOŃ

I cóż nam z tego przyjdzie, jesteśmy pariasi,

jesteśmy najubożsi, najskromniejsi z ludzi,

wyzuci dawno z wszystkich praw, choć nam się zdaje,

że królujemy światu.

GAUDYN

To niech się nie zdaje,

najważniejszym jest znaleźć porównania skalę,

nie można do olbrzymów ciągłe się przymierzać.

Jesteśmy ptaszki, małe ptaszki, które stale

ćwierkają na gałęzi, a pod tą gałęzią

wieki się przewalają. Cóż chcesz, świergot ptasi

może kilku próżniakom życie mile krasić,

ale nie zgłuszy huku podziemnych kilofów,

bo i psy w końcu nocą do księżyca wyją,

a księżyc z nich się śmieje.

(wchodzi Lilia)

TURLEW

Jak się masz Lelijo?

Scena 10

REDAKTOR

Go się pani napije?

TURLEW

Wiesz, że czarownice

lubczyk warzą nocami, a wina nie piją.

REDAKTOR

Lubczyk, co to jest lubczyk?

LILLA

To miłosne ziele,

które zbiera się w lesie. —

TURLEW

Wrotycz i lawendę. —

REDAKTOR

Jedno wiem, że ja tego nigdy pić nie będę. -

TURLEW

(pokazuje na Lilię)

I stygmaty diabelskie ma na całym ciele. —

LILLA

Widziałeś?

TURLEW

Nie widziałem. — Panie redaktorze —

proszę uważać, to jest malefica, strzyga,

ona ci się w ostatnim momencie wymiga,

nim ją weźmiesz w ramiona, albo gorzej spsoci

i zmieni się w słowika lub synogarlicę,

tylko wzrok pozostanie jaszczurczy i koci. —

LILLA

Ach, drogi Julku, ależ ty bajesz trzy po trzy. —

TURLEW

Bo powinnaś już dawno zapłonąć na stosie,

ja się tobie oparłem, on jest dużo młodszy

i nie tak doświadczony.

REDAKTOR

Jakoś się nie boję,

po żołniersku się wezmę do pani i czary

precz odlecą.

GAUDYN

Ty nie brzęcz nam tutaj ostrogą,

bo wiele nie wybrzęczysz, to nie polskie kino,

marsowe gesty...

REDAKTOR

Polska literacka granda,

nic więcej.

GAUDYN

Ale polski napój narodowy,

zdaje mi się, że poszedł ci trochę do głowy,

fuzel naszych rodzimych kartofli. Pij wino,

pij wino, a ogniściej fantazję rozpali.

LILLA

Niechaj nic już nie pije, tylko niech się kocha.

GAUDYN

Tak mówisz, no to, bracie, wal jej kurę dalej. —

REDAKTOR

Proponuję zatańczyć, można, pani Nino?

(bierze ją do tańca)

LUBOŃ

(do Leny)

Proszę panią.

(bierze ją do tańca)

STRZEMIEŃ

(do Marysi)

Chodź w moje ramiona,

groźne bóstwo.

MARYSIA

A dobrze pan tańczy?

STRZEMIEŃ

Jak anioł.

(tańczą, muzyka)

LUBOŃ

(tańcząc)

Pani mi tak na ramię spada,

jak brzoza podcięta toporem.

LENA

Bo głowa cięży mi marzeniem.

LUBOŃ

Wisząca nad skalą kaskada.

REDAKTOR

(do Miny tańcząc)

Snujemy się jak blade cienie.

NINA

Źle mi się tańczy z Redaktorem.

REDAKTOR

Nie szkodzi, zaraz się poprawię.

MARYSIA

(tańcząc)

Jakaś mi siła nogi pląta.

STRZEMIEŃ

To moja miłość, pożądanie.

MARYSIA

Ach, co pan mówi, drogi panie.

LENA

A głowę wsparłabym o ramię

i tak usnęła w tańcu cicho.

LUBOŃ

Niech pani uśnie, bardzo proszę.

LENA

Czemu nie kochasz mnie jak dawniej?

czemu nie kochasz lub nie kłamiesz?

LUBOŃ

To do mnie?

LENA

Ale nie do pana.

STRZEMIEŃ

Jakie ma pani białe ciało,

śnieg by ze wstydu spłonął na nim. —

MARYSIA

To się tak panu tylko zdaje.

LUBOŃ

Na ręku uśniesz mi, kochanie.

LENA

Ze świtem możesz mnie obudzić.

REDAKTOR

Pani w ogóle lubi ludzi?

NINA

Zależy kiedy, drogi panie.

MARYSIA

Spocznijmy chwilę, ja się męczę.

STRZEMIEŃ

Ja karmię się urodą pani,

jak słońcem wykarmione tęcze,

tak jestem tobą przesycony.

WOJEWODA

Przedziwne tej muzyki tony,

to nie jest boston, nie jest tango.

TURLEW

Jakaś murzyńska rumba może.

NINA

Naprawdę dosyć, Redaktorze.

TURLEW

Niech oni tańczą, nie przestają.

BOLESTA

Kiedy są bardzo pomęczeni. —

TURLEW

Niech tańczą dalej i niech grają,

niech salon się muzyką pieni,

byle nie było ciszy, ciszy,

na falach rytmu niechaj lecą

uściskiem miłosnym spleceni...

BOLESTA

Ty jak widz siedzisz sobie w loży.

TURLEW

Potrzebne mi jest intermezzo.

GAUDYN

Rozumiem, jeszcze przed kurtyną.

TURLEW

Zanim się zacznie widowisko,

które tragiczny twórca stworzył.

LENA

(tańcząc)

Proszę mnie trzymać bardzo blisko,

jakoś mnie dzisiaj serce boli.

(siadają na krzesłach obok siebie, takie Redaktor, Mina)

MARYSIA

Ogromnie jestem dziś zmęczona. —

STRZEMIEŃ

Jak ptak drży pani w moim ręku. —

MARYSIA

Jak ptak z miłości twojej skonam. —

(siadają, muzyka przestaje grać)

TURLEW

Więc widzieliście wszyscy taniec na wulkanie,

nad kraterem, co zieje dymem, ogniem pała,

za chwilę jakieś wielkie nieszczęście się stanie,

już się stało, tak, już się stało, ludzkość cała

męczy się, jak się dotąd nigdy nie męczyła,

a oni tańczą, sabat, noc Walpurgii, siła

szatańska, dziki zmysłów szał i opętanie.

GAUDYN

Przesadzasz, bracie, mocno.

TURLEW

Bo ja za was czuję,

czego wy nie czujecie, otwarte na ścieżaj

mam serce na niedole ludzkie i na krzywdy,

jakiś głos we mnie woła:zbierz się, walcz, zwyciężaj.

Choćbyś miał z całym światem zadrzeć, to zadzieraj.

Obojętnie nie patrzę na to, co się dzieje,

tylko bierze mnie święty gniew, jasna cholera.

WOJEWODA

To dobrze. Jest niepokój zawsze siłą twórczą,

nie trzeba tylko wiary zabijać w rozterce,

wtedy się możliwości wszelkiej walki kurczą

i zostaje pęknięte i samotne serce,

które opuścił wielki sternik świata — rozum.

Już wy nam zaufajcie, dla dobra narodu

stanęliśmy do walki z nieznaną potęgą,

co życia ład i życia sens gwałtem rozsadza,

spokojni, że nas wrogie moce nie dosięgną.

TURLEW

Ach, panie wojewodo, chimerą jest władza,

co nie duchem narodu rządzi, ale ciałem.

WOJEWODA

My od tego jesteśmy, by moc Polsce nadać,

aby w ciało obrosła, miała silne ramię,

wy duchem się zajmijcie.

TURLEW

Zbyt naiwny podział,

duch może żyć jedynie i tylko wolnością,

a wy ją zabijacie.

WOJEWODA

Tępimy swawolę.

GAUDYN

Czasem coś się dostanie przy tym i wolności.

TURLEW

Płomień, co leczy ciało, a szpik spala w kości,

tortura najstraszliwsza.

WOJEWODA

Wy, Prometeusze,

co kradniecie niebiosom ogień wszechmiłości,

mającej ludzkość całą złączyć  i zjednoczyć

w akcji bardzo szlachetnej i humanitarnej —

nie widzicie, że przy tym zabijacie dusze

własnej jeszcze znękanej i słabej ojczyzny,

która jak Łazarz wyszła z grobu, pył cmentarny

jeszcze chusty jej brudzi i okrywa blizny.

Wy chcecie ją obedrzeć z wielkości i mocy,

aby stała się dawnej świetności okruchem,

ażeby wśród narodów wiodła żywot marny,

by umarła za życia, została w legendzie.

Czy wy w ogóle o Polskę dbacie, pięknoduchy?

TURLEW

Tak, o Polskę Norwida, Polskę Mickiewicza,

a nie tę, którą wasza ambicja w obłędzie

rozpotężnia, rozgdynia i rozamerycza,

uzbraja w karabiny i w gazowe maski,

a kując miecze, kuje na ręce kajdany.

REDAKTOR

Ho, ho, zaraz, powoli, poeto kochany,

to sprawa nazbyt ważna, by przepływać górnie

wzdętym żaglem natchnienia ponad ideami.

Proszę program nakreślić politycznie jasny,

jakiej Polski pan pragnie?

TURLEW

Cóż tu mówić z wami.

BOLESTA

Tak, dajmy lepiej spokój, napijmy się wina,

dyskusje polityczne...

REDAKTOR

To nie polityka,

polityka jest sztuką rządzenia, tu chodzi

o samą prawdę życia. Zwykle się unika

tych najbardziej istotnych zagadnień. Powtarzam,

jakiej Polski pan pragnie?

TURLEW

Nie rządzonej batem,

lecz sprawiedliwości najwyższej nakazem,

chcę widzieć, jak pod każdą sukmaną, chałatem

bije serce radosne i wolne. Jak dzieci,

te, co chodzą do szkoły w jakiejś Wólce Małej,

nie dreptają zziębnięte, chude i zgłodniałe,

nie mają krzywych kości i brzuchów wydętych

ni oczu załzawionych, i chcę, żeby chłopi

nie jadali bez soli, z kołtuniastą głową,

nie kryli się po norach — i żeby był świętym

każdy ducha wysiłek, każde polskie słowo —

program jasny.

WOJEWODA

Tak, tylko trudno go wykonać.

REDAKTOR

Długie nocne przy winie poetów rozmowy,

rzeczywistość zakryta półaktorskim gestem

takiej Polski nie stworzy.

TURLEW

Oddajcie nam władzę.

REDAKTOR

Chwilowo do narodu piszcie manifesty,

marząc  o idealnej Rzeczypospolitej,

a my będziemy robić swoje.

TURLEW

Tak do czasu,

dopóki naród naszym wezwaniem upity

nie wyjdzie na ulicę z pieśnią tryumfalną

i modlitwą, od której drży świat i drżą bogi.

REDAKTOR

Rewolucje się kończą, płoną barykady,

niewolników rzucają cezarom pod nogi.

GAUDYN

Już jest jasno na dworze.

BOLESTA

Rozmleczył świt blady

błękity, znów my jedną noc razem przepili.

TURLEW

Nie wierzcie waszej mocy, nie ufajcie chwili,

bo że płoną pożarów niszczycielskich łuny,

bałwanom dobrowolnie znosimy obiaty,

a z wrzaskiem koło stosu tańczą dzikie Huny,

to może już ostatni dzień grozy nad światem

i zabłyśnie różana jutrzenka swobody,

Rododaktylos boska, jak ta, co tam wschodzi.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena 11

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11

Niedostępny w wersji demonstracyjnej