Alfred Jarry

ODWIEDZINY AMORA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I

II

III

IV

V

VI

VII.

VIII

IX

X

Osoby:

Akt I

Akt II

Akt III

Akt IV

Akt V

ODWIEDZINY AMORA

Alfred Jarry

I

U MANIUSI

Czemu nie idzie korytarzem, to byłoby prostsze. Zbyt proste: wespnie się po sztywnej ozdobnej rynnie obok balkonu. Z jedną nogą na chyba pewnym okratowaniu, z drugą na wypukłości tej rzeźby, niewątpliwie potrafi się dostać do pokoju na poddaszu. Naokoło cisza, tylko w nim się kręci kółko młyńskie, zupełnie zwariowane kółeczko, tik tak, tik tak: jakby plusk wody w głębi piersi, szum piany płynącej z prądem czy wiatru w drzewach.

Zawrót głowy, ale nie jest temu winna pustka pod nim, lecz to, co go wypełnia po brzegi. Coś takiego zdarzyło mu się już, kiedy otrzymał pewną nagrodę w szkole. Nuci i wymyśla sobie od durniów. Gdyby poszedł korytarzem, spotkałby wuja flirtującego z panną do towarzystwa, może matkę skradającą się cichaczem do pokoju ojca, zgodnie ze swoim zakłamanym zwyczajem.

„Czemu mama ukrywa, że sypia z ojcem?”

Zastanawia się, śmieje, robi krok.

Każdy próbuje składać tradycyjne wizyty. Amor to fotel w Akademii. Czytał, pijąc kawę, opinie dziennikarzy na temat przemówienia świeżo przyjętego członka. Czytał, żeby sobie dodać animuszu. Jest kandydatem... kandy... kandyz... kandydatem. Noga mu się pośliznęła. Spada kamyczek. Wdrapywanie się idzie wolniej, niż myślał.

Obejmuje rynnę jak popularny słup szczęścia. Właściwie nie wie jeszcze, co zrobi. Może spaść, zabić się, okaleczyć. Widuje się na skrzyżowaniach słupy-golgoty z wyrzeźbionymi u dołu wizerunkami połamanych kości i emblematami śmierci. Widzi mu się konający smarkacz wieziony w biało-czerwonej karetce. Ale obsesja brzydkiej zabawy ze służącą dodaje mu odwagi na parę godzin, mimo ryzyka wielkiej utraty sił.

Znów zaczyna się wspinać, trochę dumny, trochę niespokojny, nie mając odwagi spojrzeć w tył. Gdy się ma piętnaście lat, jest się mężczyzną, ale rynna jest znacznie bardziej najeżona kolcami, niż przypuszczał. Zdziera sobie skórę z palców, kaleczy dłonie i raptem czuje, że się uraził w te części ciała, których będzie potrzebował za chwilę.

O, gzyms! Lewa noga ma wreszcie Oparcie, druga pójdzie za nią. Nie, z tej strony są jakieś groźnie najeżone żelazne kolce. Zejść? Nigdy w życiu, skoro już podjął tę zuchwałą inicjatywę, o której opowie kolegom na początku roku szkolnego. Trzeba się zorientować. Od strony rynny możliwy jest dostęp przy pomocy rąk, w razie potrzeby — zębów. Gdyby miał lustro przed sobą, rozpoznałby gest zbójcy ze starej książki z obrazkami, wspinanie się z bronią trzymaną w ustach.

Poprawa sytuacji: bardzo mocny chwyt nadgarstka, świetny ruch przedramienia wspartego na dłoniach i cały ciężar ciała jakby lecący dzięki wysiłkowi ściśniętych łokci najsilniejszego ucznia gimnazjum. Jest już na drugim gzymsie. Tu już pójdzie jak po maśle.,

„Tak, stary, całkiem jak w fotelu.”

Ciągle mu wraca na myśl ten fotel, także akademicki... Akademia... akademie, nagie kobietki, bardzo źle zbudowane, kiedy obraca zeszyty.

Ach! ramię otarło się o mur. Nowy występ z rzeźbionych kamieni i rąbków żelastwa wrzyna się w udo. Co za głupia ornamentyka tej kraty stanowczo o wiele za nowej. Co za kretyni z jego rodziców. O, u Maniusi się świeci. Nie oczekuje tego gościa.

A może oczekuje innego? Gwałtownym wysiłkiem zaczyna się wspinać dalej. Czuje, że mu gorąco, jest to okropne gorąco, odczuwane przez ludzi, kiedy mają popełnić jakiś brzydki uczynek. Och, zbrodnia wykluta w wylęgarni: pieścić dziwki rękami mordercy. Pochyla się i raptem robi mu się bardzo zimno. Cholera, jest ponad wierzchołkami drzew parku. Niebo rozwija się, ogromne jak tafla morza, nad jednym człowiekiem. Po upadku ołowianek i oczek sieci kółko młyńskie znów zaczyna się spieszyć, otwiera upust nowym potokom lodowatej wody. Nie czas teraz na głupstwa.

Zresztą księżyc tam na górze wpatruje się w niego uważnie: przesadna tarcza, okrągła, otwarta jak usta, co wrzeszczą:

„Już po mnie!”

Sekunda, minuta (w romansach mówi się: wieki).

Przychodzi mu na myśl, żeby zawołać o pomoc, ale jest jasne, że się nie odezwie; nie odezwie się już w ogóle nigdy, czuje to.

Usiłuje myśleć o czekających go figlach — wydają mu się po prostu nieprzyjemne.

Wydobyć się z tej sytuacji innym, elastyczniejszym chwytem: pomóc sobie przegubem, jeszcze raz przegubem — i zejść... Słyszy spadanie kawałeczków gipsu.

Klnie.

Stuk otwierającego się okna. Och, tylko tego brakowało, żeby ktoś — lub ktosia — dojrzał jego klęskę.

To Maniusia.

Ponieważ ona nie może go dostrzec pod ołowiem gzymsu, on zaczaja się przez chwilę. Nie, cisza. Wstrzymuje oddech. Jeżeli ona mu w jakikolwiek sposób pomoże, on się kompletnie ośmieszy.

Poza tym nie prosi się o taką przysługę kobiety, która czesze. Maniusia czesze włosy (swojej pani), nie zawiesza mężczyzn w próżni. Maniusia jest w nocnej koszuli, ziewa.

Coś nienormalnego — jemu też chce się ziewać. To nerwowe. Tymczasem pustka między nim a gzymsem zieje.

Nogi ma jak z ołowiu, jak gzyms, który ustępuje łagodnie; powoli, wygina się tworząc coraz ostrzejszy dziób.

Teraz naszemu bohaterowi, zaprawionemu w rzucaniu kulek, wydaje się, że jest wielką żelazną rybą czepiającą się magnesu. Nie wytrzyma. Nie może dłużej wytrzymać i filozoficznie mówi sobie:

„To bardzo honorowo”.

Urwie się, poleci najkrótszą drogą, runie na środek parku, robiąc dziurę w zielonej kipieli gałęzistych ramion, i będzie półmartwy, zapewne prawie nieżywy, mimo że myśl o tym wprawia go w zły humor.

Maniusia tam w górze nie porusza się, patrzy w księżyc.

Ma taką minę, jakby nie wiedziała, dlaczego jest żółty.

Zrywa się wietrzyk, przynosi zapach kwiatów kasztanowca.

Podniósł głowę, zgrzyta zębami.

Trzeba by tylko dosięgnąć narożnego otworu rynny, a wtedy całe ciało odpoczęłoby na tym przeklętym gzymsie, który wciąż ustępuje, Jak topielec szukający omackiem nieuchwytnego dna, opiera stopy na czymś ruchomym. To jedna z okiennic trzeciego piętra, którą zapomniano zamknąć. Ach, to się okropnie porusza, trzyma się jednak, więc można odetchnąć.

Jeszcze chwila — już czuje, że żyje, mówi sobie, że wyjdzie z tej opresji całkiem naturalnie, bez większej szkody niż otarcie palców — i wykonuje skok jak karp w wodzie.

Gotowe.

Maniusia jest przerażona.

— Pan Lucjan!

Lucjan wybucha śmiechem. Na tej wysokości może sobie na to pozwolić. Jest przecież u służącej, u kogoś z tych minorum gentium, i wchodzi naśladując ton swego wuja:

— Co to za mina? Wybrałem najkrótszą drogę, skoro drzwi są otwarte z tej strony, a okno na korytarz zaryglowałaś...

Siada na wąskim łóżku z brudną pościelą. W kącie jest stolik kawiarniany, blaszany, na nim dzban, kawałek mydła toaletowego i miednica, w której moczy się łysawa szczotka do paznokci.

Nad płomykiem świecy — aureola muszek, na ścianach pełno much przylepionych, wisi także dostojny portret Feliksa Faure. Na domiar zbytku — dywanik przed łóżkiem, cienki jak listek, koloru rdzy, postrzępiony na brzegach. Maniusia podnosi ręce i machinalnie je opuszcza.

Nic nie rozumie, to widać. Ma na sobie niebieską bawełnianą halkę i stare pończochy. Uczesana na modłę Forain, ma proste włosy, których nie można rozpuścić, bo patyków się nie da związać, nawet kiedy są tłuste. Używa specjalnej brylantyny, woniejącej zgniłą różą. Włosy blond, włoski na ramionach bardzo długie, tu rude, ówdzie czarne, zależnie od natężenia osobistego brudu: nos wystaje jak pyszczek łasiczki. Nie jest brzydka, bo młoda; ma fałdki tłuszczu na szyi i piersiach.

Jej piersi przypominają wieczka od okrągłego pudełka, nie całkiem do niego pasujące: jest tam coś w środku, może to być bardzo ładne, jeśli nie jest odrażające.

Kiedy jest dobrze ubrana, wygorsetowana (nosi stare gorsety swojej pani), ma prezencję, wdzięk, wabika, „coś” — co tylko chcecie. Najlepiej by było, gdyby się kładła ubrana. Choć i wówczas czuć by ją było gnijącą różą, śledziem, dorszem, pomyjami, słowem mnóstwem nieznośnych zapachów, nad którymi góruje wyborna woń nie domytej dziewczyny.

Lucjan czuje się bardzo nieswojo. Już nie rozumuje, sytuacja jest zbyt jasna. Świeca zdaje się czuwać nad dwojgiem umarłych.

Maniusia: Ależ pan oszalał!

Lucjan: Daj mi spokój, do cholery. Jestem zmęczony. Kładę się.

Maniusia: Mam nadzieję, że nie do mojego łóżka? Ty łobuzie! Bo zawołam panią!

Lucjan: Wołaj, kogo chcesz, nawet szacha perskiego. Wbiłem sobie do głowy, że tej nocy się prześpię u ciebie. Nie mogę spać! Moje łóżko jest za duże. Rozbierz mnie. Czuję się całkiem jak zbity pies.

Maniusia: Panicz wszedł po gzymsie? (Podnosi ręce.) On wszedł jak złodziej! (Opuszcza je.)

Lucjan: G...!

Maniusia: Po to pan przyszedł, by mi to powiedzieć!

Lucjan: Czy masz plaster angielski?

Maniusia: Oczywiście że nie, ale mam gazę!

Lucjan: Co, gazę? Czemu nie gazetę? Mam całe nogi podrapane i jeżeli zdejmę spodnie, to nie po to, by ci pokazać to, co myślisz. W każdym razie daj mi ręcznik i wodę, ale już.

Maniusia: Proszę, proszę! Co za wstyd. Młody człowiek z miną aniołka przychodzi specjalnie, by uszczypnąć porządną dziewczynę w d...! Już wołam panią.

Lucjan (w łóżku, przykryty po brodę): Och, całkiem jakbym wszedł w błoto! Ależ tu mokro!... Mam z pewnością pęknięty kręgosłup. Wiesz, Maniusiu, co to jest kręgosłup? To pałeczka dobosza, którą połykamy rodząc się. A teraz kładź się na dywaniku, jeżeli chcesz, tylko nie gadaj, bo to mi przeszkadza. Zgaś świecę.

(Głęboka cisza.)

Na zewnątrz drżą kasztanowce. Deszcz ich kwiatów spada w watę ciszy i pozostaje świeży, a jednak zmieszany ze skrzącym się lotem owadów. Tarcza księżyca podnosi się stopniowo aż do gzymsu. Wchodzi jak dziewica po schodach ubielonych niewinnością jej stóp.

Maniusia, która zgasiła świecę, przeobraża się i też wznosi się, biała i naga, ku twarzy Lucjana. On udaje, że śpi. Jest wyczerpany, czuje lęk, że nie wyda się dostatecznie dorosły. Chce zażartować, ale nic mu nie przychodzi do głowy, wolałby być sam.

Maniusia: Kochanie! (Westchnienie.) To nierozsądne.

Lucjan: Zamknij się! Słuchaj no, daj mi spokój. Już mi się nie chce. Mnie to pasuje tylko wtedy, jak mi jest ciepło, rozumiesz? Więc...

Maniusia: Czy mam Lucjana ogrzać? Ale będzie grzeczny?

Lucjan (każąc się prosić): O nie, nie, Maniusiu... bo zawołam mamę. Wiesz co? Opowiadaj mi tylko jakieś świństwa, jak wczoraj.

Maniusia: Patrzajcie go, jaki zepsuty! Zastanawiam się, skąd się biorą takie świntuchy?

Lucjan: Z tego miejsca, które na pewno już widziałaś u tatusia!

Maniusia (bardzo czule): Nigdy bym nie odważyła się przespać z paniczem naprawdę... panicz jest na to za młody, mogłoby mu to zaszkodzić. Och, miałabym wtedy za swoje! Ludzie mówią, że do takich domów nie wpuszczają smarkaczy ze względu na wiek.

Lucjan: Ha, ha, ha! Takie domy! Ja tam bywam co wieczór, jak jestem w internacie. Ty nic nie wiesz, głupia gęś; u Stanisława jest specjalny kurs, gdzie nas uczą szykownie załatwiać kobiety. Dziwisz się? Wszystko się robi, żeby nas odpowiednio wykształcić, nas, młodzież z wielkiego świata! Przede wszystkim to rozwija muskuły, jest świetne dla zdrowia! O, ty nie będziesz pierwsza!... Miałem przed tobą osiem kobiet, była nawet jedna taka, co... (szuka w pamięci) dalibóg, jedna taka, co miała sy...!

(Wybucha śmiechem.)

Maniusia (smutno): O, ja też miałam, ale dawno... teraz nie ma już śladów.

Lucjan (czule): No, skończyłaś już z tym krygowaniem się? Dam ci moje stare krawaty i do tego trzy franki, bo taka jest cena.

Maniusia: Gdyby pan mnie uprzedził, zmieniłabym pościel... Chętnie to zrobię po prostu dla przyjemności.

Lucjan (bardzo przestraszony): Słuchaj no, nie masz czasem melisy? Nie wiem, co mi jest, mam mdłości.

Maniusia (stłumionym głosem): Nie zwracaj na to uwagi, malutki. Zawsze tak bywa, jak ktoś nie jest przyzwyczajony.

A księżyc na zewnątrz spływa na szyby wielkimi bursztynowymi kroplami.

II

U MANON 

Ileż stopni mają te schody! Lśnią mosiężne pręty, przytrzymujące

dywan koloru byczej krwi, jak linie promieni słonecznych na linijce, podzielonej połówką ołówka. Lucjan wchodzi powoli, zdyszany. Łyknął sobie trochę, liczy stopnie:

— Raz... dwadzieścia pięć... trzydzieści jeden... czterdzieści pięć... pięćdziesiąt jeden!

W czasie liczenia zjawiają się refleksje, zamykając serce w klatce myśli:

„Czemu ta kobieta mieszka tak wysoko? Przecież ja się wykończę, zanim tam wejdę! I dlaczego mnie zaprosiła tylko na filiżankę herbaty? Połknąłbym dwanaście filiżanek! Czterdzieści pięć filiżanek! Pięćdziesiąt jeden filiżanek herbaty. Jestem chyba wstawiony, ale to nic. I tak w końcu się dowiem, dlaczego mnie zaprosiła na dziś wieczór i czy ma wódkę! Dobra wódka zażyta w odpowiedniej ilości jest najlepszym środkiem na kaca. Ciekawe, czy ona ma dobrą wódkę. Podobno szykowne kobiety dostają bezpłatne próbki z wszystkich fabryk, które chcą zareklamować swoje wyroby. Manon jest cholernie sławna, przecież jedno jej zdjęcie kosztuje pięćdziesiąt centymów... Pięćdziesiąt jeden stopni...”

Potknął się o jeden z mosiężnych prętów, który wydał dźwięk pogrzebacza rozbijającego węgiel. Drapieżna wrogość chodnika czerwieni się, dalszy ciąg jego żołnierskiego munduru. Mundur schodów, z większą ilością mosiądzu i stopni, ale bez pasa, też jest czerwony, aby krew nie zostawiała śladów przy stąpaniu licznych żołnierskich nóg — nóg wszystkich wchodzących do niej kochanków. Bitwa nóg depczących po sobie i nie dostrzegających tego. Lucjan zatrzymuje się przed lustrem, które jest czymś w rodzaju drzwi otwartych wokół żołnierza całkiem takiego jak on.

— Proszę pana?

Sobowtór nie odpowiada. Lucjan myśli, z ręką przy daszku:

„To mój sobowtór, to mój zwierzchnik”.

I salutuje.

Człowiek, który milczy, jest zawsze zwierzchnikiem, nawet kiedy jest wstawiony.

I Lucjan mówi do siebie:

„Ależ pijany ten facet!”

Potem spostrzega, że to on sam, i jest stropiony.

Poprawia na sobie mundur. Dostał nocną przepustkę i zjadł tak obfity obiad, że zapomniał włożyć ciemniejsze spodnie. Wkłada bardzo białe rękawiczki, usiłując wepchnąć prawy kciuk do otworu na mały palec lewej ręki.

Czynność ta gmatwa się aż do następnych drzwi, szeroko otwartych na kobietę w fartuchu. Lucjan przekonuje się bez większego trudu, że tym razem nie ma już przed sobą tamtego żołnierza.

Płomień lampy gazowej skacze mu w twarz jak język szczekającego psa. Trochę zdziwiony, z wyciągniętymi ramionami i podaną naprzód głową, osuwa się na służącą. Ona go odpycha: — Jak to, pani czeka na pana?

Lucjan bełkoce:

— Tak, panienko, chyba na mnie.

Dziewczyna nie posiada się ze zdumienia.

Aby jej to dobitniej potwierdzić, machinalnie zdejmuje obie rękawiczki i rzuca je byle gdzie, na kwiaty; zauważa, że kwiaty się kręcą — ach, to raczej wiatraczki, takie papierowe wiatraczki, sprzedawane na ulicy, żeby wskazywały kierunek wiatru. Teraz obija się o sprzęty, zaplątuje w portierach, dusi się w ich uścisku. Już się prawie nie może posuwać, ale to nic, czuje się doskonale, jakby był zanurzony w ciepłej kąpieli z dodatkiem wytwornego olejku.

Znów kwiaty. Całe drzewo.

Czuje, że go sadzają w fotelu, w cieniu drzewa. Głowa mu zwisa, chce się zatrzymać na brzegu statku, bo zgodnie z jego obecną orientacją znajduje się na pewno w łodzi i właśnie się zanosi na burzę.

Wracają mu jego bretońskie obsesje, myśli o losie marynarzy podczas wielkich przypływów zrównania dnia z nocą, marynarzy oddających ducha przed miękkimi twarzami świetlistych meduz.

„Słowo daję, jak tak dalej pójdzie, dojedziemy aż do Chin. Patrzajcie no, oto właśnie wazy chińskie z Japonii rodem. Ten wielki biały kwadrat to może ławica... biały niedźwiedź... Co za paskudna bestia, i pomyśleć, że kobiety tak lubią stąpać po tym! Na szczęście ja jestem na statku. Ach, czuć piżmem. Czyżby nagle zjawiły się aligatory? Krokodyle podobnie czuć piżmem. Ale ma tupet ten aligator, że płynie za moim statkiem. Czekaj, stary, ja ci zaraz pokażę...

Wyciąga rękę i wazon pada z porcelanowym łoskotem, powalony ciosem pięści.

Lucjan pada w drugą stronę. Jego statek, uwolniony już od krokodyla, wypływa w morze na pełnych żaglach, rzuca się na futrzany dywan, na kosze kwiatów i na wierzchołek drzewa: jest to palma w skrzyni, ozdobiona jedwabną szarfą. Skacze z fotela na fotel, tańczy na czubkach szklanych przedmiotów nie tłukąc ich i przechodzi przez abażury lamp nie gasząc płomieni.

Liny takielunku łopocące na wietrze wściekle walą mu w skroniach. Zamyka oczy broniąc się przed zawrotem głowy. Och, to nie takie proste być kapitanem okrętu. Sztorm się wzmaga. Lucjan nie ma morskiej choroby, ponieważ jego żołądek może połknąć przypływ całego oceanu szampana, nie reagując odpływem, przeciwnie, coraz lepiej się czuje, do tego stopnia, że rozpina guziki swej bluzy kapitana.

— Jeżeli będzie gorzej, wszyscy na wodę! — rzuca komendę ostrym głosem.

I dalej spokojnie się rozbiera.

Przestraszona służąca poszła uprzedzić panią.

Manon miała właśnie wyjść. Nie oczekuje już nikogo i chce się przejść w stronę Variétés, wstąpić na chwilę do swojej loży, poderwać starego bywalca, nigdy nie będącego w formie, podglądacza jej melancholijnych wieczorów, który za ustalonego ludwika pomaca jej podwiązki opowiadając o kursie rent.

Ziewa, malując się i myśląc, że ten brunecik, na którego miała ochotę, bo jego list i podobizna okazały się zabawne, jest tylko jednym z owych koszarowych wesołków, których stać na wszystko prócz poważnego zadurzenia się. A przecież to by ją zabawiło — ją, słynną dziwkę, zakorkowane wino dobrej marki — żeby ją kiedyś zdegustowała zupełna niespodzianka świeżych ust.

— Proszę pani, on jest pijany! — woła zgorszona służąca.

Manon zrywa się, upuszcza puder i szminkę. Zbiera swoje spódnice, jak dziewczynka, która chce się bawić skakanką, biegnie przewracając sprzęty, wpada do salonu i staje wybuchnąwszy śmiechem.

— Ależ on śpi, kochaneczek!

Nie, on tylko drzemie. Śni, że jego statek nagle się zatrzymuje na widok zielonej wyspy. Znalazł się w porcie. Wszyscy pasażerowie zginęli — on ich rzucił po kolei krokodylowi, żeby się ich pozbyć. Ostatni ryczał jak zwykły osioł, więc zgodnie ze zwyczajem walnął go wiosłem w głowę, by go ogłuszyć, a potem bez trudu uratować, bo topielców najłatwiej wyłowić już po śmierci. Drugi wazon się roztrzaskał, więc otworzył oczy.

Manon skręca się ze śmiechu.

— Rzeczywiście! On jest kompletnie pijany! Manon stąpa po odłamkach porcelany, depcząc je radośnie.

Ohoho! To nie byle jakie skorupy! Mały myśli, że jest w domu publicznym, i robi głośną awanturę, ale trafił na taką publikę, która będzie to tolerować. Podziwia go, wyznaje sobie, że tego właśnie się spodziewała.

— Wygląda jak dziecko. Jaki milutki! Kochaneczek! Uśmiechnij się, dzidzi, do swojej mamusi!

Uklękła. On nagle oprzytomniał, wstaje. Skąd się wziął w tym salonie? Co znaczą te stłuczone wazony? A ta kobieta na podłodze, wpatrzona w niego, cała w koronkach? Ależ to Manon, słynna Manon, wielka k...! Manon, której noc kosztuje pięćdziesiąt ludwików... i powraca obsesja schodów, mruczy:

— Pięćdziesiąt jeden stopni, do licha ciężkiego... kapuję!

Potem mówi z rezerwą, tonem światowca:

— Przepraszam, droga pani, cierpię na klaustrofobię... pani sobie nie wyobraża. Zjadłem obiad z przyjaciółmi, którzy jadą na Kretę, więc (poufny uśmiech) wypiliśmy za zdrowie Turków. Nie powinienem był tu przychodzić.

Czuje, że się wygłupił, lecz jednocześnie tak lekko mu się oddycha... tak lekko... rzeczywiście koszulę ma rozpiętą, ciepłe powietrze go pieści, to go łechce jak piórko.

Manon od razu przybiera swoją dumną minę księżniczki trotuaru. Próbuje go onieśmielić, też wstaje i mówi tonem światowej damy:

— Rozumiem! Filiżanka herbaty postawi pana na nogi. Już nie czekałam na pana, miałam wyjść.

Wyjść — w tym stroju? Jest zaskoczony. Ona ma na sobie przezroczysty peniuar przybrany walansjenkami rudymi jak jej włosy. Do licha, niebanalny mundur. Widuje się takie w Fin de siècle, w Don Juanie, w La Vie parisienne... przypominają mu się wszystkie świńskie pisma z wydekoltowanymi dziwkami. Nie znosi tych malunków, gdzie za dwa su można się najeść do woli oczami, ale potem jesteś o milion bardziej zgłodniały. Dla konwenansu zapina ubranie i mruczy wściekle:

— Nie powinienem był przychodzić w czerwonych spodniach, prawda?

— Ależ nie, uwielbiam żołnierzyków, zapewniam pana. Jak się panu udało, do licha, sięgnąć głową do poprzeczki?

On stoi nieruchomo, oparty o fotel, ogarnięty lękiem, stopniowo ustępującym wściekłości. Do cholery, ma przecież odpowiedni wzrost, denerwują go jej maniery! Zapłacił już za jej zdjęcie dziesięć su i jest gotów uiścić rachunek za oryginał w banknotach, jeżeli ona nie zgadza się bez tej formalności. Tylko dlatego miał dziwaczny pomysł zafundowania sobie tej lalki z wielkich witryn paryskich, bo chciał się przekonać, że szykowna kobieta to tylko to i nic więcej. Czuje potrzebę powiedzenia jej tego wprost, brutalnie:

— Proszę pani... Ojej, proszę nie patrzeć tak na mnie! Jestem Bretończyk, więc nie mam za dużo cierpliwości. Za chwilę się dowiem, czy pani jest warta więcej od innych. Proszę mnie nie bujać. Mam forsę.

I gestem — czuje to — bardzo spokojnym sięga po portfel.

Manon przygląda mu się zalękniona, zdumiona tą pewnością siebie. Skończył już pewnie dwadzieścia jeden lat. Gburowaty syn prowincjonalnej rodziny, wychowany wśród słonych pastwisk, jak te owieczki, co zostawiają strzępy czarnej sierści na szpicach skał Finisteru. Ale mroczna wielkość jego oczu jest pełna niepokojących rzeczy, świadectw rasy, z której rekrutują się dezerterzy i mordercy; na pewno rasy mętów społecznych, dawnych morskich rozbójników, którzy — gdy im fala przyniosła rozbitka ze złotym pasem, wykańczali nieszczęśnika, żeby wziąć pas. Choćby ze sposobu regulowania kwestii pieniężnej można się domyślić, że jego ojciec jest czcigodnym notariuszem wiejskim, potomkiem szlacheckiego plemienia bandytów.

Manon waha się. Właściwie powinna go wyrzucić za drzwi. Byłoby to przezorniejsze. Stłukł wazony księcia Koryskiego, stare cloisonnés, których skorupy są jeszcze na pewno warte pięć ludwików od sztuki. Zakładając, że się zgodzi za tę samą cenę, traci na tym różnicę wartości nie stłuczonych wazonów.

Żydowskim zwyczajem obliczania w myśli zysków z kolejnej przygody, robi bilans pomiędzy oczami młodzieńca a rozpryśnięciem się czerepów zaścielających dywan. Ma jednak tę zasadniczą wadę, że nie jest Żydówką, więc się zgodzi wbrew woli, nie przyznając się sobie do tego, nie odpowiadając mu.

Dzwoni o obiecaną herbatę.

Wchodzi pokojówka z tacą. Lucjan oddycha z ulgą, zagryzając wargi, by nie powiedzieć jakiegoś głupstwa.

Siadają oboje. Manon, z uśmiechem: Za gorąca, prawda?

Lucjan: Tak, faktycznie. (Myśli): Cholera, przyczepiła się z tą herbatą, wyglądam jak bałwan, szkoda że tu przylazłem. Na pewno uważa mnie za kretyna.

Manon: Każą wam dużo pracować w wojsku? Słyszałam, że kaprale są bardzo surowi dla młodych żołnierzy.

Lucjan: O, ja w ogóle nic nie robię, mój kapral czyści mi guziki od munduru, a ja sobie spaceruję.

(Myśli)

Po co, u diabła, zasuwam jej te bujdy? Nigdy się z tego nie wyplączę, dalej tracę głowę... Ale bo ona jest za szykowna, to mi przeszkadza. No, przejdźmy do wódki. (Bierze flaszkę na chybił trafił). Czy mogę dolać? Chcę ją ochłodzić.

Manon (łagodnie): Pan wie, że już nie ma wazonów?

Lucjan: Co mnie to obchodzi. Wcale mi nie zależy na tym, żeby całą noc tłuc wazony.

Manon: Miejmy nadzieję. A więc pan jest Bretończykiem?

Lucjan (wścieka się): Już pani mówiłem. Czy to pani przeszkadza?

Manon: Bretania to wspaniały kraj.

Lucjan: Pani kpi sobie z Bretanii, a w dodatku z Bretończyków, jestem tego pewien.

Manon (zdejmując pierścionki i bawiąc się nimi): Nie kpię sobie z pana, skoro... Głuptas jesteś!

Lucjan (ośmielając się zbliżyć): Nie, nie jestem głupi, dowodem że zostałem, choć miałem naprawdę ochotę się stąd...

(Jak we śnie)

Więc to prawda, że pani... i że to ja?

Manon (wrzucając pierścionki do filiżanki Lucjana): Nie mam pojęcia. Co za pomysł, żeby napisać do mnie taki list. Nie pij tej herbaty, wlałeś do niej anyżówki... wyzioniesz ducha!

Lucjan (odsuwając filiżankę): Nie chcę tego świństwa, faktycznie. Co, chcesz, żeby twoje pierścionki się roztopiły?

(Z rozczuleniem)

Powiedz, czy to prawda, że masz szufladę pełną świństw, które są potrzebne starszym panom? Mówił mi mój przyjaciel, dziennikarz. A co z tym Rosjaninem, wiesz, tym oficerem rosyjskim, który ci dał podobno kolię swojej żony — kolię za dwadzieścia tysięcy rubli? Słyszałem ostatnio, że został w Paryżu. I że masz perukę ze złotych drucików... a majtki z prawdziwych brukselskich koronek... nie, z walansjenek... Ach, czego to nie opowiadają o tym, co masz pod spodem, na wierzchu i obok siebie! Przyszedłem, żeby to wszystko zobaczyć, bo myślę, że warto. Pomyślałem sobie: Jeżeli będę miał przez całe życie siedemdziesiąt dziwek po czterdzieści su od sztuki, to w sumie tyle wyniesie, co jedna naprawdę kapitalna jeden raz... no więc wolę mieć tę kapitalną, to znaczy siedemdziesiąt sztuk naraz... rozumiesz?

Manon (zamyślona): Rozumiem... Więc nie kochasz mnie?

Lucjan (wybucha śmiechem): Dobra jesteś! Ja wprawdzie kończę wkrótce służbę wojskową, ale chyba nie myślisz, że się z tobą ożenię, co, mała? (Odzyskując powagę.) Czy wyglądam na pijanego człowieka? Powiedz, pokażesz mi szufladę starszych panów?

Manon (z nieruchomym spojrzeniem): Tak, jeżeli będziesz zabawny.

Lucjan (filozoficznie): Bretończycy nie bawią dziwek, staruszko!

Manon: A co będzie, jak cię wyrzucę za drzwi?

Lucjan: Przecież ja mam forsę!

(Z figlarną miną daje jej sójkę w bok.) Nie wygłupiaj się, masz na to większą ochotę niż ja, teraz kiedy mnie znasz.

Manon (z godnością): Drogi panie, pan zapomina o służbie.

Lucjan (z trudem wstając): Że co? O twoich fagasach? Co się tak wypindrzasz? O nie, skończ z tym raz, bo cię stłukę jak tę twoją paskudną chińszczyznę z Japonii rodem. Jest dziesiąta, mała. O północy muszę wiać. Bądź co bądź nie zamierzam siedzieć w pace dla twoich pięknych oczu. Przede wszystkim herbata mnie przyprawia o mdłości... zabraniam ci ją popijać przed moim obliczem. Są lepsze rzeczy do picia. Proszę, masz tu te swoje pięćset patyków.

(Rzuca banknoty na stolik.)

Ale uprzedzam cię, żądam czegoś za moje pieniądze. Muszę mieć wszystko, całą szufladę, no! I pospieszmy się!

Manon (parskając śmiechem): Ach, jaki on zabawny! Nigdy czegoś takiego nie widziałam. Ten to nie jest podrobiony. On to dobrze gra... on gra o wielką stawkę... jak gość z wielkiego świata, a jeszcze mu mleko nie obeschło pod nosem... Słuchaj no, dzidziuś, nie gniewaj się... na całą szufladę musiałbyś mieć czas do rana, bez żartów. (Bierze go w pół). To ty jesteś zupełnie wściekły, powiedz?

Lucjan (rozjuszony): Zabraniam ci całować mnie w usta... bo... (popłakując) bo mam narzeczoną, no!

(Łagodniej) Więc jeżeli to ty jesteś pijana... to nie będzie moja wina.

(Coraz bardziej zduszonym głosem)

Nie myliłem się, to ona jest pijana... Dobrze wiedziałem, ja przecież nigdy się nie upijam...

(Długa cisza, w której czasie świece gasną jedna po drugiej. Nagle zegar wybija północ.)

Lucjan, jakby z bardzo daleka, z głębi sypialni: Dziesięć, jedenaście, dwanaście, no tak, klapa! Pójdę do kozy! zresztą wiesz, jeżeli kapral będzie mruczał, dam mu w pysk!

Koniec wersji demonstracyjnej.

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Osoby:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt II

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt V

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 4

Scena 1

Scena 2

Scena 3

Scena 5

Scena 6

Scena 7

Niedostępny w wersji demonstracyjnej