Edward Lubowski

POGODZENI Z LOSEM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

SCENA VII

Scena VIII.

Scena IX.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III

AKT IV

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena XI.

Scena XII.

Scena XIII.

Scena XIII.

AKT V

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

POGODZENI Z LOSEM

komedya w 5-ciu aktach

Serya I.

Lubowski Edward

OSOBY:

Kazimierz łanicki ... pan Leszczyński.

MarYa żona jego ... panna Deryng.

Leonia siostra Maryi ... panna Mazurowska.

JERZY łaNicki brat stryjecz ... Kazimierza pan Tatarkiewicz.

KSIĄŻE ... pan Grzywiński.

HRABIANKA eufemia kuzynka księcia ... pani Przedpelska.

ŚLIZGAWSKI ... pan Grubiński.

Czaicki sekretarz księcia ... pan Rapacki,

FISZBINOWICZ ... pan Ostrowski.

żona jego ... pani Borkowska.

SENZI lekarz ... pan Prażmowski.

Goście — Lokaje.

Rzecz dzieje się w wielkiem mieście.

AKT I.

Scena I.

(W domu Kazimierza Łanickiego).

(Strona lewa i prawa, biorą się od aktorowi.)

Salon — drzwi w środku — z lewej, drugie drzwi naprzód trochę wysunięte, jak gdyby tworzyły amflladę do drugiego większego salonu — z prawej drzwi mniejsze jakby od budoaru.

Salon ulegancko umeblowany — po prawej na przodzie, kozeta, fotele, przed nimi stół większy — po lewej, kanapka i mały stoliczek okrągły. W głębi na ścianach, portrety przodków Łanickiego.

Przy podniesieniu zasłony, wychodzą, z lewej hr. Slizgawski z Fiaubinowiczową, prowadzi Ją pod rękę; i mówi jakby w dalszym ciągu.

Fiszbinowiczowa 30 lat, przytlojna, gustownie ubrana, ruchy powolne, głos słodki i trochę przez pieszczotlwość przesadzony. Slizgawski — blondyn z dużemi fawurytami — szkiełka na nosie — elegancki, zawsze we fraku — ma ruch nerwowy potrząsania głową od czasu do czasu — mówi każde słowo z powagą nadzwyczajną..

(FISZBINOWICZOWA, SLIZGAWSKI, — poźniej ROMAN PRYSZNICKI)

FISZBINOWICZOWA.

Gdzież mnie pan wprowadzasz?.... Czy tu ma być chłodniej ?

SLIZGAWSKI.

Samotniej, najdroższa pani, a więc i swobodniej.

FISZBINOWICZOWA.

I nie boisz się mego rnęża?

SLIZGAWSKI

Ah! przecież ja jego przyjacielem!

FISZBINOWICZOWA.

Właśnie dla tego. Siądźmy i kończmy,

(siadają na szeslągu).

SLIZGAWSKI.

Kiedy co prawda, jeszcze nie zacząłem.

FISZBINOWICZOWA.

Jeszcze ? Mówiłeś przecie coś o baronównie.

SLIZGAWSKI.

Radziłem się. Pani tak znasz płeć swoją.

FISZBINOWICZOWA.

I waszą znam trochę.

SLIZGAWSKI

Doskonale — ja zaś jestem na rozdrożu....

FISZBINOWICZOWA.

Czyli na przejściu ze stanu kawalerskiego w stan małżeński. Zatem radzę, się zdecydować.

SLIZGAWSKI.

Łatwo to powiedzieć, ale....

FISZBINOWICZOWA.

Jest piękną, wszak tak ?

SLIZGAWSKI.

Była nią, lubo zostały rysy niepospolitej piękności.

FISZBINOWICZOWA

Więc jest już starą ?

SLIZGAWSKI.

Młodą nie jest, ale ma tyle wdzięku i świeżości młodzieńczej!

FISZBINOWICZOWA.

Zdecydować się.

SLIZGAWSKI.

Tak — tylko że jest cokolwiek za absolutną, w wymaganiach i czynach...

FISZBINOWICZOWA.

Boisz się przeto niewoli ?

SLIZGAWSKI.

Niewoli? nie — bo serce jej niezwykle szlachetne, rozum zaś tak niezmiernie bystry, Że mnie często zawstydza.

FISZBINOWICZOWA.

Źle gdy żona męża zawstydza — daj pan lepiej pokój.

SLIZGAWSKI.

Tak, ale z drugiej strony pomyśl pani — co za reprezentacya na wielkim świecie, Jaki dowcip ostry i trafny, jaka swada i pewność siebie!

FISZBINOWICZOWA

Zatem — zdecydować się.

SLIZGAWSKI.

Tak, — chodzi o to, że majątek jej....

FISZBINOWICZOWA.

Niepewny lub zadłużony?

SLIZGAWSKI.

Broń Boże — okrągły i wielki, ale ona ma brata, który lubi się wtrącać" w administracyą. Pojmujesz pani, że nie chciałbym z rodzonym jej bratem walczyć.... chyba, gdyby w intercyzie przedślubnej umożliwiła ten stosunek, a trudno znowu, żebym jej pierwszy proponował. Radź, radź, szanowna pani.

FISZBINOWICZOWA.

Jedyną wiem radę, — lepiej dać pokój.

SLIZGAWSKI.

Jednak raz ożenić się trzeba.

FISZBINOWICZOWA.

Nic pana nie rozumiem. Mówisz, że ma majątek, lecz, ze nim swobodnie nie rozporządza; że jest starą, ale jeszcze młoda; że była piękną..".

SLIZGAWSKI.

Ma jeszcze śliczne zęby, tylko cerę pożółkłą-

FISZBINOWICZOWA.

Jeżeli się kochasz — o co pana nie posądzam — zamknij oczy; — jeżeli panu chodzi jedynie o majątek, zamknij także oczy...

SLIZGAWSKI.

Nie pani — ja się boję.

FISZBINOWICZOWA

Cóż ja na to poradzę ?

SLIZGAWSKI.

Ogromnie — gdybyś droga pani chciała,

FISZBlNOWICZOWA.

Nie znam przecie baronównej ?

SLIZGAWSKI

Tak — lecz panna Eufemya jest pani przyjaciółką

FISZBINOWICZOWA

Więc baronówna jest tylko introdukcyą do....

SLIZGAWSKI.

Do zakomunikowania pannie Eufernii, ile dla niej poświecić estem w stanie.

FISZBINOWICZOWA

No — cera pożółkła, lat 40, majątek zawarunkowany...

SLIZGAWSKI.

I panny Eufemii lica cokolwiek zawiedź, latek ma także trzydzieści kilka, a majątek skromny.;

FISZBINOWICZOWA.

A jednak pan gotów jesteś się poświęcić, licząc głównie na jej kuzynostwo z księciem ?

SLIZGAWSKI

(całując ją w rękę).

Odgadujesz cudownie, szanowna pani.

FlSZBINOWICZOWA.

Lecz czy ona panu sprzyja?

SLIZGAWSKI.

O ile doświadczenie moje mi wskazuje — sprzyja potężnie. Na ostatnim balu u księcia, kiedy prowadziłem z urzędu kotyliona — rzekła mi przy trzeciej figurze: "inwencya pańska godna uwielbienia" — dwa tygodnie temu, za ułożenie szarady podziękowała MI uśmiechem pełnym niewymownego wdzięku, a gdy po skończeniu sztuki w naszym teatrze amatorskim, wyszedłem z budki suflerskiej cały zgrzany i pomięty, obdarzyła mnie w obecności księcia, serdecznem słowem podzięki, mówiąc, że bezemnie trudno byłoby tapicerowi nawet ułożyć draperyą. No — jeżeli to nie są oznaki rodzącego się uczucia......

FISZBINOWICZOWA

(spostrzegłszy wychodzącego z lewej strony Romana). Zbliż się, pan do nas śmiało. Skończyliśmy już naradę.

ROMAN

(przystojny, z silnemi rumieńcami z ogromną czupryną zamaszysty trochę — zbliżając się),

Chyba, że już, bo ja nie lubię nikomu przeszkadzać.

SLIZGAWSKI

(pół-głosem porastając).

Droga pani, nie zapomnisz o pannie Eufemii ?

ROMAN

(dosłyszawszy)

Panny Eufomii ? — oho!

FISZBINOWICZOWA

Wszak wiesz, że pamiętam o moich klijentach. Siadaj tu z nami panie Romanie.

SLIZGAWSKI

(po cichu do niej wskazując na Romana).

To mój rywal,

(głośno).

Teraz ja państwu przeszkadzać nie myślę i odchodzę.

FISZBINOWICZOWA.

Panowie, panowie ta poufałość!

ROMAN.

Właśnie, właśnie,

(mówi pogardliwie).

Dziwna, jak panu wszystko uchodzi, — wszędzie pan pierwszy, przy młodych pannach i przy starych damach.....

SLIZGAWSKI.

Czyż mi i tego, mój Romciu, zazdrościsz?

ROMAN.

Prosiłem tysiąc razy, żeby mi nie mówić: Romciu. Romcio i Romcio i wiecznie Romcio, jak gdybym temu był winien, że on choć mój kolega, starszy odemnie o lat 10.

SLIZGAWSKI

Ośm tylko.

ROMAN.

A potem człowiek tak zbudowany (pokazuje na siebie) tak zdrowy i tak się gimnastykujący — nie potrzebuje zazdrościć nikomu i niczego. Wszak prawda? łaskawa pani.

FISZBINOWICZOWA

(śmiejąc się biorąc go za rękę).

Nie znam się na tem, ale proszę usiąść.

SLIZGAWSKI

(odchodząc).

Bądźcobądź, Romcio niepotrzebnie się irytuje.

(odchodzi drzwiami z głębi).

ROMAN.

Przepraszam panią, — ale jestem ogromnie krwisty i silny, więc lada emocya wprawia ranie prawie w wściekłość!

(ściska pięście).

FISZBINOWICZOWA

No, no uspokójże się, — nie masz przecię gniewać się o co.

ROMAN.

Jakto nie mam — proszę pani? Ten cienki wszędzie wchodzi mi w drogę — ja się umizgam do pani baronowej, i on także, ja do panny Julii, już go widzę przy niej, — ja mówie komplement pannie Eufemii, on już do niej wyszczerza swe wstawiane zęby....

FISZBINOWICZOWA

Zkądżeż?...

ROMAN.

Wstawiane, przysięgam pani — on nie ma nic prawdziwego. Maluje się, watuje, słowem, wstawia najęte meble wszędzie, gdzie ma tylko dość miejsca, a mnie, proszę pani, mówi:

Romcio !

FISZBINOWICZOWA.

Tak panu zależy na pannie Eufemii?

ROMAN.

Zależy i nie zależy, łaskawa pani...

FISZBINOWICZOWA.

Skoro się gniewasz, że Slizgawski pragnie się jej podobać.

ROMAN

(całując ją kilkakrotnie w rękę).

Ja mam do ślicznej pani takie zaufanie.....

FISZBINOWICZOWA

(z lekka się usuwając).

Mąż mój!

ROMAN.

I on mnie lubi, bo wie, jak panią głęboko szanuję. Lecz do rzeczy. Czy ja jeszcze nigdy nie opowiadałem pani mego życia?

FISZBINOWICZOWA.

Pan masz już co do opowiadania ?

ROMAN.

Proszę pani, to bardzo ciekawa historya. Trzeba pani wiedzieć, że do dziesiątego roku życia, byłem suchotnikiem.

FISZBINOWICZOWA

(śmiejąc się).

Pan?

ROMAN.

Ja — a wyzdrowienie zawdzięczam mojej ś. p. cioci. Ona to zamiast mnie chuchać i pieścić, wychowywała mnie po spartańsku — każąc mnie uczyć pływać, konno jeździć, łyżwować, bid się, na pałasze, gimnastykować. To tez, mając lat piętnaście, trzymałem piramidę stoików w prawem ręku, a najtęższego parobka, jednym obrotem waliłem na ziemię. Mając lat ośmnaście, próbowałem się incognito w Konkolewie z przejeżdżającym herkulesem cyrkowym i dałem mu rady, słowem, nie spotkałem dotąd nikogo, któryby mi sprostał w sile rąk

(wskazując ramię). Niech pani Dobrodziejka zobaczy moje ramię, jego grubość, same muskuły!...

FISZBINOWICZOWA.

Lecz do czego pan zmierza ?

ROMAN.

Do tego niestety, że za to co się tyczy mózgownicy, zaniedbałem się tak dalece, że mi piątej klasy nawet dokończyć nie dano. Nie zmartwiłem się tem bynajmniej, bo nauka to rzecz gustu, zresztą przez naukę karyery się nie robi, ale lubiąc i potrzebując żyć suto i obficie, jakoś w kilka lat przepuściłem sporą schedę, pozostawioną mi przez ś. p. ciocię — i oto dziś ożenić się muszę bezwarunkowo, i szybko — dla karyery.

FISZBINOWICZOWA.

Nie zważając na serce?

ROMAN.

Czyje ?

FISZBINOWICZOWA.

Tej, którą pan wybierzesz.

ROMAN.

Jej serce, to jej sprawa.

FISZBINOWICZOWA.

A pańskie ?

ROMAN

(zdziwiony).

Moje? przyznam się że dotąd nie pomyślałem o tem, a zresztą wszystko mi jedno, — mnie chodzi o przyszłość moję, o byt.

FISZBINOWICZOWA.

Gdybym nie wiedziała, że przez pana mówi szczera naiwność, wzięłabym to za cynizm.

ROMAN (wysłuchawszy uważnie).

Nie wyśmieje się pani ze mnie, gdy się przyznam, że ten wyraz często teraz słyszę, ale dalibóg nie wiem dokładnie co on znaczy ? Wytłomacz mi śliczniuchna pani

(całuje ją. kilkakrotnie w rękę).

FISZBINOWICZOWA

(z uśmiechem).

Cynizm jest wtedy naprzykład, gdy młody człowiek mówi mężatce że jest śliczną, a równocześnie oświadcza, że się ożeni dla posagu.

ROMAN.

A gdybym i dalej mówił mężatce że jest śliczną, ale już jej nie mówił, że się ożenię z inną — czemżeby to było ?

FISZBINOWICZOWA.

Zuchwalstwem.

ROMAN

(z determinacą)

To ja proszę, pani, wolę zuchwalstwo.

FISZBINOWICZOWA

(na stronie).

Wiły chłopiec.

(glośno)

Przy pannie Eufemii, jesteś pan zawsze bardzo potulny.

ROMAN.

Ej po prostu powiedz pani: ograniczony. Ożenić mi się z nią każe stryjaszek dla jej kuzynostwa z księciem, a więc protekcyi i stosunków, ale ona taka dumna, a przytem chuda, żółta i osłabiona, gdy ja potrzebuję żony zdrowej, rumianej i......

(całuje jąw rekę).

Scena II.

(Ciż i Fiszbinowicz i czaicki wychodzą z lewej.)

(Fiszbinowicz lat 40 — Czaicki brzydki, ruchliwy, w okularach.)

FISZBINOWICZ

(nie zważając na żonę — mówi jakby byt podrażniony).

Nie namówisz mnie drugi raz — daję ci słowo.

CZAICKI

(z ironią).

Zirytowałeś się radca ?

FISZBINOWICZ.

I było czego — wygłodziłem się do obiadu, a tu same ryby i łakocie.

CZAICKI.

A potem ten bezik.

FISZBINOWICZ.

Gra przeklęta i nudna.

CZAICKI.

Zwłaszcza gdy się przegrywa.

FISZBINOWICZ.

Niecierpliwi mnie do najwyższego stopnia, bo to wyobraź sobie: są już u mnie trzy damy, — czekam, czekam na czwarta, a ona nie przychodzi....

CZAICKI.

Boś radca nieprzyzwyczajony do rendez-vous.

FISZBINOWICZ

(nadymając się).

Ja nie przyzwyczajony? — a któż nim będzie, jeżeli nie ja? Wszak musiałeś słyszeć jakim dawniej byłem rozbójnikiem salonowym — powiadam ci ofiar mnóstwo....

FISZBINOWICZOWA

(półgłosem).

Ho, ho!

FISZBINOWICZ

No — żebym nie przesadził, — oszukałem co najmniej stu mężów.

FISZBINOWICZOWA

(głośno).

  Mój Boże! — a mnie się zaledwie udało oszukać jednego.

FISZBINOWICZ.

Co? co? Panie sekretarzu jakie to dowcipne !

CZAICKl.

Ależ najdowcipniejsze. Co za szkoda, że tego książe pan nie słyszał.

FISZBINOWICZ.

Książe ?! — dajże pokój, kochany sekretarzu. — Ale się mojej Emci udało, — nieprawda panie Romanie ?

ROMAN.

Naprawdę się udało ?

FISZBINOWICZ.

Niby ten dowcip co mi powiedziała, — oj Emciu, Emciu, zemściłaś się doskonale.

ROMAN

(bardzo seryo, biorac Fiszbińskiego na bok).

Rzeczywiście zemściła się pańska żona ?

FISZBINOWlCZ

(zniecierpliwiony, wyrywając się).

A powiedziała to takim tonem, ie jaki taki gotówby temu uwierzyć, nieprawda sekretarzu ?

CZAICKI.

Ale każdy, każdy.

FISZBINOWICZ.

No, no, cale szczęście, że jesteśmy w gronie tak dobrych i tak inteligentnych przyjaciół — nieprawda panie Romanie ?

ROMAN

(ciągle niespokojny).

Prawda

(na str. )

Nie wiem właściwie o co im chodzi.

FISZBINOWICZ.

Którzy wiedzą co o tem sądzić.

CZAICKI.

Naturalnie, że wiemy.

FISZBINOWICZ

(śmiejąc się przymuszenie).

Którzy znają moję filutkę i jej zdolność do kalamburów.

(po cichu do żony)

Nie daruję tego pani.

(głośno)

Nie macie pojęcia jak łatwo jej to przychodzi, to też kiedy znużony interesami od ktorych mi głowa puchnie, przychodzę do domu, ona wtedy jednym takim....

CZAICKI.

Kalamburem.....

FISZBMOWICZ.

Albo szaradą rozpogadza mi zorane troskami czoło, i....

FISZBINOWICZOWA 

(poziewając).

I zaczyna poziewać.

FISZBINOWICZ.

Ot, ot wiecie państwo co znaczą te słowa ? jestto delikatna dla mnie wskazówka, iżbym po obiedzie przespał się trochę, jak to jest moim zwyczajem. Zatem pożegnajmy się z gospodarstwem....

(zbliiając się do tony, niby zajęły szukaniem kapelusza, mówi po cichu Napraw głupstwo!

FISZBIKOWICZOWA 

(gtośno).

Nie mów tak cicho, bo nie słyszę.

FISZBINOWICZ.

Ja mówię cicho ?

(krzyczy)

Uważacie jaka filutka, powiada, żw ja mówię cicho

(odchodzi, szukając kapelusza).

ROMAN

(zbliżając się do Fiszbinowiczoowej — tajemiczo).

To, co mąż pani mówił, daje do myślenia.

FISZBINOWICZOWA.

Ejże! — męża mego słowa dają do myślenia?

CZARKI.

Brawo! panie radco, nowy, jak pan mówisz, kalambur!...

FISZBINOWICZ

(znalazłszy kapelusz, wraca z głębi).

O u niej to bardzo łatwo, (na str. ) Zapłacisz mi za to w domu.

CZAICKI.

Ah! jakżeby się książę pan ubawił!

FISZBINOWICZ 

(przyskakując do Czaickiego).

Dajże pokój, kochany sekretarzu.

CZAICKI

(patrząc na lewo).

Ale otóż i gospodyni ze swoim nieodstępnym....

FISZBINOWICZ.

Kogo pan przez to rozumiesz ?

CZAICKI.

Takiego, co nigdy nie odstępuje.

fiszblnowicz

(trącając go z lekka po ramieniu). Wszakże to święty obowiązek lekarza.

FISZBIINOWICZOWA.

Gdy jest przy pacyentce — ale Marynia, Bogu dzięki, zdrowa.

CZAICKI.

Teraźniejsi lekarze chcą uzdrawiać i dusze.

FISZBINOWICZOWA.

Pan, jak uważam, odbierasz im praktykę, bawiąc się w diagnostyka.

ROMAN

(który stal zamyślony, bierze na bok Fiszbinowicza mówiąc).

Powiedz pan, rzeczywiście zemściła się na panu żona ?

FISZBISOWICZ.

Vous etes assommant, mon cher.

Scena III.

Ciż, Lanicka z senzim z lewej.

LANICKA

(przybicgając do Fiszbińskiej).

Już odchodzisz moja droga ?

FISZBINOWICZOWA.

Pan mój i tyran każe.

FISZBINOWICZ

(ciągle uśmiechnięty przymuszenie).

Przynajmniej pani temu nie uwierz.

FISZBINOWICZOWA.

Wy panowie rodzicie się wszyscy tyranami.

CZAICKI.

Lecz umieramy styranizowani.

SENZI.

Przez panie — których aksamitna raczka przygina nas ku ziemi.

FISZBINOWICZOWA

( do doktora).

Co prawda, pana nie widziałam jeszcze nigdy w tej pozycyi,

CZAICKI.

Krzywdzi pani doktora, ja uważam, ze to jest pozycya jego normalna.

SENZI.

Pochlebiasz mi, sekretarzu !

FISZBINOWICZ.

Emciu, mieliśmy się pożegnać.

ŁANICKA.

W każdym razie oczekuję cię dziś w mojej loży.

(przechodząc naprzód sceny — za nią Sienzi).

FISZBINOWICZ.

Kochanego Kazimierza nic żegnamy.

ŁANICKA.

Pogrążył się zaraz po obiedzie w swoich papierach, mnie prosząc, iżbym grała z panem Senzim na cztery ręce.

CZAICKI.

Na cztery race!

ROMAN

(zbliżając się do Lamckiej).

I ja pożegnam szanowną panią, gdyż przez drogę pragnę jeszcze pomówić z panem radcą.

FISZBINOWICZ

(na str. )

Masz gol

ŁANICKA.

Zły przykład dajesz, moja Emciu.

CZAICKI.

Rzeczywiście — bo i ja spieszyć muszę do księcia.

FISZBINOWICZ

(s pośpiechem).

Zaszło co ważnego? — prawda przy obiedzie byłeś pan tale zamyślony !

CZAICKI

(machnąwszy ręką).

Bal

(Wszyscy go otaczają prócz Łanickiej która zostaią na froncie).

FISZBINOWICZ.

Dla czegoś pan nic nie mówił.

CZAICKI.

Alboż się wszystko mówić powinno ?

FISZBINOWICZ.

Wiesz jednak, kochany sekretarzu, jak nam osoba księcia drogą.

SENZI.

Chory być nie może — gdyż wczoraj był jeszcze zdrowiuteńki.

CZAICKI

(szyderczo).

Czy tak ? — czyż od wczoraj nie miał czasu umrzeć sto razy ?

FISZBINOWICZ.

Na Boga przerażasz !

FISZBINOWICZOWA.

Dreszczem przenikają pańskie słowa.

CZAICKI.

Uspokójcie się państwo — tak źle nie jest.

FISZBINOWICZ.

Oddycham!

SENZI.

Nawet mnie serce zadrżało.

CZAICKI.

Lekarzowi nie powinno drzeć tak często serce.

ROMAN.

Powiedz nam pan raz nareszcie co jest księciu?

CZAICKI

(powoli).

Ma....

WSZYSCY.

Co, co ma ?

CZAICKI.

Ma.... ogromny katar.

SENZI.

Lecę na skrzydłach.... Wczoraj jeszcze nos książęcy byl w najzdrowszym stanie.

ROMAN.

Bagatela — jest tez o czerń mówić.

FISZBINOWICZ.

Przepraszam pana — pan jesteś w błędzie, katar księcia pana nie jest rzeczą, o której nie ma co mówić.

ROMAN.

Więc mówmy !

CZAICKI.

Przy tem książę jest dziś znacznie bledszy z przyczyny nawału interesów, które ciążą na jego głowie.

FISZBINOWICZ.

Znam to, znam — niech Emcia powie jak mi czasem glowa puchnie.

CZAICKI 

(półgłosem — robiąc gest).

I rośnie....

FISZBINOWICZ

(odwracając się do niego).

Jakto?

CZAICKI

Rośnie — mówię — ta bladość i powiększa się, — przy ten jest bez humoru.

FISZBINOWICZ.

Okropne! — bez humoru ?

SENZI.

Musiało coś oddziałać na system nerwowy.

CZAICKI.

Tym razem zgadłeś doktorze.

FISZBINOWICZOWA.

Lecz co ? ach jakżem ciekawa f

CZAICKI

(z naciskiem).

W tem właśnie cała tajemnica.

ROMAN.

A pan jej się nie domyślasz ?

CZAICKI.

A pan?

ROMAN.

Ja stanowczo nie.

CZAICKI.

Ja prawie nie.

FISZBINOWICZ 

(po namyśle).

Ja także nie.

SENZI.

Zaraz, zaraz!...

(po namyśle) nie, ja także nie.

CZAICKI.

Zatem zgadzamy się na jedno ?

FISZBINOWICZ.

Jakto ?

ROMAN.

Że nic nie wiemy?

FISZBINOWlCZOWA.

Ej sekretarzu, mistyfikujesz.

CZAICKI.

Wierzaj mi pan że nie, zresztą pokaże się to dopiero w drugiej części, biorę

(wskazując na Łanicką)

panią za świadka.

łanicka

(zimno).

Dla czegoż mnie właśnie ?

CZAICKI.

Bo... bo... szanowna pani najmniej z nas mówiąc, najlepiej zapewne zapamiętasz słowa teraz wyrzeczone.

ŁANICKA.

Przyznam się z żalem, żem tak dalece nie zwracała na nic uwagi.

CZAICKI

(z ironią).

Szkoda, — doktorowi tak serce drżało!

ŁANICKA

(robi ruch gwałtowny, lecz wstrzymując się silą, mówi).

Nie rozumiem pana.

(podchodzi ku odchodzącym).

FISZBINOWICZOWA.

Zatem Maryniu, do widzenia.

FISZBINOWICZ.

Do widzenia.

ROMAN.

Ja z państwem

(odchodząc na str. )

Musi mi dać słowo honoru na to, że się żona na nim zemściła.

(Wszyscy się kłaniają i wychodzę prócz Senziego, który przystępuje na front i Czaickiego),

CZAICKI.

Ja pana radcę dogonię, tylko dwa słowa powiem panu Łanickiemu

(wchodzi na lewo).

Scena IV.

(ŁANICKA, SENZI, później CZAICKI.)

MARYA.

Słyszałeś pan ?

SENZI.

Nikczemny !

MAKYA.

Ciekawy i złośliwy — wszak to wolno.

SENZI.

Lecz niewolno wdzierać się w tajemnice najświętsze, których naruszenie świętokradztwem.

MARYA.

Tajemnice ?

SENZI.

Pytasz się jeszcze pani.... Maryo! Ach, czemużem nieszczęsny z pośród tysiąca wybrał właśnie ciebie pani, kobietę tak zimną, tak okrutną, tak obojętną....

MARYA.

I tak znudzoną.

SENZI.

O nieba co słyszę!

MARYA.

To co panu powtarzam, ile razy tylko mam sposobnośi. Przy tem protestuję przeciw pańskiemu wyrażeniu " wybrał. " Daleko stosowniej byłoby powiedzieć " czemuż zostałem wybrany?" lecz gdy tego nic można, należałoby ....

SENZI

Skończyć z tem obrzydłem życiem !

SENZI.

Pani ziewasz w takiej chwili.

MARYA.

Rzeczywiście jestem niegrzeczną, ale co maja. znaczyć te słowa: " w takiej chwili?"

SENZI.

Gdy serce moje rozdarte, gdy cierpię męki szatańskie, męki niewypowiedziane, których Dante wymienić zapomniał;.

MARYA

(siadając).

Wprowadziłeś mnie pan w dziwaczne położenie — czy pomówimy rozsądnie?

SENZI.

Rozsądnie! gdybym był wielkim poetą, wyraz ton przekląłbym na wieki.

MARYA.

Lecz gdy nim pan nie jesteś, nie przeklinaj ale posłuchaj.

SENZI.

Naigrawaj się pani, — z niewolnikiem dozwolona igraszka.

MARYA.

Ubliżasz mi, panie Senzi.

SENZI.

Wątpisz pani jeszcze, że nim jestem ? Od owej chwili, w której mi wyznałaś....

MARYA

(surowo).

Co?

SENZI.

uczucie moje głębokie nie jest ci zupełnie obcem, te mogę mieć nadzieję. ..

MARYA.

Wyznałam? — ja?

SENZI.

Wszakże i list pani, z którym się nic rozstanę chyba w godzinę śmierci....

MARYA.

Nie chciejźe pan, ażebym ci jej życzyła

( łagodniej ).

Prawda, wyznaję, jestem winną o tyle, że w chwili zmęczenia moralnego, smutku, rozstrojenia nerwów, opuszczenia wreszcie — odezwałam się do pana z zaufaniem, z przekonaniem, że jesteś mi życzliwy, ie pojmujesz moje położenie samotne, a może godne litości. Nam kobietom zdaje się często, że mamy w was przyjaciół, gdy przeciwnie jesteście wtedy najzaciętszymi naszymi wrogami.

SENZI.

Wrogami ? ja ?

MARYA.

Okazujesz się pan nim już dzisiaj; korzystając bowiem z przyjaźni rnęża, z mego zaufania, zaszczycałeś mnie odtąd nieodłącznem swem towarzystwem wzdychając cicho; — wobec świata, na którego uwadze panu zależy, głośno; siląc się na wmówienie miłości w siebie — no — i trochę choćby we mnie.... A ja za jeden niewinny liścik, za pół godziny szczerego zaufania, zmuszoną jestem i słuchać tych westchnień i znosić złośliwe docinki takich panów Czaickich,

SENZI.

Lecz droga pani — wszak się nie wdzierałem w te progi!

MARYA,

Utrzymujesz pan, że mąż mój sprowadza pana tutaj przemocą,

SENZI.

Słodką przemocą — o tak! — bo ja oprzeć się jej nie jestem w stanie.

MARYA.

Prosiłabym jednakże pana, ażebyś się jej oparł.

SENZI.

Żądasz pani nadludzkich poświęceń.

MARYA.

Panie Senzi, proponowałam panu rozsądną rozmowę. Pozbądź się samolubstwa w obec którego honor kobiety staje się dla was mężczyzn bodźcem tylko w wytrwaniu, wyrzecz się korzyści z dziwacznej sympatyi mego rnęża....

SENZI.

Czyli mam się wyrzec oddychania tem powietrzem, którem ty pani oddychasz ?!

MARYA.

Nareszcie — skończ pan raz tę komedyą.

SENZI.

Komedyą ? — przysięgam pani, że zarzewie, które roznieciłaś w mojej duszy, nie wygaśnie chyba z chwilą mego zgonu.

MARYA.

Zmusisz mnie pan do otwartego wyznania mężowi....

SENZI.

Jestem gotów na wszystko.

MARTA.

Wiem — nawet na groźby, któremi gardzę.

SENZI.

Pani moja! pozostaw mi przynajmniej czas, ażebym się uleczył, jeżeli z takiego uczucia uleczyć się można.

MARYA.

Jesteś pan zuchwały i natrętny.

Scena V.

Ciż i czaicki, który wychodzi z lewej.

CZAICKI

( chwilkę stoi — przypatruje się im bystro — na str. )

Te robaczki mają sobie zawsze coś do powiedzenia,

( przybliżywszy się, mówi głośno ).

Pan Łanicki tak ciągle zapracowany,

że u niego trudniej o posłuchanie niż u ministra. Prosił mnie żebym zaczekał.

MARYA.

Proszę usiąść.

( Czaicki siada przy niej dość blizko na kanapie — Senzi stoi z boku ).

CZAICKI.

Dziękuję. Tęga też to głowa, ministeryalna, w calem znaczeniu tego słowa. Książę, nie może się go nigdy dość odchwalić.

MARYA.

Istotnie książę łaskaw na mego rnęża.

CZAICKI.

Nie mógłby nie być łaskawym na małżonka jednej z najpiękniejszych kobiet w kraju.

MARYA

( powstając ).

Panie!

SENZI.

Sekretarz ma dziwny sposób mówienia komplementów.

CZAICKI.

Istotnie — nie uczyłem się go w alkowach. Nie taiłem się z tem nigdy, że jestem szorstkiem dziecięciem ludu....

SENZI.

Synem swych dziel — słyszeliśmy.

CZAICKI.

Bo nareszcie przyznasz Ty zwłaszcza doktorze, że czyimś synem być trzeba.

MARYA

( chcąc odejść ).

O ile wiem panu się śpieszyło, zatem poproszę rnęża.

CZAICKI

( zastępując jej drogę ).

Przebacz pani słowom, któremi nie nauczyłem się dotąd na ślizkich posadzkach pańskich salonów, wyginać jak włoskim sztyletem, racz jednak zawierzyć, że chciałem tylko powtórzyć wyraz zachwytu księcia, gdy wspomniał o pani. O! książę nasz zrobił się bardzo sentymentalnym od niejakiego czasu — naturalnie, liczy na twoję dyskrecyą doktorze.

MARYA

(chcąc znów odejść ).

Co do mnie — tak mało mam ciekawości,...

CZAICKI.

A jednak wart był widzenia nasz książę, gdy stanąwszy w swej galeryi przed znakomitym portretem Fornaryny, wyrzekł z westchnieniem: "Jakże szczęśliwym był boski Rafael!" A potem nagle zwracając się do mnie zapytał: dla czego pani nie widział na ostatnim balu, pani, która jak mówił: stworzoną, jesteś na królową.

MARYA.

Gdybym nią była rzeczywiście, poddani moi mówiliby do mnie tylko zapytani.

CZAICKI

( chcąc wziąść jej rękę i pocałować ).

Lecz przynajmniej pozwoliłabyś pani złożyć hołd swej piękności ?

MARYA

( usuwając rękę ).

Tem mniej, panie Czaicki.

( W chwili, gdy Czaicki chciał rękę jej ucałować, staje we drzwiach na lewo Łanicki, a spostrzegłszy ruch ten, zbliża nię zwolna i mówi z naciskiem.Łanicki lat 40, blondyn z dużemi faworytami, blady — ruchy energiczne i zgrabne ),

Scena VI.

(Ciż i ŁANICKI.)

ŁANICKI

Dla czego żegnasz się już sekretarzu, skorom cię prosił, ażebyś na mnie zaczekał ?

SENZI.

Pan sekretarz bynajmniej się nie żegnał.

MARYA.

Lecz ja odejść miałam.

ŁANICKI.

Dobrze, odejdź moja żono — ale zagraj jeszcze z doktorom. Wiesz jak lubię waszą grę harmonijną, dla tego dziwiłem się nawet, żeście tak nagle grać przestali.

MARYA.

Graliśmy bardzo długo, blizko godzinę.

Doktorze, słyszysz jaka Marya niegrzeczna — liczy ci każda, minutę.

MARYA.

Jesteś zbyt wymagającym, mój mężu!

ŁANICKI

( całując ją w czoło ).

Dobrze, już dobrze moję dziecię; pozostaw nas, my sobie tu z sekretarzem pogadamy spokojnie

( Marya odchodzi ).

CZAICKI.

Spokojnie.

LANICKI

( do niego ostro ).

Czyż pan wątpisz o tem ?

CZAICKI.

Czy wątpię spokojnie ?

ŁANICKI.

Straszliwy z pana dyalektyk — no doktorze, bądź łaskaw towarzyszyć Maryi.

SENZI

( patrząc na zegarek ).

Właściwie czas mój drogi i miałem akurat o godzinie szóstej...

CZAICKI.

Piętnaście wizyt, których dla miłości Wagnera zaniechasz.

ŁANICKI.

Dla miłości mojej panie sekretarzu !

CZAICKI

( na str. ).

Albo jego żony, co nie na jedno wychodzi.

ŁANICKI

( podając rękę Senziemu ).

Zatem zagrajcie co jeszcze dla mnie, moi drodzy.

SENZI.

Dla sprawienia ci przyjemności, i jeżeli pani zechce...

( Idzie za Maryą na lewo ).

CZAICKI

( na str. ).

Zawzięty amator muzyki przyszłości !

SCENA VII

(ŁANICKI i CZAICKI.)

ŁANICKI.

Przepraszam cię sekretarzu, żeś tak długo czekał na mnie.

CZAICKI.

Niedługo, a potem rozmowa z pańską żoną płynie tak szybko!

ŁANICKI

( nie zważając ).

Proszę usiąść

( wystawia dla niego krzesło na środek sceny, a drugie dla siebie ).

CZAICKI,

Właściwie spieszyłem się do księcia, który jest trochę słaby...

ŁANICKI.

O o o!

CZAICKI.

I bez humoru — bardzo bez humoru, nawet smutny

ŁANICKI.

Cóż się stad mogło?

( siadają ).

CZAICKI

Od czterech tygodni — tak — od czterech, akurat od czterech było to na koncercie, wtedy gdy książę poznał pańską żonę, dziwiąc się jeszcze, że go to szczęście tak późno spotkało....

( słychać za sceną grę na fortepianie ).

ŁANICKI

( nucąc melodyą fortepianu ).

Jaki ten doktór muzykalny! — niedarmo w żyłach jego płynie krew wioska!

CZAICKI.

Krew wioska, krew namiętna.

ŁANICKI.

Godzinami mógłbym go słuchać.

CZAICKI.

Co do mnie, musiałbym sobie odmówić tej przyjemności, przynajmniej w tej chwili.

ŁANICKI

( ciągle nucąc ).

A prawda! — pan się śpieszy.

CZAICKI.

Jakem to miał honor oznajmili, i gdyby nie

( mówi z przyciskiem )

nasz interes...

ŁANICKI

( ciągle obojętnie ).

Wszak byt na najlepszej drodze ?

CZAICKI.

Byt, byt....

ŁANICKI.

I jest.

CZAICKI.

Jest i nie jest. Jak panu wiadomo, tego rodzaju interesa ulegają, tak jak najdelikatniejsze rośliny, zmianom temperatury.

ŁANICKI

( pogardliwie ).

Mów pan poprostu — pieniędzy ci znowu trzeba. Służę.

( Dobywa pugilaresu ).

CZAICKI.

Dla czego nie ? — pieniądze zawsze się przydadzą; ale tym razem rzecz się oparła o co innego.

ŁANICKI

( nucąc znowu ).

O ?....

CZAICKI.

O samego księcia.

ŁANICKI.

Wszak wszelkie formalności załatwione. Akt zrzeczenia się Jerzego Łanickiego złożony w pańskie ręce, dokumenta, że innych krewnych niema takie, stemple, poświadczenia, legalizacye również, — czegóż więc brak jeszcze ?

CZAICKI.

Dobrej woli księcia.

ŁANICKI.

Cieszę się jego względami, więc nie wątpię że reszty formalności dopełni.

CZAICKI.

Nie wątpię i ja — tylko, jak mówiłem, od czterech tygodni humor księcia jest taki, że o dostęp trudno, a tem bardziej o moment stosowny.

ŁANICKI.

Postaramy się o to.

CZAICKI.

Nie wątpię, i dla tego przyśpiesz pan koniecznie ten bal, o którym dziś już tyle wszędzie mówią, a który, wiem, że dla księcia będzie prawdziwą.... powtarzam, prawdziwą przyjemnością.

ŁANICKI

( na str. ).

Łotr chce mnie przeniknąć.

CZAICKI

( na str. ).

Zedrę ci maskę,

( głośno ).

Pan zdajesz się namyślać ?

LANICKI 

( podchodząc ku drzwiom, zkąd słychać grę fortepianu, mówi głośniej ).

Ależ Allegro, moje dzieci !

(wracając na przód sceny ).

Bałamucą mi czegoś.

CZAICKI.

I mnie się tak zdają.

ŁANICKI.

Muzyka, którą sam iakże pielęgnuję, słodzi mi nieraz posępne chwile.

Przepraszam, ale pan bluźnisz. Mając żonę tak uroczą" tak ponętną, takiego niezwykłego blasku, nie godzi się wspominać nawet o posępnych chwilach.

ŁANICKI

( stając nagle przed nim, mówi powstrzyntując sięw gniewie, z naciskiem ).

Panie Czaicki — mam honor zwrócić twoją uwagę, że żona moja nie należy do treści naszej rozmowy.

CZAICKI.

Trudno nie mówić o tak pięknej kobiecie.

ŁANICKI,

Prosiłbym jednak usilnie pana, ażebyś mówić o niej zaprzestał.

CZAICKI

( szyderczo ).

Czy wolno wiedzieć dla czego?

ŁANICKI.

Dla tego, że się mnie nie podoba.

CZAICKI

( powstając ).

Dziwny zakaz na honor! gdy wszystkim mówić wolno, mnie tylko....

ŁANICKI

( wybuchając z wściekłością ).

Tobie tylko mówić o niej nie pozwolę, pojmujesz mnie? Gdy wszystkich zaproszę, ażeby z nią rozmawiali, z nią się bawili, tobie tylko wzbronię zbliżenia się na krok do niej, tobie nędzny robaku! Gdy wszystkim wolno będzie patrzeć w śliczne oczy mojej żony, radość czerpać z jej uśmiechu, tobie nie wolno będzie kalać jej oblicza swem spojrzeniem. Jestto moja fantazya, kaprys, nazwij to czem chcesz, ale w obec ciebie będzie len kaprys nieodwołalnym prawem. Nic od dziś cię uważam, panie sekretarzu. Sądziłeś, że z chwilą wejściu ze mną do spółki, zaprzedałem ci już wolność swoję, rozum, duszę i wolę — sądziłeś, że drżeć przed tobą będę jak dzieciak lub ślepe twoje narządzie, i że dla tego pozwolę ci w domu moim odgrywać rolę bohatera ? Omyliłeś się — ja mam wolę swoją, i ty raczej jesteś mojem narzędziem, które, gdy zechcę zegnę, gdy zechcę skruszę!

CZAICKI

(kłaniając się nizko, mówi z największą ironią ). Niezasłużony dla mnie zaszczyt, ten wybuch pańskiej zazdrości.

LANICKI.

To zazdrość ? nie — to wstręt!

CZAICKI

( szyderczo ).

Nie miałeś go pan przed rokiem, gdy potrzeba było pomocy i rady, ażeby sobie wypracować parę milionów. Wtedy Czaicki, skromny sekretarz księcia, był rozumnym i bystrym doradcą, towarzyszem, a nawet ten kosztowny wyraz "przyjaciel" obijał się o jego uszy.

ŁANICKI.

Płacę panu, a gdy wypłacę resztę według umowy, rozejdziemy się na zawsze,

CZAICKI.

Albo ja wiem czy na zawsze! Są węzły tak silne!

ŁANICKI.

Sądzisz pan, że się jego gróźb zlęknę? kto tu winniejszy, kto pierwszy dał radę, radę przeklętą, której na nieszczęście posłuchałem..., Nieszczęściem powtarzam, bo ty zdradzieckim twoim podszeptem, wepchnąłeś mnie na tę drogę!

CZAICKI.

Czas jeszcze będzie na wyrzuty i pokutę.

ŁANICKI.

Nie obawiaj się doradco; jestem konsekwentny i na pół drogi nie stanę; ale wiesz dobrze, że gdybyś nawet chciał ukąsić, sam wprzódy złamiesz zęby; zatem przyjmij rolę pokorniejszą z którą panu lepiej do twarzy.

CZAICKI.

Bo ci co się ukorzą, będą podwyższeni; a ci, co się wywyższają....

LOKAJ

(melduje).

Pan Jerzy Łanicki !!

ŁANICKI

(zmieszany).

Co, co? On tu?!

(na str. )

Przy tym przeklętym....

CZAICKI

(niby nasłuchując muzyki). Ah! jaki ten doktór muzykalny !

ŁANICKI

(do lokaja).

Czego stoisz? Prosić.

(Zwracając się do Czaickiego)

Książę ma dużo cierpliwości, czekając na pana.

CZAICKI.

Niepodobna mi się oderwać od gry tego doktora - prawdziwa krew wioska.

ŁANICKI.

Sądzisz pan, że się ulęknę jego obecności. Proszę, zostań!

CZAICKI,

Jako pańskie powolne narzędzie, usłucham.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej