Gabriela Zapolska

ICH CZWORO

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

PROLOG

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta 

Scena siódma 

Scena ósma

Scena dziewiąta 

Scena dziesiąta

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta 

AKT TRZECI

Scena pierwsza

SCENA DRUGA

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta 

Scena szósta

Scena siódma 

Scena ósma

Scena dziewiąta

ICH CZWORO

Tragedia ludzi głupich w trzech aktach

Gabriela Zapolska

OSOBY:

MĄŻ

ŻONA

DZIECKO

KOCHANEK

WDOWA

SZWACZKA

SŁUGA

DOROŻKARZ

MANDRAGORA

PROLOG

Gdy podniesie się zasłona zwykła, widać, że scena jest zakryta szarą zasłoną wełnianą, jednolitą. Na widowni ciemno -tylko od spodu sceny bije zielonawe oświetlenie. Szybko - z fałd zasłony wywija się postać odziana w taką samą szarą, jak zasłona, szatę -z kapturem - szata powłóczysta - rękawy długie, szerokie. Twarz blada o zielonawej cerze. Postać bardzo wysoka - męska. Ruchy dziwne, skupione, długo wytrzymywane. - Sposób mówienia bez patosu, dykcja bardzo wyraźna. - Postać (Mandragora) siada szybko na budce od suflera i  patrzy chwilę w głąb teatru, wreszcie mówić zaczyna

MANDRAGORA

Ja jestem ludzka dusza! Ja jestem ten z głębiny szarej dziw. Ja jestem synteza ludzkich dusz. - Z prochu, co na pozór milczy martwy, powstaję - ja! -Z prochu tysiąca ciał, tysiąca energij, tysięcy milionów ludzkich zjaw. W głębinach ściągają się miliardy sił i oto -powstaję - ja... szary dziw. W głębinach ziemi... aż tam... Gdy ludzka dłoń sięgnie i wydziera mnie na światło - ja jęczę... ja wołam pomocy. Bo nie chcę, by ze mnie szły strzępy ku ludzkiej uciesze i woli.

Po chwili

A oto - wydarto mnie - z głębiny kołyski mej grobowej. I z moich strzępów, z których jestem, oddarto najgorszy strzęp. - Bo najstraszniejsze zło. Nie zbrodnię, nie zawiść, nie mord. Oddarto większe zło. Głupotę ludzkich zjaw. I bryźnie moja krew na piękno, dobro, na to - co światłem drobnych istnień jest i ich tchnieniem jedynym. Jak cień, tak bryźnie ta krew - jak wielki, szary cień...

Po chwili

Będziecie się śmiać. . . tak! będziecie się śmiać. A przecież to ze mnie strzęp, to z ludzkiej duszy strzęp! Ci, którzy są, o... tam, nie - nie są wcale źli. - Zabawni będą czasem, zwłaszcza ten pośród nich, który -gdy zechce swoje czyny naginać do ich czynów - rozumem swoim głupszy zdawać się będzie jeszcze od tych, co syntezą głupoty wszystkich raczej są. - Zabawni będą czasem - a przecież to... moja krew, to ludzkiej duszy krew, to bólów wszystkich ból...

Powstając

Mój ból! mój ból! ... Nie grom, nie rozpaczliwy krzyk dławionych zbrodnią zjaw albo nurzanych w jadzie i w błocie potężnych serc. Lecz drobiazg zatrutych strzał, niszczonych szlachetnych myśli, myśli nieśmiało poczętych, cierpienie dziecięcych serc. To niby wielkie nic. A przecież to gaśnie lampa, którą rozniecił z trudem ubogi, smutny człowiek, uczciwy, smutny człowiek... Wyciągając rękę ku publiczności I najstraszniejszy ból, ten bólów moich ból - to przecież będzie śmiech... wasz śmiech... wasz śmiech...

Niknie za kurtyną

AKT PIERWSZY

Scena przedstawia jadalny pokój w średniozamożnym domu - wieczór zimowy - wieczór wigilijny. - Cokolwiek na boku na stoliku choinka bardzo duża, cukierniana, strojna, ale nie ubrana w domu -na środku stół nakryty na 4 osoby. Widać siano wiszące pod obrusem - lampa zapalona nad stołem. Umeblowanie nawet dostatnie, ale głupie, bez cechy indywidualnej. - W głębi drzwi do przedpokoju i do pokoju Męża. Gdy się otworzą, widać biurko, fotel - półki z książkami - kosz na papiery. - Po prawej okno balkonowe, zasłonięte starannie. - Przy otwarciu kurtyny za stołem siedzi Mąż - Żona - Dziecko. - Czwarte miejsce próżne.

Sługa wnosi z kuchni półmisek, stawia i wychodzi

Scena pierwsza

ŻONA Kobieta młoda, twarz bez wyrazu - uczesana i odziana starannie, modnie, biało - do przesady; - gorset ściśnięty - wiecznie nadąsana i ironiczna - oczy zmrużone, gdy patrzy na Męża. Pełna trywialności chwilami w ruchach, to znów chęć dystynkcji. - Głupota uosobiona

MĄŻ Zgarbiony, roztargniony, myślami gdzie indziej, człowiek wiedzy - głupi życiowo i uczuciowo, okulary, często je zdejmuje i przeciera oczy - nie ma powagi

DZIECKO Dziewczynka lat 10. Śliczna.

Ubrana wytwornie, lalkowato. Ułożona. Nieśmiała. Jeszcze nic. Wielkie, błękitne oczy, które od ojca do matki biegają prosząco. Usta już opuszczone jak u kogoś, kto cierpi

ŻONA

No... jedzcie, jedzcie. Dlaczego nic nie jecie? Dla kogóż to wszystko?

Milczenie

ŻONA

do Dziecka

Liluś! jeść!

DZIECKO

Dziękuję mamci... ja nie głodna.

MĄŻ

Dajże jej spokój... przecież wróciła od twojej matki. Tam się najadła.

ŻONA

Cóż to? wymówka, żem wnuczkę do babki posłała?

MĄŻ

Znów wymówka? Dziecko się najadło, więc nie chce jeść.

ŻONA

Może miałam zakazać dziecku, żeby u mojej matki nic w usta nie wzięło?

MĄŻ

Także coś...

ŻONA

No... no... Nie jestem taka głupia, jak się zdaje. Rozumiem wszystko.

Do Dziecka

Jedz! Twój ojciec niech w domu nie je. Niech się c h o w a na wigilię u swojej mamusi. Ale ty - słyszysz - każę ci jeść w domu.

MĄŻ

Ach! daj spokój! To są głupstwa.

ŻONA

Tak... wiem... dla ciebie. Ale dla mnie dziś jest dzień rodzinny. Rozumie się? Dzień rodzinny! To jest głupie, ale ja tak już byłam głupio wychowana! ... Cóż począć? Nie trzeba było się z taką głupią żenić.  

MĄŻ 

Gdybyś ty mniej mówiła! - 

ŻONA 

Co?

MĄŻ 

Powiadam - że gdybyś ty mniej mówiła.  

ŻONA 

W takim razie i ty mógłbyś mniej mówić. To, co mówimy oboje, ma ten sam walor. W domu nikt mnie nie uważał za głupią i nawet przyznawano mi pewną inteligencję. Tuszę, iż nie bardzo się zmieniłam. A choćby z tego względu, że obcuję z tak wielką inteligencją, jak twoja - powinnam była zmądrzeć o całe twoje profesorstwo. Compris?  

Do Dziecka gwałtownie 

Jedz! Co się patrzysz? jedz!  

DZIECKO

potulnie

Dobrze, proszę mamci.  

Chwila milczenia

ŻONA 

Śliczna wigilia! pogrzebowa stypa!  

MĄŻ 

Któż winien!  

ŻONA 

Ja? może ja? Daruj, mój kochany, jeżeliś ty zerwał z moją matką - to ja zerwałam z twoją. Moja matka była za głupia dla ciebie, więc twoja... vice versa.  

MĄŻ 

No... przyznam ci się...  

ŻONA 

A daruj... moja matka może nie miała takiego wykształcenia jak twoja, ale za to ma zdrowy rozum. A to więcej warte.  

MĄŻ

Może... ale gdyby nie to - bylibyśmy dziś wszyscy u matki i...

ŻONA

Dziękuję, dziękuję, dziękuję. Może ci się śmieszne wydać, ale tam znów d l a m n i e za głupio.

MĄŻ

Może...

Milczenie

ŻONA

Ciekawa jestem, które to z nas w tym roku umrze?

MĄŻ

Co?

ŻONA

Naturalnie. Nie do pary nas siedzi. Troje... Mówiłam, zaprosić Fedyckiego.

MĄŻ

Dziękuję.

ŻONA

O! mój kochany! Może być z pozoru - ale w gruncie rzeczy to... Zresztą, mniejsza! Trzeba było na pannę Manię poczekać. Miała przyjść na czwartego. Ale naturalnie... trzeba się śpieszyć, bo pan profesor musi iść do swojej familii... Lepiej niech żona albo dziecko umrze!

MĄŻ

Zaraz umrze... dlatego, że nas troje siedzi.

ŻONA

Mój kochany. Ja jestem przesądna. Co robić? Już tak jest. Moja matka miała tylko chemiczną pralnię, ale miała tradycje. Zresztą - Napoleon był przesądny. Ja życzę ci, ażebyś kiedyś dorósł choć do obcasa Napoleona. -Wierzę w trzy świece, wierzę w pawie pióra, wierzę w nie do pary. Zobaczysz, albo ja, albo ona na przyszły rok będziemy w trumnie.

Dziecko cicho płacze

Czego beczysz?

MĄŻ

No, jakże! pakujesz ją do trumny.

ŻONA 

No... jak teraz ust otworzyć nie można! No - wiecie! ...  

Sługa wnosi półmisek - zabiera talerze i wychodzi 

Jedzcie sami... ja mam już dosyć tego festynu familijnego.  

Odsuwa się od stołu z ostentacją 

MĄŻ 

t. s.

Ja mam także dosyć!  

Dziecko siedzi pomiędzy nimi bezradnie skulone i patrzy smutno przed siebie. 

Milczenie

ŻONA 

No... no... życie... życie...  

MĄŻ 

Ano... takie się ma, jakie się tworzy.  

ŻONA 

Jak nie masz o czym mówić z kobietą przez całe życie, to się z nią nie żeń... powiedział Nietsche.  

MĄŻ 

Ha?

ŻONA 

Nic - Nietsche. No i co? dziwi cię to, że taka gęś śmie wymówić to imię. Ha?  

MĄŻ 

Nie - tylko, widzisz, on wyszedł z mody.  

ŻONA 

Głupie! ...  

MĄŻ 

Dobrze! ...

Po chwili

Kto dał tę choinkę?

ŻONA

Ktoś.

MĄŻ

do Dziecka

Lila... kto dał choinkę?

ŻONA

szybko, uprzedzając Dziecko

Moja matka.

MĄŻ

patrząc na Dziecko

Drogo ją musiała kosztować.

ŻONA

Moja matka nie jest skąpa.

MĄŻ

ciągle patrzy na Dziecko

Tak.

SŁUŻĄCA

wchodzi

Proszę pani! Budyń nie chce wyjść z formy.

ŻONA

To zaprzęż cztery woły i wyciągnij go.

Wychodzi ze Służącą

MĄŻ

do Dziecka.

Lila! kto dał choinkę?

DZIECKO

milczy, kuli się

MĄŻ

śmiejąc się z przymusem

A ja wiem.

Pan Fedycki.

DZIECKO

zdziwione patrzy na niego

MĄŻ 

A wiem. Co? zgadłem?  

DZIECKO

Zgadł tatuś.  

MĄŻ 

E! ... może ty żartujesz?  

DZIECKO

Ale nie, tatusiu. Nawet był bilecik - wypadł na ziemię. Ja podniosłam. O... mam go ... chciałam oddać mamusi, ale tatuś przyszedł...  

MĄŻ 

patrząc na Dziecko smutnie 

O, ty... ty... więc wiesz, że oddawać nie należało? wiesz już?  

DZIECKO

Bo, tatuńciu, ja to... już... tatko...  

MĄŻ 

Daj bilecik.

Dziecko biegnie do drzewka - wydobywa spod serwety bilecik wizytowy - daje ojcu

A!

Patrzy

Czy to ty nagryzmoliłaś to ołówkiem?  

DZIECKO

Nie, tatuńciu. To pewnie było. To litery: Sob. - i cyfra 5.  

MĄŻ 

patrząc na bilecik 

Sob. - 5. Tak! ... siadaj!

Wstaje, kładzie bilecik na dawnym miejscu 

DZIECKO

jak uczony pudel

Nie mam nic mamusi mówić?

MĄŻ

Nic.

DZIECKO

posłusznie

Dobrze, tatuniu!

Milczenie Dziecko przysuwa się z wolna do ojca i chce go pocałować w rękę. Otwierają się drzwi - szybko wchodzi Żona - Dziecko odsuwa się

Scena druga

Panna Mania - Żona - Mąż

PANNA MANIA

dziobata - dość zgrabna - bluzka szkocka, wielki kołnierz biały, sztywny - spódnica dobrze ściągnięta - parada kobiecości - wchodzi szybko

Państwo daruje? państwo się nie gniewa? ale ja już z trzeciej wilii na do pary - więc ledwo żyję - a tam ślizgawica. Wykopertnęłam się dwa razy... A! pani daruje,

całuje Żonę w rękę

takie tam powiedzenie, ale tak...

ŻONA

wskazuje na Dziecko

Dziecko! Nauczy się brzydkich słów.

PANNA MANIA

Panienka nie słyszała! co? Liluś kochany! a tu gwiazdka - dla mamuńci saszecik na chusteczki... wyściboliłam...

podaje prezent

a tu dla Lilusia...

Podaje

Proszę! proszę nie pogardzić.

ŻONA

Dziękuję! Ja dla panny Mani piątkę gotówką, bo to praktyczniejsze. Jest pod talerzem.

PANNA MANIA

trochę stropiona

Dziękuję. Państwo po wilii?

ŻONA

Ano niby. Może panna Mania będzie co jadła?  

PANNA MANIA

Dziękuję... Nie ma miejsca. Po póty...  

ŻONA 

Jak panna Mania chce.

Mąż wstaje i wychodzi do swego pokoju - widać go, jak czyści sobie ubranie, nakłada papierosy w porte-cigares 

PANNA MANIA

Paniusia nie w humorze?

ŻONA 

Niby z czego się mam cieszyć? co?  

PANNA MANIA

No, zawsze... dziś już taki dzień...  

ŻONA 

Głupi się zawsze tylko cieszą.  

PANNA MANIA

Albo mądrzy.  

ŻONA 

E!

PANNA MANIA

A... pana Fedyckiego nie ma?

ŻONA 

Nie.

PANNA MANIA

Czemu?

ŻONA 

pokazuje drzwi

PANNA MANIA

cicho

Domyśla się?

ŻONA

Ale! ... nie... tylko Fed za głupi.

PANNA MANIA

Nie - no to już... no to już... wiecie! Taże wszyscy mówią, że taki hecowny, że niech Bóg broni!

ŻONA

Ano... ale dla niego...

Mąż wchodzi

MĄŻ

Już idę. Liluś, idź się ubierz!

ŻONA

Chodź! Trzeba, żebyś zmieniła sukienkę.

MĄŻ

Po co?

ŻONA

Dla mojej matki była wystarczająca - ale skoro idzie do i n t e l i g e n t n e g o domu... cha! cha! chodź! włożysz aksamitną... Będziesz infantka hiszpańska! ...

Do Męża

Pan wie... Wan Dyka ... Wan Dyka.

Wychodzi z Dzieckiem

Scena trzecia

Mąż - Panna Mania

PANNA MANIA

kręci głową

Nie... no... doprawdy.

Po chwili do Męża układnie

Pan dobrodziej nie w humorze?

MĄŻ 

E!

Kiwa ręką, siada na fotelu gładząc kapelusz 

PANNA MANIA

Ale... ale... ja to widzę. Już mam taki ślep. Zerknę i człowiekowi duszę do cna przewiercę. A jak jeszcze dla kogo mam sympatię i coś mnie tak tego... to już od razu rozumię. Jak Pana Boga kocham!  

MĄŻ 

To bardzo ładnie z pani strony.  

PANNA MANIA

Ni... to nie moja zasługa. Ja taka już byłam od małego - jakem koszulę w zębach nosiła. To mówili, że u mnie takie rysie oko. Ja widzę, że pan profesor w tę bożą wigilię zasumowany. A to się nie godzi. Ta to dziś takie święto, że no... bydło, z przeproszeniem, podobno gada i wszystko się przy tych strucelkach raduje. U nas w Żółkwi to aż ha... Oficerowie dziś szablami po oknach z uciechy tak: trr... tr... Hi! hi! ...  

Zmienia ton

Ja tak umyślnie o tym i o owym żarty, żeby się pan dobrodziej choć troszkę roześmiał. Jakże tak? ja nawet taki mały prezencik przyniosłam.  

MĄŻ 

patrzy zdziwiony

No?

PANNA MANIA

No - ja wiem - pani dobrodziejka mówiła mi wczoraj, że nie będzie żadnych prezentów, niby dlatego, że przeszłego roku państwo się podarli przy gwiazdce -ale - ode mnie - z dobrego serca, pan dobrodziej weźmie...  

Wyciąga nieśmiało paczkę owiniętą w papier 

MĄŻ 

Ależ... skądże...  

PANNA MANIA

Ja proszę... nie odmawiać... Cóż ja... biedna szwaczka... ale... niby tak, ot, serce mi kazało czy 

co... nie wiem...

Kładzie paczkę na kolanach profesora

Taki szalik biały, fular - pod kołnierz... do palta... proszę...

Odchodzi szybko do okna i staje przy nim, odsunąwszy firankę

MĄŻ

chwilę zakłopotany, wreszcie sięga do kieszeni i podchodzi do okna do Mani

PANNA MANIA

szybko

Ale tylko bardzo proszę... bardzo proszę... nie dawać mi czasem pieniędzy... Pani dobrodziejka mnie dobrze dźgnęła, że mi dała gotówkę... Ale ja od niej... to niech! Ale od pana - to żeby mnie pokręciło, tak nie... nie...

MĄŻ

Ale czemu? czemu?

PANNA MANIA

Bo... tak!

Chwila milczenia

PANNA MANIA

ciszej

Tak tu dziś u państwa smutno.

Mąż przeciera okulary - idzie do swego pokoju

Scena czwarta

Żona - Dziecko - Mania - Mąż

ŻONA

Idź! a jak ci się będą pytać, czy był kto u nas na wilii - to żebyś powiedziała, że było dużo osób. I że grali, i że śpiewali, i wszystko...

DZIECKO

Tak, proszę mamy!

ŻONA

do Panny Mani

Co się mają cieszyć, że tak.

PANNA MANIA

A bo pewnie.

Mąż wchodzi i bierze Dziecko za rękę 

ŻONA 

A niech dziecko dłużej nie zostanie jak pół godziny. U mojej matki była pół godziny, to i u twojej tylko pół godziny. Poślę po nią Zośkę. I żadnych prezentów dziecku nie dawać, bo powyrzucam.  

MĄŻ 

To już trudno - jak matka da, dziecko musi wziąć.  

ŻONA 

Nie śmie! Słyszysz, Lila? Mnie słuchać! ja twoja matka! ...  

MĄŻ 

Mnie będzie słuchać.  

PANNA MANIA

Państwo takie piekło o takie głupstwo. Może starsza pani nic Lilusi nie da.  

ŻONA 

Może... bo to skąpe...  

MĄŻ 

stojqc przy drzwiach

Co? jak?

ŻONA 

Odczep się!  

DZIECKO

drżącym głosem 

Proszę tatki... chodźmy! ... lepiej... chodźmy! ...  

ŻONA 

Spieszy ci się tak do babciusi?  

DZIECKO

Nie, mamusiu... ale bo znów... Tatuńciu! ... chodź!  

Wyprowadza ojca

Scena piąta

Żona - Panna Mania

ŻONA

Widziała pani? widziała pani? - to tak zawsze... I to dziś, taka wigilia!

PANNA MANIA

A niechże się paniusia uspokoi. Pewnie, że to horrendum takie coś w samą wigilię. Lepiej było dziecka do starszej pani całkiem nie posyłać.

ŻONA

Ale ... to byłby mi nie pozwolił posłać dziecka do mojej matki. Ciągła taka draka. Pies z kotem lepiej żyje.

PANNA MANIA

gryząc orzechy

Pewnie.

ŻONA

Jaka ja byłam głupia, jakem za niego szła! jaka ja byłam głupia!

PANNA MANIA

Czego on się z panią żenił?

ŻONA

gwałtownie

Czego? O! bo mu się we mnie podobało to i to...

Bije się po odsłoniętej szyi i karku

Raz mi to powiedział. To jest numer pod tym względem! ho... ho... trzeba go znać.

PANNA MANIA

jw.

Pewnie! on nawet wygląda, że tak... tacy ścichapęk to najgorsi na takie coś.

ŻONA

gasi lampę

Głowa mnie boli.

PANNA MANIA

Pewnie!

Scena jest oświetlona tylko czerwonym blaskiem lampy, osłoniętej wielkim, purpurowym abażurem. Żona rzuca się na sofę, okrytą dywanem - leży na brzuchu i zatapia ręce we włosy, Panna Mania chodzi około stołu i ciągle wyjada bakalie i popija miód 

ŻONA 

A to wszystko przez moją matkę. Tak jej to było niby miło, że to ja wejdę w obywatelską rodzinę. Weszłam... wdepnęłam. Dużo mi przyszło. Ryż, mysz i stokfisz .  

PANNA MANIA

Pewnie. 

Patrzy na suknię 

Trza szlusbandy wyżej przyszyć, bo się marszczy na łopatkach.  

ŻONA 

nagle zainteresowana

E?

A mówiłam, zrobić z laskami, a nie obcięte. Mam paryską figurę - długie nogi, krótki stan...  

Wraca do dawnej pozy

E! a potem co mi tam! ... Żeby nie panna Mania, tobym zapomniała mówić.  

PANNA MANIA

A, proszę pani - niech pani mówi.  

ŻONA 

Chciałby, żebym żyła z jego rodziną... także...  

PANNA MANIA

No... ta stara nie była zła.  

ŻONA 

No... nie była. Ale to już taki zwyczaj, że niby zawsze na bakier synowa i ta... A potem te ewangeliczne: "A Natan zrodził Abjuda, a Abjud zrodził Farę, a Fara zrodził Manessesa ... " 

PANNA MANIA

Co? jak?

ŻONA

No... "Orlicka, co jest za Józefowiczem, tym, co jego matka z Hańskich ", i tak dalej. To można posiwieć, jak się takie coś słucha. A potem ma zęby wstawione, a potem on z moją matką drze koty - ja z jego. Ale mnie to czasem tak - że już no...

PANNA MANIA

To pani męża nie cierpi.

ŻONA

A bo ja wiem. po chwili

PANNA MANIA

No jakże. Jeżeli pan Fedycki...

ŻONA

E! to co innego. . . to swoją drogą.

PANNA MANIA

filozoficznie

To czasem tak najdzie na nas, kobiety, że się kochamy we dwóch od razu. Niby w jednym się jeszcze nie odkochało, a w drugim się już zakochało. I choć siadłszy płacz.

ŻONA

Na to trzeba mieć bardzo dużo serca.

PANNA MANIA

Pewnie. Mężczyzna toby nigdy nie był zdolny do takiego czegoś.

ŻONA

Och! Oni! ... gdzie im do takiej subtelności...

Milczenie - słychać tylko łomot orzechów

PANNA MANIA

To pewnie, że to cała historia, kiedy ten i ten...

ŻONA

gwałtownie siadając z nogami na sofie

Ani ten, ani ten... A może... Zresztą mi tego czułego męża żal czy co... To niby rosłe, a to mdleje, panna Mania wie? mdleje... Tak jak ostatnia baba padnie i mdleje. Ja wtedy i to, i tamto. Już wiem, jak rozcierać, jak dać digitalis. To serce czy tam co.

PANNA MANIA

Phi! z takim to się nie trzeba kłócić.  

ŻONA 

Ja się nie kłócę. On ze mną. A potem może i nie o tę chorobę, ale tak się przyzwyczaiłam.  

PANNA MANIA

siadając na ziemi przed nią i tłukąc orzechy 

No... ale pana Fedyckiego pani chyba woli?

ŻONA 

Pewnie! wszystko, co zrobię, co powiem, to mu się podoba - nie potrzebuję się krępować... ja się w nim kocham, a jakże - daj mi, panna Mania, orzecha -bardzo nawet się w nim kocham...  

PANNA MANIA

patrząc na Żonę spod oka 

I on pewnie? ...

ŻONA 

No... spodziewam się. Robaczywy! Zresztą my z jednego świata...  

PANNA MANIA

Może szkoda, że się z paniusią ten nie ożenił.  

ŻONA 

Także coś? Taki Fedycki to do kochania, a nie do żenienia.  

PANNA MANIA

Może.  

Idzie do kuchni

Wody się pójdę napić, bo mi już te święta zaczynają dojeżdżać.  

Idzie do kuchni, słychać na ulicy brząkanie mandolinistów 

ŻONA 

chwilę słucha, wreszcie pada na poduszki sofy 

PANNA MANIA

Zosia poszła już po małą. Wzięła klucz. O! brząkacze idą! ...  

Biegnie do okna

Grają polkę... dziś tak będzie całą noc... Hecownie! ...

ŻONA

Dawniej to lubiłam, jak grali... teraz czegoś nie cierpię.

PANNA MANIA

siada nisko przy sofie i przyciąga do siebie poduszkę, potem mówiąc, powoli układa się na ziemi

A ja to paniusi czasem zajzdraszczam. Mieć swój kąt i człowieka, co o wszystkim myśli.

ŻONA

Krowie też w oborze nic nie brak.

PANNA MANIA

No, tak porównać z moim pieskim życiem.

ŻONA

E! co pannie Mani - wolna.

PANNA MANIA

smutno

Każda Teresa ma swoje interesa. A już najgorzej, jak kto był za młodu głupi.

ŻONA

Kobiety zawsze głupie.

PANNA MANIA

Niby przez to serce, że za dobre.

ŻONA

Ano...

PANNA MANIA

Pewnie.

Po chwili

A teraz grają kolędę...

Milczenie - słychać jeszcze w oddali mandoliny. Ktoś za oknem krzyknął - po pijacku - rozmowa - przeszli - w oddali ktoś grał na fortepianie, potem cisza

Tramwaje nawet nie chodzą, takie wielkie święto.

Milczenie

ŻONA

zrywa się

Która godzina?  

PANNA MANIA

Dziewiąta. Pan Fedycki ma przyjść?  

ŻONA 

Na orzechy. No i co? Cóż to, nie wolno mu przyjść?  

Słychać dzwonek 

PANNA MANIA

O! to pewnie pan Fedycki.

ŻONA wybiegając do sypialni 

Niech panna Mania otworzy.

PANNA MANIA

Niech się pani upudruje, bo pani ma nos czerwony.  

Żona wybiega 

Scena szósta 

Fedycki - Panna Mania. Fedycki młody, wesoły, głupkowaty, niski blondyn, ubrany z niewyraźną elegancją 

PANNA MANIA

Proszę pana. Proszę... pani zaraz wyjdzie.  

FEDYCKI

Cóż to? Któż to? A! ... Serwus, singerowska adherencjo!  

PANNA MANIA

Pan to też... zawsze ten sam.  

FEDYCKI

No, a jakże? miałem się w kontramarkarni albo w kawiarni zamienić? ...  

PANNA MANIA

śmieje się 

Nie... jak Bozię kocham...  

FEDYCKI

Cóż panna Mania taka szaropapuszasta! w kratkę?  

PANNA MANIA

Taka moda.

FEDYCKI

Moda jak panna młoda.

PANNA MANIA

Niby jak?

FEDYCKI

Albo ja wiem! Tak mi się powiedziało.

PANNA MANIA

śmieje się

Nie! ... jak Bozię kocham...

FEDYCKI

rzuca jej w usta orzech

Proszę zgryźć...

PANNA MANIA

No... co znowu... e! takie żarty...

FEDYCKI

Ładny tużurek? co? na raty. Będę teraz prima sorta 60. Co tu tak czerwono?

Zrywa abażur

Co? ale tużurek... szyk?

PANNA MANIA

Może pan co zje?

FEDYCKI

Z makiem? niech panna Mania sama je.

Słychać mandolinistów grających polkę

PANNA MANIA

Brzdąkacze wracają! . . .

Odsłania storę - widać smugę światła z latarni

FEDYCKI

Gdzie kasztelanka?

PANNA MANIA

Jaka?

FEDYCKI

No... pani domu.

PANNA MANIA

Stęsknił się pan?  

FEDYCKI

Ja?

PANNA MANIA

O! Niech pan takich min nie robi. Ta my starzy znajomi. A potem, ja wiem wszystko! Pani mi wszystko mówi. Ale pan źle robi... Pan niepotrzebnie znów wdepnie. Niech mnie pan słucha, ja zmądrzałam od tych czasów, co pan wie - o! jaki to pan ma kołnierzyk brudny z tyłu.  

FEDYCKI

Gdzie? o! od palta. Zgubiłem fular.  

PANNA MANIA

Minęły te czasy, kiedy to na gwiazdkę panna Mania komuś fulary dawała...  

FEDYCKI

Oj! ... przed potopem.

PANNA MANIA

Ale... osiem lat temu.

FEDYCKI

patrząc po stole 

Co tu tego... a... o, opłatek. Niech się panna Mania ze mną podzieli.  

PANNA MANIA

marszcząc brwi 

I zaraz, tylko się rozpędzę.  

FEDYCKI

A to znów co? przecie my dobrzy przyjaciele.  

PANNA MANIA

To to insza inszość. Ja mogę panu źle nie życzyć, bo taka moja natura. Ale znów dobrze życzyć, to Panie święty... ho... ho...  

FEDYCKI

To nie...

Kładzie opłatek

PANNA MANIA

Pewnie, że nie.

Po chwili

Jak uciął osiem lat temu... Pan drapnął na święta, a ja to takie tortury tam na tej Wuleckiej drodze, że... no ha... ci miałam wilię wtedy... Piętnaście lat miałam... psiakrew...

FEDYCKI

Także wyjeżdżasz. Masz z czym. Głupi wtedy byłem. . .

PANNA MANIA

Oboje byliśmy głupi. Ja byłam taka głupia, że byłabym nawet pana o alimenta nie skarżyła.

FEDYCKI

Zaraz tragedia...

PANNA MANIA

Pewnie, że to była dla mnie tragedia - co pan myśli - takie coś przejść - to przecie tuż, tuż śmierć...

FEDYCKI

E! ja też się wtedy spaliłem przy maturze przez ciebie i napożyczałem.

PANNA MANIA

Ale się pan otrząsnął jak pudel i już.

FEDYCKI

I ty też.

PANNA MANIA

Co pan wie. Żeby nie to. . .

FEDYCKI

Właśnie, właśnie. Słoik konfitur się zawsze zaczyna, bo scukrzeje. Nie?

PANNA MANIA

Ale ja od tej pory to taka chora...

FEDYCKI

Ja też, na goliznę.

PANNA MANIA

Ale... doktor powiedział, że to chroniczne.  

FEDYCKI

U mnie też golizna chroniczna.  

PANNA MANIA

E... bo, jak Bozię kocham... Zresztą! Ale tu to niech pan się nie posadzi...  

FEDYCKI

Nie ma co mówić, bo nic nie ma.  

PANNA MANIA

Ładne nic.  

FEDYCKI

E! ... o! ... jeszcze sobie muszę do tego tużurka kamizelkę taką kazać dorobić... co?  

PANNA MANIA

Jak to pan zatachlowuje ... Ale pan dobrze robi, bo to tak honorowo...

FEDYCKI

Honorowo - zdrowo.

PANNA MANIA

Nie - jak Bozię kocham! ...  

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena siódma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej