Clauren Heinrich

MOJA PIERWSZA W ŚWIAT WYCIECZKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

MOIE MORSKIE ŻYCIE.

CIEMNE PRZECZUCIE.

POWRÓT DO DOMU.

WILIJA BOŻEGO NARODZENIA.

MOJA PIERWSZA W ŚWIAT WYCIECZKA

tom drugi

Clauren Heinrich

Przekład: Franciszk Kowalski

Ani Ardellego, ani Majora, ani Doktora, ani koni nie znalazłem; co do ostatnich już się część czarnego mego snu sprawdziła.

W najboleśniejszym ucisku stałem oparty o drzewo. Cichość największa panowała; po wierzchołkach tylko drzew i niezmierzonem przedemną leżącem łanów przestworzu, szumiał przeraźliwy wietrzyk, i poważny odgłos dzwonów wzywał pobożych do uroczystości niedzieli. Mnie także wzywał ich dźwięk do przybytku Stwórcy; ale ja, morderca, stałem pod Jego lazurowem sklepieniem słuchając uderzenia godzin, które czoło moje albo haniebnem zbrodniarza napiętnuią znamieniem, albo kres życia mego naznaczą. Dla uspokojenia tajemnego dreszczu, wszedłem w rozwagę mylnych wyobrażeń o honorze, gdym postrzegł zdala iadącego ku mnie człowieka. Ardello!... Doktor!... alba Major!...

Nieznacznie włosy mi się na głowie jeżyć zaczęły, zbliżała się rozstrzygnienia chwila." Mój ojcze! zawołałem porywając za pistolety, tobie należy ostatnie moje spojrzenie... ostatnie tchnienie Anieli... Jul...!" jednak o Julii w tak ważnej chwili myśleć nie chciałem.

Zbliża się człowiek, nie był to z tych trzech żaden, jakiś wcale nieznajomy. Stanął nieśmiało, obejrzał się kilka razy, wreście spojrzawszyna mnie spytał z głębokim ukłonem, czy nie jestem Hrabia***. Tak iest odpowiedziałem, wahając się czym miał odpowiedzieć.

Mam honor JW. Panu Dobrodziejowi najuniżeniej i najpokorniej list oddać; ujrzawszy JW. Pana Dobrodzieja figurkę i ubiór, zaraz poznałem że JW. Pan Dobrodziej jest ten sam; ośmieliłem się przystąpić i nie chybiłem. Uczynił mi powtórnie bardzo głęboki ukłon, wziąłem list drżącą ręką, i czytałem te słowa:

"Panie Hrabio!

Jeżeli przyjaciel Pański, Pan Ardello, nie wygadał się przed W Panem, ten list zastanie W Pana w niedzielę na umówionem miejscu. W godzinę po wyjściu od W Pana, odebrałem od mego Szefa roskaz stawienia się niezwłocznie u mego regimentu, a obowiązki służby są pierwsze nad osobiste sprawy. Przypadkiem Pana Ardellego znalazłem u jednego z mych znajomych, do któregom przyszedł na pożegnanie; dowiedziałem się od niego, że W Pana zna, i na prośbę moje obiecał przed nim odjazd mój zamilczeć: bo mi się go bardzo chciało za jego ze mną postępek, oczekiwaniem aż do niedzieli naszego pojedynku ukarać. Zapewne się chęć moja uiszcza, i ten list W Pana u portu zastaje. W Pan zdaje mi się nie dość jeszcze   wąchałeś prochu, i dziś iesteś kłopotany niespokojnością i bojaźnią kary na którąś zasłużył. Ale co się przewlecze to nie uciecze. Będę garnizonował w Butowie; i skoro W Pan z Petersburga powrócisz, proszę mnie uwiadomić, a ja natychmiast dam mu wybór miejsca i broni dla rostrzygnienia naszej honorowej sprawy."

"Major Baron Brewern." Łaski JW. Pana Dobrodzieja najuniżeniej proszę na piwo" rzecze mi oddawca listu z trzecim bardzo głębokim ukłonem i o karteczkę żem list wiernie do rąk wręczył. Zdjąłem kopertę i napisawszy ołówkiem "odebrałem" wcisnąłem mu w rękę talar.— To za mało JW. Panie; ja wiele miałem drogi, Pan Major mówił że to bardzo ważny interes, najłaskawszy Panie, w tym liście który miałem honor oddać do rąk JW. Pana Dobrodzieja. —" Bardzo ważny " rzekłem z westchnieniem i bolesnym uśmiechem."Oto   masz jeszcze talar. Czy jesteś w usługach Pana Majora? — Nie JW. Panie; ja jestem z Warszawskiego Przedmieścia, quasi niby to faktor; robię różne maleńkie spraweczki, jak mnie kto ładnie poprosi, niby to jak lokaj; i zasługuię się różnym paniskom którzy mnie do wszystkiego używaią JW Panie. Znam wszystkich ludzi w Gdańsku i na przedmieściach, i mnie wszyscy znaią jak szarego kota. — A więc znasz Pana Ardellego? — Dla czegoś nie?

JW. Panie: to bardzo miły panisko. Ja mu zawczoraj na łeb i na szyję musiałem znaleść powozik, niby to bryczeczkę i cztery konie, i uwijałem się na jednej nodze. — Powóz? na co? — Tak JW. Panie, powozik, bardzo ledziutki jak pióreczko, i natychmiast po kolacyi dobry panisko wyjechał; a dokąd, ja niewiem" Skłonił mi się jeszcze raz bardzo nisko i poszedł.

Ardello!...krzyknąłem głośno chwyciwszy się obiema rękami za głowę. On wiedział że Major wyjechał, a nic mi o tem nie wspomniał! udawał mi przyjaciela, chciał życie swoje dać za mnie, a zabrał wszystkie moje wexle i skrycie uciekł! obrzydził mi Juliją i przedał moję Anielę!... Obrzydły! podły! trzykroć podły człowiek!... Anielę uratować pierwszym moim było obowiązkiem; chciałem ją pędem piorunu w tejże chwili wyrwać z domu do któregom ją nierozmyślny z jego piekielnej rady zawlókł: leciałem co tchu do miasta.

Dziękowałem w duchu Majorowi że odjechał, bo z nimbym się dla tak nazwanego honoru nie wiedzieć o co strzelał; pojedynek wprawdzie zawsze być musiał, nie teraz, to później; zawsze mi przyczepliwy człowiek został; alem też nie miał prawa wszystkich przyczepliwych ludzi na tamten świat posyłać.

Aniela mnie najbliżej obchodziła, o niej myślałem więcej niż o pojedynku: ale Ardello!... na miłość Boga! co to był za człowiek! co mu się stało! nigdym go nie obraził, kochałem go jak brata!... o Julijo Julijo! prawdęś mówiła! okrutniem ukarany żem twojej nie słuchał przestrogi. Ardello był pierwszy człowiek który mnie tak niegodnie szukał: ale dałbym dziesięć lat życia mego, aby on był ostatnim!

Spieszyłem najpierwej do siebie, dla zatrzymana listów, którem gospodarzowi kazał dać na pocztę gdybym o dwunastej nie wrócił, potem chciałem lecieć po Anielę, i starać się czyliby się nie można wywiedzieć o Ardellim i o moich wexlach. Cały mój majątek był w jego ręku.

Centnar ciężaru spadł mi z serca: listy szczęściem nie odeszły jeszcze. Skorom wszedł do mego pokoju, Aniela bieży mi na przeciw, i pada na kolana przedemną, wołaiąc:  Nie! ja nie mogę!... nie mogę u Pani Bignol. Od świtu prawie czekam tu Panie na ciebie... O Boże! znowu mi dobrzej kiedy cię Panie widzę. Nie, nie, wrócić do Pani Bignol nie mogę. Wszystkiego Panie wymagaj po mnie;  umrę, ale do niej wrócić niemogę...

Co się tobie stało, moja Anieleczko?  spytałem w zachwyceniu ujrzawszy znowu miłe dziewczę w mojem obięciu. — Nic, nic, ale do Pani Bignol wrócić nie mogę, przy tobie Panie zostanę, przy tobie mi tylko dobrze, do ciebie Panie duch mnie Boży zaprowadził... Luby Panie Hrabio, nie odpychayże mnie od siebie!...

Pół dziecię, pół anioł, piękne dziewczę obięło mnie swemi rączętami; w tem Pan Dobratyński nagle wchodzi do pokoju. "Ach ty dziewczynko, rzecze z powagą lecz łagodnie, wieleś mi dzisiaj sprawiła trosk i kłopotów. Dla ciebiem  zrobił krok, który mi bardzo był przykrym. Panie Hrabio, oto jest papier, który Sakramentce dałeś, oto twój kontrakt z Panią Bignol zawarty, a oto wszystkie twoje   wexle od przyjaciela Ardellego. Najdroższą rzecz którą ci zdrajca był porwał, chciałem ci także wrócić; ale widzę że uczciwa dziewczyna sama się uratowała. Teraz się Panie zabieraj: szwedzki okręt Victor of Helsingborg iest pod żaglem. do Petersburga, kapitan jest moim przyjacielem, bardzoś dobrze umieszczony. Najdalej za godzinę musisz być na morzu, bo okręt odpływa. Swą Anielę powierz mojej żonie, ona dziewczynę uczci wie i pobożnie wychowywać będzie; i abyś nie sadził że w tym zamiarze osobiste jakie mam widoki, proszę cię Panie Hrabio,  i uprzedzam, abyś nam za małe nasze trudy o najmniejszej nie wspominał nagrodzie. Aniela będzie drugą naszą córką, jej pilność i cnoty będą nagrodą naszą.

Żaden człowiek w mniej słowach więcejby powiedzieć nie mógł. Nie wiedziałem com miał odpowiedzieć, osłupiały z zadziwienia, jakim sposobem on wyszpiegował moje papiery.

"Nie mogę o wszystkiem obszernie rosprawiać"  rzekł mi, widząc me pomieszanie, które mi sprawiła jego znajomość moich tutejszych spraw i czynności: nie mogę, bo tracimy na czasie.   Pana Ardellego od dawna miałem na oku, dowiedziawszy się przypadkiem że on z Panem zabrał przyjaźń,   bo się pokazał w Bursie z Pańskie mi wexlami. Myślał bardzo o najśpieszniejszej ucieczce, i zniknął. Poleciałem za nim tej nocy w pogoń, schwytałem go ze zwierzchniczą strażą i znalazłem w je go szkatule mnóstwo papierów; z którychem wyczytał o jego związkach  z Panią Bignol i Sakramentką,   wszystkie twoje wexle, i kieskę nawet, którą ci patron w owej oberży wyciągnął z kieszeni. Biedna niewinna Aniela miała być od Pani Bignol, która tu bardzo pospolitą iest osobą, przez rok w tajemnych umiejętnościach ćwiczoną, a potem... dla tego, pierwszymój był krok, skorom wrócił, do tego uczciwego domu. Dziewczę, żem cię tam nie znalazł, że twoje własne przeczucie celu nieszczęśliwej twej tam bytności, twoią powodowało ucieczką, i że cię znajduję u nóg szlachetnego twego obrońcy, to serce moje obowiązuje dla ciebie, i jak długo twój dobrodziej za morzem bawić będzie, ja twoim chcę być ojcem. — Ardello jest urzędownie przytrzymany, i dziś sądzonym będzie. Pani Bignol i miłosiernej Sakramentki bez rządowej pomocy poruszyłem sumienie; miały wybór między dobrowolnem oddaniem papierów, i kryminalnem śledzeniem, obie więc bez oporu oddały. Teraz nie traćmy czasu. Victor of Helsingborg jest naszem rozwiązaniem. Musimy spieszyć. Twoje rzeczy są już do mego domu zniesione. — Panie Hrabio, zjedz śniadanie u nas, moi ludzie zniosą   twe walizy do portu,  a twój powóz w okoliczności sprzedam na użytek Anieli.

Nagła prędkość z jaką Pan Dobratyński działał, piorun słów jego, odjęły mi przytomność: poddałem się mu na oślep, i czem prędzey rospłaciwszy się z gospodarzem, którego służącemu darowałem mój poczciwy jeograficzny garnitur, rozłączyłem się z moim ulubionym factorem, odprowadziłem Anielę, to niewinne dziecię, do Dobratyńskiego domu, i wśród obfitych łez pożegnawszy się z lubą mdlejącą od żalu dziewczyna, wsiadłem w okręt i Wisłą wypłynąłem  na morze.

MOIE MORSKIE ŻYCIE.

Kto chce ze świata skoczyć, niech tylko wsiędzie w okręt; kto się od wrażeń światowych uwolnić pragnie, niech zajdzie na róg trójścianu, tam wstąpi sam w siebie, i do siebie wyłącznie należeć będzie: dla tego ludzie morscy są zupełnie odmienne istoty niż my muchy ziemskie. Kiedym widział cichego człowieka mego kapitana, który z żałosnemi rękami całodziennie milczący stał na pokładzie o maszt oparty, żadnego słówka nie wyrzekł, i z filozoficzną oboiętnością nie myślał o niczem; kiedy spokojni majtkowie cały dzień nic nie robili, tylko żuli tytiun, i nogami kołysali; zyskałem znowu tyle mocy nad sobą, że się sam siebie wstydzić mogłem.

Na pełnem morzu zacząłem żyć na nowo; bo w pierwszych dniach mojej żeglugi uciskała mnie jakaś trwoga, tęschnota, niespokojność, jak gdybym ląd stały jako złoczyńcę odepchnął od siebie.

Aniela, to dziecię nieszczęścia, sprawiła mi tę bezimienną zgryzotę. Pan Dobratyński jest Aniołem, albo także diabłem; Ardello wiarę mą dla ludzi w sercu mojem zamordował. Pan Dobratyński wydarł mi z rąk dziewczę, nie spytawszy jej ani mnie, czybyśmy z ochotą na jego oświadczenie przystali, cisnął mnie obiema rękami z Polski, jak gdyby... o Boże!... tak jest, Pan Dobratyński był przedawaczem ludzi. Przypominam sobie że mi jeden z naszych domowych w młodości jeszcze mojej o takich ludziach mówił. Bóg wie, na jaką mnie on wyspę przedał: sądziłem że płynę do Petersburga, a mój Victor miał może kierunek ku najoddaleńszym świata krańcom, gdzie życie moje zapewne na jakiej plantacyi kawy zagrzebie. Ale Aniela! moja nieszczęśliwa osierociała Aniela!... Pytałem ją u Pana Dobratyńskiego po cichu; czyliby w jego domu chętnie zostać mogła, schyliła główkę i rzekła mi z przytłumionym głosem: Muszę Panie, jeżeli tak żądasz. Ach czemużem jej głośno nie powiedział: chodź ze mną! kiedy mnie z Panem Dobratyńskim odprowadzała aż do portu, i mój Victor podniósł kotwicę, kiedym jej dawał ostatnie bądź zdrowa, kiedy się nad wodę we łzach schyliła, i obie maleńkie wyciągając ku mnie rączki wpuściła w Wisłę swą chustkę, którą mi nasza okrętowa kuchciczka na prośbę moją jak legawiec skoczywszy w wodę przyniosła: czemużem sam pomiędzy wały nie skoczył! byłbym ją na brzegu jeszcze raz do swego przycisnął serca! bom pływał jak najlepszy majtek... Lecz Pan Dobratyński wexlami mojemi wszystko naprawił, i ja przeciw niemu żadnych nie miałem dowodów.... ale może tym sposobem łatwiej mnie o dziewczynę oszukać pragnął.

Znikły brzegi stałego lądu: pytałem na dzień najmniej trzy razy gdzie leży Gdańsk? aby wzrok mój postrzegł przynajmniej stronę gdzie ona oddychała; oko moje gubiąc się w niezmierzonem wód przestworzy, zdawało się widzieć jej anielską postać tuż przy mnie na bałwanach morskich ulatującą; na pokładzie okrętu oparty, powtarzałem głośno jej imie, którego głuche brzmienie rozlegało się po sinych płaszczyznach; każdy dech ścigającego nas wiatru pędził mnie coraz dalej od niewinnego dziecięcia, które moja nierozmyślność na zawsze może uczyniła nieszczęsliwem.

Po odbyciu choroby morskiej, troski me o Anielę ucichły powoli; ale to nie było dowodem abym się o jej szczęście obawiać nie miał, lecz tylko czystą obojętnością która wszystkim, morskim ludziom jest właściwa.

"Dat scholl wohl gut gahn" (das soll wohl gut gehen) 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh był to wieczny i jednostajny wyskok dowcipu mego leniwoustego kapitana; lecz ta maxyma coraz bardziej przystępowała do mej duszy, tak że ilem razy myślał o Anieli zawszem sobie mówił na końcu: "dat scholl wohl gut gahn." Zacząłem także siedząc nogami kołysać, stałem z założonemi rękami, i najzdrowiej mi było kiedym o niczem nie myślał. Flotrowers, książki, papier, pióro, kałamarz, wszystko to leżało nietknięte, bom od wszelkiego zajęcia się wstręt miał osobliwy. Najmilszą moją było rozrywką patrzać na błękitną nademną i podemną otchłań; to bawiło me oczy, żadnego nie nasuwając na myśl przedmiotu: przymuszałem się do jedzenia, i sen jedyną moję stanowił roskosz.

Na szczęście stan ten próżniacki trwał póki nas nieprzenikliwa wodna mgła otaczała, której chmurami płaszczyzny morskie nasunione były; lecz gdy chłodny bieguna powiew zatokę finlandzką wyjaśnił i mgłę rospędził, dusza moja orzeźwiła się znowu, i morska obojętność w której smakowałem, przykrzyć mi się zaczęła. Lecz obcowania żadnego spodziewać się nie mogłem, bom po szwedzku nie umiał, a mój Kapitan oprócz swego"dat scholl wohl gut gahn"  bardzo mało po niemiecku, ledwie kilka słów po rossyjsku, a po polsku ani pół słowa nie rozumiał; majtkowie zakute Szwedy; a dziewczyna od kuchni, mały dwunastoletni niemiecki szurgot, całą drogę była do snu tejże samej co ja wprzódy pociągliwości; patrząc na nią trzeba było poziewać, bo sama, kiedy nie spała, poziewała ciągle, a poziewając wyciągała się jak konająca syrena.

Aby się więc zająć czemkolwiek, bom do umysłowej pracy nie miał usposobienia ani ochoty, zacząłem przeglądać moje rzeczy i czynić między niemi porządek. Pakowanie się moie przed tym pojedynkiem tak było prędkie i nagle,  że wszystko do góry nogami poprzewracano w walizie leżało. Dziękowałem Niebu że mi to na myśl przyszło, bom dotąd nie miał żadnego jak to po polsku powiedzieć passe-tems. Nie nagliłem się w tej pracy, bo jeszcze dosyć było czasu. W jednej z kamizelek, którąm miał w Gdańsku na sobie, znalazłem list; był to list Julii. Teraz przypomniałem żem go kiedy mi Aniela oddała, nie czytając włożył w kamizelkę a potem się przebrał.

Anioł nie dziecię, że słodką   niewinnością opowiadał mi twą cnotę: mój niebiański Panie Hrabio, przebaczam ci, bom się w samej   rzeczy gniewała żeś do Rzymskiego Cesarza na prośbę moię nie wstąpił. Upadłabym ci na szyję, błogosławiąc twą ludzkość, z jakąś  mój najulubnieńszy przyjacielu przyjął to nieszczęśliwe dziecię. Bądźże dla mnie troszeczki dobry i odwiedź mnie w tej chwili, gdyż mam ci odkryć rzeczy wielkiej wagi; spiesz, bo wkrótce wyjeźdzamy. Może się później nie zobaczymy z sobą, a koniecznie, koniecznie z tobą mówić muszę. Przy szłabym do ciebie sama, ale mi to nie przystoi; nieszczęśliwą będę jeżeli nie przyjdziesz. Jesteś dla mniej jeżeli śmiem wyznać, najulubieńszym, i po mojej matce najdroższym na świecie człowiekiem. Los mój żelazny chce, a bym Cię nigdy może nie nazwala moim, ale ja wiecznie do ciebie należeć będę; nie mogąc dziś przerwać więzów, moich z tobą stosunków, które mi bronią życie me dzielić z tobą, za grobem przewiduję szczęście, kiedy wolna od przesądnych oczu świata uścisnę cię z najgorętszą miłością, która W sercu mojem poty żyć będzie, jak długo myśleć mogę. Po tem oświadczeniu nie wstydzę się wy znać, żem w mojem przekonaniu najszczęśliwsza, żem pierwsza dziewczyna całowała ciebie. Mój jedyny luby Auguście, zachowaj twe Anielskie serce twojej Julii. Jeszcze siedzę, zdaje mi się u spodu mojej kajuty, przy rozłożonej walizie z tym zagadliwym w ręku listem. Czytałem go sześć razy, ale dziewczyna zawsze mi była niedocieczoną. Przeklinałem nieszczęśliwe moje rostargnienie, kiedym ten list zapomniawszy gdzie schował; teraz! gdym o sto mil od niej na otwartem bujał morzu, dręczyła mnie okrutna niepewność względem charakteru Julii, której prawie nie znałem. Ardellego obraz o kobietach był czystą bezczelnością, jaśniem to poznał; słyszał on w tym względzie odemnie zdanie mego ojca, którego sposób myślenia przemałpował, aby mnie tym łatwiej oszukać mógł. Co mi o Julii gadał, było to podłe kłamstwo, którego sobie bezczelnik pozwolił aby mnie od niej, znając ją może bliżej, zupełnie oddalił. Chytremu szatanowi udała się piekielna sztuka. Ale w liście były rzeczy, od których czucia mego oderwać nie mogłem. Upadłabym ci na szyję... mój niebiański Panie Hrabio...z najgorętszą miłością... przewiduję szczęście... pierwsza dziewczyna pocałowała ciebie... a na końcu: zachowaj twoje anielskie serce... tego wszystkiego ja do żadnej dziewczyny, za żadne pieniądze, napisaćbym się nie odważył, tym bardziej ona do mnie, w liście jeszcze otwartym, przez nieznajome dziecię.

Chciałem się z nią kłócić, że  tak do mnie pisać nie powinna; ale każde jej słówko tak niewymownie lubo lgnęło do mego serca, żem się nawet gniewać nie mógł. Przycisnąłem do ust papier który pod jej rączką spoczywał, skoczyłem na pokład pytając się w której stronie leży Gdańsk; ale o Boże! Julii już nie było w Gdańsku! i ja nieszczęśliwy nie wiedziałem nawet gdzie ją me oko szukać miało. Ach nie było przy mnie żadnego człowieka z którymbym o niej rozmawiał!

"Jak Pan trzymasz? spytałem mego kapitana który jadł z grochem słoninę, jak Pan trzymasz o kobietach?" — Hm! odpowiedział osobliwem obudzony pytaniem, pieprząc wbity na grabek kawał słoniny: "naród kobiet jest to słoninina którą się łowią myszy".

Nie! nikt krócej, nikt prostakowaciej odpowiedzieć nie może: uciekłem do mej cichej izdebki, abym słoninowemu Kannibalowi mojej Anielskiej Julii osławiać nie dał. Wziąłem list powtórnie i anatomizowałem każde słowo.

Nazywa mnie najdroższym w świecie, nazywa mnie swym jedynym Augustem: skąd się o imieniu mojem dowiedziała? co za rzeczy wielkiej wagi miała mi odkryć? co rozumiała przez te przesądne oczy świata? od których za grobem spodziewa się być wolną, i które jej  bronią dzielić życie ze mną? ach czemuż żadnej nie miałem istoty coby mi te gadki rozwiązać mogła!

Nigdzie samotniejszym nie jest człowiek, jak na morzu; słodko mi było w moich marzeniach, w moich o Julii myślach od nikogo przebudzonym nie być; wszystko mi było jedno gdzieby kolwiek mnie wiatry gnały. — W sercu mojem słodkie mieszkało przekonanie, żem jest od Julii kochanym; jej miękkie lice przeglądało się w każdej kryształowej fali w około naszego okrętu skaczącej; każdy powiew wiatru który mnie od rodzinnej ziemi oddala, przynosił mi ambrozyjny oddech jej różanych lubych usteczek.

Tak przepędziłem kilkanaście dni szczęśliwych w mojej pływającej jaskini, aż nam wesoła dziewczyna z masztowego kosza bliski ląd oznajmiła. Granitowy port Kronsztacki zdała nam zabłysnął; w kilka godził płynęliśmy po dumnej Newie, i u portu pysznej stolicy zarzucili kotwicę.

S. Katarzyński Instytut

Przecisnąwszy się przez tłum ludu u portu, wziąłem przewodnika i spieszyłem do stryja. Blask i przepych najpiękniejszego w Europie miasta zaślepił moje oczy, odurzył zmysły moje; za każdym krokiem nowo mnie uderzały przedmioty, nowe chwytało rostargnienie.

Z niewysłowionem uczuciem rzuciłem się w objęcie stryja, bom w nim ojca mego zobaczył: ten sam głos, mowa, ta sama postawa, taż twarz i wejrzenie, nieco tylko surowsze. W domu jego taż sama cichość co i w naszym, o żadnej kobiecie ani słychać. Wszyscy domowi, wszystkie sprzęty, wszystko podług staropolskiego zwyczaju, wszędzie bogato, ale po staremu; i zaledwie kwadrans bawiąc, zdało mi się jakobym żył jeszcze w naszym starym ojczystym zamku. Miłem mi było odosobnienie moje, bo mnie nie odłączało od tajemnego mego towarzystwa, którem znajdował w wewnetrznem z Juliją obcowaniu.

Nazajutrz pokazał się stryj mój w ministrowskim polskim mundurze, i w przytomności zebranych urzędników podał mi patent na Sekretarza swego urzędu.

Ojciec mój przygotował mi wspaniały mundur, który natychmiast wdziać musiałem, i jedyniem żałował, że mnie Julija w nim nie widziała, bo nikt zdaje mi się tak hożo w mundurze nie wyglądał. Do szpady tylko przyzwyczaić się z początku nie mogłem, zawsze mi się plątała po nogach; alem się z nią w krótce jak żołnierz oswoił.

Pierwsze dni mojej tu bytności zabierały dyplomatyczne odwiedziny, którem ze stryjem pierwszego rzędu osobom oddawać musiał: żartował ze mnie później przy stoliku i uczył suchej pisania podług reguł sztuki.. Czemużem, wołałem stokrotnie, z Juliją nic przed moim odjazdem nie  mówił! dałbym jej mego wynalazku klucz do pisania, i rozmawiał z nią językiem któregoby świat cały dociec nie mógł!

Otrzymywałem później od stryja ważne roboty; i chociaż mnie jeszcze nie chwalił, bo się nigdy do stopnia pochlebnych oświadczeń nie zniżył, dowodziły jednak zalecenia dalszych robot, których mi coraz więcej dawał, że z gorliwości mojej w spełnianiu powierzonego mi obowiązku dosyć był zaspokojony.

Tak żyłem w Petersburgu trzy lata bez znajomości, bez przyjaciela, bez miłości. Człowiek dyplomatyczny, było to maxymą stryja mego, powinien od towarzystw i związków w pewnej zawsze zostawać odległości; dla tego, miałem tylko znajomość z małą liczbą domów, do których rzadko uczęszczałem. On sam ciągle był oddany pracom swego urzędu, cały zatopiony w prawach; wielka jego biblioteka jedyną moją była rozrywką... nie... była tylko poprostu zabiciem wolnych od prac godzin. Od dzieciństwa do życia klasztornego przywykły tu do ważnych obowiązków z pedantyczną prawie ścisłością przykuty, nauczyłem dyplomatyki serce moje; odzywało mi się czasem cichutko,  i milczało, kiedym na wszelką napaść kupidyna odporne i zaczepne z głową zawarł przymierze.

Od ojca co trzy miesiące ciągiem odbierał listy, i ciągiem na nie odpowiadał. Pisałem mu o Anieli; chwalił mą ludzkość w opiekowaniu się nieszczęśliwem dziecięciem, i do tego stopnia czułą swą posunął baczliość, że się od Pana Dobratyńskiego o sprawowaniu się Anieli piśmiennie wywiadywał; pisał mi że się cieszył mogąc mi donieść, jak moja luba sierotka starania moje wzorowem prowadzeniem się nagradzała; mówił ni że Pan Dobratynski ma się dobrze, lecz nie jest bogatym; że nie można po nim wychowania przez kilka lat cudzego dziecięcia bez żadnej żądać nagrody; że oboje Państwo Dobratyńscy, jak się niezawodnie zapewnił, byli bardzo baczni i uczciwi ludzie, i że Aniela w ich domu najpiękniej wychowaną i prowadzoną być mogła.

Aniela ciągle pisała do mnie, lecz jej listy nic nie mówiły prócz wiecznych powtarzali dozgonnej ku mnie wdzięczności; pisała jak dziecię do ojca, odpowiadałem jej tymże stylem; lecz gdy późniejsze jednejże zawsze były treści, i mnie ojcowskiej czułości zabrakło, wszystkie jako te same powtarzane dziękczynienia zaniosłem ad acta. O Julii nie słyszałem ani litery.

Wśród tej suchej jednostajności obudziło mnie pewnego ranku wolne we drzwi pukanie. Zawołałem dobrą ruszczyzną: kto tam! i jakaś ładna dzieweczka oddając mi uśmiechający się polski dobrydzień, weszła do pokoju i rzekła po cichu, że  tu z Gdańska ze swem państwem przyjechała, i przywiozła mi list od Panny Zemlerownej, która prosiła aby mnie samemu do rąk był oddany. "Gdyby Pan, rzecze dziewczyna, dziś Pannę zobaczył, nie mógłbyś jej poznać, nie mógłbyś jej nic dodać ani ująć; bo tak miłego Anioła niema zapewne na całym świecie. Za trzy tygodnie odjeżdżamy: jeżeli Pan co do Panny napisze, ja służyć będę."

Niezmierną przejęty radością, małemu gońcowi za wierne wręczenie depeszów wsunąłem w rękę pięciorublowy papier, z czułem podziękowaniem i skinieniem dłoni którego sobie wielcy pozwalają chcąc się kogo grzecznie pozbyć. Zrozumiała znak i odeszła. Pędem błyskawicy rozłamałem pieczęć.

Mój najdroższy Panie Hrabio! Czestom do ciebie Panie pisała, ale zawsze Panu Dobratyńskiemu listy moje musiałam pokazywać, i   często odmieniać, bo mu się dość przyzwoitemi nie zdawały; czasem mi je za nadto poprawiał, gdyż jak mówił, wymykały mi się wyrażenia, które pióru dziewczyny do swego dobroczyńcy piszącej przystojne nie były: dla tegoś Panie odbierał dotąd odemnie listy suche, które za karę oziębłości zupełnie nie miały potem odpowiedzi. Sądziłam się z początku bardzo być   nieszczęśliwą, bom się lękała abyś o mnie całkiem nie zapomniał; ale każdego razu, odświeżając twój obraz w mojej duszy, pocieszałam się myślą, że to być nie może, aby w twej Panie pamięci zagasło zupełnie wspomnienie biednej dziewczyny, której czułe przywiązanie wiąże jej życie do twego. Od chwili jakeś na morzu wśród lasu żaglów zniknął mi z oczu, zawsze Panie myślę o tobie. Przycisnąłeś do ust chustkę którąm w boleśnej rozstania się naszego chwili cichemi skropiła łzami i na Wiśle zgubiła; miło mi było żeś ją ze  łzami temi przyjął, miło mi, niewymownie miło, żeś łzy te całował!

Tysiąc razy się pytam jak prędko Panie powrócisz do nas, lecz zawsze mi odpowiadają ja nie wiem; tysiąc razy wyobrażam sobie godzinę kiedy w twoje objęcie polecę, i ty mnie znowu swą maleńką Anieleczką nazywać będziesz.  Jestem już tak słuszna jak Panna Dobratyńska była w ten czas kiedyś mnie odjechał; jestem zdrowa i szczęśliwa... nie, szczęśliwą nie jestem, bo ciebie Panie nie widzę, bo żadnego nie mam człowieka z którymbym o tobie rozmawiać mogła. Nazywają mnie dziecinną, kiedy mówię że myślę o tobie, i niegrzeczną, kiedy wszystkich młodych ludzi, których na różnych zabawach widzę, kładę niżej w porównaniu ciebie; przypominają mi twardemi wyrzuty stan z któregoś mnie podźwignąć   raczył.

Ach! ludzie mnie nie rozumieją; nie znają tajemnego ognia, który wre w moich piersiach; i niepokonanej tęschnoty, która ku jedynemu życia mego westchnienia moje unosi, żadnego nie mają wyobrażenia.

Rumienię się tych słów; ale je przekreślić trudno. Moich Panie uczuć źle tłomaczyć nie będziesz: nie, zapewne nie: święta oblubienica Boga u  krzyża swego Zbawiciela czucia swoje wypłakiwać mogła, dla czegóż ja nie mogę wynurzyć moich przed obrazem czystego jak Anioł człowieka,  który aż do wieczności napełnia duszę moją!

Joasia Różowna, córka ubogiego naszego sąsiada, wyjeżdża jutro ze swem państwem na kilka tygodni do Petersburga, przyrzekła mi   list ten do rąk twych oddać,  i twoję mi Panie z powrotem przywieźć  odpowiedź. Kreślę te słowa o samej północy: wiem że  ta tajemnica jest grzechem przeciw Panu Dobratyńskiemu, ale Bóg mi ją przebaczy.

Byliśmy raz w trephauzie: szeroki krzak brzoskwiniowy w ładnie wyrobionym szpalerze swe wielkie grona z bujnemi liśćmi na całe okno rospościerał, a z korzeni krzaku wydobywała się skrycie maleńka gałąź i przez szpaltę wesoło zieleniała na dworze. — Tej gałązce, rzekłam z bolesnym uśmiechem, za ciasno było między ścianami, dla tego się na wolne przedarła powietrze; z jej czerstwej zieloności widać że jej tu na dworze lepiej niż wewnątrz w tęgim szpalerze. — Ta gałązka, rzeki mi Pan Dobratyński, który każde słowo,  każde pół skinienia rozumie, na dworze będzie uciętą, kiedy krzak w ładnym szpalerze najsłodsze ogrodnikowi przyniesie owoce.

Ładny szpaler, myślałam, jest to Pan Walford, z którym swą córkę, i Pan Billing, z którym mnie połączyć pragnie. Oba to są młode Irlandczyki, którzy tu nie dawno przypłynęli, i z którymi skojarzyć nas zamyśla. Od chwili, kiedy z codziennych mi przymówek i z postępowania przeznaczonego dla mnie Pana Billinga z pewnością wnioskować mogę, że swój względem mnie zamiar do skutku przywieść usiłuje, od tej nieszczęśliwej chwili zdaje mi się jakby mnie chciano wypędzić z domu, z którego wyjść nie mogę. Tą myślą jeszcze popełniana grzech przeciw Panu Dobratyńskiemu, który mnie uczył, wychował jak prawdziwy ojciec, i pielęgnował jak ogrodnik swoje brzoskwinie; ale serca mego nie pokonam. Pan Billing jest bogaty, urodny, i jak myślę dobry; ale jabym musiała z nim do Irlandyi...! a ciebie Panie widzieć nigdy!... nigdy widzieć nie mogła!

Mój najdroższy Panie Hrabio, kiedy mi Bóg wziął matkę, ciebie na wsparcie moje zesłał: nie mam na całym okręgu ziemi tylko ciebie, ty tylko możesz nad losem moim stanowić, nikt więcej, i ja sama nie. Wola twoja Panie, abym oddała rękę Panu Billingowi, którego straszne oświadczenie omal nie skłoniłam się przyjąć: tem samem on w moich oczach nabędzie zalet, i ja będę... muszę być po słuszną, ale szczęśliwą być nie mogę... będę szczęśliwą tylko blisko ciebie, mogąc cię oglądać codziennie, rękę twą przyciskać do niego serca, i jednem z tobą od dychać powietrzem.

Nie gań Panie śmiałości życzeń moich: braknie mi wyrazów na określenie świętych uczuć, w których się dusza moja wzdychając do ich spełnienia rospływa.

Muszę kończyć: świeca już się dopala i zegar dwunastą bije. Ten to sam dzwon który słyszałam tak wyraźnie, kiedym pierwszą noc obok twego pokoju przepędzała; powolne jego brzmienie przypomina mi najszczęśliwsze godziny moje.

Lżej mi, lżej mi jest niewymownie; ciężar, który serce moje tłoczył, leży na tym papierze. Słodko teraz zadrzymię, bo mi się o tobie Panie śnić będzie. Dobranoc ci, mój najdroższy Panie Hrabio: masz imię August. Półtorasta mil wśród nas leży, dla tego nie widzisz że mi się jagody mocniej rumienią niż wstążka nocnego mego czepeczka, kiedy ci tajemnie szepce, dobranoc mój jedyny, luby Auguście. Aniela.

Nie! nie!... ty musisz do Petersburga! krzyknąłem z radości, całując list i roniąc krople łez, które mi się mimowolnie pod czas czytania jego wyciskały z oczu. — Nie do Irlandyi! nie z Panem Billingiem! do mnie, tu, do mego serca... słodkie, lube, anielskie dziewczę! tu twoje miejsce!

Cały się mój umysł poruszył, i czczość serca mego napełnioną została. Zerwawszy się z miejsca, tańcowałem po pokoju, i gdybym mógł, natychmiastbym do niej na skrzydłach poleciał: ach czemużem tego uczynić nie mógł.

Na wszystko jej  musiałem odpowiedzieć, i wynaleść tu dom jaki przyzwoity, w którymby Anieleczka moja ze szczerością przyjętą była. Aby o niczem nie wiedział stryj, któryby najtajemniejsze me sprawy wyśledzić zdołał, powinienem był działać skrycie, i w tej skrytości widziałem powab, który mi nieznaną odkrywał słodycz.

Skoczyłem do stolika i napisałem iey myśl moje. Ona miała przybyć do Rossyi w towarzystwie pewnego i statecznego człowieka: przyłączyłem jej na podróżne wydatki jeden z moich wexlów, z osobnym listem do Pana Dobratyńskiego, który ją obszerniej ustnie o mych zamiarach miał uwiadomić. Nic mu nie wspominałem o Panu Billingu, ani o jego zamysłach; alem mu tylko powiedział nawiasem, że  na dalsze Anieli wykształcenie wyborną tu znalazłem zręczność, i że dla zapewnienia dalszego jej losu koniecznie potrzebnem było sprowadzić ją do Petersburga. Do samej Anieli arkuszowy list napisałem z więcej niż dziesięcią przypiskami. Zawszem coś więcej miał jej powiedzieć i od jej obcowania oderwać się nie mógł. Kreśliłem jej najpiękniejsze naszej przyszłości chwile, z takim ogniem, że jakem jeszcze powtórnie cały list odczytał, nic więcej, tylko wyznaczenia dnia wesela brakowało: całe zachwycenie, całe upojenie mej  duszy przelałem na papier.

List leżał zapieczętowany na stole, z napisem: mojej drogiej Anieli, w Gdańsku, ale Joasia Różowna nie przychodziła. Nie powiedziała mi najważniejszej rzeczy, nazwiska swoich państwa, i gdzie mieszkali: i ja nierozważny nie spytałem o jedno ani o drugie, a tak droga obcowania mego z Anielą przerwaną została. Czekałem od dnia do dnia, od niedzieli do niedzieli; ale Joasia Różowna nie przychodziła. Latałem po wszystkich oberżach stolicy, pytając czy tu słoi Joasia Różowna pokojowa panna z Gdańska? alem wszędzie odbierał z dwuznacznym uśmiechem odpowiedź nieznaju (nie wiem).

Aniela musiała mieć odpowiedź; cała jej spokojność, jej  i moje szczęście od niej zależało. Jeżeli list zapóźno albo wcale go nie odbierze, Pan Dobratyński skojarzy brzoskwinie ze szpalerem Pana Billinga, i będzie się cieszył słodkim owocem który zapędzi do Irlandyi. Wasyl! krzyknąłem, jak gdybym już widział Anielę ciągniętą do okrętu, Wasyl! natychmiast list ten na pocztę. Dałem drugą kopertę z napisem a Mademoiselle Semler a Dantzig, rue etc... Wasyl! biegaj! leć, weź moję drążkę, i jak najspieszniej ten list daj na pocztę.  Gorliwy chłopak piorunem z listem we drzwi poleciał.

Odetchnąłem: spadł mi ciężar z serca, kiedy poszedł list który mnie tyle dręczył. Boże! jeżeli się spóźni! moja Aniela odjedzie, i wiecznie się ze mną rozłączy!... nie nie: bez mojej odpowiedzi Aniela na to skłonić się nie da.

Od tej chwili byłem niespokojny, jak gdybym po rospalonych węglach chodził. Stryj mnie częściej zimnem dworskiem okiem uważać zaczął, i pytał czego mi nie dostaje; straciłem wesołość, wyglądałem blado, i praca zaczęła mi niesmakować.

Wykręcałem się od jego pytań i zasadzek suchą odpowiedzią, żem zdrów zupełnie i nic mi nie brakuje, ciesząc się wewnętrznie z bladości mej twarzy; bo gdyby Aniela przyjechała, mogłaby poznać żem dla niej cierpiał. Nie smakowało mi jedzenie i picie, tym bardziej praca; myśląc o Anieli, o podobieństwie że jej nigdy, nigdy nie zobaczę, i o najokropniejszem, że ja sam byłem tego przyczyną, potrawy mi się wracały, i pióro schło w mej rozognionej dłoni. Trzeba było przyznać się stryjom: ale o Boże! brakowało mi testu.

Dziesięć dni upłynęło po odejściu listu, Aniela nie była jeszcze w Irlandyi... nie! być nie powinna. Chociaż list, jakem zimniejszą krwią rozważał, nie mógł jeszcze stanąć na miejscu, jednak... ale dobry chrześcianin wierzy w cuda: wszystkich więc powinienem był użyć starań, aby tu Anielę w jak najprzyzwoitszym domu umieścić.

Słyszałem często o Sto. Katarzyńskim instytucie, który powszechnie słynie najwyborniejszem dziewcząt wychowaniem: to mi dało powód umieszczenia w nim mojej Anieli. Bystro widzący stryj nie mógłby zwietrzyć mojej dziewczyny, bo gdzie było więcej iak dwieście dziewcząt, nieprzyjaciel kobiet nie stanął tam nogą.

Wiedziałem że co miesiąc w niedzielę liczne się zbierało w instytucie zgromadzenie, na które każdy wstęp ma otwarty. Poszedłem w następującą niedzielę do poznania wewnętrznego jego urządzenia, i zabrania znajomości z przełożoną, z którą w przyzwoitej porze o mojej Anieli rozmawiać miałem. Wszedłem w mundurze i byłem zaprowadzony do wielkiej sali, w której wzdłuż ścian w pewnej odległości niskie się ciągnęły poręczki: towarzystwo zbierało się pomiędzy ścianami i poręczkami, a środek by przeznaczony dla panienek, które na głos dzwonka przychodziły

Dzwonek się odezwał, drzwi się w sali otwarły, i przełożona, poważna osoba, która zaufanie Cesarzowej i szacunek całej stolicy z wielu szacownych zalet w najwyższym stopniu posiada, weszła z dwiestu swojemi wychowankami w sale, i pozdrowiła gości trzema niskiemi ukłonami.

Przy mnie stał pewny obywatel z Pekmii, o więcej niż dwa tysiące werst przybyły, aby swą córkę nagle swoim zadziwił widokiem. Z poruszającą prostotą opowiadał nam swój ród, swą niespokojność i szczęście z obaczenia dziecięcia; na łoskot otwierających się drzwi  zadrżał, i ledwie kapelusz utrzymać zdołał. Aż za drugim dam ukłonem poznał swe dziecię: dziewczyna wylatuje z szeregu, drapie się z radośnym krzykiem przez poręczki, skacze, bieży, leci ku lubemu ojcu, i z płaczem uwieszą się mu u szyi. Widok ten wszystkich poruszył, nikt łez utrzymać nie mógł; każdemu mówiło serce, jak szczęśliwe jest zobaczenie się które nas czeka za grobem. Macierzyńska czułość, z jąką przełożona do swej małej uczennicy przybiegła, i przywitała ojca, ujęła me serce; oczy me były pełne łez, kiedy z tkliwem rozrzewnieniem dziecię do swoich przycisnęła piersi. Ja myślałem o Anieli, błogosławiąc tę zręczność, która ją wyrwie od opieki Pana Dobratyńskiego.

Zebrani goście przyjęci byli, jak za zwyczaj, herbatą i konfiturami, i usługa składała się z Cesarskich paziów, którzy w paradnych dworskich sukniach poubierani byli. Większą część towarzystwa stanowili rodzice, krewni i przyjaciele młodych panienek; a jako z najpierwszych klass kraju dzieci płci żeńskiej przyjmowane tu były, zgromadzenie więc składali Książęta, Hrabiowie, Senatorowie i inne znakomite i świetne osoby.

Z dam, które się z wylaną czułością pomiędzy dzieci mieszały, i zdawały mi się najwięcey być tu uważane, postrzegłem wcześniej jeszcze piękną osobę, której wysoki stopień krzyż Stey. Katarzynyny na jej piersiach oznaczał. Mówiła już po rossyjsku, już po francusku, i tym bardziej była mi uderzającą, że ilem razy rzucił na nią okiem, jej wejrzenie zawszem spotykał. Im dłużej w nią się wpatrywałem, tym mi się znajomszą twarz jej wydawała: nie mogłem sobie przypomnieć gdzie i kiedym ją widział; coś mi się  marzyło, żem te samą osobę widział kiedyś we śnie. Czuła mocno niespodziewaną, słodką radość dziecięcia które ujrzało ojca, pieściła się z dziewczyną, i długo rozmawiała z Permianinem. Pytałem go co to za dama, ale jej  nie znał; pytałem drugich, ale nikt jej nie znał. Tym czasem poszła do okna, odwróciła się, zakryła twarz chustką, i po ciężkich jej piersi odetchnieniach poznać można było że płakała skrycie, tłumiąc łzy które się głośno z jej oczu wyrywały. Ledwiem wzrok na stronę obrócił już jej nie  było.

Zagadka od Uralu.

Żal mi było żem jej  odejścia nie uważał; ścigałbym był jej powóz abym się dowiedział o jej mieszkaniu, bo mnie tak mocno i tajemniczo żadna kobieta nie uważała. Jej piękna postawa, szlachetne wejrzenie, wytworność ubioru, delikatność charakteru, i boleść, kiedy nie postrzeżona płakała w oknie, wszystko to mnie cały wieczór tak zajmowało, że mnie stryj kilka razy w zimnych dworskich żartach pytał czegom tak się zamyślał? W samej rzeczy, rostargniony byłem jak nigdy.

Nazajutrz do posłowej ***skiej na wieczorek muzyczny zaproszony byłem. Uczęszczałem wprzódy do tego pamiętnego mi domu, i zawszem najmilej był przyjmowany: mój lichy flotrowers wstęp mi do niego otworzył. Spóźniłem się ten raz cokolwiek, za com odebrał od posłowej, najgodniejszej jakąm znał kobiety, maleńką, przyjacielską i zasłużoną bureczkę: a jako na mnie czekano, musiałem biedz prosto do pulpitu, niewidziany prawie od gości.

W uwerturze, w której przy huczeniu trąb i kotłów wielem miał do pauzowania taktów, oko moje uleciało nad pulpit i wpadło w ogniste oko wczorajszej pięknej kobiety; tak byłem zachwycony, żem się jej jakby dokładnie znajomy ukłonił, nie wiedząc dla czego; podziękowała mi z ujmująca grzecznością; nie, to się grzecznością nazwać nie może, nazwać jej  wzajemnym ukłonem nie mogę. Nasze przywitanie się nosiło cechę dawnej znajomości dwóch osób które się cieszą obaczywszy się w jednem miejscu. Twarz jej znaną mi była koniecznie, musiałem ją  koniecznie gdziekolwiek widzieć, alem nie  wiedział gdzie, i kiedy: słowem, tak mnie ta zajmująca nieznana pomieszała, żem pogubił takty, i dąłem niewiedzieć co.

Poczciwy Permianin był także w tem zgromadzeniu: dla niego jeden z członków naszego młodego koła zrobił w rossyjskim języku czułą piosnkę Skuka za moim ditiam. (tęschnota za mojem dziecięciem). Anna Jwanowna miłe dziewczę z Archangelu, której głos srebrny nie raz mnie zachwycał, śpiewała, i jej śpiewowi mój flauto abligato towarzyszył. Zebrałem całą zdolność moję, pochwała poważnej i szlachetnej kobiety i podziękowanie Permianina, ojca, były moim celem.

Kto chce poznać czarodziejskość czułych moll-tonów, powinien młodą rossyankę słyszeć śpiewającą. Anna Iwanowna boleść rozłączenia się, potęgę rodzicielskiej miłości, słodką tęschnoty żałość, wylała w swym śpiewie z taką czułością, że wszyscy poruszeni byli. Każda strofa kończyła się tym wierszem: Ach mów czy myśli o mnie dziecię moje! Pytanie natężonego żalu brzmiało w rosnącem forte, albo jęczało w powolnem decrescendo, w miarę jak rospacz albo czułe cierpienie wyczerpowało rodzicielskie serce. Mój flotrowers jęczał w żalach czułej śpiewaczki, wylewałem całą mą duszę, bom myślał o moim ojcu, który zapewne pytał w samotności: ach powiedz, powiedz, czy też myśli o mnie dziecię moje! Cicha moja miłość ulatywała z temże pytaniem do Anieli; spoglądałem w niebo, badając, czy tę lubą  dziewczynę tu do serca mego przycisnąć mogę.

Skończyła się poruszająca piosnka. Permianin upadł mi na szyję, wielu z towarzystwa ciche łzy roniła, piękna kobieta płakała jak wczoraj. Ucałowała Annę Iwanownę, i niewymownem porwana uczuciem rękę moję do swych przycisnęła piersi. Nieszczęśliwa piękna matko, myślałem, zapewneś utracić musiała dziecię, które o tobie może nie myśli! Z uniesieniem, chwyciłem jej  rękę, dziękując za pochwałę naszej muzyki którąm w jej łzach widział: odwróciła twarz i poszła do drugiego pokoju.

U stołu siedziałem obok miłej nieznajomej; gospodyni mi szepnęła, że  to była Grafini Orwanowa, i że  jej mąż, Herman Kozaków, poległ na wojnie. Dotąd rozmawiała po rossyjsku i po francusku; zaczęła potem językiem polskim, który dziwnie pięknie i gładko brzmiał w jej  czułych ustach.

W Rossyi ludzie wyższego wychowania, prócz rossyiskiego, mówią pospolicie francuskim, angielskim, włoskim i niemieckim: alem dotąd macierzyńskiego języka w ustach kobiety rossyjskiej nie słyszał. Była ona, jak mi powiedziała, dawniej jeszcze w Polsce, i znajomszą w mojej ojczyźnie niż ja, który oprócz podróży mojej z domu do Gdańska, z Gdańska do Petersburga, nic nie wiedziałem i nikogom nie znał.

Przy jej  boku szczęśliwy mój wieczorek przeleciał jak minuta. Prosiła mnie abym ją odwiedził lecz głosem tak przyjacielskim i poufałym, jak gdybyśmy od stu lat znajomi byli. Obcowanie jej cechowało coś szczerego, coś tak pociągającego, i jeżeli śmiem powiedzieć, tak lgnącego do mnie, żem jej lubością zupełnie był usidlony, nie mogąc istotnie nazwać mojego ku niej uczucia. Czytałem, wiele o kaukazie i jego mieszkańcach, alem tej niebianskiej istoty pomiędzy kozakami nie znalazł. Dobra jej męża leżały u stóp południowego Uralu, przepędzała lat ośmnaście pod tem szczęśliwem niebem, nie odzwiedzając nigdy Petersburga; zawczoraj pierwszy raz do. stolicy przybyła, a tak nie mogłem jej dawniej widzieć; bo kiedy zwiedzała Polskę, jeszczem był dziecięciem. Wróciliśmy do wczorajszego Sto. Katarzyńskiego instytutu, wyznałem jej żem nią wczoraj nieustannie był zajęty, bo rysy jej twarzy przypominały mi żem ją koniecznie gdziekolwiek widzieć musiał.

Na te słowa z bolesną radością chwyciwszy mą lewą rękę w obie swe dłonie ścisnęła ją mocno niepostrzeżona od całego stołu. Miałaż powabna kozaczka być Sakramentką? spytałem siebie, przypomniawszy z półuśmiechem ową słoninną Kapitana mego maxymę. Musiała być jednak czterdziestoletnią prawie kobietą, choć się nierównie młodszą wydawała; widząc bowiem zgrabną jej ciała pełność, kształtność kibici, czerstwość twarzy, ogień oka, i jakiś niepojęty wdzięk który jej lubemu uśmiechowi towarzyszył, nie można jej było liczyć nad lat dwadzieścia.

Po stole chciała odjeżdżać; prowadziłem ją do przedpokoju, i podałem futro. Żegnając się ze mną, wzięła mą głowę w obie ręce, i z wrzącem uczuciem tysiączne mi wrażała ucałowania w czoło i usta; lecz w tej miłej wolności która pięknej Hetmanowej ujść mogła, nic nie przystojnego, nic namiętnego nie było. Pani Bignol i miłosierna panna zupełnieby inaczej, Julija trochę podobnie, a Aniela wcaleby inaczej całowała. Czemużem nie znał kobiet, abym sobie to wszystko mógł wytłomaczyć!

Przy pożegnaniu rzekła mi do ucha posłowa, abym przed stryjem nic o znajomości z Hetmanową nie wspominał. Poległy Hetman żył z nim w niezgodzie; dla tego stryj mój nie byłby rad, dowiedziawszy się żem z nią rozmawiał. Ta się mnie nazajutrz spodziewała u siebie; lecz aby odwiedzin moich nie dociekł, nie powinienem był wprost do jej pałacu ujechać, ale wprzódy do posłowej, która mi po tem do Hetmanowej towarzyszyć miała.

Tak więc sprawkami kobiet uwikłany byłem w tajemnice, o których prosta moja otwartość nie myślała wprzódy. W oczach stryja pisałem do Anieli, w jegoż oczach poszedłem do pięknej Hetmanowej.

Nazajutrz pytał mnie stryj z uśmiechem, jakby z pewnością o wszystkich wiedział osobach wczorajszego zgromadzenia, kto był u ***skiej posłowej. — Zebrałem całą dzielność i odwagę duszy, wymieniłem wszystkich, prócz hetmanowej, ciesząc się wewnętrznie z męstwa mego: żaden poseł najważniejszych spraw z tak poważną i wyrazistą twarzą jak ja, przy opowiadaniu wczorajszego wieczorku, odbywaćby nie mógł; przed trzema laty w takim przypadku byłbym się iak krew sczerwienił, potknąłbym się i na końcu byłbym poznany.

Terazby stryj mój głośno uznał moję do dyplomatyki zdolność, gdyby mnie wewnątrz mógł widzieć. Żartował jak za zwyczaj z zimnym uśmiechem, chwalił jednak dom ***skiej posłowej jako jeden z najlepszych domów stolicy. Potwierdziłem to z całego serca, napomykając nieznacznie że dziś znowu do tego domu zaproszony jestem. "Dziś znowu? już znowu ? brawo! cieszę się mój synowcze, że pamiętają o tobie. Jak że się tam dzisiaj bawić będą? — Nic więcej, tylko się zgromadza muzyczne koło, grywamy maleńkie sztuczki, kwartety, i tym podobne." Zwiodłem go nie myśląc! i rad  byłem z siebie.

"Więc ty także należysz do tego muzycznego kółka? ja także na tę przyjacielską wizytkę chciałbym ci towarzyszyć. — Poseł, mój stryjaszku, zapewne cię mile przyjmie".  odpowiedziałem bardzo przeciągliwie. Bytność moja u hetmanowej poszła z wiatrem!... może przypadkiem poseł w tej chwili nie był u siebie, żaden kwartet nie spodziewany, i prawda jak oliwa na wierzchu. "Obawiam się tylko aby stryjaszka przytomność nie pomieszała grających, chcemy trudne rzeczy wygrywać, i wstydzilibyśmy się gdybyś naszą niegładką muzykę słyszał." — Dobrze, dobrze, nie przeszkadzam wam dzisiaj;  ale drugi raz będę miał przyjemność towarzyszyć Panu Augustowi". Żartował znowu swym zimnym sposobem, i ja ledwiem się wstrzymał z radości żem szczęśliwie odwrócił burzę.

W domu powabnej Hetmanowej wszystko nosiło cechę przepychu Azyatyckiego. Od swego przybycia przyozdobiła na nowo cały pałac, który jak tu za zwyczaj u wszystkich możnych od sieni przedpokojów,  aż do dachowych izdebek, całkiem był ogrzany, tak że we wszystkich pokojach jeden panował klimat. Schody rozwitemi były ustrojone kwiaty, które swą wonię na cały gmach rozlewały; przedpokoje napełniało mnóstwo lokajów najpyszniej poubieranych, a blask i okazałość sprzętów stawiały ją w rzędzie najwykwintniejszych i najbogatszych dam Petersburga.

Przyjęła nas w prostym powabnym ubiorze, podała mi poufale rękę którąm do ust moich przycisnął, i podług rossyjskiego zwyczaju z przyjacielską szczerością pocałowała mnie w usta. Nikogo więcej prócz nas trojga nie było. Przy boku czarującej Hetmanowej miło mi było niewymownie: rozmawialiśmy długo, z uderzającą dobrocią ściskała mą rękę, i jej wzrok zawsze się spotykaj z  moim. Odjeżdżając musiałem jej dać słowo odwiedzać ją kilka razy co tygodnia; przy pożegnaniu dała mi na pamiątkę pierwszego wieczoru ze mną w jej domu przepędzonego, pierścień, który jubiler cenił na sześć tysięcy rubli. Zląkłem się bardziej niż się ucieszyłem z takiej pierścienia drogości; jakieżby ta szczególna kobieta mogła mieć widoki w przywiązywaniu mnie do siebie tak kosztownemi swej dobroci darami? Nie mogłem się domyślać dwuznacznego na niewinną młodość moję spisku; bo patrząc nawet na niezgaszony w jej oczach ogień, na słodkie całej jej postawy ponęty, żadne nieprzyzwoite słowo z ust się jej nie wyśliznęło, i jej  wejrzenie ciągle spoczywające na mnie, najmniejszego żądzy nie ukrywało cienia; była ona, w ścisłem znaczeniu wyrazu, pierwszą moją na świecie przyjaciołką. Częstom z nią bawił sam na sam, przepędzała ze mną najsłodsze dni moich godziny; mogę mówić, rozpieściła mnie, bo jakąm tylko okazał chęć albo życzenie, z czułością mi je wypełniała. Najczęściej jeździłem do niej w pojeździe posłowej, która mi towarzyszyła i odsyłała sanie moje; a tak stryj nie mógł wyśledzić mojej z Hrabiną Orwanową znajomości.

Pewnego wieczora przy posłowej, spytała mnie Hetmanowa, czyli mi się w Petersburgu jaka piękność nie podobała, i czylim nie myślał o małżeństwie? Długo mi ciężyło na sercu mówić o Anieli, i za jej pośrednictwem lubą dziewczynę w Sto. Katarzyńskim instytucie umieścić; korzystałem z jej w żarcie rzuconych pytań, dla opowiedzenia jej com tylko wiedział o Anieli; wyznałem im że tu ją sprowadzić myślę, i przeczytałem list jej ostatni który zawsze nosiłem z sobą w puilaresie. Żartowały obie z początku, na końcu łzy im się przebijały w oczach. Takiemi są wszystkie dobre kobiety, dla tego tak są kochania godne.

"Nie, Auguście" rzecze Hetmanowa, mówiąc do mnie podług rossyjskiego zwyczaju ty, w poufałem obcowaniu. "Nie, Auguście, nie mówmy o instytucie: ja ci mogę przyjemność uczynić i przyjąć do mego domu osierociałe dziecię. Jeżeli jest jeszcze tak dobrą, czystą i niewinną, jak mi ją malujesz,  i jak się z jej listu okazuje, będzie córką moją, będzie mi słodszą moja samotność: staraj się tylko aby przyjechała prędzej.  List jej podoba mi się bardzo: jest on z początku zimny, przymuszony; lecz im dłużej w ciągu pisania hożego Augusta miała przed oczyma, tym się otwartszym i gorętszym stawał; przy końcu nie jej pióro mówi, ale serce. Auguście...! wstała raptem, i niedocieczonemi wewnątrz porwana uczuciami, obie ręce na moich położyła ramionach: Auguście! szanuj, szanuj czystą miłość niewinnej i skromnej dziewczyny; ty jej szczęście doczesne a może i wieczne w swoim masz ręku. Są na świecie mężowie, których w każdym względzie za wzór płci swojej brać można; ale jednego im brakuje, być godnymi żony, i pojmować jej przywiązanie, inaczej oni i ich żony są aż do śmierci nieszczęśliwi.

Posłowa nieznacznie pociągnęła za suknię, jak gdyby co wyrzekła czegoby wyrzec nie powinna. Hetmanowa odwróciwszy się nagle odemnie mnie, chwiejącym się krokiem chodziła po pokoju. Jeżeli dotąd była dla mnie zagadką,  teraz mi się bardziej niedocieczoną stała.

Z ustępu jej o mężach wpadł mi na myśl jej stosunek ze zmarłym Hetmanem, który zapewne nie szanował tej szczerej i gorącej miłości. Jej oświadczenie, że przyjmie do swego domu Anielę, którą może bardziej niż ja sam za moję uważała kochankę, rosproszyło zupełnie ciche me niedowierzane jej  nadzwyczajnej dla mnie dobroci, w której nic nieczystego, nic pożądliwego nie było. Nieprzyjazne mgły morskie, dotąd mnie wątpliwością względem płci pięknej otaczające, znikły, i ja jaśnie poznałem że Hetmanowa była niebiańską, anielską istotą, chociażem nie mógł rozwiązać przyczyny,  dla czego mnie wyłącznie nad inną i najpiękniejszą stolicy młodzież przekładała: pociągając mnie nawet do siebie, nikomu nie dała podejrzenia że młodego i niedoświadczonego rycerza do swego tryumfalnego wozu zaprzęgać chciała, nigdzie bowiem na zgromadzeniach nie była ze mną razem. Jej wychód jedyny był do kościoła i do Posłowej: u tej składaliśmy często muzyczne koło, przy którem oko Hetmanowej więcej na mą duszę działało, niż Mozar Lipiński.

Czułem podziękował za miłą grzeczność w przyjęciu Anieli do swego domu, i na jej przyrzeczeniu swoje budował niebo;  stryj mój zapewneby u niej hożej mojej dziewczyny wyśledzić nie zdołał; mógłbym ją codziennie widzieć, codziennie uściskać, i niktby o tem nie wiedział: żartowałem z biednego Pana Billinga, który z próżnym bez brzoskwiń koszykiem odjeżdżać musiał.

Mój puilares otwarty leżał na stole. Obaczmy rzecze Hetmanowa z wesołością która każdemu z ust jej ulatającemu słowu nowy dawała urok: "obaczmy jakie nasz przyjaciel August ma jeszcze tajemnice." Opowiedziałem jej wszystko co duszy mojej było tajemnicą,  żadnych więcej prócz Anieli nie mając skrytości; podałem jej  z zaufaniem puilares, w którym mile  przebierały jej maleńkie paluszki. Między innemi wpadł jej w ręce list od Julii, który czytałem na morzu. "Co to za Julija?"  spyta hetmanowa drżącym i niepewnym głosem. Chociażeśmy razem przez tyle wieczorów rozmawiali, nigdym jej o Julii nie wspomniał, bom nie wiedział o jej  nazwisku, i o niej od trzech lat ani pół słówka nie słyszał do tego wyznaję, obraz mej lubej, czystej Anieli, i przeklęte Ardellego mowy, zupełnie mi ją wymazały zpamięci.

Na tak nagłe pytanie przypomniałem sobie słodkie moje z nią poznanie się na pocztowej stacyi przed

Gdańskiem,  kiedy mi jej najpiękniejsze usta, nad które, malarz powabniejszych utworzyć nic mógł, pierwsze dały ucałowanie; ogień, który mnie na ówczas wzdymał ożywiał opowiadanie moje. Opisałem jej wzrost, wdzięk jej kibici, czorodziejskość jej oka, maleńką nóżkę, delikatniutką i pulchniutką rączkę, słowem całą Juliją, jaka w owej szczęśliwej chwili w całej swych powabów pełności na moich siedziała kolanach. Hetmanowa, słuchając mnie z uwagą: Czy sama jechała? spyta przerywanym głosem. — Broń Boże!   jechała w przyzwoitem towarzystwie, z młodym jakimś mężczyzną, który się krewnym jej mianował, i z jego żoną. On miał gwiazdę na piersiach, i nazywał się Hrabia Wysznicki.

To ona!... to ona!... zawoła Hetmanowa, obie załamując ręce. Auguście, daj mi to pocałowanie, które ona na twoich nieskażonych ustach naturze... —

"Dla Boga! ani słowa więcej! przerywa posłowa. — Hrabio, szanuj tajemnicę nadto, nieszczęśliwej kobiety: nie pytaj ją więcej. Hetmanowa zakryła oczy, strumień łez wydobył się z jej uciśnionego serca; upadła płacząc na moje ramiona, przycisnęła mnie do piersi, i wyszła z pokoju.

*) Niema złego coby na dobre nie wyszło.

Koniec wersji demonstracyjnej.

CIEMNE PRZECZUCIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWRÓT DO DOMU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WILIJA BOŻEGO NARODZENIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej