Artur Oppman

MONOLOGI I DEKLAMACYE STAROŚWIECKIE III

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

IMĆ PANA KALASANTEGO ZAJĄCA ORACYA MIŁOSNA.

HISTORYA O KONKURACH JEGOMOŚĆ PANA MOCZYGĘBY,

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

HISTORYA O WDZIĘKACH JEDNEJ WDOWY.

O NIEKTÓRYM PŁANETNIKU, CO DUCHY WYWOŁYWAŁ, I O WIELKIEJ ONEGO KONFUZJEJ.

JAKO IMĆ PANNA BARBARA W WIGILIĄ ŚWIĘTEGO ANDRZEJA WIDMO OBACZYĆ CHCIAŁA I JAKI BYŁ CIEKAWOŚCI ONEJ SKUTEK.

O CZARACH I UROKACH BIAŁOGŁOWSKICH.

O KRÓLEWNIE I DZIADU.

HISTORYA O PIĘKNEJ RUCHLI I ODWAŻNYM NUCHIMIE.

I.

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

MĄDRY I GŁUPI.

MONOLOGI I DEKLAMACYE STAROŚWIECKIE III

Artur Oppman

IMĆ PANA KALASANTEGO ZAJĄCA ORACYA MIŁOSNA.

Mnie miłościwa wielce dobrodziko!
Oto pisanie zasyłam jejmości,
Nie, jak ów, który pod nosem ma mleko,
Jeno, jako mąż pełen stateczności.
W jassyr mnie wzięłaś, nadobna podwiko,
I zgoła więdnę ze srogiej miłości!
Śluzy mi cieką z haniebnej tęsknoty,
A serce płacze tak, jak w marcu koty!

Z jejmości wdowa — i ja jestem wdowiec,
(Za co dziękować Bogu nie przestanę!)
Oboje błądzim, jako ów wędrowiec,
Co zawędrował w kraje gdzieś nieznane;
Tedy porzućmy ciernisty manowiec,
Moje ty wdzięczne klejnoty kochane!
I na różaną ścieżkę znijdźmy śmiało,
Kędy nam szczęście będzie plonowało,

Wiem, że z jejmości osoba obrotna
I że k'nam zacna fortuna przypłynie,
Cudna Kordulo nie bądź taka psotna
I niechże ślub nasz odbędzie się ninie.
Moja w tem głowa: nie będziesz samotna:
Poczekaj jejmość: niech jeno rok minie!
A potem, gdy się zjawi pierwszy prorok,
Będziesz z bocianem mieć konszachty co rok.

Z młodu-m ja zawżdy w konfldencyi bywał
Z owym niewiasty miłującym ptakiem, —
 Tedy do posług będę go zażywał,
Ba! zawrę sojusz z całym ich orszakiem!
Nie będzie prędzej bocian odpoczywał
(Nie zadowolili mnie byle czem takiem),
Aż nam przybędzie pociecha dwunasta,
Wtedy dopiero powiem: "Teraz basta!"

Widzisz więc jejmość żem nie byle chłystek
I że poważne myśli mam i przednie,
Tedy dość wdzięcznie przyjmij ten mój świstek,
Gdy mnie pchnąć nie chcesz w utrapień bezednie,
Bowiem z afektów drżę cały, jak listek,
I wciąż o tobie dumam w noc i we dnie,
Pić nawet nie chcę dla srogiej żałoby:
Jeno dwa garnce wypijam w pół dobył

Wiesz o tem jejmość dobrze, jako wdowa,
Że amor cudnych udziela słodyczy,
Te słowa odpisz jeno mi! te słowa:
"Miłuję ciebie, mości mostowniczy!"
Beczka małmazyi stoi już gotowa,
Jadła mam tyle, ile serce życzy!
Obywateli nie chciej ująć światu!
Moja ty gładsza od wdzięcznego kwiatu!!
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Na tem zakończam epistołę moją...
Uf! jak przy młocce setnie się zmachałem!
Krzyneczkę krzywo te kulasy stoją,
Bo z pięć już roków zgoła nie pisałem!
Teraz całuję białą rączkę twoją,
Myśląc o oczach i o liczku białem
I o tych innych specjałach dumając...
Pokorny sługa: Kalasanty Zając.

HISTORYA O KONKURACH JEGOMOŚĆ PANA MOCZYGĘBY,

ZE STAREGO RAPTULARZA WYPISANA.
(OPOWIEŚĆ SZLACHECKA).

I

Dostojny to szlachcie pan Moczygęba:
Z postury podobny jest on do dęba,
Na łbie ma łysawym szczerbę przy szczerbie
I wioskę dziedziczną i kielich w herbie.

Pan Maciej, karmazyn, tradycyi sprzyja:
Czasami się bija a codzień pija...
Dwa garnce? Trzy garnce? Niewielka sztuka!
Ot, młodzi! Z takiego dla was nauka!

Magnackie brzuszysko kontusz mu wzdyma,
Pas ci go złocisty ledwo utrzyma;
Łokciowe wąsiska, żółte jak sieczka —
A gardziel? Ba, gardziel: dziurawa beczka!

Gdy siądzie na szkapę — koń się ugina,
Gdy wlezie na drabkę — pęka drabina.
Gdy tańczy pan Maciej — podłogę łamie —
Niech trunku nie zaznam, jeżeli kłamię!

II

W terminy wpadł srogie pan Moczygęba:
Ogniste mu serce stanęło dęba,
A sapie, a wzdycha, a patrzy czule
Na dziewkę somsiada — wdzięczną Kordulę.

Dorzeczna to panna i gładka wielce,
Już kręcą się przy niej jacyś wisielce...
Pan Maciej da po łbie temu, owemu —
I pójdzie w konkury — łacnoć to jemu!

Gdy ujrzysz Kordulę: Ki bies? Cud! Wiosna!
Krzepkie to, rosłe to, jakoby sosna,
A jakie ślepiątka! A jaka brewka! —
Sumiennie powiadam: Specyał, nie dziewka!

Siarczyście pan Maciej rozmiłował się,
Na funty by dla niej posiekać dał się...
Już ci mu kochanie przejęło koście —
Toć one uroki znacie waszmoście!...

III

Pewnego poranka do swej jedynej,
Wybrał się pan Maciej na imieniny:
Soboli kołpaczek, delia czerwona —
Czyż tylu ponętom oprze się ona?!...

Na szkapę turecką, pełną fantazyi
Siadł Maciej, łyknąwszy garniec małmazyi,
Galopkiem, kłusikiem konisko sadzi —
Stanęli przed dworem: Będą mu radzi.

Do garści wziął kołpak Maciej dobrodziej,
Pod bok się ułapił, do komnat wchodzi:
Skłonił się Korduli z gallicką gracyą
I srodze kwiecistą wali oracyą.

Wdzięcznie to przyjęła cudna Kordula,
Płoni się, rzęsami oczki otula;
On siądzie, ona się uśmiechnie mile —
I idą dusery i krotofile...

IV

Jest wielce pan Maciej mocny w dyskursie:
Obraca językiem, jako żak w bursie,
Odsapnie, odkaszlnie, wąsa pokręci
I jakby z foliantu — gada z pamięci:

— "Wolałbym pragnienie czuć nieustanne,
Niż dzień zaś nie patrzeć na Waszmość pannę!
Wolałbym pchły pasać, skoczne insekty —
Niż widzieć w pogardzie moje afekty!..."
Ów praktyk w amorach tak to jej prawi,
A wtem się z sąsiedztwa szlachcic pojawi,
Za pierwszym jest drugi, za drugim trzeci,
Z żonami, z dziewkami, ba! z kupą dzieci!

Witają, kłaniają: — "Czołem!" — "A, czołem!"
Gospodarz powiada: — "Siądźmy za stołem:
Rywuły i seku dobędę z loszku!
Panowie, a bracia! Łykniem po troszku!..."

V

Wiadomo: Wesołość z trunku się leże!...
Od gładkich niewiastek odeszli męże;
Te gwarzą, ci piją, puhar w kurs chodzi,
A rej zaś za stołem pan Maciej wodzi.

Zebrało się szlachty chyba z pół kopy:
Pękate, brzuchate, poważne chłopy,
A między starszymi dwa chłystki owe,
Dla wdzięcznej Korduli tracący głowę.

Ze łbów się już kurzy, jakby z komina,
Ci krzyczą: — "Trojniaku!" a insi: — "Wina!..."
Garncowy puharek już im za mały:
Pęcznieją rycerze jako antały!

Hej! spił się kaducznie pan Moczygęba:
Stoczył się pod ławę, postradał zęba...
Niosą go k'stodole powierzyć snowi;
Skradają się za nim gachowie owi...

VI

Jak miechy kowalskie pan Maciej chrapie.
Aż słoma zmurszała drży na pułapie,
A nosem tak śwista, a gębą rucha —
Aż mysz się ze strachu w jamie nierucha...

Tymczasem dwaj chłystki nie bez kozery,
Ściągają mu buty i hajdawery,
I kontusz szkarłatny, i żupan tkany —
Ażci jest pan Maciej całkiem rozdziany.

O, zdrajcy! Gębę mu malują potem
I węglem, i sadzą i zgoła błotem —
Jak zasię zakrzykną: — "Hej! hej! Dla Boga!
Hej! Panie Macieju! Nowina sroga!...

Zbyt cudną Kordulę napadły mdłości!
Z okrutnym lamentem wzywa Waszmości:
"Niechaj go — powiada — raz ujrzę jeszcze,
Nim śmierć mnie pochwyci w niezłomne kleszcze."

Koniec wersji demonstracyjnej.

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HISTORYA O WDZIĘKACH JEDNEJ WDOWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O NIEKTÓRYM PŁANETNIKU, CO DUCHY WYWOŁYWAŁ, I O WIELKIEJ ONEGO KONFUZJEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAKO IMĆ PANNA BARBARA W WIGILIĄ ŚWIĘTEGO ANDRZEJA WIDMO OBACZYĆ CHCIAŁA I JAKI BYŁ CIEKAWOŚCI ONEJ SKUTEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O CZARACH I UROKACH BIAŁOGŁOWSKICH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O KRÓLEWNIE I DZIADU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HISTORYA O PIĘKNEJ RUCHLI I ODWAŻNYM NUCHIMIE.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MĄDRY I GŁUPI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej