Artur Oppman

PAMIĄTKA UROCZYSTEGO OBCHODU

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KOŚCIUSZKO.

UNIWERSAŁ POŁANIECKI.

BITWA RACŁAWICKA.

POGRZEB KOŚCIUSZKI.

KOŚCIUSZKO.

PAMIĄTKA UROCZYSTEGO OBCHODU SETNEJ ROCZNICY ZGONU TADEUSZA KOŚCIUSZKI 1817-1917

Artur Oppman

KOŚCIUSZKO.

Kościuszkę zna i kocha Polska od krańca do krańca. Posłać Naczelnika w białej sukmanie wyryła się na wieki w sercu narodu. Był mężny, prosty i dobry. Życie swe całe poświęcił Ojczyźnie. Gorącą miłością ogarnął wszystkich w narodzie. Pragnął dla Polski swobody, mocy i szczęścia. Wolność umiłował nad wszelkie dobra życia. Bił się za nią na drugiej półkuli, walcząc o prawa rzeczypospolitej amerykańskiej. Pożądał wolności. Wiedział, iż wśród wolnych narodów świata Polska niewolną być nie może. Gdziekolwiek był, cokolwiek czynił, myślało Polsce. W strasznej godzinie upadku, gdy groziła nam hańba niewoli, Kościuszko stanął na czele narodu, powiódł go do walki rozpacznej, a choć nie ocalił państwa, uratował w krwawych zapasach cześć Polski i opromienił Ją sławą bohaterstwa i nieszczęścia. Nieustraszony na polach bitew, wzniosły w niewoli, niezłomny w prawości w życiu codziennem, hołd, odbierany od obcych, składał nieszczęsnej Ojczyźnie. Nie dał się złudzić obietnicom mocarzów. Chciał Polski wielkiej i potężnej. Całej. Jego Imię stało się hasłem we wszystkich bojach polskich o niepodległość. Brzmiało w narodowych pieśniach 1831-go i 1863-go roku. Współczuł wydziedziczonym, ubogim, nieszczęśliwym. Nazwano go "przyjacielem ludzkości". Nienawidził przemocy. Kochał dzieci. Umarł na obcej ziemi, otoczony czcią cudzoziemców. Złożono Go w grobach królów polskich, bo prawdziwie królewską miał duszę i, jak Piast w sukmanie, królem był z narodowego czynu. Żyje nieśmiertelnie w sercu każdego Polaka. Zostawił święty testament: Umrzeć lub zwyciężyć!

OR-OT.

UNIWERSAŁ POŁANIECKI.

Dnia 7 go maja 1794 roku, w obozie pod Połańcem, wydal Kościuszko wiekopomny "Uniwersał", biorący włościan pod opieką rządu i zapewniający im bezpieczeństwo własności i sprawiedliwość.
Wspaniały ten Akt, zarówno jak Ustawa 3-go maja, przywrócił Polsce szacunek szlachetnych narodów świata. Zbryzgana krwią, upadająca pod gwałtem i przewagą obcych mocarstw, pozostawiła Polska na wieczne czasy wzór i wskazanie dla potomnych: Państwo niepodległe i potężne stworzyć mogą jedynie wolność i szczęście całego narodu, jednakowe a zupełne prawa dla wszystkich jego mieszkańców.
Włościanin polski, żył, jak wszędzie w Europie, długie wieki w niewoli. Kościuszko z niej go wyswobodził i nadal mu godność obywatela.
Oddał On Ojczyźnie miljony tych, którzy, jak pisał, nie wiedzieli nawet, ze ją mają.
Słowo poddany przeklęte być powinno w oświeconych narodach. Wcielając w czyn podniosłe te słowa swoje, Kościuszko "Uniwersałem" poddaństwo znosił i przysparzał Ojczyźnie wiernych i dzielnych kraju obrońców.
Chłopi krakowscy, Głowacki i Świstacki, chłop litewski, Kalinowski, stanęli w blasku ukochanych w narodzie; a obok nich, równe zasługą i śmiercią, rzesze siermiężne bezimiennych, co krwią ofiarną zapisali się w złotej księdze serc polskich.
Uniwersał Połaniecki bratał w obliczu Ojczyzny włościanina z mieszczanami i szlachtą. Z poszczególnych warstw ludności budował naród. A naród na sztandarach swych, wiodących w bój za Ojczyznę, wypisał niezłomne hasło: Wolność — Niepodległość.

OR-OT.

BITWA RACŁAWICKA.

(Urywek)

Mgła opada po nizinach,
Leci za kraj świata,
Anioł Boży z dolin, wzgórzy,
Siwe mgły rozmiata.
I wyczyścił całe pole
Jak oka źrenice,
I pokazał... tam Moskali,
A tu Racławice.
Nasz Tadeusz dobył szabli,
Za nim wszyscy wodze,
I żołnierza het do krzyża
Szykują po drodze.
A gdy wojsko ustawiali
W szyku należytym,
Konik siwy niecierpliwy
Ziemię rwał kopytem.
I wysunął się Kościuszko
Na przodek szeregu,
I zawołał: — wiara bracia,
Od brzegu do brzegu,
A najpierwej wy wieśniacy.
Polski ludu rolny!
Widzisz Moskwę — to niewola
Bij a będziesz wolny!
Puszczać kosy na te chwasty,
Co nam pola głuszą,
Kochać Polskę nie połową
Ale całą duszą! —
Czyście dobrze zrozumieli,
Dobrze wysłuchali?
— Zrozumielim Naczelniku,
Trzeba bić Moskali!...
Jezus Marja, hasło nasze,
Jezus Marja! wrzasną;
A na rżysku od kos błysku
Zrobiło się jasno.
Gdzie najwięcej ludzi pada
Tam Kościuszko leci,
Porządkuje, rozkazuje:
Trzymajcie się dzieci;

Żeby my to jeno sami,
Toby mniejsza o to,
Lecz cóż będzie z Polakami,
Z Ojczyzną sierotą?... —
Więc się nasi wyciągają,
Co zginie, to zginie,
A armaty wciąż im grają
Jak bas na marynie.
Coraz częściej, coraz gęściej
Kozactwo napada,
Wypuszcza się na prześpiegi,
Choć krzywdy nie zada.
Nie pomoże mocny Boże,
Tylko tak być musi,
Jak Moskala my nie zdusim,
To Moskal nas zdusi.
Popatrzał się nasz Kościuszko
Na mgliste niebiosy,
Zaplótł palce kłopotliwie
W swoje długie włosy.
Sztandarowym rzucił słowem:
By chorągwi strzegli,
A gdy jeden z rąk wypuszcza,
Drudzy wraz podbiegli.
Krótko cugle wziął do ręki,
Wpakował ostrogi,
Siwy konik stanął dęba,
Na obiedwie nogi.
Wstrząsnął grzywą,
Parsknął żywo,
I puścił się pędem,
Gdzie za wzgórzem kosyniery
Stali jednym rzędem.
Stach Świstacki stał na prawem.
Głowacki na lewem,
Jak ów stary Waligóra
Podpierał się drzewem,
Długie wąsy mu spadały
Aż na białą świtę,
Na koszulę rozrzuconą,
Piersi nie zakryte.
I wyciągnął głazik mały
Z obszytej kieszeni:
Cienko kosa zaostrzona,
Trzeba jeszcze cieniej,
I pośrodku i na przodku
Jak ongi do sieczki...
Podniosły się przed Kościuszką
Na kosach czapeczki,
Pokłonił się naród wiejski
Jak zboże w wietrzyku,
Wiwat! krzykną, najmilejszy
Ojcze Naczelniku!
Niechże będzie pochwalony!
Na wieki! odwrzasną —
A na rżysku od kos błysku
Zrobiło się jasno.
— No cóż wiara Krakowiacy,
Jakże wam się widzi?
Czy się Polak dziś powstydzi?
 — Zaś się tam powstydzi!
Jeszcze takie, Naczelniku,
Prawo nie nastało,
Żeby się to polskie wojsko
Moskiewskiego bało.
Uderzają... Jenerale,
Przycichł grzmot armatni,
Jeszcze jeden wystrzał pada,
Słyszycie! ostatni...
I zniżyli kornie głowy
Przed zrządzeniem Bożem,
A wiatr dymem śród dąbrowy
Kołysał jak morzem.
Chwytał kłęby białe, szare,
Na lasy roznosił,
Po nizinach zabłąkane
Pozwiewał, pokosił;
I odsłonił na zachodzie
Słońca głowę krasną,

Na niebiosach i na kosach
Świecące się jasno.
Jakby się tam podnosiły
Skrzydła ptaków srebrne,
Wietrzyk chłodzi, słońce schodzi,
Już też niepotrzebne.
Komu Pan Bóg błogosławi,
Temu się i wiedzie.
Idzie sobie Stach Świstacki,
A Głowacki jedzie.
Jedzie, jedzie na armacie,
Na smoku mosiężnym,
Czapką wiewa, a lud śpiewa
Głosem tak potężnym,
Jak na wiosnę się przewala
Fala rozdąsana:
Danaż moja, dana, dana,
Ojczyzno kochana.
Cale pole oczyszczone,
I tylko po stronie
Ówdzie leżą ludzkie ciała,
Ówdzie leżą konie.
Po hulanie, dzielnym Janie,
Żałobą okryty,
Z opuszczoną wraca głową
Konik jabłkowity.
A po drugim, co za smugiem
Spoczywa pod brzozą,
Tobie w chacie, młodszy bracie.
Złoty krzyżyk wiozą.
Na trzy chłopy wykopali
Mogiłę głęboką,
Na trzy chłopy wysypali
Mogiłę wysoką.
I kosarze gospodarze
Na kosach oparci,
Zapłakali swoich braci;
Bo też tego warci.

TEOFIL LENARTOWICZ

Koniec wersji demonstracyjnej.

POGRZEB KOŚCIUSZKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŚCIUSZKO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej