Aleksander Bronikowski

HIPPOLYT BORATYŃSKI V

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Tom piąty.

XXXI.

XXXII.

XXXIII.

XXXIV.

XXXV.

HIPPOLYT BORATYŃSKI

Romans historyczny

Bronikowski Aleksander

Tłómaczony z Niemieckiego Przez J. K. O.

Tom piąty.

XXXI.

Dwa dni upłynęło na zatrudnieniach jakie zwykle poprzedzają wielką uroczystość, a osobliwie jeżeli tak jako tu, nowy rodzaj zabawy, dowcip i wyobraźnią patrzących i porządkujących zajmuje. Prawda, że w naszych czasach mniej potrzebowanoby tak zbytecznie na to oboje natężać się, była to bowiem maskarada w guście włoskim, za pomocą której chciano uczcić dzień, co królowi nadał imie i życie. Ale wpośród szesnastego wieku była to nowość dla Polaków, a nawet naśladowanie tego zwyczaju znane w ówczas w Niemczech poci nazwiskiem Mummenschantz jeszcze nieś było zaprowadzone. Dopiero z królową Boną niektóre obyczaje włoskie przeszły do naszego kraju, a z niemi także i wesołe dziecko poważnej Wenecii; ale i to tylko jego opisanie, bo Zygmun stary, pierwszy na początku swego panowania dosyć mając do czynienia wewnątrz i na granicach państwa, a poźniej mało uciechy znajdując w zgiełku i wrzawie, opierał się ciągle życzeniom żony swojej w tak małej rzeczy, chociaż w daleko ważniejszych sprawach okazywał się bydź dla niej pobłażliwym. — Przeciwnie Zygmunt August mocno postanowiwszy bydź panem we wszelkiej istotnej rzeczy, tym chętniej lubił ukazywać się na wielkich zgromadzeniach, które dozwalały mu okazać całą swojego dworu świetność w najkorzystniejszym widoku.

Urząd Marszałka Nadwornego Koronnego i znajomość południowych obyczajów, jakich Jan Firlej w czasie wieloletnich podróży nabył, były powodem, że jemu poruczono zwierzchnictwo nad temi przygotowaniami, i zostawiono rozdzielenie roli charakterystycznych. — Nawykłszy oddawna nie czynić zbyt ostrych granic, tak jak Wojewoda Krakowski, pomiędzy dworakiem a politykiem; ale tak jedno jak drugie powołanie z równą zręcznością wykonywać według tego, jak chwilowa okoliczność nadarzy, ba nawet jedno z drugiem łączyć niezaniedbując bynajmniej dla obowiązków pierwszego, celów drugiego; uskutecznił on przyjęte na siebie zlecenie z powszechnem zadowolnieniem, a przytem korzystał z rozmajitych styczności, w jakich go to z królową matką postawiło, dla doświadczenia, azaliż nie uda mu się pozyskać na powrót łaski, która, lubo już daleko mniejszej wagi była dla niego niż pierwej, wszelako z wielu a wielu względów nie mógł nią zupełnie pogardzać.

Podobnie jako i drudzy, których wieczór na salach i po ulicach ogrodowych miał w zamku Łobzowskim zgromadzić, zaproszony był także i Hippolyt Boratyński, dla którego przygotowano ubiór Sylenciaryjusza, wielkiego dostojnika dworu Byzantskiego i w głębi duszy nader byt wdzięczny Wojewodzie Lubelskiemu za tę delikatność; bo za pomocą tego wyboru, miał prawo zostawać w pobliżu Heleny Odrowążowny, której przypadła rola Księżniczki z Cesarskiego rodu; — aż wtym nadchodzący sługa oznajmił przybycie Jaśnie Wielmożnego Kasztelana Bełżskiego.

Zdziwiony tak niespodziewanemi odwiedzinami senatora, o którym wiedział tylko, że jest więcej aniżeli Ośmdziesięcioletni starzec, a przytem zrzędny i dumny; przybliżył się niechętnie ku drzwiom. — a gdy się te otworzyły, ujrzał niespodzianie swego brata Piotra i rzucił się w jego objęcia. — Obadwaj oddali się radości widzenia się wzajemnego po upłynieniu znacznego czasu, wszelako młodszy pierwej przypomniawszy sobie niektóre okoliczności, dla których mógł zasłużyć na naganę starszego, wyrwał się z jego uścisków i spuściwszy oczy, usuwając się nieco na bok, wyjąknął kilka wyrazów na swoje usprawiedliwienie.

"Bądź dobrej myśli kochany Hippolycie!" — mówił Pan Piotr uśmiechając się. — "Kiedy ci król i panna przebaczyli, to i ja muszę toż samo uczynić; a jeżeli można powiedzieć, że twoje szczęście jest większe, aniżeli twoje zasługi, to toż samo, które przecież we wszystkiem stanowi, moie i u twego brata mówić za tobą. — Szczęście to kochany Hippolycie więcej czyni dla ciebie, aniżeli nawet sam możesz rozumieć ? "

"Już od samego urodzenia," — zawołał Hippolyt w uniesieniu bratniej miłości — "uczyniło ono wszystko dla mnie dając mi ciebie, kochany Pietrze za brata; a teraz jeszcze czyni, gdy ciebie znowu oglądam! "

"Tak jest i to może więcej, aniżeli: możesz wiedzieć!" — przerwał mu z życzliwością starszy.

" Co za miłe a niespodziane zadziwienie!" — mówił dalej Hippolyt, — "gdy zamiast Kasztelana Bełżskiego, którego przybycie zapowiedziana mi, nie pojmuję przez jakie roztargnienie, ujrzałem wchodzącego drogiego i szanownego Starostę Samborskiego, i zamiast nudnej rozmowy tego niemiłego starca, cieszyć się twoja obecnością!"

A Piotr powiedział; — "eh ! przecież lak starym i niemiłym nic jest taki Kasztelan Bełżski; prawda, że o wiele jest starszy i poważniejszy, ale nie przeto więcej niemiły, aniżeli Starosta Samborski, którego on jest wielkim przyjacielem; ale ażebyś mnie zrozumiali to niech mi wolno bedzie opowiedzieć, ci to, co mnie dzisiejszego poranku; nimem ciebie mógł odwiedzić spotkało. — Już to dla zadosyć uczynienia dworskiemu obyczajowi, już to dla złożenia królowi i własnych i rycerstwa mało - polskiego i ruskiego życzeń w dniu jego urodzin, odmieniwszy, suknie moje podróżne na przystojniejszy ubiór, udałem się na audiencionalne pokoje królewskie, gdzie liczne zgromadzenie znaleźć spodziewałem się. — Lecz przeciwi mojemu oczekiwaniu, znalazłem przedpokoje próżne a drzwi wewnętrzne zamknięte; w ówczas jeden z pokojowych. powiedział mi, że Jego Królewska Mość przyjmować będzie senat i szlachtę na. pokojach królowej matki, że zatem mogłem się udać do północnej części zamku. — A więc poszedłem tam i przyłączyłem się do orszaku oczekujących magnatów i szlachty, a zaraz polem wyszła królewska wdowa. — Przystąpiła. ona do mnie z wielkiem podziwieniem mojem, i mówiła z właściwym sobie wdziękiem a wesołością, które zaiste nader często okrywają rozmajite usposobienia. tajników jej duszy. — "Nader wdzięczni jesteśmy naszemu Najjaśniejszemu synowi, że podał nam zręczność udowodnienia naszego wysokiego szacunku dla tak zacnego pana, kiedy możemy mu oznajmić o nagrodzie, jaka mu przynależy. — Otoż król za zgoda swojej rady, daje wam wakujące krzesło Kasztelana Bełżskiego. " — — Zwyczajne podziękowanie według starodawnej formy, wkrótce przerwane zostało przez obecnych senatorów, którzy winszując przybliżyli się ku mnie, i wpośród pozdrowień i uścisnień ręki, mnie do swego szanownego grona przyjęli. — Andrzej Zebrzydowski Biskup, do tego, co mi tak jak i drudzy powiedział, dodał jeszcze pocichu: — " że jeśli wasze zasłużone szczęście z niezupełnie czystego źródła pochodzi, to pocieszcie się tem, że pod słońcem nie masz czystego szczęścia. " — I w rzeczy samej, jakby też dobro mogło się stawić naprzeciw złemu w świecie, gdyby to ostatnie czasem, pomiwolnie nie tworzyło pierwszego? — Miejsce i okoliczności nic dozwalały zadać objaśnienia tej ciemnej mowy od prędko oddalającego się prałata. — Potem zaraz ukazał się król i gdy na mnie przyszła kolej, połączyłem z należnem życzeniem, zwyczajną formułę podziękowania za wyświadczoną mi łaskę. — Uprzejmie słuchał mnie Zygmunt August, i uprzejmiej nawet, aniżeli spodziewać się mogłem po tem, co się stało w Piotrkowie. — Wszelako opuścił mnie nic odpowiedziawszy i słowa. Nie będę ci ukrywał kochany bracie, że mi przykro było odbierać podobnym sposobem i przy takich napomknieniach dostojeństwo, które mi również przynależało, jak każdemu innemu, przez urodzenie, majątek i pokrewieństwo; a może nawet jeszcze i przez nie jednę rzecz, którą uczyniłem, a najbardziej przez wierną przychylność do Króla i Rzeczy-pospolitej. — Już chciałem opuścić zamek, gdy oto Marszałek Wielki Koronny przechodząc koło mnie, wziął mnie pod rękę — "Jeżeli się wam bedzie podobało, mój zacny panie, a bracie," — mówił Firlej prędko i napół głośno, — "to chciejcie szykownym, a niewymuszonym sposobem zbliżyć się do Jego Królewskiej Mości, który niezwłocznie wejdzie do ostatniej framugi u okna na galeryi. " — " I jakżeście też mogli. " — mówił do mnie król uśmiechając się, kiedym się do niego według ostrzeżenia Firleja przybliżył, — " i jakżeście mogli kierować laską Marszałkowską rycerstwa z takiem nieukontentowaniem wszystkich stronników ?" — A kiedy ja w milczeniu i spokojnie oczekiwałem w duchu bliższego objaśnienia w ówczas: — wszakże ja tu jestem sam na sam z bratem, a nieco chełpliwości nie może szkodzić, — w ówczas mówił dalej; — " w rzeczy samej, ci którzy są tego mniemania, któregoście tak dzielnie bronili, zdają się niezupełnie zadowolnieni ze sposobu, jakimeście się z tego wywiązali; gdy tymczasem my za nazbyt mocnem je bydź mniemaliśmy. — A więc tedy przeciwnicy połączyli się w swojem życzeniu, ażeby wam odebrać urząd, któryście tak źle spełniali, a obcy wpływ poparł Nasze własne postanowienie. Z resztą niech sobie będzie jako chce: " — mówił potem poważniej — "niemniemajcie wszelako abyśmy tak mało mieli ducha obywatelskiego, ażeby głos przyjaciela ojczyzny nie odbił się w naszem sercu; ażebyśmy tak mało byli człowiekiem, byśmy mieli zabaczyć uczucia ludzkości, jakie łączycie z uczuciem powinności waszej. A kto to oboje posiada, ten na każdem dostojeństwie przyczyni się do dobra Króla i rzeczypospolitej; a zatem my chętnie i z radością zgodziliśmy się na życzenie senatu, którego koło otwiera się na przyjęcie tak szanownego współbrata. — Nie nam powinniście dziękować za to, co powszechny głos wam przyznał; " — przerwał mi wyrazy, które chciałem wymówić. — "To, co my daćbyśmy wam mogli, jest bardzo małą rzeczą; kawałek chleba na złoty półmisek, który wam Rzecz-pospolita podaje, panem bene merentium (1), chleb wysłużonych, na który zaiste zarobiliście: — jeżeli będzie wam podobało się inaczej nazwać Starostwa w Trębowli i w Białej Cerkwi: Jeżeli zaś macie jeszcze jaką prośbę do króla, to bądźcie pewni zadosyć uczynienia w tej mierze. " — Patrz tedy bracie, jak niesie stare przysłowie, że potrzeba kuć żelazo dopóki gorące; więc i ja miałem w rzeczy samej jednę prośbę i przyzwolono mi na nią, — i — ty jesteś teraz starostą Samborskim, a nie Piotr Boratyński! "

Tak mówił Kasztelan i uścisnął swego brata, a Hippolyt zadziwiony niespodzianie, chciał się wymówić z tak bogatego daru, i prosił brata, ażeby pamiętał na swoje potomstwo i dozwolił mu przez własne czyny zarobki na chleb wysłużonych, który mu teraz szczodrobliwość bratnia zaraz na samym wstępie jego zawodu przeznaczyła.

"Nie bynaymniej!" — odpowiedział Piotr z zapałem. — "Moje dzieci dosyć mają z ojca, a i moja tez żona Pani Barbara nie weszła nago do mego domu, ale obdarzyła mnie najbogatszemi starostwami w Ruskim kraju. Bogaczowi zaś takiemu jak ja, źleby przystało mieć brata w niedostatku. Z reszta gdy Pan Zygmunt na to zezwolił, abym ja półmisek Samborski w twoje ręce złożył" — dodał Piotr, — "to też zaiste potrzeba jest, ażeby młody szlachcic podniósł się nagle, by przecież dorównywał dostojnemu domowi, z którym ma się spokrewnić, I coż Panie Starosto? myślicie jeszcze ten mały dar odrzucać ?"

Opór młodego człowieka został przezwyciężony i jeszcze cieszyli się dawca i udarowany, gdy oto poważnym krokiem Hieronymus Sabinus weszedł do pokoju. — Skłonił się on przystojnie i mówił:

"Ecce quam bonum et jucundum, habitare fratres in unum (2). Nader mi jest przykro Jaśnie Wielmożny Mości Kasztelanie i Jaśnie Wielmożny Starosto, którym obudwu najpierwej składam moje winne poszanowanie i oświadczam zadowolnienie z tak zasłużonego wyniesienia; nader mi jest przykro, powiadam, przerywać ich miłą rozmowę interesem, który lubo nie tak przyjemnej treści, a ile mi się widzi niezbyt wielkiej wagi; wszelako najwyższy rozkaz może mnie z tego względu wymówić. Owoż Jego Królewska Mość rozumi, że postrzegł, iże pies, któremu pozawczorajszego dnia podobało się u nóg waszych nie opodal królewskiej osoby swego zwierzęcego ducha wyzionąć, nie jest wam, Mości Starosto a Panie całkiem nieznajomy, chociażeście pod ówczas na uczynione wara w tej mierze zapytanie, wcale nie odpowiedzieli, i prosimy was z tego powodu, abyście raczyli nas nauczyć o tem, coby wam mogło bydź z tego zdarzenia wiadomo: gdy na tem Jego Królewska Mość więcej zdaje się pokładać wagi, aniżeli tego mogłaby bydź potrzeba. "

Pan Piotr z uśmiechem objawił w tej mierze podziwienie swoje, że Król w tak uroczystym dniu ma czas i chęć po temu, tak mały wypadek podobnego rodzaju śledzić; — ale Hippolyt odpowiedział na zapytania Hieronyma seryjo a dokładnie. — W ówczas Kasztelan pomieszany, słuchał w milczeniu opowiadania swojego brata; ale doktor Hieronymus Sabinus potrząsał głową, mówiąc:

"Pokazuje się jednakowoż, iż experimentum mojego Pana Collegae Montii nie należy ad anatomiam; bośmy mu tego trudu oszczędzili; niemniej przecie in ventre cadiveris, naleźliśmy zbyt wielką ilość substancii, w której mercurius corrosivus, czyli merkuryusz sublimowany, nie pośledni pierwiastek stanowi ! "

"Ale pocoż ta próba? " — zapytał Kasztelan__"Zdaje mi się, że to grzechem jest, nawet i bezrozumne i brzydkie zwierze tak męczeńską śmiercią gubić, i cieszy mnie to bardzo, że widzę króla rozgniewanego o to; bo mąż prawy nawet i nad zwierzęciem się lituje. — — "

"Zaczynam ja dostojny Mości Bełżski skłaniać się do waszego mniemania. " — Dał się słyszeć Sabinus. — — " Owszem zdaje mi się nawet, ze ciekawość medicorum zadaleko się posuwa w naszych czasach, i pewnieże nie byłaby bez pożyteczna starać się o to, aby się nie tak zbytecznie daleko posuwała; wszelako widzi rai się potrzebna, aby Pana w dzisiejszym, dniu radosnym nie zasmucać tak osobliwszemi wieściami, zastrzegając jednak, aby pod zręczną porę znowu to, co dziś opuścimy wznowić. "

Gdy tak Hieronymus Sabinus mówił, Stanisław Lacki wbiegł z podskokiem do pokoju; ale nagle postrzegłszy starszego krewnego, zatrzymał się w biegu. — Już od dawna poważniejszy i daleko w wieku posunięty Piotr, więcej w nim szacunku, a mniej ufności obudzał, aniżeli jego brat, który wiekiem i humorem bardziej się do niego zbliżał; skłonił się zatem z niejakąś etykietą i powiedział mu zręcznie ułożone powinszowanie i pozdrowienie, wprzód nim się rzucił w uściski krewnego Hipcia, aby się z nim ucieszył z tego, co dopiero usłyszał.

"Tak ozięble i etykietalnie mój Stasiu?" — zapytał Kasztelan__"Ho! ho! widzę ja dobrze, że i ojciec i ty macie coś do mnie jeszcze! — Wszelako nadejdzie czas, że i wy także poznacie mój sposób myślenia. — Ale jakożeście też urośli w tak krótkim czasie, i z wyrostka staliście się rześkim młodzieńcem! — Tylko zdaje mi się.. że oczy wasze są trochę posępniejsze aniżeli dawniej, a wasze lica mniej rumiane!"

"Mości Kasztelanie!" — podszepnął mu żegnający się Sabinus. — " Wasz młody krewny wcale mi się nie podoba. Nie dla tego żeby mu zbywało na urodzie, albo żeby z jego wielkich oczu nie przemawiało ingenium __ ale zdaje mi się,że widać w nim, — jakby to powiedzieć? — niejakąś przedwczesną dojrzałość; a owoce, które takie symptomata! okazują, czestokroć nie bardzo mocno trzymają się drzewa. Jabym prosił was dostojny Mości Kasztelanie, abyście czujne mieli oko na tego młodzieńca; bo nie jest z nim zupełnie tak, jakby bydź powinno; bądź to in. corporali oeconomia, bądź in morali systemate!"

Jakkolwiek duchowny mówił pocichu, wszelako nie wszystko uszło czujnego ucha pazia; zacisnął on rękę zuchwale przeciw odchodzącemu i rzeki na poły, głośno;

" No! idźcie no tara sobie, idźcie Panie uczony doktorze Hieronymie Sabinie! — Mogliście się tam sobie w Konigsbruck w Misnii nauczyć rozróżniać truciznę na szczury w żołądku jakiego kondla; ale chcieć zbadać to, co jest w sercu rycerza Wielkiego Księstwa ukrytem, na to umiejętność wasza za nizka, a oczy przyciemne! "

Potem korzystając z chwili, gdy Kasztelan oddalił się przygotować się na uroczystość wieczorna: przybliżył się do Hippolyta, który w milczeniu zatopił się w obrazie wschodzącej dla niego wesołej przyszłości i wziął go za rękę.

"Wierzaj mi kochany Hippciu!" — powiedział młodzieniec wzruszony, wznosząc ku niemu przyjazne oko; — "że z całem sercem rad cieszę się ze wszelkiej, pomyślności jakakolwiek cię spotka; bo zarazem pojmuję do jakiego to celu przybliża ciebie — Tym bardziej więc raduje się z tego, co tylko pomyślnego los zdarzy tym, których kocham, że nie wiem dla czego, zdaje mi się zawsze, że ja sam dla siebie nic miłego spodziewać się nie mogę. — Patrz! ja nic mogę tego cierpieć, kiedy drudzy mówią o tem, co ich wcale nie obchodzi; wszelako może Misnijski doktor miał po części i słuszność, i Pan Wojewoda Lubelski także! "

"No! i coż tam mówił Wojewoda, mój kochany, dziwaczny Stasiu?"

" Oto przywołano mnie dzisiejszego poranku do Marszałka Nadwornego, ażeby mi podobnie jak innym dać ubior maskowy, czyli charakter, jak go tam nazywają, i on postanowił, abym ja był przy orszaku, co wystąpi w postaci bogów Olympijskich — Po wielu propozycijach, które to on, to ci, co u niego byli, odrzucili, zdecydowano się nareszcie, że będę Hymenem, bożkiem małżeństwa z pałającą pochodnią w ręku i z głową mirtami i różami uwieńczoną. Owoż kiedym prosił, żeby mi to wszystko dobrze wytłómaczono kochany Hippciu, wówczas, — bo nie pojmuję dobrze jak to się zdarzyło, wcale nie mogło mi się pomieścić w głowie, żeby udawać bożka małżeństwa, i prosiłem najusilniej, aby mi wyznaczona inną rolę. — Wówczas Pan Jan Firlej zaśmiał się i powiedział: azaliż ja tak młody, a już mam wstręt od małżeństwa ? — Potem potwierdził, że w rzeczy samej mam słuszność, iże zamierzone przebranie wcale jest niestosowne dla mnie; bo będąc tak wysmukłym, jak jestem i nie mając kolorów, zdarzyć się może, że gdy ku wieczorowi zblednieją róże! a ja przez zapomnienie odwrócę pochodnię, to mirty wezmą za rozmaryn, a mnie za gienijusza śmierci. — Prawda, że to on tylko żartował, mój Hippciu; ale ten wyraz przejął mnie aż do głębi duszy, jak gdyby to było wróżbą; — i tak stałem przed Wojewoda zapomiawszy o nim i o wszystkiem, co mnie otaczało, kłócąc się tylko z myślami, które od niejakiego czasu dosyć często mnie napływają. — Potem mówił Pan Jan Firlej: — że kiedy jestem tak uparty, jak wszyscy Litwini! to moge pozostać nieprzebrany, i iść w orszaku jako paź Panny Heleny, która jak powiadają będzie przedstawiała królowę uroczystości w niedostatku kogoś, komuby to lepiej przystało aniżeli jej. Chociaż za-sie sługa prawdziwy królowej, żadnej innej usługiwać nie powinienem, a tym bardziej królowej kilkogodzinnem, wszelako rozumiałem, że już resztę mogę uczynić dla damy serca mojego krewnego. A przytem wolę ja bydź w barwie Pani Barbary, aniżeli w dziwacznym stroju pogańskiego bożyszcza, przy którem nie można nosić, ani szpady, ani pałasza, tak jakby w twojim bogatym greckim ubiorze. — Bo powiedz proszę gdyby czasem przyszło żądać jakiego razu, cobym też ja począł z pochodnią z sosnowej drzazgi? — Zawsze taki dobrze jest mieć oręż; bo kto tam może wiedzieć, co się tez zdarzy w tak osobliwszym i ważnym czasie ?

" Świat widzę obrócił się do góry nogami!" — zawołał Hippolyt uśmiechając się. — "Rycerze mają ochotę nosić maski i błazeńską odzież, a wyrostki mają poważną minę, i opatrują zabawę ze wszystkich stron, azailż pod nią nie ukrywa się smutek ! "

A Staś urażony zawołał": — "Wyrostek ? — A wszakże mnie przecie Kasztelan, który zaiste niebardzo lubi pochlebiać, nazwał rzeźkim młodzieńcem! — O! ty bardzo jesteś poważny i szanowny maż, Panie Starosto! "

Tu odgłos trąb i huk kotłów tatarskiej wojennej muzyki, przerwał nagle małą zwadę kuzynów; a zgiełk napełniających się ludźmi dziedzińców, obwieścił wkrótce nastąpić mający odjazd Ich Królewskich Mości do zamku ochotnego, i obadwaj pośpieszyli zająć swoje miejsca w orszaku.

Wkrótce też Zygmut August wyjechał konno w towarzystwie strojnych jezdców, gdy tymczasem królowa matka i jej dwór, w ciężkich kolasach ciągnionych przez rumaki bogato strojne i przyozdobione piórami, wyruszyła powolnym krokiem, otoczona trabantami i jezdcami w nadzwyczajnie okazałym hiszpańskim ubiorze.

(1) Chleb wysłużonych: tak nazywano Starostwa j wszelkie inne posiadłości, które król z dóbr narodowych udzielał; a których nigdy dla siebie zatrzymywać nie mógł.

(2) Owóż jak dobrze i miło widzieć braci zgodzie zamieszkujących pod jednym dachem.

XXXII.

Uczta w Łobzowie miała się zacząć z uderzeniem jedenastej godziny w nocy a tylko co minęła dziesiąta godzina. — W pokojach zanikowych, które na prędce w tym celu przygotowano, zajęli się zaproszeni goście po zdjęciu stołów po objedzie, przemienieniem swojich etykietalnych sukni na ubiór przyjętych charakterystycznych roli, a służba chodziła z lontami po dolnych salach, rozpalając pająki i kandelabry. — I po ulicach tez ogrodowych, pomiędzy drzewami, zajaśniały tu i owdzie gromady lamp, i w niepewnych przerywanych kształtach wystąpił kościoł, który bogato oświecony miał na swojej facijacie wyobrażać mocno oświecony, różnofarbnym ogniem gorejący herb Królestwa z pogonią Litewska i a cyfra Króla, S. A R.

Noc była parna, chmury, które przez cały dzień zagrażały burzą, usunęły się wprawdzie na bok; ale gęste, ciężkie obłoki zakrywały blask gwiazd, i głęboką ciemność okrywała horyzont. — A wtedy na jednem miejscu parku, które dla gęstych, sztuczne ulice otaczających krzaków ciemniejsze jeszcze było aniżeli wolniejsze miejsca ogrodu, ukazały się dwie postaci, za któremi trzecia w pewnej odległości postępowała. — Dwie pierwsze zajęte były cicha, i jak zdawało się nader ważną rozmowa, i z ostrożnością postępowały naprzód, oglądając się wokoło, azaliż jaki nienader pożądany słuchacz nieznajduje się gdzie w pobliżu. Na twarzy zasie trzeciego; gdyby promień światła uderzał był po drodze, która postępowali, możnaby było dostrzedz wszelkie oznaki nudów, objawiających się tylko przez częste poziewanie. — Ale mato pomału zdawało się, że go niecierpliwość coraz bardziej ogarnia; i zaczął się użalać w przerywanym monologu, na przykrą konieczność, która go zmusza tu, gdzie nawet ręki przed oczami zobaczyć nie można, tłuc się po gałęziach i korzeniach, kiedy tymczasem drudzy, tam na oświeconych salach w oficynie, rozkoszują przy pełnych dzbankach i szczękających kościach. — Przykrzenie jego byłoby może daleko głośniejsze aniżeliby to przyzwojita była, na takiej drodze, gdyby jeden z postępujących naprzód nie nakazał mu dosyć ostro milczenia.

Tymczasem dośli oni do małej przestrzeni, otoczonej lipami, przy której jednym boku strumień pomiędzy kamieniami przez żwir mruczący, zakreślał granice ogrodu. Żaden odgłos z zamku nie dochodził do tego samotnego miejsca, i tylko tu i owdzie z dalekiej odległości przez krzewiny, dawały się słyszeć uderzenia młotów, któremi pokojowi, to co jeszcze brakowało do rozmajitych rusztowań, utwierdzali.

Tu idący zatrzymali się.

"A więc jest pewna: " — mówił ten, którego postać nie przechodziła średniej wielkości, poszeptując w cudzoziemskim dialekcie, — "że przyjdą?"

"Wszakże rzadko kiedy zdarzyło się wam widzieć; " — dał się słyszeć głos drugiego, wysokiego, chudego człowieka, — "żebym ja wiadomości moje na hazard zachwytywał. — Stara napisała to do swojey przyjaciółki, i przydała wyraźnie, że nie zaniedbałaby opierać się tak nieprzyzwoitemu, i wszelkim dworskim obyczajom przeciwnemu postępowaniu, stosownie do swojego obowiązku; gdyby cała rzecz nie została przed nią ukryta, i gdyby ona nie musiała udawać, że nie wie o niczem!"

Na to zamilkł niższy przez niejaką, chwilę z namysłem, a potem powiedział; — "tylko ze nadto poźno doszła do nas wiadomość i trudno jest dobrze korzystać z takiej zręcznej okoliczności. Nie masz nic przygotowanego, a w tak ważnej rzeczy potrzeba się pierwej dobrze oglądać nim się zacznie działać!"

"Co tam tu bardzo oglądać się ? " — Pomruknął chudy. — " Żwawo do robot ) i korzystać z chwili, by przecie już tę rzecz skończyć, bo mnie już nudzi!"

"Powolej, powolej przyjacielu!" — odpowiedział drugi, napół namawiając, na pół rozkazując. — "Nie jest tu mowa o tem, ażeby wędrownikowi w pustym lesie ulżyć pieniężnego ciężaru i życia, ani tez na czele wielu śmiałych towarzyszów napadając na dom wpośród nocy zamordować bezbronnego mieszkańca. "

Tu przerwał mu towarzysz i zapytał zgrzytając zębami. — "Co to znaczy doktorze? Jakim sposobem dowiedzieliście się....

" Idzie tu o położenie szlachetnego zwierza we własnej zagrodzie gospodarza a więc niedosyć jest tu dobrze ugodzić; bo huk wystrzału mógłby się słać niebespiecznym dla strzelającego.

"To tez ja nic mówię o takich rzeczach: — Już dwadzieścia i jeden lat jest jak mie ochota od podobnego myśliwstwa odpadła! A co się was dotyczy, obyście go nigdy nic potrzebowali używać!"

"I drugim takoż sposobem postępować?, " — ozwał się znakomitszy z obudwóch, — a mogłoby teraz wyjść na złe. Experimentum in anima vili (1), które nieprzezorność twoja odkryła bezczynnemu dworakowi, więcej obudziła baczności anim rozumimy. — Ten Hieronymus, co otwierał zwierza, znudzi! mnie bezustannćmi pytaniami kiedyśmy tu jechali, i gdyby mi się nie udało było tego pedanta niemieckiego zaplatać w uczoną sprzeczkę o wyrazy, w której odniosłem zwycięztwo, to zdaje ni się, że dotąd jeszcze nie mógłbym się go byt pozbyć. — Prawdziwie, że to głupstwo było dawać temu zwierzęciu takie dosis, co mogłoby zabić wołu, i co nazbyt prędko działając, wyraźne po sobie zostawuje ślady; a jeszcze nierozsądniej powierzać go było kobietom, które lękając się wściekłości dręczonego zwierzęcia, dozwoliły mu wymknąć się. — Wszelako musiało tam bydź zapewne za nadto wiele jednej ingrediencii, i dla tego mieszanina wcale nic nie warta. "

" Mojem zdaniem ta mieszanina była bardzo dobra! " — przerwał sługa. — "Co prędko działa, to działa bespiecznie, a z resztą już to dosyć i tak ciągnie się, a jabym rad prędzej ukończył, i wziął za to pieniądze i powrócił sobie do ojczyzny, by użyć na starość spoczynku. "

"Do ojczyzny?" — Zapytał go ten, co pierwej mówił. — "A jakaż to twoja ojczyzna starcze ? — Rozumiałbym wszelako, że ona daleko jest odleglejsza aniżeli chcesz to dać do zrozumienia. "

" Nasza wspólna ojczyzna, " — ozwał się na to drugi ze spokojną pogarda! —

"jest daleko, albo blizko od was, jak się podoba; lecz gdybym ja miał kilką latami tylko przed wami pójść tam, to nie mogłoby się obejść, ażebym was na krótko lub na długo tam nic powitał. — No! ale przecież, jaki jest wasz zamiar mój uczony mości doktorze? — Co tez zamyślacie dziś czynić ? Okoliczność raz zaniedbana rzadko znowu powraca, a wy znacie wolą, której obadwa jesteśmy posłuszni. "

Po tych wyrazach nastąpiła chwila milczenia, aż nareszcie poszepnął drugi nie pewnym głosem i z widocznem poruszeniem:

"Nie nalegaj na mnie tak ty osiwiały grzeszniku; bo nie można przypuścić, ażeby tez tam żadnego towarzystwa nie było; a tyś mi nie powiedział azaliż pani domu wiadomo jest to, cos mi udzielił. Chwila obecna podaje radę; czekajmy więc na nią "

"Ho! dawniejszemi czasy to było wcale inaczej!" — przerwał mu wyższy. —

"W tenczas to wola rządziła czasem, a nic oczekiwała nań; a teraz nowe czasy, nowe obyczaje; — ale dawne czasy już upłynęły, a ten, co na tenczas mógł za mistrza uchodzić, teraz ledwie zdatny tylko na sługę w tym nazbyt przezornym i zmędrzałym świecie. — I gdzież jesteś ty mężna przeszłości, kiedy jeszcze każdy był swojich czynów działaczem? Już przeminęłaś; a z tobą i siła i odwaga mojej młodości!"

" Co za wspaniała Arkadija, na którą się z tęsknotą oglądasz ! " — mówił z szyderstwem pan. — "To tylko cud jakiś, że pręgierz i katownia nie określają jej granic! "

"Dosyć już tego!" — mówił ponuro drugi zgrzytnąwszy zębami. — "Rozumiem, że powinniście już wiedzieć, iż nie dobrze jest żartować ze mną pewnym sposobem, a zwłaszcza w nocy, i na osobności. — No! namyślcie się i wracajmy, bo miejsce i chwila mogłyby z pod popiołów wydobyć iskrę, którąbyście nie bardzo radzi byli obudzać. — Nuże uczony mistrzu, czas upływa ! — Jakże tedy sobie poczniecie ?""

I drugiemu także po wyrzeczeniu tych ostatnich wyrazów, towarzystwo podobne na tak oddalonem miejsca nie bardzo zdawało się przypadać do smaku; skinął zatem na trzeciego, który w pewnej odległości był pozostał i wszyscy trzej rozmawiając z cicha zniknęli w gęstwinie.

Tymczasem w okolicy zamku, zaczął bydź ruch. Podwoje dolnego piętra szeroko zostały roztwarte, a światło na salach połączyło się z blaskiem lamp i kagańców gorejących na placu, który otoczony drzewami, tworzył, punkt środkowy wielu również oświeconych ulic, i na którym tłum zaproszonych, w różno-farbnym ubiorze oczekiwał- na wysokiego gościa i na jego orszak, Odgłos trąb, na który i z dala i w pobliżu odpowiedziało wiele chorów, co skryte po krzakach oczekiwały na hasło, obwieścił przybycie Ich Królewskich Mości. — Poprzedzała ich liczna służba w bogatym stroju; wielu w narodowym ubiorze, inni w Tatarskiej odzieży, inni znowu w bramowanych czapkach, w kurtce i szerokich szarawarach ukazali się jako Zaporozscy Kozacy i służba królowej matki w Hiszpańskim ubiorze. — Za nimi szli urzędnicy drugiego rzędu po części oddaleni, uroczystym ceremonijalnym krokiem, a tuż po nich ukazał się rządca uroczystości Jan Firlej w zwyczajnym, ale bogatemi ozdobami błyszczącym stroju. — Uderzenie jego laski daleko zabrzmiało i powtórnie podniósł się glos instrumentów ze wszech stron donośniej i weselej.

Tu kształtna kibić, zeszła po schodach prowadzących z sali na okrągły plac; — opięta sznurami pereł, przewiązywana purpurowa szata, spadała aż do kolan; szeroka spodnia suknia białego koloru zakrywała na połowę w ozdobne sandały postrojone nogi; gęsty włos po części zwity w warkocze, spięty byt z tyłu głowy, a po części w pięknych puklach spadał na ramiona, w około których spływała lekka tunika. — Korona błyszcząca diamentami unosiła się po nad czołem na pół maską zakrytem, a łańcuch spoczywający w licznych uplotach na piersi, dziedzictwo Bizantskiej córki Cesarskiej, zdawał się usprawiedliwiać wybór roli, którą królowa Bona, chcąc pochlebić dumie matki; dała córce dla przypomnienia jej rodu. "

Obok dziewicy greckiej postępował szlachetny Wenecijanin w czarnym tabarro, mając na oczy mocno nasunięty kapelusz z piórami, a niezamaskowane oblicze dało widzieć zewnątrz stojącym, króla uroczystości dnia tego, króla tego państwa, Zygmunta Augusta,

Wiele postaci przybranych w stroje przeszłości i terazniejszości, i odległych i sąsiedzkich narodów, w strojach imaginacii i humoru, tłoczyło się w około niejednakowej pary, wszelako z uszanowaniem czyniąc miejsce dwóm damom, którym obyczaj i dzisiaj nawet nie dozwolił złożyć szaty wdowiej królewskiej, szerokich sukni z wełnianych materyj, fałdowanych zawiązek u brody i czarnych zasłon, Bonie Mediolańskiej, i o pół kroku w tył obok niej postępującej Annie Mazowieckiej, które przybrane w barwę żałobną i otoczone ozdobnie ustrojonemi damami i niosącymi pochodnie sługami włoskiego i hiszpańskiego rodu i stroju, podobne były do dwóch nocnych postaci, co obce rozlegającej się wokoło nich radości, wcisnęły się przeszkadzając w tłum ochoczych ludzi.

Orszak paziów postępował za niemi wymierzonym krokiem, a wpośród niego Stanisław Lacki, który podobnież jak dostojne damy, za któremi szedł, zdawał się bydź również niewiele czułym na głośną ochotę, w jakiej wszystko poruszało się; a za nimi dwór w fantastyczno - rozmaitem przebraniu podobny obrazom w czasie letniej nocy, a pomiędzy niemi tu i owdzie duchowna suknia prałacka przypominała o rzeczywistości. Obok Biskupa Kujawskiego, szedł mówiąc z zapałem, ale po cichu Scheriff z Mekki w szerokiej białej sukni spiętej zielonym pasem, wszelako nie zdawało się, ażeby różność nauki, proroka i katolickiej wiary, była przedmiotem rozmowy, jaką Andrzej Zebrzydowski i Hetman Wielki Koronny sobie obrali.

Tuż za nimi postępował rycerz w południowem uzbrojeniu, czyli właściwiej mówiąc czarny Książe, syn Edwarda trzeciego Angielskiego; bo jego zbroja była ciemna i nie świecąca, a hełm i tarcza nosiły dewizę: ja służę, której odtąd używali książęta Walezji, a obok niego szedł Sylenciaryjusz purpurowego pałacu w Konstantynopolu, w zielonej tunice, szerokiemi pasami purpurowemi lamowanej. Spuszczony hełm zwyciężcy przy Crecy i Poitiers i cała maska wysokiego urzędnika greckiego, przymuszają nas, abyśmy w nich dali poznać braci: Piotra i Hippolyta Boratyńskich, również jak w Baszy strojnym w kaftan ze złotej materyi bogato w dyjamenty przybrany, którego dosyć przyjemne maskowe oblicze, bardziej ponure rysy ukrywało, Marszałka Wielkiego, Piotra Kmitę.

Kilka innych prawie również okazałych ubiorów, okrywało Książęta z Raciborza i Lignicy, braci Zborowskich, których duma pod następnem panowaniem Henryka Francuzkiego miała kraj zakłócić, młodego Hrabiego z Tenczyna i wielu innych panów wysokiego dostojeństwa.

Powolnym etykietalnym krokiem przybyli wszyscy na środek placu, gdzie najznakomitsi z obecnych zastanowili się, naprzeciw świątyni z daleka jaśniejącej, gdy tym czasem reszta orszaku usunęła się ku ścianom liściowym otaczającym to miejsce, już to wyszukując zabawy i rozpraszając się po ulicach, już to oczekując w pogotowiu na usługi przeznaczone sobie. Pomiędzy ostatniemi znajdował się także Sylencyjaryjusz, a czarny książe pozostał przy jego boku.

Z głębokim ukłonem przybliżył się do Króla Wojewoda Lubelski, a jeżeli było jego zamiarem odebrać pochwały za urządzenie uroczystości, która nie wyrównywała wprawdzie tej, jaką w pół wieku prawie poźniej tak korzystnego dla smaku i sztuk Hrabia Leicester królowej swojej w Könilworth przygotował, ale jak na ten czas mogła bydź uważana za nader świetną, to odniósł ją całkowicie; bo Zygmunt August upewniał go w uprzejmych wyrazach o swojem zadowolnieniu — Ale gdy Firlej obrócił się potem do królowej matki, odpowiedziała mu ona tonem, który mało odpowiadał w około podnoszącemu się odgłosowi ochoty.

" Niedopieroć to dzisiaj Pan Wojewoda Lubelski dał nam dowód, ze rozumie się bardzo dobrze na sztuce Ułudzenia oczu widza za pomocą światła; ale skoro omamienie radosne przeminie, to nic nie pozostaje, jedno kawałki szkła i pusty papier, znikome i łatwo za powiewem wiatru rozpraszające się towary; a jakkolwiek wspaniale jaśnieje nazwisko, które dzisiejszy dzień obchodzi, wszelako, po tym dniu następuje drugi, a z każdym porankiem zaczyna się dzień coraz innemu nazwisku poświęcony ! "

"Gdyby głęboka mowa Waszej Królewskiej Mości, " — przerwał król z żywością swojej matce, — "działając na słuchaczu zanadto prędko może, nie pozbawiała ich złudzenia, a czegoby przyzwojciej było unikać w krótkich chwilach wesołości, jakich może używać życie ludzkie; tobyśmy jej podziękowali za upomnienie, które jej podobało się dać nam o skromności. Wszelako " — mówił dalej z uśmiechem, — "nie pysznimy się z naszego zaszczytu; prawda, że to nasze nazwisko, które przypadek z dzisiejszym dniem połączył, przywiązanie naszych poddanych i przyjaciół otoczyło tym ulotnym blaskiem, — ale tu, " — dodał z przystojną uprzejmością obracając się do swojej pięknej towarzyszki, — "ale tu oto stoji prawdziwa królowa uroczystości, jak to powszechnie piękność ze skromnym obyczajem połączona wszędzie nią bywa. "

"Dobroć Waszej Królewskiej Mości: " — mówiła dziewica wesoło, ale może nie bez celu, — "tym mniej powinna mnie w dumę podnosić; że czuję zaiste, iż mi tylko skromne stanowisko zastępczyni, jest przeznaczone; ale gdyby była obecną ta, której właściwie to odznaczenie przynależy, biedna Helena Odrowążowna  widziałaby się nie na swojem miejscu, ale chętnieby weszła do tłumu niewiast, które nie mniejsze mogą sobie rościć prawo nademnie. "

Pani Anna, której oblicze na chwile stało się posępniejsze jeszcze aniżeli zwyczajnie, chciała zabrać mowę; ale Zygmunt August przerwał jej mówiąc:

" Co tam powiadacie piękna kuzyno ? — Zaprawdę podobna zastępczyni mogłaby nie jedne boleśnie doznaną nieobecność znośna uczynić" i pewnie nie zbywałoby na takich, którzyby was wzięli za słowo, gdyby nie było zbrodnią ażeby na miejscu tej, która stworzona jest na ozdobę pierwszego miejsca, przeznaczać drugą, co niem słusznie pogardza. "

Księżniczka Mazowiecka uznała za rzecz przyzwojitą odpowiedzieć w miejscu swojej córki na wolną cokolwiek, ale zobowiązującą mowę Króla.

"Zapewne może Panna Helena, " — tak dała się słyszeć ze zwyczajną sobie dumą; — " wdzięczną bydź Waszej Królewskiej Mości za tak łaskawe mniemanie, wszelako niechaj będzie wolno matce zrobić uwagę, ze, jeżeli nie piękność ciała, albo dary umysłowe, których pochwalać nie przystoji mi wcale, to przynajmniej urodzenie daje jej prawo do tego miejsca, o którem napomknąłeś Miłościwy Panie. Ta, co nosi ozdobę, która dostała się jej w spadku od córki cesarskiej, ostatni spadek dziedziczny Książęcego Mazowieckiego domu, nie jest zanizką, by mogła postępować tuz obok króla"

W ówczas przybliżył się Zygmunt August do Księżniczki, sprowadził ją trochę na stronę i mówił urażony: — " O ! nie wspominajcie o samem tylko urodzeniu, Mościa Księżno Wojewodzino, nic sarno tylko urodzenie tak wysoko córkę waszę podnosi nad inne. — Bo któraż z tych, co nas tu otaczają, wyrówna jej wdziękami, dowcipem i sercem; a to daleko My więcej cenimy, aniżeli przypadkową okoliczność urodzenia. Wasza zaś

Księcia Mość, może Nam w  tym zawierzyć, bośmy tego czynem w obliczu całej Europy dowiedli. "

"A przecież, tylko na szczycie dostojeństwa, " — mówiła Anna, — "mogą te dary we właściwym blasku zajaśnieć; ubóstwo i nizkość mogą nawet i najświetniejsze przymioty zaćmić!"

" Niech tego Pan Bóg broni! " — Zawołał Monarcha, — " ażeby to kiedy miało spotkać waszę córkę, dopóki tylko jesteśmy królem w tem państwie. — Zaufajcie nam w tem Jaśnie Oświecona Kuzyno. — Nigdy My nie ścierpimy, ażeby ta, którą kochamy jako krewne, którą uważamy za najpiękniejszą ozdobę płci swojej, jednę tylko wyjąwszy, miała utracić pierwszeństwo, które jej przynależy; o nią, pozwólcie Nam wyznać, My sami byśmy się ubiegali, jak o najwyższą nagrodę, jaką kiedy człowiek kochający i kochany pozyskać może, gdyby los nie nadarzył Nam pierwej tej, co jej wyrównywa. — My byśmy pozazdrościli wam prawa i zobowiązań się, których wam imie matki udziela, gdyby król nie śmiał i nie mógł spełniać obowiązku ojca. "

" Wiek Waszej Królewskiej Mości:, " — odpowiedziała Anna z wymuszonym uśmiechem: — "pozbawia zaiste moję córkę zaszczytu, ażeby mogła mieć tak młodego ojca, jak Wy Miłościwy Panie, ale w tem zaręczam Cię Królu, że potomek Piastów nie może z niczyjej inney ręki przyjąć szczęścia, jedno z Królewskiej. " "Zawrzyjmy tedy związek na dobro Heleny, Mościa Księżno Wojewodzino!" — zawolał Zygmunt ze szlachetnem wzruszeniem. — " Czuwajmy i starajmy sie ażeby droga jej stała się równa, i aby szczęście znalazła; a prawdziwe szczęście szanowna kuzyno, które nie zaślepia drugich, ale własne serce zaspokaja. Znamy My serce jej, znamy je może lepiej aniżeli wy, i wimy, że trzeba czegoś innego, a nie tego, co nieświadomi godnem zazdrości bydź uważają. —

Niechaj radość zawita znowu w opustoszałe komnaty waszego domu, radość, która od nich tak długo unikała, którąśmy tak chętnie tam przywrócili; połączcie się z Nami, aby ród dawnych królow zakwitnął na nowo tuż obok tronu, na którym dostojni przodkowie zasiadali. "

Ale Anna nie chciała ująć ofiarowanej prawicy Monarchy, cofnęła się o krok nazad i mówiła wyraźnie a ozięble:

"Nie przychodzimy tu, ja i moja córka, żebrać o jałmużnę od łaskawości królewskiej, do której sprawiedliwości tylko samej rościemy prawo. — Do mnie należy rozważyć, jakie dary są nas godnemi: a dopóki to nam będzie wzbroniono, to dozwól Panie, żebyśmy dopóty drugiego odmówili. "

Król rzucił w milczeniu dumne spojrzenie na twardą kobietę; potem obrócił się ku jednej stronie koła i zawołał:

" I cóż tak daleko stojicie Panie Sylencijaryjuszu ? — Cyliż wasze nazwisko tak wielki wpływ na wasze organa mowne wywiera? albo lękacie się li, aby za waszem objawieniem się ochocza radość nic zaniemiała w pałacu (2)? — Nuże spełniajcie wasz urząd przy córce starodawnych Augustów, którą także jeden z nowoczesnych Augustów, z radością za swoję Monarchinią ogłasza. — A wy, dzielny Książe, któremu obrane hasło ja służę, tak przystoji w każdym względzie, pójdźcie tu; bo Król, (3)

Bogu dzięki niezostajacy w niewoli, zada waszej posługi! "

A wtedy przystąpiła do Księżniczki Bona Sforcija, i pytała jej z ostrożnością o treść rozmowy ze swojim synem.

"Król, " — mówiła Anna dosyć głośno: — "Król, tylko co oświadczył sie ojcem mojej córki, i zdaje się, że wprost chce" przystąpić do spełnienia powinności ojcowskich, kiedy myśli ją w czepiec przystrojić! "

To mówiąc skłoniła sie nizko i uroczyście zajęła swoje miejsce w zgromadzeniu -, które właśnie co odgłos trąb i kotłów przywoływał na salę do tańca z pochodniami. — Wokoło bogato przystrojonych ścian uszykowali się wchodzący na ceremonija, która pod ówczas przy każdem uroczystem zgromadzeniu książęcych osób, powinna była mieć miejsce.

Zygmunt August z lekkiem skłonieniem głowy, ujął rękę Królowej matki którą jej dostojeństwo za towarzyszkę do tańca -przeznaczało i poprowadzi! ja na pierwsze miejsce szeregu. Za nim jako gość następował Książe z Raciborza, prowadząc Księżniczkę Mazowiecką, Helena zajęta trzecie miejsce, a prowadził ją Książe na Lignicy, a za niemi postępowali dostojnicy państwa z damami, każdy wedle swego dostojeństwa.

Po krótkiej przygrawce, Zygmunt August skłonił się ku swojej matce, opuścił jej rękę, a prawą wydobył szablę osadzoną drogiemi kamieniami, porwawszy tym czasem lewą ręką pochodnię, którą mu podał Marszałek Nadworny Koronny; i takaż znowu pochodnię Królowej podał Stolnik Koronny. Potem lekkim uderzeniem nogą o ziemię dawszy takt, postąpił naprzód nie prowadząc swojej damy w poważnym tańcu. Każdy gdy na niego kolej przypadła, dobywał szabli, którą kiedy miał maskę i był w stroju nie dozwalającym mu jej nosić, jeden ze sług podawał, tudzież brał pochodnią. Książęta i Księżniczki brały pochodnie z rak paziów, a drudzy od służby, i postępowali za idącymi naprzód. W czasie jednego obrotu, jakiego taniec wymagał, Książe na Szlązku z familii Piastów, schylił się ku swojej pięknej towarzyszce, i poszepnął zcicha;

" Chociaż miejsce, które dzisiaj przypadło na was, dostojna kuzyno, podaje mi szczęście, że moge bydź przy waszym boku, wszelako życzyłbym widzieć was obok kogoś drugiego, a ze mną tez podobne życzenia cały ród Piastów podziela ! "

" Nie cały ród Mości Książe! " — odpowiedziała dziewica, —" jeżeli zechcecie mi wyświadczyć zaszczyt licząc do niego córkę Leona Odrowąża. — Ja poprzestaję chętnie na tem miejscu, które mi czyni zaszczyt, że mnie Książe mój krewny prowadzi, a nawet byłabym zadowolniona i niższem, jakie szlachciance przystoji. "

"Zapominacie. " — mówił Książe, — , że wasi przodkowie wyparci zostali z miejsca, o którem powiadam; a razem z nimi i wy, i że cały wasz ród zwraca oczy na was, mając nadzieję, że wdziękami a cnotą odzyskacie napowrót to, co dawniej chytrość i przemoc wam "wydarła. "

Na to Helena odpowiedziała łagodnie, ale obojętnie. — "powiadają, że szczep książąt Mazowieckich doznał niesprawiedliwości od Jagiełły i jego potomków; wszelako nic słyszałam ja aby tak pospolicie mówiono; ale gdyby nawet i miało tak bydź, jak może nie jest, to zdaniem mojem mój Mości Książe, szlachetniejsza jest ponosić niesprawiedliwość, aniżeli ją wyrządzać, i w mojem przekonaniu wyparty szczęśliwszym jest nad tego, co patrzy aby drugiego wyparł ! "

Jeszcze Piast chciał coś odpowiedzieć, gdy w tym król, który w przechodzie kilka razy już poglądał z niespokojnością na roztworzone drzwi parapetowe, z podziwieniem wszystkich obecnych zamknął koło, które zwyczajnie pół godziny trwać zwykło, i z większym pośpiechem, aniżeli dworski obyczaj dozwala odprowadził swoję matkę na miejsce, skinął na Wojewodę Lubelskiego i prędko opuścił z nim salę.

Kiedy w zamieszaniu rozdzielających się taneczników Piotr Boratyński przybliżył się do Hetmana Wielkiego, ten poszepnął mu zcicha: — "spodziewam się kochany synowcze, że nie zaniedbano rozstawić po ogrodach dostatecznej straży, by uniknąć jakiego przypadku. — Tu tak jest parno i ponuro! — i kiedy poglądam na te chmury, « — dodał spojrzawszy ulotnie na królowe Bonę, co posępnie jak zdawało się spiesznem oddaleniem się króla obrażona siedziała,. a teraz powstała i w towarzystwie kilku zaufanych dam i Wojewody Krakowskiego, udała się do ogrodu, — "kiedy poglądam na te chmury, zdaje mi się, jakoby wkrótce miała zgromadzić się burza. — Jeżeli się podoba Panie Bełżski, to popatrzmy bliżej!" — Potem poszepnął mu kilka wyrazów do ucha, a nareszcie głośniej powiedział. — "Ja wnet za wami pośpieszę! "

Już przed zaczęciem tańca z pochodniami, wielu z zaproszonych gości rozeszło się po rozmajitych częściach ogrodu: a po jego skończeniu, większa jeszcze ich liczba opuściła salę, aby nie przymuszenie użyć innej znowuż zabawy. — Chóry muzykalne rozłożone były tu i owdzie po krzewinach, i z dobrze umiarkowanych odległości odpowiadały sobie; na czystych miejscach bogato blaskiem lamp objaśnionych widzieć można było jarmarczne budy tuż na brzegu strumienia, którego odnoga jedna mruczała wpośród ogrodów, albo na brzegu sadzawki wpośród której biła fontanna i z szumem na doł spadała, zastawiono stoły, gdzie ci, co chcieli uniknąć przymusu w pobliżu wyższych osób, kiedy niekiedy żwawo się krzątali zakrapiając zaschłe podniebienie treścią stojącą w flaszach, co na żądanie uprzejma i usłużna Hebe w stroju Nymfy górnej, albo też hoży podczaszy przebrany jak Scapin albo Scaramuzzo z ochładzających nurtów dobywał. — Na wielu z rozlicznych placów, które symetrycznie ciągnące się ścieżki ze wszystkich stron przerzynały, otaczające jawory, lipy i kasztanowe drzewa połączone były pomiędzy sobą splotami zieleniejącej jedliny, przyozdobionemi kwiatami i lampami papierowemi, kołyszącemi się zwolna. — Trawa na murawie była zrównana, a przy miłym dźwięku niezbyt blizkich dętych instrumentów, gromadzili się młodzi goście do wesołego krakowiaka, albo tez do ochoczego i pięknego mazowieckiego tańca. A tak radość i ochota zaludniła obszerny park aż do ostatecznych jego krańców, które z jednej strony gubiły się w ogromnym lesie, co jak niosła wieść, należał kiedyś do rozległej puszczy, którą tysiąc sto lat piewej Lech poświęcił był bogom Chrobackim, a z drugiej ciągnęły się ku wsi Łobzowu, do której most rzucony przez rzeczkę prowadził.Łaskawy król w dniu tym, mało co przed północą kazał był otworzyć bramę, co zazwyczaj tu zamykała wejście; aby poddani jego niższego stanu, mogli także stać się uczestnikami zabaw szlachty i tylko dalej ku zamkowi wpośrodku były rozstawione warty, dla przeszkodzenia zbytecznemu natłokowi, przebrane za negrów, a zamiast pałaszów i hellebard nieszkodliwemi kijmi uzbrojone. —

Tak tedy bawił się w parku pańskim nie jeden zacny wieśniak;, i hoża wiejska dziewczyna, i otaczali pilnie i tu podobnież zastawione stoły, których ciężar lubo mniej wykwintny, aniżeli na stołach dalej znajdujących się, przedstawiał jednak, dla mierność lubiącego ludu jadło i napój prawie boski.

Na tem miejscu, co tuż przytykało do wijącej się ścieżki, po której na początku tego rozdziału szliśmy za trzema postępującymi mężami, przechadzał się Wacław Siewrak tam i nazad, ze wszelkiemi oznakami nieukontentowania, nakształt straconej pikiety, której godzina wymiany od dawna już uderzyła. — Częste odwiedziny u stołów szynkownych, których i dzisiaj nie zaniedbał, zdawały się nie czynić zwykłego skutku, a tylko powiększać zły humor, który teraz w mrukliwym monologu jął się objawiać.

"Piękne mi urządzenia!" — Mruczał sobie. — " Wspaniałe polecenie! Kiedy drudzy a nawet i moji żwawi chłopcy hulają sobie, ja już trzydziesty raz przemierzam długość i szerokość tego miejsca; — a po co? — Oto — ażebym w tłumie chłopskich dziewek wypatrywał trzech, których kaci tam znajdą w tym roju czerwonych, niebieskich, i brunatnych kaftaników, sukni i sukienek. — I co też ten stary zasuszony lampart chce z niemi począć ? — Tak jak gdybym to ja był? — Ależbo ja dzisiaj w złym jestem humorze, bo to te kostki źle tak padają, a ja mojich i zapomniałem; tak więc tedy porządnie mnie zgrali, tak że to jest szczęście, iż dzisiaj Najjaśniejszy Pan jest gospodarzem i nie bierze pieniędzy. — Ale taki to zawsze diabelna sprawa czuć szwy w swojim worku; lecz gdybym ja tam był mógł pozostać, toby mi taki pewnie dostał się jaki sznureczek pereł, albo inny jaki klejnot, coby przecież dopomógł był rybie wydobyć się z mielizny na głąb. — Ale tu pomiędzy tem chłopstwem, ani spodziewać się czego, coby godne było, by dawniejszy pisarz Wielko - Marszałkowskiego Urzędu miał się tam fatygować, i gdybym się nie spodziewał z pewnością, że stary i na ten raz także wystąpi z jakim woreczkiem, to dalibóg porzuciłbym wszystkie dziewki i patrzałbym, azaliż nie ma tam co lepszego!"

Tymczasem zaszumiało coś na trawie tuż przy nim, — i Wysoka, ciemna postać, której pióra od hełmu na pozór nadzwyczajną wielkość nadawały, pośpieszała długiemi krokami po przednim, troskliwie oglądając się i potem zaczęła iść cokolwiek wolniej, obróciła się ku niemu i pytała krótko:

" Co ty za jeden! "

Siewrak poznawszy głos Kasztelana Bełżskiego, odmienił swoję mowę i również krótko odpowiedział:

"Ze służby Pańskiej — i postawiony tu, żebym dawał baczenie na chłopstwo. "

"Nie widziałeśli ty, " — mówił dalej Pan Piotr, — " trzech litewskich dziewcząt pomiędzy niemi: z których najsłuśniejsza ma kaftanik brunatny, druga błękitny, a trzecia zielony ?"

" O! więcej aniżeli kilka Panie! A jeżeli zechcecie pofatygować się tam oto do stołu, to spostrzeżecie i brunatną i zieloną, które porządnie sobie zapijają miodem i paloną wódką, za zdrowie a pomyślność Najjaśniejszego Pana w dniu Jego urodzin. "

To wskazanie nie mogło zaspokojić pytającego; bo oddalił się tak prędko, jak prędko przyszedł, z wielkiem zadowolnieniem Siewraka; ale jeszcze nowa przeszkoda nań czekała: bo zaraz potem wystąpiło znowu dwóch innych łudzi; jeden, którego biała suknia zdaleka w ciemności migała, zdawał się dawać  rozkazy drugiemu, jezdcowi jak sądzić można było z ubioru, a kiedy przybliżyli się do szpiega, usłyszał on głos Hrabi Tarnowskiego przemawiający następnemi wyrazami:

"W brunatnej sukni, czy słyszysz?" — Pilnuj dobrze brzegu rzeki nie opodal stąd, gdzie królewska gondola oczekuje na nią, a skoro zobaczysz że coś podobnego temu się pokaże, to patrzaj dokąd udadzą się i czyli są w towarzystwie lub nie; a wtedy pamiętaj mój Walenty Bielawski prędko donieść mi o tem! "

Dalszy ciąg rozmowy nie mógł już bydź słyszany od przyjaciela Siewraka; bo rozmawiający zaraz potem zniknęli w poblizkich ulicach.

" Jak widzę, " — mówił on sam do siebie, — " że mi przeznaczono dzisiaj spotykać wszystkich mojich przyjaciół i dostojnych Mecenasów; — i Pana Piotra Boratyńskiego, który mi za pańską posługę, sowitą nagrodę w porządnych bizunach kazał wyliczyć, — i tego wiejskiego junaka, żeby go tam pomsta porwała, — a nareszcie nawet Wielkiego Hetmana, od którego szczególniejszy zawsze wstręt miałem przez całe moje życie. — Braknie tylko, żeby nadszedł Marszałek Wielki, i żeby spełnił ze mną swój życzliwy zamiar na jednem z tych drzew poblizkich, tak! — punkt pomiędzy dwoma lampami wpośrodku, dla szczególniejszej zabawy a satysfakcii całego dostojnego zgromadzenia. — Hm! Zielona, brunatna, niebieska! Hm! — Co u kata, że cały świat o nią pyta, a nawet i znakomici panowie? Jeżeli się nie mylę, to to muszą bydź najosobliwsze dziewczęta, które kiedy zajadały kaszę gryczaną i chołodziec, i popijały wiśniakiem. — Warto zatem zaiste przejrzeć ten motłoch kobiecy, a może też znowu jaki woreczek z dublonkami przyjdzie do kieszeni gorliwego sługi pańskiego. " Ale tę miłą nadzieję wkrótce przerwała nowa obawa: — "No! dajmy na to, że nadejdą: a gdzież ja będę szukał tego czarnego szatana? Bo kiedy ludzie porządnie chodzą, to można ich znaleźć i odróżnić pomiędzy tysiącami; ale dzisiaj wpośród tego tłumu dziwacznych postaci poznać go, to nie bardzo łatwo przy takiej ciemności! — Hej ciociu Urszulo, pocóż ciebie dzisiaj właśnie twój amant wyprowadził pomiędzy góry na botaniczne exkursije? Zdaje mi się, ze twoja obecność byłaby teraz nader potrzebną! "

Kiedy mówił te słowa, uczuł natychmiast mocne uderzenie po ramieniu; przestraszony obrócił się prędko i ujrzał przed sobą czarnego szatana, — bo jak powiadają pospolicie, że ten jegomość niedaleko gości, kiedy go wspominają.

"Wkrótce powinny się one ukazać, " — mówił doń pocichu Assano; — "ale czyś dobrze ich uważał? "

" A !... tak!.... tak jest, brunatna, zielona, niebieska! "

"No! patrzajże pilnie, czyli one są też same; mnie zaś znajdziesz tam oto o kilka kroków za krzakami około sadzawki delfina, niedaleko od kryjówki twojich towarzyszów! "

"A!.....tam!..... gdzie ten tłusty piwniczy połowe dzbanów na jego stole znajdujących się, do własnego brzucha zachował, a teraz łagodnie i szczęśliwie zasnął sobie ? "

"To to! właśnie, a jego miejsce ja teraz zastępuję. — No pilnując twojej powinności albo.... "

"No już dobrze, dobrze zacny mości famulusie; a wszakci mnie znacie i moję najposłuszniejszą gorliwość! "

Zaledwie Neapolitańczyk zniknął z oczu sługi pańskiego, gdy ze środkowego punktu ogrodu ozwała się głośna muzyka, na którą zewsząd rozstawione chory podobnymże sposobem odpowiedziały, jak gdyby zapowiadając początek nowej zabawy, albo też tylko co przybywających dostojnych gości pozdrawiając radośnie. Z ciekawością, lubo trochę lękliwie tłoczyli się wieśniacy porzucając obfite stoły, naprzód ku temu miejscu, z którego wrzawa dawała się słyszeć, a nawet i częstujący i trzymający straż Pseudonegrowie oddalili się ze swojich stanowisk, chcąc widzieć co się tez tara dzieje; a tak Wacław Siewrak pozostał samotny.

Taniec ciągnął się dalej na wielkiej sali, ale ani król, ani jego matka nie powrócili tam, ani tez nawet i ci, którzy udali się za nimi. Bona Sforcija dla orzeźwienia się, jak powiadała na świeżem powietrzu nocnem, po rozgrzaniu jakiego doznała wpośród mnóstwa świec i pomiędzy natłokiem, usiadła na podanem sobie krześle, i wkrótce też większa liczba dam poszła za jej przykładem, a nawet i Wojewodzina Podolska, wezwawszy do siebie córkę i przerywając rozmowę, która pomiędzy grecką dziewicą, a teraz dosyć wymownym Sylencijaryjuszem rozwinęła się! — Król przechodził się ciągle od jednej grupy obecnych do drugiej, a uprzejmość, z jaką Najjaśniejszy gospodarz tu i owdzie do różnych panów i pań przemawiał, nosiła na sobie piętno przymusu.

Hetman Wielki i Kasztelan Bełżski powrócili na zgromadzenie, a pierwszy po krótkiej rozmowie z Marszałkiem nadwornym, poszedł za nim do Monarchy, który go słuchał z przyzwojitą powagą, jaką okoliczności nakazywały mu teraz przybrać publicznie, względem tego, co jak rozumiano, chciwą ręką sięgał po jego koronę; wszelako kilka ciszej wymówionych wyrazów, które Hrabia Tarnowski wpośród rozmowy na głos prowadzonej, umiał wtrącić, zdawały się powiększać niespokoyność Zygmunta Augusta.

Mało pomału natężenie, które pomiędzy najdostojniejszymi biesiadnikami panowało, rozszerzyło się takie pomimowolnie i do innych, i wkrótce w zamilkłem kole nie można było ani jednego wesołego głosu zasłyszeć, chyba jedno ten, który kiedy niekiedy z odległości dochodził, gdzie mniej trosków mający i szczęśliwsi poddawali się jej.

A w tym usłyszano odgłos rogów i cymbałów, o których jużeśmy wyżej wzmiankowali; — okazał się orszak bogato ustrojonych dam, a z nimi młode pachole, i Królowa Węgierska Izabella, syn jej Jan Zapolski Sierota, i jej siostry infantki, pozdrowiły swojego brata i matkę.

Wszyscy tylko co przybywali z zamku Spizkiego, z siedziby wdowiej najstarszej siostry, a jedynego dziedzictwa młodego detronowanego króla, przybywali chcąc bydź obecnymi na uroczystości, która dzisiaj obchodzono w Łobzowie; mało znaczący przypadek napotkał ich na drodze i przybycie odwlókł aż do północy.

Bona Sforcija ze zwykłą sobie etykieta przyjęła córkę i wnuka, a Zygmunt August powitał ich ze szczerą uprzejmością, która na chwilę rozproszyła chmury, co już od godziny prawie na jego czole osiadły. Zgromadzenie w róznobarwnym stroju, uradowane w cichości z pożądanej przerwy przykrego milczenia, zbiegło się w około książąt i udało się potem za wezwaną do stołu, który wpośród szerokiej ulicy nakryty został, i który z jednej strony jasnością bijące okna od sali, a z drugiej gorejący kościół sławy objaśniał.

Przybycie wielu Najjaśniejszych dam odmieniło porządek miejsca, a Helena Odrowążówna lubo przeznaczona do zasiadania po lewej stronie króla; została oddzielona i od niego, i od swojej matki, a niewielkie zamieszanie, jakie nastąpiło, dozwoliło młodemu Staroście Samborskiemu przyblizyć się do niej.

"Czyliż książęca dziewica, która dzisiaj otoczona jest całym blaskiem, jaki jej przynależy: " — mówił Hippolyt zcicha w duchu swojej roli; — "nie zapomni całkiem o lichym słudze, co gubiąc się daleko wpośród tłumu, oddalony od tego, co mu jest najdroższem, przez przymus dworski i obecność nieprzychylnych, nadaremnie władzę swojego urzędu, starał się rozciągnąć do uczuć własnego serca, które nigdy milczeć nic będą ? "

"A wszak widzicie Panie Sylencijaryjuszu, — odpowiedziała Helena żartując, — "że Helena Odrowążówna już o kilka stopni ze swojej wysokości zstąpiła, i nic zajmuje już miejsca tej, która zaiste przez przymus okoliczności, i przez intrygi nieżyczliwych rozdzielona jest z kochającym siebie. — Zdaje się też, także, ze wy dzisiaj możecie tylko powinność waszę spełniać nad uczuciami, o których napomknęliście, bo W tem zgromadzeniu nikt podobno nie rad naruszać przystojności przez zbyt głośna ochotę. — O! gdybym ja mogła bydź daleko! zbyt daleko! od tego gwarliwego tłumu, gdzie tylko jedno serce szczerze życzy Helenie, serce Królewskie, które samo pod własnym smutkiem ulega, i pod błyszczącą okazałością dostojeństwa, smutek i boleść ukrywa! — O! gdyby już prędzej nad brzegi Dniestru powrócić i znowu bydź córką wygnanego Leona Odrowąża!"

"To jedno tylko serce miałoby szczerze wam życzyć, — a serce Królewskie? " Poszepną Hippolyt tonem łagodnego wyrzutu.

" Wasze serce: " — mówiła dziewica żaru mieni wszy się, ale z poufałością. — " Wasze serce znam ja od lat dziecinnych, a kiedy wspomnę na przyszłość, to myslę zarazem i o tym, który według rozkazu ojca ze mną podzielać ją będzie. "

A w tym jakiś głos przerwał jej temi słowy: — "Co to jest za młodzieniec w greckim ubiorze, dostojna kuzyno, z którym tak zajmującą rozmowę prowadzicie? — Zdaje mi się że go po raz pierwszy widzę! "

Helena obejrzała się i postrzegła Księcia na Lignicy, który podał jej rękę mając ją prowadzić na media-noche.

" Mój narzeczony, dostojny Pan Starosta Samborski!" — odpowiedziała Helena spuściwszy oczy, ale stałym głosem.

" Wasz narzeczony? " — Powtórzył Książe tonem podziwienia. — "Jakże śmie sługa pałacowy podnieść swoje oko na wnuczkę cesarzów, poddany, na prześwietny szczep Bolesława trzeciego?"

"Na to niechaj wam moja matka odpowie !" — ozwała się wtedy Helena, — " która będąc córka Książęcia Konrada, Wojewodzie Podolskiemu rękę oddała. "

Potem skinieniem dała uprzejme pożegnanie gniewem zapalonemu oblubieńcowi i poszła z Książęciem Szlązkim. — Ale len przybliżył się wpośród tłumu ku niemu i poszepnął na ucho.

"Obowiązek tego, który chociaż jest sługą ale nie waszym, nakazuje mu nic dopuszczać się żadnej wrzawy w pobliżu Augusta, tak, że nie można mu dawać do niej powodu; zaczem zastrzega, sobie dać poznać Waszej Książęcej Mości dnia jutrzejszego z rana, czego Boratyńskiemu a Polskiemu rycerzowi przy. stoji spodziewać się i czynić. "

"Dać poznać?" — Zapytał Książe dumnie zaniedbanym tonera ale cichym głosem i odwrócony od swojej towarzyszki; a potem dodał naprędce: — "no! dobrze! zobaczymy! "

A przy królewskiej wieczerzy było wszystko cicho; zdawało się jakoby radość, której ta uroczystość poświęcona była, porzuciła i solenizanta, i Najjaśniejszych gości, odstraszona działaniem tajemniczych mocy. Ciągle wzrok królewski błądził odwrócony od bogato zakrytego, blaskiem złocistym i zdobnemi sprzętami jaśniejącego stołu, po zmierzchu słabo oświeconych krzaków. Królowa matka ledwie że z wielka usilnością zachować mogła pozorną spokojność, która zawsze pokrywała jej skryte uczucia; ze smutkiem widziała niechęć wzrastającą pomiędzy matką a bratem, królowa Węgierska, która domowi jej nie wróżyła żadnego szczęścia; wzrok jej zwracał się na posępną przeszłość własnego żywota, potem na niepewną przyszłość osierociałej książęcej dzieciny będącej przy jej boku; a hiszpański dworski obyczaj oddalił wesołość od surowo wychowanych młodszych infantek. Ciągle i ciągle posępne duchy zemsty i dumy stały przy boku księżniczki mazowieckiej, odrywając od ust jej kielich roskoszy żywota; jednakowoż ona z niezachwiana stałością dźwigała ciężar, który los własny wybór włożył na jej barki, a spojrzenie jej bez żadnego wyrazu w tenczas tylko zajaśniało w powściąganej niechęci, kiedy padło na córkę, co w cichości cierpiąc, rozmyślała o tem co kilka wyrazów wzajem wyrzeczonych pomiędzy krewnym i kochanym, kazały jej przewidywać; — i drudzy takoż obecni, każdy ze swojej strony, zdawali się oddawać poważnym myślom.

Tak tedy duch smutku i obawy rozpościerał panowanie swoje u stołu króla polskiego, jak gdyby na gorejącym portyku kościoła w miejscu jego cyfry zajaśniały wyrazy: mene tekel, które niegdyś Baltazara i jego towarzyszów przeraziły; a w tym dał się słyszeć nagle z głębi ogrodów, krzyk wielo-głośny, i szczęk pałaszów, i potem kilka wystrzałów z pistoletu.

Natenczas zbladł Zygmunt August, i gwałtownym głosem zawołał do swojej matki:

"Co to ma znaczyć? — Naruszona spokojność! — Szczęk orężów w pałacu królewskim ? ''

Damy z krzykiem powstały ze swojich miejsc, zabierając się do spiesznej ucieczki; męszczyźni wokoło nich i wokoło członków królewskiego domu stanęli w obronie, gdy wtym zbliżył się Marszałek Nadworny, któremu sługa poszepnął kilka wyrazów, i rzekł obojętnie; —

" To nic nie znaczy! — Raczcie się uspokojić dostojne damy i szlachetni panowie. To jakiś spór wszczął się pomiędzy wieśniakami, co zbytnie oddali się napojom, które łaskawość Jego Królewskiej Mości pomiędzy nich rozdzieliła. '' Ale to mówiąc rzucił znaczącym wzrokiem na króla, który otoczony od swojich przestraszonych sióstr, zdawał się wahać pomiędzy prawami królewskiej dostojności, które mu nakazywały pozostać i pomiędzy niepokonanem uczuciem, które go stamtąd odwoływało. — Wzrok Marszałka Nadwornego mocno go przejął; — ze wszelką przyzwojitością oddalił Zygmunt- od siebie Infantki i chciał już udać się ku miejscu skąd go zgiełk dochodził, który ciągle jeszcze trwał, kiedy Piotr Kmita zaszedł mu drogę:

" Obowiązek nasz nie dozwala nam opuszczać króla w chwili, kiedy odgłos wojenny i szczęk oręża daje się słyszeć: niech tedy Wasza Królewska Mość dozwoli swojim wiernym sługom towarzyszyć sobie na miejsce, na którem bez żadnego orszaku nie powinniście Waszej poświęconej osoby narażać na zuchwalstwo opitej gawiedzi. '"

Wprawdzie król obrócił de Marszałka Wielkiego gniewne zapytanie: — "skądże to wam dziś przyszła ta niezwykła troskliwość o Naszę poświęconą osobę?"... Ale było to już późno, i w jednem oka mgnieniu cała szlachta obecna dobyta szabli otaczając króla. Szląscy Książęta stanęli przy jego boku, a Zygmunt August niewolnik swego dostojeństwa musiał pomimowolnie iść za gęstym tłumem, który powolej tylko i z trudnością postępował naprzód przez wązkie zakręty ścieżek parkowych. Hetman Wielki i Kasztelan Bełżski, pierwej już zcicha oddalili się od stołu, i Bona także Medijolańska zniknęła.

Opuściliśmy niedawno odprawionego pisarza, Famulusa famulusowego niedaleko mostu prowadzącego do wioski Łobzowa; widzimy go teraz jeszcze na tem samem miejscu, które przez oddalenie się ciekawych pozostało puste, i od mniej starannie utrzymywanych, tu i owdzie gasnących lamp zwolna głębokim pokrywało się cieniem. — Już od dawna dzwon na wieży wiejskiego kościołka wybił dwunastą godzinę w nocy, gdy tym czasem tajemnicze osoby, na które miał oczekiwać, jeszcze się nie pokazywały, a obudzający się głód, kojarzył się z nudami jakby umyślnie chcąc podnieść do najwyższego stopnia nieukontentowanie rzezkiego Siewraka.

Tym czasem zdawało się, że jakieś towarzystwo przybliżyło się do niego; ile tylko dojrzeć mógł, bardzo młody człowiek w bogatej odzieży, od której srebrne hafty przy coraz bledszym połysku lamp jaśniały, wyszedł powolnym krokiem ze spuszczoną głową i z założonemi rękami z ubocznej ulicy. — Zdawało się, że ani na stojącego tam, którego spuszczony liść zakrywał, ani tez na cokolwiek w ogólności, co go otaczało nie dawał baczenie, ale raczej podawał się własnym myślom, które nie nader miłe bydź musiały; bo kiedy niekiedy wydawał głębokie i przeciągłe westchnienie; — potem następował czasem krótki nieco wymuszony uśmiech, nakształt człowieka, który drugiemu albo sobie samemu urąga się, czasem zatrzymywał się w milczeniu i uderzał gwałtownie nogą o ziemię, pomruknął kilka wyrazów, potem pojrzał ku niebu i znowu powrócił do dawnego położenia, — i zniknął powolej, tak, jako przyszedł, w cienia przyległej krzewiny.

Osobliwsza powierzchowność milkliwego wędrowca, podała myśl nie postrzeżonemu świadkowi, że widzi jednego z tych, co dobrze uraczyli się w tym dniu, w którym wino i miód podostatkiem płynęły bez uciążliwego warunku płacenia, i z utęsknieniem oczekiwał chwili, w której mu wolno będzie doznać podobnego szczęścia; ale kiedy młodzieniec jeszcze raz się ukazał i oddalił, i po trzeci raz jawił się znowu, a zawsze z podobnem poruszeniem; wówczas Wacław Siewrak widząc, że to postępowanie wcale nie jest w jego rodzaju, poprzestał zbyt wiele troszczyć się o radość i smutek bliźniego, i dawać nań baczenia. — Ale właśnie, kiedy ten osobliwszy wędrowiec, po raz czwarty wracał na pustym placu, dało się słyszeć na drewnianym moście, jak gdyby lekkie stąpanie wielu kobiet.

Usłyszany odgłos obudził równocześnie uwagę obudwu; — nieznajomy młodzieniec zwrócił oczy ku temu miejscu, z którego odgłos pochodził, jak gdyby niekontent był z tej przeszkody, i cofnął się zaraz napowrót; Wacław zaś przeciwnie, spodziewając się, że to tak długo oczekiwane osoby ukazywały się teraz, uznał bydź rzeczą przyzwojitą, aby w dawniejszej swojej kryjówce po za szerokoramiennym cienistym bukiem pozostać.

I w rzeczy samej ukazało się trzy niewieście postaci, na których odzieży pomimo słabego światła, można było rozpoznać powyżej wzmiankowane kolory. — Przybliżały się one powolnym krokiem i z niejakaś ostrożnością, ale skoro się przybliżyły nieopodal od ukrytego szpiega, zastanowiły się, a najsłuszniejsza z nich zaczęła;

" I któraż z tych dróg może zaprowadzić nas niedaleko zamku ? — Ja tylko raz byłam w Łobzowie i nie mogę dobrze utrafić miejsca. — Zdaje się, że wszystko posunęło się do światła, rozumiem zatem, ażebyśmy jeszcze naprzód postępowali, azaliż nie napotkamy jakiej straży, albo kogokolwiek bądź, coby uwiadomił Pana Lubelskiego. "

"Dajmy temu pokój Najłaskawsza Pani, " — poszepnęła druga: — "tam tak ciemno w tych krzakach! — I któż może wiedzieć azaliż jaki ze swawolnej gawiedzi, która za zwyczaj cisnie się na takie biesiady, nie jest ukryty, a spotkanie ich może nas na śmierć przerazić. Zostańmy przynajmniej dopóty na tem samotnem miejscu, aże wasz orszak w wieśniaczej odzieży nie pospieszy i nie przybędzie; jeżeli to tylko podobać się wam będzie, o co proszę abyście oczekiwać raczyli z przyzwojitem uszanowaniem. "

"Ty jesteś bardzo dobre dziewczę Lucijo Ostrorogówno ! " — zabrała głos pierwsza z uśmiechem; — "ale nie poznajesz jeszcze jaka to jest niecierpliwość oglądania znowu miłej osoby. —Ha! może też już i znasz to? — Wszelako zdaje się, że masz słuszność: — zaczynam się lękać, ażeby mój mąż po tak długiem opóźnieniu nie powątpiewał o mojem przybyciu! Ze tez ja zapomniałam także donieść mu, z której strony przybędę! Zdaje się, że wieczerza już się zaczęła, wieśniacy zbliżyli się zapewne ku temu niezwykłemu widowisku, a przy tem niesłyszę ani kroku z pobliża jakiej warty, zaczem zatrzymam się tu aże moji ludzie mnie znajdą, albo też jaki posłaniec przybędzie z zamku!''

" Na tego Najjaśniejsza Pani oczekiwać nie będzie: " — mówiła trzecia ochocze. — "Ja się nie boję i pobiegnę prędko, abym znalazła kogo któremubym doniosła o Waszej obecności, a to z tych, którym wolno jest wiedzieć. ''

"Może młodego Bielawskiego?'' — zapytała Pani z poufałym żartem. — Zaprawdę musi on oczekiwać na ciebie, tak jak ktoś drugi oczekuje na mnie, i jego nie zatrzymuje tak jak jego pana przymus obyczaju i potrzeba obecności; — no idź już idź, a kiedy go znajdziesz, to powiedz żeby pospieszał! "

"O! bardzo! dobrze! — Bylebym go tylko znalazła!" — Odpowiedziało małe dziewcze. — "Skoro się dowie, to bedzie leciał jak strzała, i prędzej jeszcze aniżeli ja teraz. "

To mówiąc, pobiegła ulicą tuż po przed Siewrakiem, a ten pomruknął sobie: — "Najjaśniejsza Pani, — przyzwojite uszanowanie, — Łucijo Ostrorogówna? — Osobliwsze wieśniaczki, co noszą takie nazwiska i tytuły, i rozmawiają podobnym sposobem! — Ma przywołać Marszałka Nadwornego. — A taż mata, co to dopiero przebiegła? — Gotówem całą moję nagrodę, która zaiste teraz mnie ominąć nie powinna, stawić przeciw szklance lekkiego piwa, jeżeli to nie jest Teofilka, córka oberżysty z Iwanowie, która pobiegła do Bielawskiego, co już raz z jej przyczyny dat mi się dobrze weznaki! A drugaż Najjaśniejsza Litewska dziewczyna? — Ha! muszę zaczekać na mój orszak. — A więc co ma się stać, to wkrótce się stanie!"

To mówiąc opuścił po cichu swoje miejsce i odszedł ostrożnie; ale z drugiej strony dat się słyszeć lekki szelest w liściach, jak gdyby wpośród nich przybliżał się kto z ostrożnością.

"Pani Skarbnikowa" — mówiła potem niewiasta przybrana w brunatny kaftanik do swojej towarzyszki: — "nie zaniedbałaby zapewne okazać mi zachmurzonego oblicza, gdyby wiedziała o nocnem awanturnictwie swojej Najjaśniejszej. — I coż? nieprawda Łucijo, że i twojem zdaniem nic bardzo to jest przyzwojicie? — Zaiste powinnabym była oczekiwać cierpliwie, aże moji Litwini będą gotowi iść za mną; ale tęsknota po tak długiem oddaleniu, po tak znacznym czasie, w którym tyle się wydarzyło okoliczności, przezwyciężyła wszelkie względy, które zaiste przystoją tej, co stoji na wysokości, na którą mnie królewska ręka zaprowadziła. A zatem możesz sobie pożartować troche Łucijo; wszakże jesteśmy przyjaciółkami od młodości, a Pani Horonostajowa jest stąd daleko. "

Dziewica odpowiedziała uśmiechając się i potrząsając głową: — "nie mogę ja żartować, bo jakżebym mogła przewieść na sobie, bym powiedziała ostry wyraz królewskiej przyjaciółce; wszelako strach mnie bierze na tem pustem miejscu, które tak zdaje się bydź samotne: — a może tez i nie jest samotne, bo zdaje mi się, żem usłyszała szelest w krzewinie i lekkie stąpanie. "

"Dajże pokój! Mogłabyś mnie jeszcze nabawić niespokoyności swoją bojaźnią: '' — odpowiedziała druga, oglądając się troskliwie w około siebie; — "ale na szczęście wieś tak jest blizko, ze jedno zawołanie, gdyby przyszło do tego, natychmiastby nam dostarczyło pomocy.

"Wieś" — mówiła Łucyja, — "całkiem jest pusta; " — wszyscy mieszkańcy zbiegli się na uroczystość, oprócz chorych, starych i dzieci, co z trudnością mogliby nam stanąć w pomocy; a przy tem gospoda, gdzie nasi rycerze przebiegają się, położona jest na drugim końcu: — a tak.... "

W tejże samej chwili nadbiegła Teofila, blada i prawic bez tchu, a za nią ukazało się pięciu, albo sześciu mężczyzn, którzy wprawdzie zataczając się niby pijani, ale spiesznie i bez hałasu zbliżali się. — W tymże samym czasie z dwóch innych stron, ukazały się dwa podobneż oddziały. — Takie zgromadzenie swawolnych włóczęgów nocnych na jednem miejscu, według wszelkiego podobieństwa skutek raczej zmowy, aniżeli przypadku, napełniło damy postrachem. — Pani rzuciła się spiesznie do ucieczki, a Łucyja wydawszy potłumiony okrzyk, omdlała.

W ówczas zatrzymać się Pani, i kiedy razem ze sługą usiłowały bezprzytomną podnieść z ziemi, nieznajomi, widocznie w gwałtownym zamiarze, ale ciągle jeszcze nic nie mówiąc, zaczęli otaczać je! — a wtedy z pomiędzy krzewiny z podniesioną do góry szablą wyskoczył wysmukły młodzieniec, i pospieszył na obronę przelękłych.

"Precz, precz!" — szepnął do niego Wacław: — "nie mieszajcie się do rzeczy, które się was nie tyczą młodzieńcze, i nie przeszkadzajcie zacnym chłopcom, co w dzień uroczystości królewskiej, chcą sobie pohulać z pięknemi dziewczętami!"

Odpowiedź młodzieńca lubo niemowna, była przecież dobitna; bo pisarz od tęgiego razu pod oczy, potoczył się na stronę, i tym sposobem odniósł spodziewaną nagrodo, a w miejscu drogiego, winnego napoju, którego tak łaknął, winną tylko fermentaciją pozyskał Cała tłuszcza widocznie tem rozdraźniona, lubo ciągle jeszcze w milczeniu pozostająca, tłoczyła się coraz bardziej w około zbladłej Pani, trzymającej swoje omdlałą przyjaciółkę na ręku; a tym czasem i na prawo i na lewo polatywała szabla pazia, i nie jeden podzielił los towarzysza. — Ale wnet tu i owdzie zabłysnęły sztylety, jedyny oręż, jaki ci ludzie zdawali się nosić, a bohatyrskie poświęcenie się młodzieńca, byłoby bez wątpienia zapieczętowało śmiercią nieodwracając od niego koniecznego napozor losu, który swojemu pupillowi zagrażał, gdyby Teofila córka Kaspra Gerzanka nie obrała była tego, co najlepiej było w tej chwili uczynić. — Szczęściem, że coraz bardziej ściskające się koło nie zamknęło jej wyjścia: — a zatem korzystając ze swojej wolności, jęła bieżeć ku mostowi i tak głośno i przeraźliwie, jak można, wzywać pomocy. — Jakoż wkrótce w niewielkiej odległości odpowiedziało wiele głosów i posłyszano kroki wielu spieszących osób. — Tymczasem paź, Stanisław Lacki z podwyższonem, i lata i siły przechodzącem natężeniem, ciągle jeszcze bronił niewiasty przeciw nieprzyjaciołom, i zaczął krzyczeć, nadając swemu donośnemu, dziecięcemu głosowi, jaką tylko mógł siłę. —

"Do mnie! do ranie dzielni mężowie! — Do mnie na ratunek Pani, przeciw lękliwym hultajom i najemniczym mordercom !" — I udało mu się, chociaż mu już z wielu ran krew płynęła, zachować damy nietknięte; — gdy oto oddział Litwinów opatrzonych w pistolety i szable nadbiegi z głośnym okrzykiem.

Wkrótce tedy wprawieni do boju i dobrze uzbrojeni żołnierze, odparli pomieszanych najemników. — Wacław już dawno szukał bespieczeństwa w ucieczce, jego towarzysze także zaczęli go naśladować; wszelako jeszcze nic jednego z nich oręż dzielnego Litwina śmiertelnie dogonił, a wiele posłanych za niemi kul, nawet i w ciemności krzaków nie uchybiło swojego celu.

Jeszcze drząca z przerażenia Pani starała się przy pomocy Teofili otrzeźwić Łuciję Ostrorogównę i przynieść pomoc blednącemu powolej i chwiejącemu się obrońcy, wspierając go; jeszcze gniewliwy okryk żołnierzy z gwardii przybocznej i wycie zranionych rozlegało się, gdy wiele dam i męszczyzn prędkim krokiem weszło na ten plac. — Jedna z pierwszych, która na czarnej wdowiej zasłonie miała błyszczącą koronę, wystąpiła prędko naprzód, obejrzała się wokoło i mówiła:

" Wszak to tu było; wszak to stad dawał się słyszeć hałas ? "

"Zdaje się, " — odpowiedział Piotr Kmita, co niewiadomo jakim sposobem i. dla czego oddalił się z orszaku królewskiego, który sam mu narzucił, przyłączył się do królewskiej matki. — "Zdaje się, że tu coś było gorąco; bo nawet i zabici i ranieni okrywają pola !''

To mowiąc skinął na swojich towarzyszów, i ci, którzy w walce już odebrali nagrodę swojej zbrodni, uniesieni zostali na stronę zpospiechem, co kazał domniemywać się, że ich obecność była konieczną i potrzebną. — Tymczasem Bona przybliżała się do milczącej gromady, poza ktorą zwycięzki orszak w prędko sprawionym stał szyku, i obróciwszy się do niewiasty w brunatnej sukni, jak gdyby tylko jej samej, to co zaszło należało przypisać, zapytała z wyrazem szyderstwa i gniewu, które po długim przymusie niby uradowane, że znalazły okoliczność pozwalającą im wybuchnąć.

"Co ty za jedna jesteś dziewko, której rozpustna nocna włóczęga daje powód do dzikich swarów i do znieważającej majestat bitwy orężnej w domu królewskim ? "

Ale ta, której urągano się, milczała i ciągle pozostawała w położeniu schylonem ponad dziewicą omdlała, a właśnie teraz odzyskującą zmysły i nacierała jej skronie spirytusem, który Teofila jej podała; — ale pomiędzy Litwinami, dato się słyszeć niechętne szemranie i lekkie szczękanie orężów, jak gdyby wojownicy niecierpliwie ścisnęli się bliżej.

" A ktoż wy jesteście" — mówiła dumnie Medijolanka do nich: — "co z zakazanym orężem naruszacie spokojność króla, zuchwalstwem wartem kary śmierci!''

Na to odpowiedział dowódca: — " Jesteśmy Litwini królowo! i wcale na naszem miejscu, bo należymy do Wielko-książęcej gwardii przybocznej króla. Ale kto taki jest ta, na którą tak ostro powstajecie, o to możecie jej samej zapytać! ''

I powtórnie wdowa Zygmunta Starego rzuciła nieprzyjazne wejrzenie na kształtną kibić, która na pól klęcząc przed nią, zdawała się zapominać o wszystkiem, zajęta troskliwem staraniem około zranionego młodzieńca i omdlałej dziewicy — i mówiła z gorzkim uśmiechem:

"No! i powiedzże tedy, co za jedna jesteś, co na wzgardę wszelkiego niewieściego obyczaju wpośród nocy i po samotnych miejscach ze swawolnem żołnierstwem wałęsasz się? — My Królowa rozkazujemy ci mówić wasalko!" Stanisław drząc ze wściekłości usiłował podnieść się z trawy, którą krew jego broczyła; ale pani położyła rękę na jego ramieniu powstrzymując go i nie bez pogardy.

"Zapominacie Najjaśniejsza Pani, że to jest zabawa maskowa, i ze w czasie takiej zabawy, według zwyczaju waszej ojczyzny, nie ma obowiązku odpowiadania temu, kto żąda wiedzieć nazwisko. — Zaczem niechaj to dosyć będzie dla was, jeżeli powiem: że weszłam do tych ogrodów ufając, iż w pobliżu naszego króla a Pana, nawet bezbronna kobieta jest bespieczną. — Ale że on nie sam tylko tu przebywa, uznałam więc za rzecz przyzwojitą wziąć za przewodników kilkunastu rzezkich żołnierzy i jak widzę taka ostrożność wcale nie była zbyteczna! ''

Większa część osób towarzyszących królowej z zadziwieniem patrzała na tę osobliwszą scenę i zaczęły żywo poznawać jej nieprzyzwojitość. — Lękali się wszyscy, postrzegłszy tak rzadko jawnie okazujący się gniew Bony, czegoś okropniejszego może, i ośmielili się pocichu skłonić ją do upamiętania; ale zatrzymywany płomień wybuchnął gwałtowniej, i niepomna rozsądniej przestrogi mówiła dalej.

"Mmiemasz tedy, że opieka królewska rozciąga się i na rozwiązłe dziewki? — Rozumieszli że jego park jest miejscem na zakazane schadzki, i na dzikie swary i bitwy, i że on przypuści ciebie do swojej łaski z twojim młokosem kochankiem, co już odebrał za swoję od drugich podobnych sobie rozpustników, którzy chcieli mu wydrzeć łatwą zdobycz? — Precz stąd; żeby już twoja obecność dłużej, ba żeby nigdy tych miejsc nie znieważała! "

Litwini prędko i z groźnym giestem stanęli przy boku dotkliwie znieważonej, ale ona data skinienie rozkazujące aby się cofnęli, i podniosła głowę i tak mówiła:

"Zaprawdę spodziewam się, że król będzie mnie bronił przeciw moderczym gwałtom, gdyby ich twórca był jak najwyższego dostojeństwa; że będzie mnie bronił od urągowiska, które równie jego jako i was i mnie poniżają! ''

" Precz! " — wolała Medijolanka straciwszy zupełnie nad sobą władzę zapienionemi ustami i ze wzrokiem, w którym obudzone piekło jej we wnątrzności gorzało; — "precz w tej chwili; aby cię nie spotkała kara, jaka zwykła spotykać w podłem urodzeniu tych, którzy cisną się na miejsce, co im nie przynależy!"

A wtedy i w Barbary piersiach obudził się gniew. — W dumnej postawie wystąpiła przeciw rozgniewanej i w następny sposób do niej mówiła:

" Czyliż w rzeczy samej nie wiecie królowo, kto jest ta, z ktorą ważycie się tak postępować ? — Nie! zaiste! — znacie wy nas dobrze(4) , a nawet i to wam jest wiadomo, że choćby duma wasza dwa razy jeszcze była większa; to tam, gdzie my jesteśmy obecni, drugie wam tylko miejsce należy! — Żołnierze!" — Zawołała rozkazującym tonem, — "zróbcie miejsce dla Królowej Polskiej i dla Wielkiej Księżny Litewskiej! "

I rycerze wykonali natychmiast pożądany rozkaz, i śmiało postąpili najprzód. — Bona obejrzała się na swój orszak, chociaż żaden oręż nie był obnażony dla niej i ujrzała się prawie samotna. — Wielu pokryjomu oddaliło się od sceny, która świadkowi mało co dobrego zdawała się obiecywać, a ci co jeszcze byli przytomni, uznali za rzecz przyzwojitą wpozornem roztargnieniu, odwrócić na stronę swe oczy! Wtym nagle dał się słyszeć szelest w krzewinie i ukazał się Zygmunt August, a z nim Hetman Wielki i Piotr Boratyński: tuż poza nimi nadszedł i orszak, który król nareszcie był! wyprzedził. — Z radośnem wykrzyknieniem rzuciła się Barbara w ręce swojego męża i poszepnęła przytuliwszy się do jego serca.

" O! znowu mi niebo oddaje ciebie najmilszy mojej duszy? — Witaj obrońco przeciw gwałtowi i zniewadze!"

"Gwałt, zniewaga?" — Zapytał Monarcha tocząc na około wzrokim rozgniewanym. — "I któż to jest tak zuchwały, ze śmie popełniać zbrodnią pod naszym bokiem? — Kto waży się naszę królowę w domu jej męża znieważać?"

Spojrzenie na Barbarę i drugie na swoję matkę, odpowiedziały mu na zapytanie, i wnet obrócił się do obecnych wołając:

" Powróćcie do zamku ! wkrótce pospieszymy za wami z najjaśniejszemi niewiastami! — Precz!" — wołał piorunującym głosem na ociągających się, " tylko Kasztelan Stolicy może pozostać, i Marszałek Nadworny. "

I kiedy wszyscy oddalili się, a z nimi i Książęta Szląscy, król mówił potłumiając gwałtowne poruszenie umysłu. —

"I mamyż zawierzyć naszym oczom, ze to nasza matka, co naruszając Monarszą powagę, której dotąd była nauczycielką i słowem i przykładem, niepomna na siebie, wystawia na widowisko przed ciekawie niechętnem okiem poddanych nieszczęśliwe niesnaski naszego domu? — Jestżeli to owdowiała królowa, co zapomina o poszanowaniu, jakie przynależy małżonce panującego króla ? "

"I jakżeśmy mogli" — była szydercza odpowiedź Bony, — " poznać tak wysoką damę w wieśniaczce, która z młodym zalotnikiem napadniona została w krzakach tego ogrodu, i co w naszej nawet obecności nie okrywa haniebnej troskliwości , z jaką opatruje rany, które mu zadane zostały w dzikiej bitwie o przebraną piękność? "

Na te słowa król porwał się jak gdyby piorunem rażony, ale potem prędko i gwałtownie powściągając się mówił dobitnie:

" Czy przypomina sobie Wasza Królewska Mość, jak przodek nasz Władysław Jagiełło zapłacił oszczercy, którego jadowity język kalał sławę królowej Jadwigi, co koronę w dom nasz przyniosła ? — Na zgromadzeniu szlachty musiał Gniewosz Podskarbi Krakowski, pod ławką nakształt psa szczekając(5) , oskarżać siebie o fałszywe świadectwo, a pamięć jego poszła na wzgardę! — Nie chcemy badać, co tu stać się mogło, co za przyczyna jest poranienia tego bohatyrskiego młodzieńca, i skąd to te krwawe trupy, po których noga nasza na ulicach tego parku deptała; — chrońcie się wszelako, ażeby Sędzia miejsca Syna nie zajął? Bo niech mi tak Bóg, co czuwa nad nami i nad naszem państwem dopomódz raczy, że ani najwyższe dostojeństwo, ani uświęcone związki krwi nie zasłonią tego, co na życie życia naszego nastawać będzie! — Wasza Królewska Mość," — mówił dalej umiarkowańszym tonem, — " widzisz tu oto gospodynią tego domu; niech wam tedy podobać się raczy obowiązki gościa mieć na baczeniu. "

To mówiąc podał Barbarze rękę i poprowadzi! ją z królewska powagą pomiędzy szeregami niedaleko stamtąd uszykowanych dworzan. — Włoszka zgrzytnąwszy zębami udała się za nimi, a przysięga straszliwej zemsty zadrzała niedosłyszana na zbladłych jej ustach. 

Kiedy w kilka dni polem Anna Mazowiecka odprowadziła krewnego swego księcia na Lignicy do lektyki, która go z Krakowa miała wyprowadzić; nosił on rękę na chustce, a czoło jego było zakryte: — z oczu Księżniczki błyszczał gniew gwałtowny, którego cały ciężar wkrótce spaść miał na nieszczęśliwą Helenę.

(1) Doświadczenie na podłem zwierzęciu

(2) Sylencyjaryjusz, jeden z najznakomitszych urzędników, na dworze Konstantynopolitańskim, miał obowiązek przestrzegania spokojności w pałacu; a jeżeli kto na pokojach. Cesarza, albo też na przytykających do pałacu krużgankach, gdzie tylko cichym głosem wolno było rozmawiać, za nadto głośno odzywał się; to zapobieganie temu przynależało do jego urzędu. Wielu z tych Sylencyjaryjuszów wstąpiło na tron, a najpierwej Anastazyjusz, który pod Zenonem len urząd sprawował.

(3) Alluzija do Króla Jana Francuzkiego, któremu, gdy został pojmany w niewoli, przy Poitiers, zwyciężca w czasie biesiady usługiwał.

(4) Zygmunt August w jednym ze swojich listów , rozkazuje swojej żonie wyraźniej ażeby przy książęciach i innych dostojnych osobach , używała pierwszej osoby liczby mnogiej.

(5) Historyczne.

Koniec wersji demonstracyjnej.

XXXIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXXIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXXV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej