Artur Oppman

PIEŚNI O SŁAWIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

SŁUŻBA POETY.

SNUJ SIĘ, O BAŚNI!.

KAZANIE SKARGI.

IMĆ PAN BURMISTRZ NA RORATACH.

GŁOS MAŁACHOWSKIEGO.

LIST KSIĘCIA JÓZEFA.

LEGIONIŚCI.

DUMA O SUŁKOWSKIM.

NOC W KRAKOWIE.

TRĘBACZ Z JABŁONNY.

POGRZEB KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO.

ELEGIA, POŚWIĘCONA PAMIĘCI JÓZEFA KSIĘCIA PONIATOWSKIEGO.

LIST Z GIBRALTARU.

ŚWIĘTA HELENA.

DO FRANCYI NAPOLEOŃSKIEJ.

STARA GITARA Z WSTĄŻKĄ RÓŻOWĄ.

NOC BELWEDERSKA.

GROCHÓW.

MARSZ SKRZYNECKIEGO.

ŚMIERĆ SOWIŃSKIEGO.

DESZCZ LISTOPADOWY.

IMIONNIK.

PIĘCIU POLEGŁYCH.

1863.

ZWALONYM KRZYŻOM, ZAPADŁYM MOGIŁOM...

CHOPINOWSKA CUDNA LECI PIEŚŃ!...

DO LITWY.

WILNO.

OGRÓD SASKI.

ZA JEGO TRUMNĄ.

ŻYWA HARFA POLSKI.

NA GRÓB HENRYKA SIENKIEWICZA.

ULICZNA PIOSNKA.

WAGARY.

EVVIVA GARIBALDI!

DO STAREGO MIASTA.

W ROKU 1791.

"WARSZAWIANKA".

PIEŚNI O SŁAWIE

Nowe Poezye.

z Portretem Autora.

Artur Oppman

SŁUŻBA POETY.

Żołnierską służbę trzeba pełnić twardo

I dzierżyć lutnię, jako szablę nagą,

Pióropusz pychy odtrącić z pogardą,

A zmorom życia patrzeć w twarz z odwagą.

Na zagrożonej stanąwszy reducie,

Trzeba do rdzenia spromienić się w sobie,

Walczyć miłością w każdej pieśni nucie,

Krwią żywiąc własną to, co leży w grobie.

I nie żałować krwi tej, ani siły,

Jeśli prochowi tajną moc przywrócą,

I głaz omszony odwalą z mogiły,

I krzyk umarłych ku żyjącym rzucą.

Trzeba wartować na śmiertelnem polu,

Kędy nienawiść, jako miecz, szaleje,

I nie przemawiać, jak wódz z Kapitolu,

Lecz, jak straż nocna, wieszcząca: "Już dnieje!"

Żołnierską burkę złożywszy pod głowę,

I we śnie trzeba wzrok wytężyć bystry,

Odegnać z marzeń korony laurowe

I z buławami marszałków tornistry.

Te iskry uczuć, co z pieśni zapłoną,

Pamięć narodu, zbudzona twą księgą,

Jak krzyż Virtuti ozdobią twe łono

I pierś przepaszą jeneralską wstęgą.

Broń po rycersku dziadów swych puścizny

I ani jednej nie ustąp pamiątki,

Bo wielkie serce wielkiej twej ojczyzny

Tak samo kocha Dziś, jak Wczora szczątki.

Zwiąż to, co było, z tem, co jest i będzie,

Uczyń z tej trójcy wieczystą modlitwę,

A choć odejdziesz za grobu krawędzie:

Pieśń w czyn się zmieni, a czyn: wygra bitwę!

SNUJ SIĘ, O BAŚNI!.

Snuj się, o baśni!... o tej szklanej górze,

Na której bije żywej źródło wody,

Ptak gadający leci w zórz purpurze

I marzy kamień w senne dnia zachody

O tej królewnie, co odklęcia czeka

I z okna baszty wyciąga ramiona,

A każda róża w słońcu roztulona

Czuje, jak żywa, tęskna pierś człowieka...

Snuj się, o baśni!... o pieśni łabędziej,

Co w noc miesięczną z piersi ptaka śnieżnej

Płynie do świata dalekiej krawędzi

Na lotnych falach tęsknoty bezbrzeżnej;

I o tym ptaku, który na błękicie

Toni jeziora modli się swą pieśnią,

Aż mu się wszystkie cuda życia prześnią,

Aż w dźwiękach pieśni roztopi się życie...

Snuj się, o baśni!... Dzień smutny, dzień szary,

Jesienny wicher strąca suche liście,

Szczęknęły stare pradziadów zegary

I drzwi skrzypnęły, jak na czyjeś przyjście,

Przez  wielkie okna zdradny mrok się toczy,

Wypełnia kąty zimnej, pustej sali...

O, niech się ogień na kominku pali...

Niech patrzą na mnie dobre, drogie oczy!...

Snuj się, o baśni!... Takie twarde życie!

Tak ciężkim krokiem idzie bezlitośnie!

I nie da westchnąć i podumać skrycie

O dniach dzieciństwa, o straconej wiośnie;

Wzięło w niewolę każdą myśl, co wzlata

Nad padół ziemi ku gwiazdom lazuru —

I duszę, siostrę anielskiego chóru,

Do poziomego przygwoździło świata.

Snuj się, o baśni!... Cicha twa rozmowa

Niech w starym domu dawne echa zbudzi

I niech się piosnka odezwie echowa,

I niech przywoła cienie dawnych ludzi, -

Z pod pleśni grobów może wstaną razem

W ten zmierzch jesienny, pełny melancholii,

I będą dzieciom gwarzyły powoli

O świecie, śpiącym pod omszonym głazem.

Snuj się, o baśni!... Oto przyszli wszyscy

I zimną, pustą zaludnili salę,

A tacy swoi, tacy jacyś blizcy

I jakby znani, choć nieznani wcale;

Na jednym, drugim rozsiadł się fotelu

Gość w zblakłym fraku, w pożółkłym żabocie

I uśmiechnięci w skrawym ognia zlocie

Uśmiechem do mnie mówią: "Przyjacielu!.. "

Snuj się, o baśni!... Czemże jest śmierć sama,

Kiedy ją można zmódz zaklęciem ducha!

Nieprzenikniona otwiera się brama,

Świat ziemski świata zaziemskiego słucha, -

Wiatr w szyby dzwoni... pomału, pomału

Spadają z oczu niewidzialne pęta:

Budzi się w baszcie królewna zaklęta

I rozwalony wskrzesa gmach z kryształu.

Snuj się, o baśni!... Nocy tajemnica

Osłania szepty zagrobowej rzeszy, —

Do swoich dawnych wrócili pieleszy

I tak radosne, jasne mają lica;

Chwila za chwilą w głąb wieków ucieka

Przy tej rozmowy z serca w serce wtórze, —

I każdy kamień, każda cegła w murze

Czują, jak żywa, tęskna pierś człowieka...

KAZANIE SKARGI.

"Nad ludem twoim zapanuje obcy!

Rządzić cię Będą słudzy a parobcy!

Z dawnej purpury odartej i nagiej

Na Barkach twoich żebrackie biesagi!

Płaciła będziesz z własnych domostw myto!

O, matko moja! O, Rzeczpospolito!"

(W starym, potężnym, królewskim kościele

Groźne w stu bitwach szczękły karabele,

Drogie kamienie, szkarłaty mieniące

W świetle pająków jarzą się, jak słońce,

I duch się zerwał skrzydłami orlicy,

Co rozkazuje świata połowicy).

"Moc twa i wielkość, jako mgła znikoma!

Przewagi twoje zgorzeją, jak słoma!

Rwący przepychem twe oślepłe oczy

Wóz się tryumfu ku otchłani toczy!

I dzień się zniża i noc tchnie żałobą, —

Królestwo moje! Cóż mam począć z tobą?"

(U stropu — szumy zdobytych sztandarów,

Wkrąg — senatory z twarzami cezarów,

O zmiłowanie prosząc swego Boga,

Ościenne posty czekają u proga

I słychać zdala, jakby lwów pomruki:

Grunwald, Obertyn, Psków i Wielkie Łuki).

"Możne twe imię — jako puste Brzęki!

Głos twój a mowa — wzdychania i jęki!

Popiół na głowie, cierń w skrwawionej nodze.

Na wszystkiem ciele utrapionaś srodze!

Wżdy wołam do cię z płakaniem i żałem:

Ojczyzno moja ! Nowe Jeruzalem!"

(Pod marmurami w ciszy i w spokoju

Śpią orły bitew, co polegli w boju,

Grzmiący w świątyni piorun kaznodziei

Kamień i trumnę przebija z kolei,

Skroś rdzawy pancerz sięga serca prochów —

I wtór ma prorok: nie od żywych! Z lochów!)

"Rzeczpospolito! Bych był Izajaszem,

Rąbałbych ciebie słowem, jak pałaszem !

Zdobyte skarby i wygrane boje

Zaliż okupią nieprawości twoje ?

Zaliż zadzierżą ony wichr, co zlata,

Aby cię zetrzeć z obliczności świata!"

(Włosy srebrzyste, rozwiane u czoła,

Lśknią na pomroku, jak glorya anioła,

Nieziemska bladość natchnionego lica,

Wargi — płomienie, oko — błyskawica,

A rozpaczliwie wyciągnięte dłonie

Świat podtrzymują, co w potopie tonie!)

" Wszyscyśmy grzeszni i nędzni przed Panem,

Królu z biskupem i księże z hetmanem!

Chodzim w hardości i bluźnimy pychą,

Aż trąba zagrzmi i skruszy Jerycho!

Brat ku bratowi, jako wilki lute! —

A pokolenia odkrwawią pokutę!... ".

(Uderzył zegar, gdyby dźwięk żelaza, —

Sztywny i chmurny siedzi Zygmunt Waza,

Od Zebrzydowskich i Stadnickich łona

Wiedźma rokoszu zrywa się czerwona,

Idzie na pola upiorzyca sina

I wyje gniewnie: "Niech przyjdzie godzina!")

"Iżeś nad wszystko ukochanie moje.

Iż się o ciebie dniem i nocą boję,

Iż kij pątniczy wziąłbych w ręce obie.

Wypielgrzymowac miłosierdzie tobie,

Iż piołun czuję w twoich wnuków chlebie!—

Przeto, o Polsko! do krwie smagam ciebie!"

(Skroś mur katedry, przez śniegi i lody,

Ciągną dalekie tułaczów pochody,

Na bezpowrotne, na krzyżowe drogi

Ojcowych domów płoną im pożogi,

A z góry wieków gromem, co pierś targa,

Z rozwianym włosem prorokuje Skarga!... )

IMĆ PAN BURMISTRZ NA RORATACH.

Ze snu przedniego zbudzon przez pachołka,

Zdjął imć pan burmistrz przyodziewek z kołka,

Wzuł żółte buty o podkówkach srebrnych,

Dokonał zacnie ablucyi potrzebnych

I przy kagańcu, co się żywo pali,

Począł dokładnie ubierać się dalej.

Tedy na żupan cudnie srebrem lity

Pas wziął indyjski na Turku zdobyty,

Okutał postać dostojnej urody

Ponsową delią, godną wojewody,

Rysi wdział kołpak z kosztownemi pióry —

I do alkierza zapukał: do córy.

Drzwi się otwarły, i przez oka mgnienie

Nie wiesz: dziewczyna, albo=li widzenie?

Złote jej włosy, spadające z czoła,

Blask dają licu, jak glorya anioła,

A modre oczy pod ciemną powieką

Patrzą — nie tutaj! W niebo gdzieś — daleko!...

Lecz małe ustka cudnie uśmiechnięte

Świadczą inaczej, niż te oczy święte:

Takie cię miodne wabią z nich słodycze,

Takie kochania pragnienie dziewicze,

Ze miasto klęknąć i u stóp jej zostać,

Pragnąłbyś uścisk i całunek dostać!

Dostojny ociec mile córę witał,

Głasnął po główce i o sen zapytał,

Rzekł miłościwie, że jest jego chlubą,

Potem się zapiął, krzyknął: "Pietrze! Kubo!"

Dwa pacholiki wbiegły na te słowa —

I była w izbie jasność purpurowa.

Bo każdy z drabów na wysokiej tyce

Dzierżył kaganiec (warszawskie ulice

Ciemne są srodze, i głowa stolicy

Mogłaby grzmotnąć o mur kamienicy:

Tedy są słuszne i rozumne rzeczy,

Gdy się w ten sposób burmistrz ubezpieczy).

Noc była mroźna i od gwiazd srebrnawa,

W rynku się krzątać poczęła Warszawa:

Pan pisarz miejski obok swej małżonki

Szedł, odmawiając nabożnie koronki,

Zaś pięciu rajców wlokło się szeregiem,

A wszyscy razem brnęli kopnym śniegiem.

Burmistrz z Małgosią posuwistym krokiem

Szli z obróconem na świątynię okiem:

Nęci ich ona, ta Warszawy macierz!

Dziewka przez drogę kończy szczery pacierz,

A ociec wspomniał zmarłe antenaty,

Co śpią spokojnie w lochach kolegiaty.

W najpierwszej ławce zasiadł burmistrz z córką.

Ołtarz, kadzideł przesłoniony chmurką,

Złoci się cudnie, jakby słońce zgoła;

Nad nim figura srebrnego anioła

Roztacza skrzydeł opiekę łaskawą

Nad miejskim ludem i całą Warszawą.

Nabożne pieśni zabrzmiały w kościele:

Burmistrz głosową przewyższa kapelę

I na wzór innym "pokasłując czasem",

Huczy, jak organ, uroczystym basem;

Żasie Małgosia, świecąc ócz brylantem,

Wznosi swe pienia cieniutkim dyszkantem.

Jakże serdecznie lecą wzwyż te głosy!

Jak biją grzmotem w zimowe niebiosy!

Jak do stóp Boga, za gwieździste progi,

Lecą od ziemskiej, pełnej cierni, drogi,

I dzwoniąc dźwiękiem srebrzystego dzwonu,

Padają kornie u Bożego tronu!

Ach! — wtedy burmistrz, dumny swoim stanem,

Lichym robaczkiem czuje się przed Panem,

I choć jest głową cnej stolicy onej,

Bije się w piersi, czyni łbem pokłony,

I jak dziecina, płacząca w noc ciemną,

Woła: "O Panie! zmiłuj się nade mną!... "

GŁOS MAŁACHOWSKIEGO.

Z pod grobowego przemawiam kamienia,

Twą krwią, Ojczyzno, zbudzony do życia,

A chciałbym glos mieć, jako żar płomienia

I jako dzwonów hejnałowe bicia;

Patrzę — i oto strach mnie nagły zdejmie —

Polsko! dzień idzie! na narodów sejmie

Stań, ty szlachetna, na froncie!

Widziałem ciebie na przepaści skraju,

Widziałem ciebie spodlałą i marną,

A oto duchy zapłonęły w Maju

I zapaliły gwiazdę twą ofiarną;

Pod oną gwiazdą stanęłaś na straży

Z dostojną dumą na królewskiej twarzy

I z hardą ręką na loncie.

Umiałaś cisnąć narodom i królom

Swój czyn, tętniący gromowym protestem,

Purpurę swobód rzucić dawnym bólom,

Zerwać się z błota i zakrzyknąć: "Jestem!

Jestem! Kaźmierzów i Zygmuntów dobie

Wierna — wolnością darząca — i tobie

Oddana — cały narodzie! "

Cały narodzie! oto wielkie słowo,

Które gra spiżem i, jak piorun, wali, -

Zniż się, magnacka, żądna koron głowo,

Podnieście czoła, którzyście czekali!

Tak chcemy! stanów jest zrównanie Boże!

O, ludu! faluj, jak wezbrane morze,

I płyń ku złotej swobodzie!

Płyń ku swobodzie! dziś, jak wtedy, bije

To święte hasło w cichy lazur nieba,

Ale czy stara owa miłość żyje,

Bez której ludom nie trwać, jak bez chleba,

Miłość, co wszystkich pod swe skrzydła garnie

I nie rozdziela hańbiąco i marnie,

Ale szlachetnie jednoczy!

Polsko! żadnego nie przeklinaj z synów,

Ani zapomnij z dzieci swych nikogo!

Dla kainowych miej pogardę czynów,

Ale każdemu pozwól iść swą drogą,

Choć z różnych ścieżek, zejdą się na końcu,

By oddać pokłon wschodzącemu słońcu,

Gdy się na błękit wytoczy!

Z pod grobowego przemawiam kamienia

I twoją dawną chwałę przypominam,

A nim mnie pieczęć oniemi milczenia,

W imię Ojczyzny żyjących zaklinam:

Niech, pamiętając na przebrzmiałą świetność,

Chowają w sercach naddziadów szlachetność,

Nie kładąc więzów sumieniom!

Bo wtedy wolną będziesz, ziemio moja,

Sto lat walcząca za swobodę ludów,

Gdy spadnie z ciebie popękana zbroja

Wzajemnych złości i wzajemnych brudów,

Gdy, wierna hasłom, za któreś walczyła,

Nieśmiertelnemi będziesz prawdy lśniła

Idącym w świt pokoleniom!

LIST KSIĘCIA JÓZEFA.

1792.

Nocą, z obozu, Najjaśniejszy Panie,

Piszę do ciebie ten żołnierski list,

Jeszcze mam w uszach trąb Dubienki granie

I z pod Zieleniec szczęk szabel, kul świst,

Na wieść z Warszawy, z oficyerów korem,

Jam się z mym polskim rozsądzał honorem —

I z twych się, królu, wypisuję list!...

Sercu rycerza ciężka chwila taka,

Kiedy z karnością musi toczyć bój,

Alem ja pierwej miano miał Polaka,

Zanim, o królu, wdziałem mundur twój!

Byłeś mi ojcem, Najjaśniejszy Panie,

Ale  mnie Matki dobiega wołanie:

Tam jest me serce, posterunek mój!...

Twarde te słowa niech mi Bóg przebaczy,

Bo wiem, jak krwawo ranią łono twe,

Lecz, mój monarcho, lepiej zginąć raczej,

Niż wlec w kajdanach pohańbione dnie!

Gdybyś tu, królu, z podniesioną głową,

Pod swą chorągwią stanął purpurową —

Duch-by zwyciężył, co, jak wulkan, wre!...

Jeszcze nade mną szumią polskie znaki:

Anioł z Pogonią, z Orłem samotrzeć!

Jeszcze mi moje hukają kozaki:

"Bat'ku Josype! na armaty wiedź!"

Lecz już z Ilińskim, z Wielhorskim, z Kościuszką

Nie skoczę wichrem z moją białonóżką,

Wołając do niej: "Leć na wroga, leć!... "

Nie mogąc umrzeć, jako bohatery,

Dla ciebie, królu, i Ojczyzny swej,

Z listem ci moje odsyłam ordery,

Te, które wszystkie miałem z łaski twej, -

Z jednym się tylko nie rozstanę długo:

Z krzyżem Virtuti, zdobytym zasługą, —

Ten mi do trumny kiedyś włożyć chciej!...

Porozpraszani, jak przez burzę ptactwo,

Nim na mogiłach braci wzejdzie wrzos,

Z towarzyszami pójdziem na tułactwo,

Ojczyzny miłej opłakiwać los, -

Zwykłe do konia i oręża dłonie

Cóż będą czynić w cudzej, obcej stronie,

Gdy z trosk przedwcześnie pobieleje włos?...

Za nich to, królu! za moich kamratów!

Do królewskiego czucia wstawiam się:

Oni szli mężnie na ogień granatów,

A iluż legło w nieprzespanym śnie!

Wdowom, sierotom i tym, którzy w ranach

Na ziemi polskiej zostaną kurhanach,

Daj chleb: niech obcy nie sromoci je!...

A teraz, królu, myślę jak to lepiej,

Jak mam zakończyć krwawy życia szmat:

Czyli się tobie przypomnieć: "Twój Pepi",

Pepi z tych dawnych, Łazienkowskich lat?

Czy mam krwią serca nakreślone głoski

Podpisać tylko: Józef Poniatowski —

Króla czy stryja zostawić tu ślad?...

W namiocie świta — i słyszę wezwanie,Że już mi pora za Ojczyzny próg!

Zegnam cię tedy, Najjaśniejszy Panie,

Jako wędrowiec — u rozstajnych dróg.

Zegnam cię — królu! ja o jedno proszę:

Niechaj do śmierci, jako sztandar, noszę

Ten honor Polski, co mi zwierzył Bóg!...

LEGIONIŚCI.

I.

Na biwaku ogień płonie

W Apenińskich kędyś górach,

Wzeszedł księżyc w gwiazd koronie

I żegluje po lazurach.

Koń zaparska, szabla brzęknie,

Nawołuje straż oboźna, —

Ach, tak jasno i tak pięknie! —

A w ojczyźnie zima mroźna!

A w ojczyźnie Boża Męka

Z śniegu sterczy nad zagony, —

I dlaczegóż serce pęka

Po tej ziemi oddalonej?

I dlaczegóż twarz surowa

Od bolesnej blednie troski,

I jak pacierz płyną słowa:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!"

II.

Cudna Włoszka żołnierzowi

Całej siebie wziąć nie wzbrania, —

Ach, piosenka nie wypowie

Płomiennego jej kochania.

Krew szaloną kipi falą,

Pierś młodzieńcza drży rozkoszą,

Usta pieką, oczy palą,

A uściski w raj przenoszą!

Między laury błądzi dwoje:

Nic im ludzie i nic światy!

"Wargi twoje!" "Piersi twoję!"

Młodość! wiosna! miłość! kwiaty!

Skąd znajome dźwięki biega?

Skąd rodzinnej widok wioski?

Ach! to woła serce jego:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!"

III.

Świszczą kule, grzmią armaty,

Od krwi ziemia, jak z koralu,

Na śmierć pewną idą chwaty,

Uśmiechnięci, jak na balu!

W kłębach dymu świat spowity,

Zda się w niwecz bój go pognie,

Kędy spojrzeć: śpi zabity!

Kędy spojrzeć: krew i ognie!

Na swym siwku gna jenerał,

Z ócz zapału iskry biega

I z uśmiechem ten umierał,

Kto przed skonem patrzył w niego.

Kto z westchnieniem duszę ślącym

Do Panienki Częstochowskiej,

Szeptał głosem konającym:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!"

IV.

W uroczystym dniu rocznicy, (*)

Nieśmiertelnym zdobnej kwiatem,

Wkracza legia do stolicy,

Co rządziła niegdyś światem!

Lśnią piórami śnieżystemi

Srebrne orły w krwawem polu

I rozkazy włoskiej ziemi

Daje Polak z Kapitolu!

Bije bęben, trąbka dzwoni,

Wieczornego brzmi głos dzwonu,

Z Sobieskiego szablą w dłoni

Czyni przegląd wódz legionu.

Czy złudzenie, czy to czary,

Czy ordynans z woli Boskiej? —

Szemrze Tyber, tchnie Rzym stary:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!

(*) Legia polska weszła do Rzymu d. 3 maja 1798 roku, a więc w siódmą rocznicę ogłoszenia konstytucyi.

V.

Krew za cudzą przelać sprawę:

Co to warte? co to warte?

Pcha do tronu swoją nawę

Pierwszy konsul Bonaparte!

Tryumfalne orły srebrne!

Czas osuszyć krwawe szpony!

Już wy dzisiaj nie potrzebne

W onym locie do korony!

Zniesie żołnierz mękę nędzy!

Za nic śmierć mu i mogiła!

Lecz nie targaj złotej przędzy,

Co świeciła i łudziła!

Niechże krwawy sen się prześni,

Dajcie w rękę kij dziadowski!

Wołaj, pieśni! przymuś, pieśni:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!"

VI.

A na grzbiecie same łaty!

A na ciele same rany!

A po nocach śnią się chaty

I kochany kraj! kochany!!!

A po nocach do tapczana

Idzie ojciec, idzie macierz,

Łzami żalu twarz zalana,

A na ustach tęskny pacierz!

I jęk leci skroś krainy

I odnawia dawne blizny, —

Wróćcie syny, wróćcie syny

Do straconej ojcowizny!

Bije głową chłop o mury

Mazowiecki i krakowski

I jak burza mknie w lazury:

"Marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej!"

DUMA O SUŁKOWSKIM.

I.

Twe poświęcenie, twoją śmierć i blizny

I bitew mnogich waleczne przygody

Śpiewać chcę, luby kochanku ojczyzny,

Sułkowski młody!

Zadzwońcie struny złociste bardonu,

Do bohaterskich gdy wkraczamy włości,

Spłyń, chwało! Oto niezłomny do zgonu

Rycerz wolności!

Italio! córo nieśmiertelnej sławy!

Siostrzana Francyo! Egipcie daleki!

I ty, o, Polsko! wspomnij grób, gdzie krwawy

Proch śpi na wieki!

Pogonie lotne, wy, orły podniebne,

Godła sztandaru od krwi czerwonego,

Grajcie na larum i łzy rońcie srebrne:

Dank cieniom jego!

II.

Runęły w gruzy spękane kolumny,

Pod zdradną nawa grąży się mielizną,

Jak właśnie Chrystus, aby wskrzesnąć z trumny.

Ległaś, ojczyzno!

Niosą się echem Racławic rapsody,

Ale już w zgliszczach dymią Pragi szańce,

Na kraje idą, na lądy, na wody

Polskie wygnańce!...

Gromem: "Tak lud chce!" grzmią dalekie szranki,

Prawa człowieka brną przez trupów łany,

Swobodę światu głoszą wolne Franki,

Republikany!

Na wschód i zachód zaciągając wartę,

Depcą tyrany i ich najemniki,

A na ich czele ów Buonaparte:

Orzeł z Korsyki!

III.

Na morzu głuchną pożegnalne dzwony,

Woda — i nieba sklep nieogarnięty,

Tam — do piramid legendowej strony

Płyną okręty...

Orli z pokładu ślą wzrok dwaj młodzieńce,

Morze jak harfa śpiewa im eolska,

Jednemu śnią się Aleksandra wieńce,

Drugiemu: Polska!...

Już na szafirach gwiazda Wschodu płonie,

Nad palcem Bożym naznaczoną głową, —

A tyś wzniósł ku niej, o, Napoleonie!

Twarz marmurową...

Komuż to ona, jako znak migota,

Skrząc tryumfalnie wśród świateł wieczora?

A w jej płomieniu, ach! korona złota

Imperatora!

IV.

Oczyma wieków patrzą piramidy,

Ginie w bezkresie pustynia paląca,

Turków bułaty, mameluków dzidy

Gorą od słońca.

Konnica giaurów nagłym lotem ptaka

Poigrać z śmiercią cwałuje w zawody

I zrywa laury nazwisku Polaka

Sułkowski młody!

Jest, jako piorun, grzmiący z nieb pożogi,

Gdy gna z żelazem nad głową wzniesionem.

I mówią o nim pierzchające wrogi:

"On gardzi zgonem!"

A gdy, jak drogie dyamenty chalifów,

Gwiazdy w błękitach noc rozsypie blada,

On duchem mędrca tajnie hieroglifów

Grobom odkrada...

V.

W namiocie wodza w godzinę północną

Buonaparte i Sułkowski społem

Wiodą rozmowę milczącą a mocną

Z dziejów aniołem.

Ozwą się w ciszy obozowe straże,

Zatętni konia galop oddalony,

Czas się dopełnia na wieków zegarze

I rok sądzony!

Jakby jęk struny zadźwięczał zerwanej

I błyskawica głąb nocy przelśniła:

Tobie: świat cały do podboju dany,

Tobie: mogiła!...

Komuż to, komu gwiazda Wschodu płonie?

Komuż na tron to, komu w zaświat droga?

I podniósł anioł zadumane skronie

Do niebios proga...

VI.

Białym Sułkowski arabczykiem toczy,

Kwiat pomarańczy sypią drzewa gaju,

A takie smutne, takie smutne oczy

Gonią — do kraju!...

"Kto nie zna trwogi w bitew krwi i dymie,

Ten — wódz zawoła — da mi wieść od wroga !>

"Ja!" — "Ty, Sułkowski ?" — "Na Polaka imięI w imię Boga!"

"Idź!" I bohater w konia wbił ostrogi,

( A tam szaleje Kair zbuntowany! )

Skoczył!... Krwią znaczą ślad przebytej drogi

Nieoschłe rany!

Jeszcze go widać... jeszcze koń podskokiem

Wzbił tuman piasku pod niebo otwarte...

Nieodgadnionem patrzy za nim okiem

Buonaparte!...

VII.

Zbieszonych maurów kłębi się gromada,

Dzikie fellachy z krętych ulic biegą,

A między tłuszczą spokojna i blada

Twarz Sułkowskiego!

Świszczą bułaty, jatagany sieką,

Krew z ran wytryska królewska, czerwona,

"O, Polsko moja! Jakże mi daleko

Do twego łona!"

Jeszcze cię, Polsko, widzi wzrok przymknięty.

Jeszcze do ciebie rwą się dłonie mężne...

A ciało pada w krwi purpurze świętej

W pole orężne...

Zdumione słońce aureolę złotą

Na umarłego kładnie bohatera, —

Tak z niewygasłą wolności tęsknotą

Polak umiera!...

VIII.

Jest grób samotny w krainie dalekiej,

A na nim napis ryty w złote głoski...

Ku Polsce patrząc, tutaj śpi na wieki

Józef Sułkowski!...

Napoleona był on adjutantem,

Jak lew za życia mężny — i przy zgonie,

A imię jego pali się brylantem

W polskiej koronie.

Republikanin z cnotami rzymskiemi

Bił się w ojczyźnie, we Włoszech, w Egipcie,

Ptaki herbowe! wy kwiat z jego ziemi

Na grób mu sypcie!

Po długich bojów męczeńskiej krwawiźnie

Zwycięskie orły w snach mu się niech marzą

I niech o wielkiej dumając ojczyźnie,

Śpi pod ich strażą!...

Koniec wersji demonstracyjnej.

NOC W KRAKOWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRĘBACZ Z JABŁONNY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POGRZEB KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA, POŚWIĘCONA PAMIĘCI JÓZEFA KSIĘCIA PONIATOWSKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST Z GIBRALTARU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚWIĘTA HELENA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO FRANCYI NAPOLEOŃSKIEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARA GITARA Z WSTĄŻKĄ RÓŻOWĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOC BELWEDERSKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GROCHÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MARSZ SKRZYNECKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚMIERĆ SOWIŃSKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DESZCZ LISTOPADOWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IMIONNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIĘCIU POLEGŁYCH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

1863.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZWALONYM KRZYŻOM, ZAPADŁYM MOGIŁOM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CHOPINOWSKA CUDNA LECI PIEŚŃ!...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO LITWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WILNO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OGRÓD SASKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZA JEGO TRUMNĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻYWA HARFA POLSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA GRÓB HENRYKA SIENKIEWICZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ULICZNA PIOSNKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WAGARY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EVVIVA GARIBALDI!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO STAREGO MIASTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ROKU 1791.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

"WARSZAWIANKA".

Niedostępny w wersji demonstracyjnej