Ignacy Maciejowski

MAMA SOBIE ŻYCZY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

CZĘŚĆ I.

CZĘŚĆ II.

MAMA SOBIE ŻYCZY

nowella

Ignacy Maciejowski (Sewer)

Jadwidze Moszczeńskiej

Droga Jadziu!
Uczucie, jako ziarno rzucone w ziemię, wzrasta cicho. Nie domyślamy się, gdy wschodzi, nie czujemy, jak się krzewi — i wtedy jedynie prawdziwie kochamy. 

Sewer.

Londyn dnia 15. października 1875.

CZĘŚĆ I.

Jedna biała zarumieniona róża w popielatych włosach, jeden cień smutku na bladem czole, promienie nieprzygaszonego ognia w czarnych źrenicach, nozdrza lekko rozwarte dla przytułku energii, i zapomniany uśmiech na bladych ustach, wązkich, dziwnie wykrojonych, które w przelocie układając się do pocałunku, zastygły w formie pogardy. Zdaje się, że pragną całować, a tymczasem gardzą, uśmiechając się.

Widzieliście takie usta na marmurowej twarzy, długą szyję i ukute ramiona, smukłą kibić, okrytą białym jedwabiem, brylantową spięte klamrą, białe gazy, przetykane srebrem, jak przytulone westchnienia, lub niezapomniane myśli?

Światło wydobywa gorejące blaski tęczowe z rozrzuconych kamieni i pałających oczu. Kamienie i oczy, białe ciało, jedwab i koronki — czarne fraki, kwiaty i fontanny — w przestrzeni muzyka walca z Fausta kołysze gorące powietrze, rozmarza kołyszące się myśli. Ręka obejmuje wiotką kibić, mimowoli posuwamy się za dźwiękiem muzyki, w pewien nieokreślony takt układają się nasze marzenia, serce mocniej bije, a białe łona wznoszą się falą.

W rogu drugiego salonu, oddzielonego portykiem z filarów, obok palm, cyprysów i kamelij, skrywających grotę, po której krople wody spływały cichemi łzami, stal młody człowiek, oparty o marmurową framugę. Patrzał goniąc myśli własne, które się snuły po białych piaskach, zaglądały do ciemnych lasów, rozbijały o czarne Tatr skały. Muzyka drażni fantazję, ta tworzy coraz nowe obrazy.

Zarumieniona biała roża majestatycznie wśród tłumu zbliża się do portyku z filarów, przesunęła wzrok przez grotę, obojętną kamelję, smutny cyprys, zatrzymując go na smutniejszej twarzy obcego. Spojrzenie przeciągnęło się dość długo, przez usta przebiegł uśmiech, który je więcej jeszcze w przedłużeniu wygiął smutkiem, wzrok zwolna zwrócił się do groty, po czole przemknęła chmurka, w oczach coś zamajaczało i znów ich promienie zamigotały na bladej twarzy zamyślonego, zajrzały w zapatrzone jego oczy.

Walc, nieustający walc głowę zawraca, serce kołysze — dżentelmen się zbliża, zarumieniona róża opiera odkrytą rękę o ramię czarnego fraka — utonęli w wirze.

Młody człowiek nic nie widział, a jednak uczuł lekkie wzruszenie. Promienie oczu patrzącej przecięły jego łuk spojrzenia, złamały myśli. Ocucił się, spojrzał w około siebie i powoli przeszedł do portyku.

Walc, nieustający walc rozmarza, kołysze, upaja.

Zarumieniona róża powraca i marmur lic zarumieniony, piersi rozkołysane przyspieszonym oddechem. Spojrzała. Miody człowiek już patrzał.

— Któż on jest? — pomyślała, i dziwny uśmiech przemknął błyskawicą.

— Czyż to ona? — pytał siebie i uśmiechem zwątpienia usta mu zadrgały.

Stanęli obok siebie, spojrzenia skrzyżowały się raz jeszcze. Ktoś trzeci się zbliża, rozmowa łączy nieznajomych i w rezultacie razem ich splata w walcu z Fausta. Muzyka pośrednikiem, ona często dostraja w jeden ton myśli nasze. Muzyka walca zawraca głowę i serce kołysze. Ucichło, i jak pod zaklęciem rozwiały się mary.

Któż smutek swój roznosi wśród wrzawy i wesołości?

— A któż w uśmiechu przynosi niechęć?

— Można przyjść, patrzeć i uśmiechać się.

— Można przyjść, szukać i smutnym być, gdy się nie znajdzie.

— Pan szukasz tu?

— Pani się tak dziwnie uśmiechasz, gdy tu jest tylko miejsce na uśmiech wesołości lub przebaczenia.

— Przebaczenia — usta się zacisnęły, w oczach zaświecił ogień — przebaczać, gdy się jest młodą.

— Przebaczać jednostkom, a mścić się na masie.

— Gardzić masą, a mścić się na jednostkach.

— Przeciwnie.

— O czem my mówimy?

— O uśmiechu, zemście, przebaczeniu i ludzkości.

— Jak zawsze o wszystkiem... Czy pan byłeś na ostatniem przedstawieniu Patti?

— Nie, pani.

— Ach, jak jest gorąco!

— Istotnie.

— Wybornie się bawią... świetne toalety.

— Uśmiechnijmy się pani razem.

— Dlaczego?

— Bo ja nie znalazłem, a pani nie masz się mścić na kim; uśmiechaj się jak zwykle i zawsze.

— Kogo on szuka i dlaczego dotąd nikogo nie znalazł? — myślała biała róża.

— Na kim chce się mścić ta blada i dumna?

— Może nie umie szukać.

— Może to tylko zemsta rozpieszczonego dziecka.

— Czyż tylko nie umie szukać?... przecież można znaleść.

— Pewno to kaprys na długość jednego wieczoru... a jednak zemsta tyle co wytrwałość, odwaga, moc charakteru.

— Szukać... zagadkowe słowo; szukać, to tyle co pragnąć, cierpieć z pragnienia, szukać, to znaczy być samotnym.

Tłum rozdzielił ich jak fale morskie, i znów siłą naturalnej atrakcji zbliża u portyku z marmuru. W około rozmowa krótka, urywana, pospolita, czasami haftowana tęczowemi nićmi dowcipu i perłami; perły zostają za koralami ust. Szelest materji, szept słów i wyrazów, kwiaty, róże i uśmiechy, piękniejsze nad kwiaty.

— Pan tańczysz kadryla?

— Nikogo nie znalazłem.

— A ja nie chciałam znaleść.

— Tańczmy zatem razem; ja na chwilę przestanę szukać, a pani przez chwilę mścić się i dokuczać możesz.

— Czy pan to uważasz za miłą rozrywkę?

— Za bardzo przyjemną, podobną do zabawy młodych dziewczynek, które powolutku, delikatnie a długo wyciągają piórka złapanemu ptaszkowi, oskubują go i puszczają na wolność, gdy już latać nie może.

— Zawsze to mniej, jak szpilką chrząszcza przekłuwać.

— My jesteśmy okrutni z dzikości lub potrzeby.

— A my z nudów lub dla przyjemności?

— W każdym razie dla rozrywki.

Kadryl, potpourri z wszystkich oper, pary szeregują się, przesuwają, cicho goniąc za taktem muzyki, łączą się razem, rozchodzą i znów wracają. Wieńce z kwiatów na ciemnem lub jasnem tle fantastycznie ułożonych włosów, a między nimi biała, zarumieniona róża królową.

— Pan uśmiechasz się z radości?

— Czy dla pani muzyka nie jest także przypomnieniem?

— Zatem masz pan wspomnienia?

— Z Włoch i muzyki włoskiej.

— Przyjemne ? '

— Nawet drogie, pani.

— Więc czegoż pan szukasz?

— To tylko wspomnienia poszukiwań.

— Które zawiodły... nie lubię zawodów.

— Nie mniej mogą być drogie. Czyż poszukiwanie dzisiejszego wieczora nie będzie także zawodem, a jednak wspomnienia nie będą nieprzyjemne.

— W jakim względzie?

— Lubię namiętnie walca z Fausta.

— A ja nie lubię filozofów przebranych za młodzików, jak nie znoszę samego użycia,

— A ja lubię "Purytanów" i dlatego lubię czwartą figurę kadryla.

— Może pan jesteś także purytaninem ?

— Zawsze, gdyby purytanizm prowadził do celu.

— Odpowiedź zagadkowa.

— Wprost na pytanie.

— Niejasna... Zostawiam pana samego, dając mu czas do namysłu — mówiła zarumieniona róża, przechodząc w piątej figurze do drugiej pary.

— Czy pan wszystko poświęcisz dla celu?

— Wszystko prócz serca i przekonań.

— Nie wiele zatem zostaje.

— Dosyć, aby iść naprzód.

— Lecz nie dosyć aby dojść.

— Idźmy tylko.,

— Chodźmy, odprowadź mię pan do mamy.

— Wszystko skończone?

— Tylko kadryl.

— Nie nudzisz się, moje dziecię?

— Zgaduję zagadki, mamo.

— I uśmiechasz się?

— Zapytania były wesołe, ztąd uśmiech na ustach pani.

— Mamo, mister ***

— Sir dawno jesteś w Londynie?

— Od trzech miesięcy.

— Dobrze się bawisz?

— O ile dobrze moja mamo można się bawić w nieustannem poszukiwaniu.

— To zależy moje dziecię od przedmiotu poszukiwań.

— I od trudów, pani, jakie sobie zadajemy szukając.

— I od gorączki z niecierpliwości przy szukaniu, nieprawdaż?

— Czy chcesz mi dokuczać?

— Dokuczać? — powtórzyła cicho matka zarumienionej róży — dokuczać?

Szlachetne, delikatne rysy zajaśniały miłością.

— Matko, nie bierz tak do serca każdego wyrazu swego rozpieszczonego dziecka.

— Rozgrymaszonego, chciałaś powiedzieć.

— Pieszczotą.

— Sir, strzeż się rozgrymaszonych.

— Jeżeli kaprysy jak zwykle podnoszą piękność, lubię je wyzywać.

— Chciałbyś pan często widzieć kaprysy?

— Zawsze one zdradzają fantazję, a fantazja gdy ma formę, staje się twórczą, a gdy ma piękną formę, sztuką piękną.

— Tyle słów dla oznaczenia jednego wyrazu.

— Jakiego?

— Należało powiedzieć: nie znoszę kaprysów, gdyż one są tylko sztuką.

— Przeciwnie, ja wierzę w prawdę kaprysów, gdy one są sztuką piękną, bo przecież piękno jest prawdą.

— Filozofja na balu.

— Chociażby dla kontrastu.

— Może sir szukasz kontrastów?

— Życie, sympatja, harmonia, złożone z kontrastów.

— Czy jeszcze zostajemy, moje dziecię? gdyż przyznam się, jestem już zmęczona gorącem.

— Jedźmy, mamo, boję się, abym nie zaczęła słuchać wykładu filozofji. Zostawiam pana poszukiwaniom,

— Już nie szukam.

— Straciłeś pan nadzieję?

— Na dzisiaj.

— I cofasz się?

— Odchodzę.

— Podaj mi sir okrycie.

— Czy pani pozwolisz zapiąć je?

— Ostrożnie.

Zapinał i ręce mu drżały; czyż to jego wina?

— Służący zapomniał o twych bucikach, Ado.

— Włożę je w powozie.

— Moje dziecko, zaziębisz się.

— Moja mamo.

Młody człowiek przyklęknął.

— Zechciej pani oprzeć rękę o moje ramię.

— Więc pan znalazł nareszcie — buciki?

— Jako jeden listek czterolistnej koniczyny.

— Mamy i legendę.

Atłasowy trzewiczek i jedwabna pończoszka okryte.

— Rycerzu, czem ci wynagrodzę twoją rycerskość? nie mam szarfy.

— Szarfa upoważnia walczyć w imieniu swej damy, czy pani mi pozwolisz nosić swój kolor?

— Szarfa upoważnia do błędnych podróży i poszukiwań.

— Szarfa nakazuje z podróży wrócić lub poledz.

— Róża mi przeszkadza pod okryciem... weź ją rycerzu z życzeniem, abyś przed jej zwiędnięciem odszukał; ona nie nakazuje powrotu.

Zarumieniona róża została w ręku młodego człowieka, a róża bez rumieńca, blada, spokojna, zamyślona, zniknęła w mgle.

Odgłos muzyki, turkot kół i iskry z podków koni, zarumieniona róża, potem cisza i ciemność jak tajemnica,

Na bladem angielskiem niebie złote słońce oświeca długą aleję Hyde-parku.

Wielki Achiles odlany z dział francuzkich, i długa kolumnada dwóch bram otwierają wejście.

Droga obejmuje staw, biegnąc horyzontalnie, na wzgórzu stroi się w przeźroczystą gazę mgły i spada u podnóża pomnika księcia Alberta.

W alei konie, na koniach amazonki, drzewa rzucają cień, promienie słońca ozłacają szarawy koloryt pejzażu.

Na karym koniu z białą pęciną, galopem z prawej nogi jechała amazonka. Czarny kapelusz męzki, kołnierzyki dżokiej-klub i pejcza w ręce, okrytej ciemną rękawiczką. Ton sam niezapomniany uśmiech, ta sama bladość lic i nieprzygaszony ogień w źrenicach. Powaga i smutek na twarzy, gniew w oczach.

W tłumie jeźdzców jeden rzut oka odróżnił młodego człowieka, z białą, zarumienioną różą w pętlicy. Koń dostał ostrogę, poskoczył, z dumą wstrząsając głową, z nozdrzów para, a w oczach jego przebaczenie dla swej pani.

— Ja i mój Hektor witamy cię, sir. — Amazonka wyciąga rączkę do uścisku. — Zginąłeś, przepadłeś.

— Tak jak ginie kamyk, rzucony do wody, lub liść opadły z drzewa.

— Sentymentalne porównanie.

— Nie mniej przeto prawdziwe.

— Sentymentalizm może być prawdą, zawsze atoli nie przestanie być słabością.

— Słabością smutku i tęsknoty.

— Czuję, że sentymentalizm wdziewa już czarny płaszcz melancholji; to okropne. — Zkąd pan powracasz? z pustyni?

Konie dwojga młodych ludzi wyrównały się; jadą stępo.

— Z pustyni gorących pragnień i niemożności.

— Szkoda, że sir nie jesteś podobny do naszego lorda, i gdybyś kulał...

— Moja fantazja za to kuleje, moje myśli...

— Wyzywasz pan na komplementa. Twoja fantazja urocza, nawet niebezpieczna.

— Czy tak?

— Radzę ci ją ukrywać, aby nie robić nieszczęśliwych.

— Nie lubisz pani zatem filozofji i fantazji.

— Boję się ich tylko, a nawet przeczuwam, że sir jesteś poetą.

— O tyle, o ile świat jest uczuciowy.

— Zwątpienie i rozczarowanie; nie wierzysz pan w serce?

— Przyznam się, iż pytanie zbyt ogólnikowe i dlatego trudne do rozwiązania; można go zbyć jednem słowem, lub całe tomy traktatów pisać.

— A więc rozwijaj pan traktaty.

— Nie mogę... boję się, abym się nie stał niebezpieczny.

— Chcesz zatem milczeć z litości.

— Aby tylko nie być strasznym.

— Chcesz powiedzieć: aby się nie stać mordercą naszych biednych serc. Dziękuję ci w imieniu mojem i towarzyszek.

— Przyjmuję podziękowanie, gdyż ono z serca pochodzi, chociaż nie o sobie mówiąc myślałem.

— O kimże?

— Pani nie mnie się boisz, lecz filozofji i fantazji.

— Pańskiej?

— Sądziłem, że w ogólności jesteś pani nieprzyjaciółką fantazji.

— Polotu oderwanych myśli, twórczości uczucia, wszystkiego, co tym jednym wyrazem oznaczamy.

— Mówiłaś pani, że ich się boisz, gdyż są osoby, których straszy niezwykłość.

— Powiedziałeś pan grzecznie, że należę do ludzi, dla których pospolitość i powszedniość są ideałami.

— O ideałach nic nie mówiłem; ideał jest to cel oddalony lub blizki naszych pragnień.

— Jakiż pan masz ideał na dzień dzisiejszy?

— W obecnej chwili jestem u jego szczytu.

— Czyli... po dobrem śniadaniu użycie przejażdżki.

— Myślałem o towarzystwie.

— jesteś pan o tyle zręczny, o ile dobry ogrodnik.

— Z rozkazu.

— Jak to?

— Otrzymałem rozkaz, aby róża nie zwiędła przed odszukaniem.

— Życzenie tylko.

— I oto jest dowód, że jeszcze nie znalazłem.

— A gdy pan znajdziesz, cóż się stanie z różą?

— Róża zwiędnie, uschnie, rzucę ją do wody, zapomnę, jak spełniony czyn, jak oddaloną usługę, wyświadczoną pomoc, zużytą przyjaźń.

— Ach, to okropne!

— Zwyczajne, a jak pani mówisz, powszednie.

— Czy to jest norma pańskiego postępowania?

— Nie chcę się przedstawiać jako oryginał, nie chcę się wyróżniać, aby nie być śmiesznym.

— Pospolitość bierzesz pan za podstawę.

— Za podstawę biorę zwykły charakter ludzi.

— Egoizm.

— Tak go nazywają.

— Więc czego pan szukasz i kogo?

— Czego ja szukam i kogo... Na kim pani mścić się pragniesz?

Amazonka zadrzała.

— Czyż ja o zemście mówiłam?

— Kiedyś, tak mi się zdawało.

— Toby przecież nie było powszednie.

— Zwykle szukamy nadzwyczajności.

— A znajdujemy pospolitość.

— Uważamy się wtedy za zdradzonych i mścimy się za zawody.

Koń amazonki dostał pejcza, biedne zwierzę przerażone stanęło dęba; jeszcze jedno uderzenie, rzuca się w bok, chrapie no-

zdrzami, wyrzuca piasek nogą, gniewa się, nareszcie milczy, słucha i przebacza, jak stary mąż.

— Jak to wygodnie mieć ugłaskanego konia.

— Gniewa mię jego powolność.

— Obraża panią dobroć i przywiązanie, to naturalny los zakochanych.

— Pan nigdy nie będziesz w tem wyjątkowem położeniu?

— L dlatego może nie będę bity. Hektor dostaje rozkaz... wyrusza galopem.

— Czy pani tak pospiesznie szukasz zmiany towarzystwa?

— Przecież nie pożegnałam pana.

— Ach prawda, nie powiedziałaś pani: idź precz.

— Ada dziś gniewa się na swego Hekktora.

Tak mówiły trzy amazonki, dopędzając w galopie parę młodych ludzi.

— Drażni mię i gniewa.

— Hektor może gniewać? to najposłuszniejsze zwierzę?

— Można gniewać domyślnością w posłuszeństwie.

— Nikomu dziś domyślności nie przyznaję.

— Nikt nie śmie o nią się upominać. — Wracani do siebie, grom mój słaby, nie towarzyszy mi.

— Pozwolisz pani podać sobie rękę przy zsiadaniu?

— Nie mam czem wynagradzać usług rycerskich.

— Róża wystarczy, jeszcze nie zwiędła, zresztą jestem rycerzem, który niczego nie żąda.

— Zatem pańska dewiza bez żądz i nagród, a wszystko robisz dla siebie.

— Słucham tylko własnej fantazji.

— Pan sądzisz, że ona także i drugim podobać się musi?

— Nie sądzę, szanując osobistą wolność.

— Pan również we wszystkich stosunkach życia umiałbyś uszanować absolutną wolność drugich?

— Jest to dla mnie prawidło bez wyjątków.

— A jeżeliby wypadało poświęcić się?

— Nie znoszę poświęcenia niewolnika.

— A przyjaciela?

— Wtenczas jest ofiara bez kajdan i narzucenia rozkazu.

— Jest to ofiara własnej fantazji.

— Fantazja jest rzeczą bardzo przyjemną, bo jest przedewszystkiem wolnością.

— Pańskie poezje muszą być rozrywane.

— Z powodu?

— Bogactwa fantazji i oryginalnych zwrotów. '

Koń amazonki zatrzymał się przed jednym z okazałych domów. Młody człowiek zeskoczył, rzucił lejce przechodzącemu chłopcu, przybliżył się do Hektora, obwinął w amazonkę maią nóżkę, oparł ją o własną rękę i lekko się zniżając, pozwolił łatwo zstąpić na ziemię dziewczęciu.

Drzwi domu się otworzyły, wybiegł służący odebrać konia.

— Uśmiechnijmy się razem, bo ja nie znalazłem, a pani nie masz się mścić na kim.

— Nie mam się mścić na kim?

— Gdyż zwykle jesteśmy wspaniali dla zwyciężonych.

— Pan lubisz się śmiać?

— Najczęściej wtenczas, gdy serce w kawałki pęka.

— Poetyczne wyrażenie, aby nic nie odpowiedzieć.

— Poezja jest pięknością życia.

— Ale nie jest prawdą.

— Bo jest za bladą do odmalowania jego boleści.

— jego boleści i śmiechu szyderstwa. Żegnam pana.

— Addio.

Młody człowiek siadł na konia i jadąc stępo, obejrzał się na skręcie. Zdawało mu się, że w oknie balkonu zobaczył amazonkę.

Istotnie stała zatopiona w myślach.

— Jakaś tajemnica smutku i goryczy osłania go — szepnęła — trudno odkryć zasłone. Gniewa mię często, a jednak ciężko o nim zapomnieć; staje mi w myśli — porzucam go i wraca.

"Don Juan" Mozarta, nieskończona pieśń myśli ludzkiej, nieskończona harmonia tonów, złączona rozkazem geniuszu. Na scenie Faure i Zorylla-Patti, w teatrze tłum.

Orkiestra zalewa wezbranym potokiem harmonii, unosząc na swych falach pieśń płynącą ze sceny.

Zorylla gniewa się na narzeczonego, robi mu minki, grymasi, odwraca się, muzyka pieszczotliwie przedrzeźnia ją, żartuje sobie z wieśniaczej pary, śmieje się, pomaga i prowadzi do zgody i przebaczenia. Przebaczenie, radość muzyka tęskni za Zoryllą.

— A ja pani tęsknię za muzyką.

— Pan jesteś zdolny tęsknić?

— Można mieć zdolność tęsknoty, a nie czuć potrzeby użycia swych zdolności.

— Utrzymujesz pan zatem, że nie jesteś zdolny uczuć potrzeby jej użycia.

— Najlepiej, pani, robić wszystko, rozumie się piękne i dobre, bez konieczności uczucia potrzeby, robić dlatego, że inaczej robić nie możemy i nie umiemy.

— A ten frazes z jakiej dziedziny nauki?

— Z piękna i prawdy.

— Sądzisz pan, że tak mógłby się wyrażać Don Juan?

— Lubisz go pani?

— Jestem tylko zdolna gardzić podobnym charakterem.

— Można gardzić, a mimo to mieć zawsze słabość.

— Można gardzić i nienawidzieć.

— A ja mam litość i sympatje dla zdradzonych, gdyż wierzę, że oni jeszcze zawsze kochają.

— I sympatje?

— Sympatje, do jakiej ma prawo każde sieroctwo, sympatje dla opuszczonych i cierpiących.

Nasza piękna dziwnie się zamyśliła, podnosząc zadumane oczy na młodego człowieka.

— Róża pani zbladła, moja zawsze zarumieniona — nadzieją.

— Czy widzisz, moje dziecię, jak szczególnie księżniczka Beatrycze ma uczesane włosy ?

— Po grecku, pani.

— W jakim stylu? panie profesorze.

— Nie jestem w stanie rozróżnić, zaledwo zdecydowałbym się określić go ze zwojów warkoczy na główce pani.

— Słucham.

— O ile mi się zdaje, jest to genre Antygony.

— Dziwnie się pan uśmiechasz, a ja nie przypominam sobie historji.

— Uśmiecham się, pani, z żalu nad sobą.

Dyrektor orkiestry zastukał pałeczką o budkę suflera, młody człowiek wyszedł — muzyka odezwała się, kurtyna odsłania pomnik komandora, widzowie czekają z bijącem sercem chwili porwania Don Juana do piekła.

Biała róża pochyliła się, ciemne oczy uzbrojone w szkła, ciekawie spojrzały ku krzesłom, patrzały długo, nikt się nie obracał. Lornetę położono na balustradzie, oczy nieruchomie utonęły w przestrzeni — blada twarz i smutny uśmiech.

Obok salonu budoar wysłany zielonym dywanem, zielone portjery, przeszywane złotem, na wpół odsłaniały jego wnętrze.

W salonie drzemały szlachetne, dobrotliwe rysy matki Ady, drzemały nad książką. Budziły się dobra kobieta, aby spojrzeć do budoaru, i zamykała oczy, aby zadrzemać z odbitym obrazem. Przywiązanie do swego dziecięcia po za niem nic, przepaść, koniec świata, z niem nawet cierpienie radością, upojenie w poświęceniu. Otwierała oczy, aby je zobaczyć, i zamykała, aby je w ciemności widzieć.

A w budoarze — sztalugi, na nich rozwieszone płótno olejnego obrazu. Przed obrazem niebieska sukienka z białymi wylogami, popielate włosy uczesane a la Antygona, ozdobione jedną zarumienioną różą. Biała ręka trzyma paletę, w drugiej pędzelek dobiera farb; zamyślenie na czole, w oczach spokój i rezygnacja.

— Utrzymujesz pan, że koloryt zbyt niebieski? — nie odrywając oczu od palety, mówiła Ada do młodego człowieka.

— Utrzymuję, iż koloryt, gdyby był więcej przeźroczysty w lazurze i więcej głęboki, byłby kolorytem Perugina.

— Ja nic jestem Rafaelem i moim mistrzem nie był Perugino.

— Masz pani za to dziś perspektywę, sposoby, sztukę, światło i cienie rozłożone na gradusy, obliczone na milimetry.

— I tem każesz mi pan zastąpić brak poczucia i twórczości?

— Radzę jedno z drugiem połączyć.

— A jeżeli nie ma ani jednego ani drugiego?

— Pracować lub rzucić.

— A zatem przekreślmy przeszłość i dajmy pokój.

Miss z szybkością błyskawicy robi ukośną kreskę złotawą farbą przez całą długość obrazu.

— Otóż mamy i złoty ton — rzekł ze spokojem młody człowiek — wprawdzie zbyt silny, może nam się jednak uda złagodzić jego gniew i siłę, rozprowadzić, zharmonizować, ożywić tchnieniem miłości i ciepła, gdyż to złoty promień światła.

Młody człowiek wyciągnął rękę po paletę, oddano mu w milczeniu, zabrał pędzelki, nie broniono ich, zabierał laseczkę do oparcia ręki, podano ją, usiadł, zbierając delikatnie złotawą farbę, rozświecał ją, rozjaśniał, rozbielał, wydobywając biały promień światła.

— Pan profesor wszystkim sztukom pięknym hołdujesz?

— Zawsze malarstwu więcej jak poezji, o którą raczysz mię pani posądzać.

— Nie pisałeś pan nigdy wierszy?

— Któż nie składa rymów w ośmnastym roku i kto się wtedy nie kocha?

— Kochałeś się pan zatem już raz?

— Nawet i dwa.

— I zapomniałeś?

— Zapomniano o mnie, a ja się uśmiechałem,

— I przebaczyłeś?

— Owszem, byłem wdzięczny.

— Za co?

— Że mię zapomniano prędzej, zanim mogłem się przywiązać.

— Czyż to można się kochać prawdziwie więcej jak raz?

Młody człowiek odrywa oczy od pejzażu, miss nie śmie znieść jego spojrzenia i odwraca główkę.

— Można — odpowiada z powagą.

— I wierzysz pan w to, co mówisz?

— Najzupełniej.

— I mówisz pan tak spokojnie.

— Bo dlaczegoż mam być niespokojny?

Młody człowiek przestaje pracować.

— Moje dzieci — odezwał się głos z salonu — jak będzie skończone, proszę mię przywołać.

Mama mówi — zauważył młody człowiek.

— Ach, mamo, jeszcze długo, zepsułam, pan Juljusz poprawia, nadając wszystkiemu arystokratyczny ton.

— Może za bardzo kaprysisz?

— Okropnie.

— Panie Juljuszu, strzeż się rozkapryszonych.

— Boję się nawet i dlatego jestem cichy i pokorny.

— To ma znaczyć, mamo, że jest zjadliwy i szyderski.

— Wzywam do zgody.

— Zmieniasz pan obraz, traci on surowość, monotonność, rozjaśniasz go, dajesz mu harmonię, urok, całość.

— To nie ja, pani, to tylko ton, który się z po za chmur przedarł w promyku bladego światła, zaświecił na krzyżu kościółka, rozjaśnił jego kopułkę, oświecił czoło starca, zamigotał na uszkach i łebku jego psa, przyczołgał się po zielonej łące i odbił w stawie, świeci urokiem radości promienia, osuszającego łzy.

— To pan nazywasz tonem?

— To nazywam dobrym tonem w malarstwie.

— A w życiu?

— Tonem różnorodnych myśli i pragnień powinni być jeden cel zadania życia.

— Ciekawam.

— Jakże Angielka dobrego tonu może być ciekawą?

— Przyznam się panu, że ja się go czasem zaczynam bać.

— Z powodu?

— Nigdy nie jestem pewna, kiedy pan mówisz serjo, a kiedy żartujesz. Najpiękniejszą nić swych myśli pan targasz dla szyderstwa.

— Najdogodniej pani dla świata mieć uśmiech i szyderstwo-, kto zechce, znajdzie pod niem treść i myśl. Zresztą lubię się zastosowywać do otoczenia.

— Co innego na moich ustach, uśmiech boleści.

— A na moich przebaczenia.

— A przecież gdym pana pierwszy raz zobaczyła, byłeś smutny i zamyślony.

— Byłem sam, a więc byłem sobą.

— Bądźmy więc poważni, tem więcej, gdy...

— Gdy?

— Moje dzieci! głos z salonu.

— Czego sobie mama życzy?

— Zawieszam pracę, słońce zachodzi.

— Wracamy, nie tęsknij.

— A zkądże wiesz, że ja tęsknię.

— Bo cię znam.

..... No to chodź, daj czoło do pocałowania. Pan Juljusz, mówisz, jest zjadliwy?

— Okropny, dokucza mi.

— A ty, moje dziecię, przebaczasz mu?

— Zawsze.

Jechali kłusem wśród zbóż i zieloności łąki.

— Mama sobie życzy.

— Jechać stępo?

— Przyrzeczenie powagi.

— Słucham.

— Mama sobie życzy, tak, mama sobie życzy — długie milczenie — abym poszła zamąż.

Silny rumieniec zakwitł na marmurowej buzi.

Młody człowiek lekko zbladł.

— Mama sobie życzy — powtórzył.

— Skończyłam już lat dwadzieścia, nikogo nie mam na bożem świecie, prócz matki, i mama moja nikogo oprócz mnie. Cóż więc dziwnego, że drży, boi się o siebie, o swoje zdrowie, bo się boi zostawić mię sierotą. Mama widzi we mnie jedyny skarb i umiera z obawy o niego — długie milczenie. Mama sobie życzy, nawet pragnie; nic mi nie mówi, lecz często widzę łzy w jej oczach. Milczy, cierpi i czeka — a ja...

— A pani?

— Ja ją kocham; łzy w jej oczach są dla mnie wyrzutem niewdzięczności, męczarnią, upokorzeniem. Nie zrobić mojej matki szczęśliwą, gdy to jest w mej mocy, dręczyć ją za jej miłość i poświęcenie, to jest niegodne, a jednak — dodała ledwo dosłyszanym głosem — a jednak nie mogę spełnić jej gorących pragnień.

Milczenie. Słychać było głuchy odgłos podków, bijących o zieloną murawę. Hektor smutnie głową wstrząsał, młody człowiek blady, uroczysty, milczący, patrzał przed siebie daleko.

— Panie Juljuszu!

Młody człowiek spojrzał w oczy towarzyszki. Były wilgotne.

— Pomimo pańskiego uśmiechu, który czasem przeraża, ironii, która drażni, jest coś dziwnego w jego słowach, nawet w pańskiem uśmiechu pewna boleść, w ironii żal. Pan masz coś na sercu, jakąś tajemnicę, która cię opanowała i pochłania całego.

Powiedz mi pan wszystko, miej do mnie zaufanie, potrafię być za nie wdzięczną. — Przebacz mi moją ciekawość i Wierzaj, że to nie kaprys.

— Pani tak dziwnym zwrotem przerwałaś swoje opowiadanie.

— To tylko dlatego, aby mieć prawo wywzajemnić się.

— Historja moja prosta; należy ona do wielu, dlatego nie jest tajemnicą. Mów, droga pani, dalej, jeżeli czujesz potrzebę, a w każdym razie bądź pewna mojej sympatji.

— Swoją szczerością ośmieliłbyś mię pan, wzajemna spowiedź pozwoliłaby nam zawrzeć przymierze, obmyślić środki ratunku.

— Przyrzekam pani szczerość i wzajemność; mów pani, jeśli taka twoja wola, słucha cię przyjaciel, i jeżeli potrzebujesz, obrońca.

Młody człowiek wyciągnął rękę, amazonka podała mu swoją, zbliżył się, pochylił i przycisnął ją do ust.

— Musiał pan Juljusz bardzo ci dokuczać, moje dziecię, gdy teraz prosi o przebaczenie — mówiła głośno pani Crossley, dopędzając jadących nizkim faetonem, ciągnionym przez szkockiego pony. (1)

— Tak, mamo — odpowiedziała zakłopotana Ada, zwracając się wraz z Juljuszem na przywitanie jadącej.

— A może wam przeszkodziłam, może mieliście sobie dużo do powiedzenia. Jestem niezręczna i gniewam się na siebie.

— Właśnie, droga mamo, skończyliśmy, pan Juljusz przestał mi dokuczać...

— I prosi o przebaczenie — oddycham swobodnie i jestem w wybornym humorze; zaproszę wikarego na obiad, będziemy mieć klasyczną muzykę. Skromny ten człowiek nie znudzi was. Jadę wprost do szkółki. Jutro na podwieczorku mam najlepsze uczennice. Nie opuszczajcie mię, moje dzieci, podzielajcie moją radość.

Pani Crossley spojrzała na córkę wzrokiem rozrzewnionym, a potem na Juljusza pełnym życzliwości i zachęty. Mały pony zniecierpliwiony ruszył z miejsca galopem, spoglądając dumnie z ukosa na swych dużych towarzyszy, którzy ze swej strony pozwolili się wyprzedzać, szanując ambicję wysilenia.

Ze szkółki wybiegło kilku chłopców trzymać konie, a głaskać i pieścić pony, który zdawał się podzielać dobry humor swej pani.

W szkółce pani Crossley z Adą oglądały wystawę ręcznych robótek dziewczynek. Na uczczenie odwiedzin dzieci połączonemi siłami śpiewały psalmy. Ada sopranem prowadziła chór dziewczynek, młody wikary wspierał chłopców czystym poważnym tenorem.

Podczas śpiewu holy, holy, holy, psalmu uniesienia radości, pani Crossley miała łzy w oczach, zbliżyła się do Ady, przycisnęła ją do siebie i pocałowała w czoło, odwróciła się do Juljusza, podając mu swą rękę.

Juljusz wzruszony pocałował dłoń, podaną mu serdecznie a tak znacząco.

Wikary siadł do faetonu. Pani Crossley nie oddała mu lic, utrzymując, że pony jest bardzo obrażony, gdy ktoś obcy ośmieli się nim kierować, wtedy pony grymasi, staje w miejscu lub się cofa. Nie zawsze nawet słucha Ady, co u pani Crossley oznacza wielką odwagę, a nawet zuchwalstwo, na które nigdyby się sama nie odważyła.

Wikary został przekonany, pony poszedł jak strzała, a jeźdzcy zaambarasowani wobec siebie, milczący, zdążali zwolna za ponym.

— Mama jest pewna — rzekła Ada i zarumieniła się.

Hektor zrozumiał, że najlepiej w takim razie uciekać, skoczył jak błyskawica. Dumny pony chciał go gonić, ambicja jego atoli została ukróconą. Za Adą w przyzwoitem oddaleniu pomknął Juljusz, szanując tak drogą w takich razach samotność.

Na tarasie zasłoniętym portjerą, zastawiony stół, oświecony lampą, za portjerą szafirowe, gwiaździste niebo, na dole zielone gazony, szerokie chodniki, fantastyczne drzewa, otulone mgłą, za drzewami tajemnicze duchy i cicha woda w stawie z białą parą, dzierganą blademi nićmi księżyca.

— I odjeżdżasz pan stanowczo jutro?

— Jak najraniej; czyż mogę pani zostać? czyż matn prawo? czy powinienem?

— A wrócisz pan?

— Kiedy pani zechcesz, kiedy każesz.

— Dobrze, napiszę, lecz czy się pan z nami nie nudzisz?

— Pani wiesz dobrze, że sierota, który stracił wszystko, obcy między obcymi, gdy znajdzie rodzinę...

— Pan jesteś sierotą?

— Podwójnie, pani. Jeżeli zatem sierota znajdzie rodzinę, która wyciągnie do niego rękę przyjaźni, jest mu z nią dobrze, ogrzewa się u jej ogniska, czuje się jak wśród swoich, zapomina o wszystkiem, żyje teraźniejszością, bojąc się tylko, aby się nie skończyła tak nagle.

— Jak się skończyła; cóż ja temu win na, to mama...

— Tak, mama — powtórzyła ostatnie słowa pani Crossley — która myśli za ciebie, strzeże cię i pilnuje, tak, to mama, która ci przynosi okrycie i otula cię niem przed zimnem. To mówiąc, pani Crossley zarzuca czerwony szal na ramiona Ady. A teraz opowiadajcie sobie, co się wam podoba, tylko pamiętajcie, że matka czeka na was w swoim pokoiu, i ona też radaby podzielić waszą radość, usłyszeć projekta — i ona też ma serce i kocha was i może nie zasługuje, aby była opuszczoną.Łzy zaświeciły w oczach kobiety, łzami odpowiedziała jej Ada, łzy zaszkliły się w oczach młodego człowieka.

— Tak być nie może — szepnęła Ada po odejściu matki.

— Tak być nie powinno — mówił Juljusz.

— Powiem więc — blada twarz smutnej dziewczynki, osrebrzona promieniami księżyca, oblana purpurowem światłem refleksu szala, dziwnie uroczo wyglądała. Znikł uśmiech na jej twarzy, ogień oczu przytłumiły powieki — powiem więc — powtórzyła — dwa lata temu poznałam u wód barona Leatherdal. Młody człowiek, przystojny, żywy, dowcipny, gładki w obejściu, nadskakujący, zajął mię, potrafił się podobać, starał się o to, przysięgał miłość, pokochałam go — mówiła cicho przerywanym ze wzruszenia głosem. Pan pewno wiesz, że pochodzimy z zamożnej rodziny mieszczańskiej. Baron Leatherdal sądził, że jestem nierównie bogatszą jak jest w istocie, chciał dobry biznes zrobić, zniżając się do mieszczańskiej córki. Szczęściem dla mnie, dowiedział się w porę o stanie mego majątku. Baron nagle ostygł, zobojętniał, mroził grzecznością i zimnem. Nie domyślając się niczego, nie przeczuwałam powodów tak nagłej zmiany, przeciwnie, czekałam stosownej chwili, aby się go spytać o przyczynę, przeprosić, błagać przebaczenia. W parę dni wyszłam ciemnym wieczorem z guwernantką do parku •, przechodząc boczną aleę, z po za jednej ławek usłyszałam rozmowę. Baron zwierzał się przed kolegami. Wyobraźcie sobie, mówił, byłem pewny, że moja mała posiada 15 tysięcy funtów rocznego dochodu, gdy tymczasem ma ona zaledwo trzecią część tego. Na taką wędkę baronowie Leatherdal nie łapią się; przytem sentymentalna, nudna, zakochana, a matka jej śmieszna. Rozszalała z boleści, gniewu, oburzenia, wróciłam do siebie. Nazajutrz rano po bezsennej nocy, wyszłam ocucona, zimna, poważna. Baron spostrzegł mię w kursalonie, biegnie naprzeciwko ze słodkiem uśmiechem... Stanęłam wyprostowana, mierząc go oczami z najwyższą pogardą, odwróciłam się, podałam poczciwej Izabeli rękę, zaledwo zdołając odejść, i czując ból w głowie, szum w uszach, zimno i ciemno.

— Biedne dziecko — szepnął Juljusz.

— Mama domyśliła się wszystkiego, wyjechałyśmy tego samego dnia. W Londynie położyłam się do łóżka, gorączka zatrzymała mię przez dwa miesiące w pokoju, a później moja poczciwa matka ze znużenia, obawy, niespokojności, również zasłabła, męczennica swej miłości i przywiązania. Już skończyłam — dodała gorączkowo — a teraz kolej na pana.

— Skończyłaś pani tylko opowiadanie faktu.

— Tak, tak, masz pan prawo wiedzieć wszystko. Rozmarzona idealistka, kochająca świat i ludzi, wróciłam do niego z obojętnością, a nawet pogardą.

— Wróciłaś pani, aby go znów pokochać. Ada spojrzała się dziwnie.

— Została mi tylko matka — mówiła dalej — jej tylko wierzę i kocham ją, lubię i dzieci tulić do siebie... Jeszcze nie koniec; pan jesteś cudzoziemiec, może to się panu dziwnem zdawać, Angielki nie przebaczają, postanowiłam ukarać nikczemność, przysięgłam sobie zrobić zadośćuczynienie za wyrządzoną mi krzywdę, i to jest dziś zawiedzionej i złamanej cel życia. Pan pojmujesz teraz moją obojętność, rozdrażnienie, uśmiech mój i niewiarę.

— Pojmuję pani boleść, cierpisz, że kochać nie możesz.

— Cierpię, że nie mogę się mścić, cierpię, że mi wydarto serce, cierpię, za moje upokorzenie, za łzy mej matki, za me cierpienia pragnę nagrody i postanowiłam starać się o nią. Jestem zmęczona, podaj mi pan ramię, wróćmy do pokoju.

Dziewczynka ze wzruszenia i ciężkich wspomnień, drżała na całem ciele, idąc chwiała się.

Zaledwo młoda para przeszła podwoje, dzieweczka siadła na kozetce, oparła główkę na ręce, oczy wlepiła w młodego człowieka.

— Masz mię pan całą, taką. jestem, znasz mię, a teraz mów.

— Pani, drogi nasze różne, walka ta sama i cel podobny.

— Kochałeś pan, zdradzono cię i nie przebaczasz.

— Kochałem i kocham.

— Kochasz — szepnęła rumieniąc się, gdy tymczasem jej rączki zaczęły splatać frendzle szala.

— W pierwszych chwilach męzkiej młodości mojej, pokochałem wypadkiem, szczęściem, przeczuciem, sympatja; nazwij pani jak ci się podoba, kobietę, która umiała połączyć w sobie serce z szerokimi poglądami, jeżeli nie na ludzkość, to na losy własnego kraju. Obok niej, przy jej boku, uczyłem się przebaczać ludziom i myśleć o sprawach narodu. Kochałem ją, stosunki nasze były ciężkie; zawiść, złość i ograniczenie podają sobie zwykle ręce dla wypowiedzenia walki czystemu uczuciu i szlachetnym zamiarom. Cierpieliśmy oboje i tem silniej węzeł sympatji naszej zaciskał się; rozłączono nas, i jako sen zniknęła.

— Może powróci — szepnęła dziewczynka, ciągle splatając frendzle szala.

— Już nie powróci, pani, w spuściźnie zostawiła mi drugą kochankę,

— Drugą? czy nie siostrę?

— Tak, drugą, wprawdzie i tę już dawniej kochałem. Urodziłem się niewolnikiem i jako dziecko kochałem ją modlitwą, legendą i pieśnią, jako młodzieniec kochałem ją tajemnicą, konspiracją i walką, a wspólnie z pierwszą uczyliśmy się kochać ją wytrwałą pracą i czynem. I dziś pani nie pojmuję, jak można rozdzielać miłość w swem sercu, nie pojmuję jak można kochać kobietę bez możności podzielania z nią jednych zasad, przekonań i wspólnej pracy. Kochać i walczyć, dziś słowa te dla mnie łączą się w nierozdzielną całość.

— Walczyć, ale jak? — szepnęła młoda dziewczyna, przed którą rozwijał się nowy nieznany jej świat myśli, otwierały się nowe drogi idei, przygniatające ogromem, upajające wielkością.

— Ale jak? pytasz się pani. Należy siłę przeciwstawić sile — organizacji organizację -- stronnictwo stronnictwu. Wtedy walka stanie się pracą, a praca walką...

Walka ta, pani, jest dźwiganiem się z niewoli, upokorzenia i nędzy całego narodu, walka ta jest zarazem nawróceniem winnych do obowiązków, jest zmuszeniem ich do pracy cichej i mozolnej. Mścij się pani na tym, który cię obraził, masz prawo nie przebaczać. I ja pragnę zemsty, lecz zemsta moja podnosi ofiary.

Cisza. Na twarzy młodego człowieka wszystkie muszkuły grały, oczy świeciły blaskiem. Młoda dzieweczka uspokoiła się, patrzała zdziwionemi oczami, słuchała na pół odemknąwszy usta. Boleść jej zmalała, cierpienia się rozwiały wobec olbrzymich obrazów.

— Kogo więc pan szuka? Zapytanie o ile naiwne, o tyle prawdziwie kobiece.

- Kogo ja szukam? — pytasz się pani. Kogoż się szuka, gdy się jest jeszcze młodym, gdy się jest sam, gdy się pragnie przytulić cały świat do gorących piersi? Pani ja nie szukani — dodał cicho — ja słucham i patrzę,

— Mama czeka na nas — szepnęła Ada, i w tej chwili twarz jej okryła się pąsem, rywalizującym z kolorem szala. Droga moja matka zna moje przejścia i dlatego tak się lęka o moją przyszłość; lubi pana, sympatyzuje z nim miała nadzieję — dzisiaj jest pewna. Panie Juljuszu — mówiła wstając ze spuszczonemi oczami — jeżeli szukasz tylko przyjaciela — podaje mu obie ręce — pomocnika na swej drodze i nic więcej — dodała cicho — jeżeli mi przyrzekasz pomoc i tylko opiekę brata, nie mówmy o miłości, nie ma jej dla mnie; wierzę w twoją przyjaźń, więcej nie pragnę, nie mam prawa... Jeżeli mi to wszystko przysięgasz — to — to chodźmy do mamy. Ja jestem tylko biedna, ale nie jestem zła i niewdzięczna.

Łzy, ciche łzy wezbrane, stoczyły się potokiem.

Juljusz przycisnął podane ręce do ust, patrząc na piękną twarz i łagodne rysy, wypięknione boleścią,

— Pani — rzekł z powagą — przyjmuję warunki, póki ich sama nie zmienisz. Czyż jednak życie wśród walki, praca dla obcego narodu, czyż szamotanie się wśród ludzi,

którym się oddaje wszystko, co mamy najdroższego, a w zamian odbiera się niechęć lub prześladowanie, czyż życie wśród odmiennych stosunków, opinii nie przeraża pani? nie odstręcza?

— Przecież będziemy razem — odpowiedziała z uśmiechem — może pan zechcesz nauczyć mię kochać swój kraj, może jakąś cząstkę pracy i mnie powierzysz — gdy będę spokojną, mam nadzieję mieć wytrwałość.

— Masz więc pani odwagę?

— Czyż nie jestem Angielką?... czyż będę sama?...

Młody człowiek miał szaloną ochotę pocałować te usta, które z taką prostotą malowały mu przyszłość własnemi jego farbami. Sama myśl atoli przeraziła go, aby przedwcześnie nie zerwać uroku marzeń tego dziecka, złożonych z niezapomnianej przeszłości — odwetu, wśród przyjaźni i dziewiczej przyszłości.

— Najprzód zadosyć uczynienie dla ciebie pani, rzekł Juljusz.

— A potem do Polski — dodała Ada.

— Chodźmy.

Po miękkim dywanie przeszli schody w milczeniu. Oparta na jego ramieniu, cicha, spokojna jak rezygnacja, dobra i łagodna jak przyjaźń, szła obok tryumfatora, który wierzył w swoją przyszłość, kochał, nie tracił nadziei.

Zastali drzwi otwarte, w głębi przy płonącej lampie siedziała dobra matka. Na kolanach otwarta biblja — wzrok utkwiony w przestrzeni, usta ożywione uśmiechem.

— Patrz pan — szepnęła Ada — jak cna jest szczęśliwa, jak spokojnie czeka rozmarzona. Zabilibyśmy ją, gdybyśmy nie przyszli.

Szept Ady obudził zamyśloną, odwróciła głowę.

— Dzieci! — zawołała, zrywając się.

Dwie kobiety padły sobie w objęcia. Śmiech, łzy i łkanie towarzyszyły uściskom.

— Kochasz ją, bardzo ją kochasz, prawda?... alboż można nie kochać jej? — mówiła uszczęśliwiona matka. Ty jej tak nie znasz, jak ja ją znam, poznasz później i jeszcze więcej pokochasz.

— Mamo, to ja się panu Juljuszowi oświadczyłam — szepnęła Ada.

— Tem lepiej, tem lepiej, moje dziecko, będzie ci, wdzięczny za to, będzie cię więcej kochał i cenił... nieszczęśliwi mają serce. Chodźcie tu do mnie bliżej — powiedziała, prowadząc ich do swego fotelu.

Ada uklękła obok matki, kładąc głowę ... na jej kolanach, Juljusz oparł się o poręcz krzesła.

— Mamo, on mię będzie szanował...

— Uwielbiał — przerwała matka — prawda będziesz ją uwielbiał?

Ja ją już dziś uwielbiam.

Ada podniosła oczy, wzrok jej spotkał się ze spojrzeniem Juljusza, zarumieniła się i przymknęła powieki.

Matka objęła rękami głowę przyszłego zięcia, przysunęła go do siebie i pocałowała w czoło, następnie pokazała w milczeniu, aby temże samem wywzajemnił się Adzie.

Juljusz pochylił się do twarzy dziewczęcia, składając pocałunek na jego czole.

Dziewczę nie otworzyło oczu. Matka zsunęła pierścionek z ręki młodego człowieka, pierścionek dany mu przez babkę, gdy dom rodzinny opuszczał, zdjęła po cichu drugi z palca córki, a oddając go Juljuszowi, szepnęła: noś go całe życie. Pierścionek zaś Juljusza włożyła na serdeczny paluszek swego dziecka. Dziewczę nie otworzyło oczu. Juljusz uklęknął, całując w kolana matkę, całując rękę narzeczonej... dziewczę nie otworzyło oczu — i wyszedł na palcach.

Co mówiły matka? córką? o czem marzyło młode dziewcze?... Może się domyślam, lecz się nie ośmielę opisywać tego, co nad moje siły.

Villa Hatton

Moja najdroższa starsza pani!

Dziś wieczór zbliżyło się do mnie dwudziestoletnie dziecko, nieśmiało podało mi swoję białe ręce i — i mówiło:

Nie jestem piękna, lecz mam popielate włosy, ciemne oczy i długie czarne rzęsy, grecki nosek i białą marmurową płeć. Nie jestem uczona, jednak rozumiem każdą myśl Szekspira, uwielbiam Dickensa i wsłuchuję się w Stuarta Milla. Nie posiadam talentów, gram tylko Sonaty Beethowena i Chopena walce, maluję pejzaże, które poprawiasz, i śpiewam szkockie ballady. Nie jestem bardzo bogata, lecz za to jestem rozpieszczona, może zbyt tkliwa, zbyt dumna, zbyt drażliwa. Nie kocham cię i lubię ci troszkę dokuczać, gdy jednak cierpisz, mam ochotę przeprosić cię, tylko nie śmiem; gdy się uśmiechasz złośliwie, boli mię, gdy jesteś smutny, żal mi cię. Nie kocham, lecz lubię twoją rozmowę, i gdy długo nie przychodzisz, smutno mi... I nareszcie, ponieważ sobie mama życzy, jeżeli ci się podoba, zostanę twoją żoną. Do tego dołączono przerażające warunki i głębokie projekta... Tak mi opowiadała dwudziestoletnia dzieweczka, potem łzy i uściski matki, pocałunek w białe jej czoło, i jestem w swoim pokoju, rozmarzony, upojony, jak w chwili, gdy szczęście, na które spoglądaliśmy zdaleka, zbyt wcześnie, a niespodzianie do nas przybiegło. Nie wiemy jak przyjąć tak rzadkiego gościa, czujemy się wobec niego zakłopotani, nieśmiali, smutni, szukamy samotności, i gdy znów sami jesteśmy, radzibyśmy spotkać przyjaciela, przed którym zwierzać się pragniemy, i wtedy piszemy zwykle do...

— Ach prawda, przecież ja już nie mam nikogo — szepnął Juljusz, rzucił pióro i pogrążył się w myślach i wspomnieniach... Widzi siała zbliżającą się postać. Podeszła blizko i długo patrzała w jego oczy... Cierpiałeś, — [mówiła spokojnie — szamotałeś się z życiem, wytchnienia, i kochałeś tylko mię jedną, nie opuszczałam cię... Odpocznij, pokochaj ją i idź dalej w pracy drogą, którą rozpoczęliśmy w projektach i w niezapomnianych wieczornych opowiadaniach. Bądź szczęśliwy... Pochyliła się i usta jej dotknęły ust jego... Juljusz się zerwał, obejrzał w około... w pokoju cisza, lampa zagasła, a przez okno przebija się tajemnicze światło księżyca.

KONIEC CZĘŚCI PIERWSZEJ.

(1) Pony, mały konik, jakich na całą Anglję dostarcza Szkocja.

Koniec wersji demonstracyjnej.

CZĘŚĆ II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej