Michał Bałucki

DWIE WIZYTY JEGO EKSCELENCJI

Konwersja: Nexto Digital Services

DWIE WIZYTY JEGO EKSCELENCJI

Michał Bałucki

Zacząć muszę od oklepanego: „Było to w roku...", albowiem data stanowić będzie ważny czynnik w niniejszym opowiadaniu. A więc było to w roku 1862, w epoce czamarek i patriotycznej żałoby, w której panny śpiewały ulubione Kwiatki nasze i w której księgarze galicyjscy sprzedawali tyle książek, jak nigdy przedtem ani potem, w której konserwatyści, zwani wtedy jeszcze białymi (dziś by tego o wszystkich powiedzieć nie można), chowali starannie przed oczami opinii publicznej swoje fraki, cylindry i przekonania polityczne, a po kościołach wyśpiewywali pieśni narodowe, nie tyle na chwałą Pana Boga, ile ad captandam sobie benevolentiam młodzieży, która wtedy nosiła Słowackiego w kieszeni, w sercu, w głowie, w ustach i wodziła rej w narodzie.

Otóż w tym czasie losy zaniosły mnie w charakterze nauczyciela do pewnego domu obywatelskiego, którego gospodarz stał na przełomie pomiędzy starą szlachtą polską a nowoczesnymi hrabiami galicyjskimi, z którymi był spokrewniony przez ciotkę swoją, typową lafiryndę z czasów meternichowskich, opisaną w Parafiańszczyźnie. Pan Andrzej — bo takie miano nosił ów szlachcic — tolerował te słabości familijne do hrabiowskich pałek, ale im sam nie ulegał zbytecznie i jaśnie wielmożnych kuzynów swoich traktował jak zwyczajnych śmiertelników, co oni z rezygnacją znosić musieli, jako zależni od jego łaski. Krótko mówiąc, pomimo różnych wad i słabości czysto Szlacheckiej natury pan Andrzej miał dużo serca, dużo poczciwości i zalet towarzyskich; przyjacielski, wesoły, uczynny, umiał sobie jednać przyjaciół i dom jego stał się punktem zbornym dla całej okolicy.

Regularnie prawie w każdą niedzielę i święto aleją topolową przesuwały się co chwila bryczki, eleganckie faetoniki, powozy z gośćmi, przeważnie sami mężczyźni, bo pan Andrzej był od kilku lat wdowcem, a stara ciocia hrabina nie zawsze miała ochotę robić damom honory domu, szczególnie takim, o których była w wątpliwości „kto je rodzi". Przeważnie więc mężczyźni tylko zjeżdżali się na te niedzielne zebrania, których program był zawsze prawie jeden i ten sam: naprzód wódeczka, przekąski, wędliny, marynaty, potem gawędka w fajczarni, która nieraz zamieniała się w żywe dysputy trwające aż do obiadu, a nawet często prowadzone i podczas obiadu, który — nawiasem mówiąc — był zawsze wyśmienity, bo pan Andrzej lubiał mieć dobrego kucharza i dobre wina, miał ambicję na tym punkcie.

Po obiedzie towarzystwo rozpryskiwało się na drobne kółka, jedni wynosili się do ogrodu i tam, spacerując około gazonów z cygarami w ustach, obrabiali wielką i małą politykę, inni grali w bilard, inni zasiadali do wista lub preferansa, a służba uwijała się pomiędzy gośćmi, roznosząc na tacach kieliszki napełnione białym winem, czerwonym winem, miodem, wiszniakiem, czego sobie kto życzył. Gospodarz chodził, prosił, zachęcał, tu wmieszał się do dysputy, tam palnął jaki żarcik, który przyjęto wybuchem głośnego śmiechu, ówdzie przysiadł się na chwilę do grających, aby zapytać, przy kim szczęście, lub zastąpić nieobecnego partnera, słowem, wszędzie umiał się znaleźć w porę, rozruszać gościa i rozbawić. Toteż nad wieczorem było w szlacheckim dworku jak w ulu — gwarno, wesoło, czasem nawet hałaśliwie, a dymu w pokojach tyle, że światło kandelabrów tłumił i ludzie wydawali się jak cienie w obłokach.

Po wieczerzy, która była nie mniej sutą jak obiad, rozjeżdżali się powoli goście. Powozy zajeżdżały wtedy jedne po drugich przed ganek oświetlony mocno przez służbę, na tle tej jasności widać było sylwetki gości żegnających się kordialnie z gospodarzem, słychać było głośne całusy z dubeltówki, wołania: do widzenia, a nie zapominajcie o minie, dobranoc itp., które leciały za powozami ginącymi w ciemnościach. Trwały nieraz do godziny jedenastej i dłużej takie pożegnania. I tak było w każdą niedzielę prawie.

Jednej takiej niedzieli po południu, właśnie gdy goście, wstawszy od obiadu, zaczęli się rozchodzić po pokojach, a amatorowie wista zasiadali do zielonego stolika, jakiś elegancki powóz zajechał przed ganek.

— Kto to? kto przyjechał? — pytali się siedzący przy stolikach tych, co byli bliżej okna.

— Czy nie Raptulewicz, tylko że on ma ognistsze konie.

— Powóz wiedeński, może Szwejkowski: jego żona już od dwóch lat męczyła o wiedeński powóz.

Wśród tych rozmów zbliżyło się kilku panów do okna i zbici w gromadkę oczekiwali, kto wysiądzie z powozu. Ale zaledwie wychyliła się z niego jakaś głowa w cylindrze: „ekscelencja!" — dał się słyszeć głos i wszyscy jak oparzeni odskoczyli od okna.

— Andrzeju! — odezwał się jeden z nich do gospodarza, który właśnie z dalszych pokoi śpieszył na powitanie przybyłego gościa — dostałeś wizytę od siedmiu boleści.

— Któż taki?

— Ekscelencja! — rzekł ten sam drwiąco.

— Tak?

Po minie, jaką zrobił gospodarz, widać było, że i jemu ta wizyta nie bardzo przypadła do smaku. — Myślisz go przyjąć?

— Cóż robić! trudno mu dać przy drzwiach odprawę, zwłaszcza że to daleki krewny.

— To idźże, baw go sobie, ja uciekam.

— I ja.

— I ja — dało się słyszeć kilka głosów.

— Ależ bójcie się Boga, nie róbcie mi tego — prosił gospodarz zatrzymując gości. — Może nie będzie długo bawił.

— Ja ani chwilki nie chcę być razem z takim człowiekiem.

— Ani ja — dorzucił inny.

— Tożby nam dopiero dogryzał mecenas, gdyby się dowiedział, żeśmy byli w jego towarzystwie. Będziesz się miał z pyszna od niego za to.

— No, zmiłujcie się, przecież ja, jako gospodarz..

— Ty co innego; ale ja nie mam żadnego obowiązku. Janie, każ memu Walentemu zajeżdżać.

— I mój niech zaprzęga. — I mój.

Gospodarz był w niemałym kłopocie, co robić. Żal mu było gości, nie miał ochoty rozstawać się z nimi, a tu już był wielki czas iść na powitanie przybyłego. Nie wiedział, co robić. Wtem nadbiegł służący.

— Proszę pana, ten pan...

— Idę, idę, do widzenia, moi drodzy, darujcie, ja temu nie winien, skoro przyjechał, to cóż robić, obowiązki gościnności.

Tłomaczył się, przepraszał i dopiero powtórne pojawienie się służącego we drzwiach skłoniło go, że wyszedł śpiesznie na ganek.

Czas już był wielki, bo przybyły niecierpliwił się czekaniem. Był to mężczyzna w średnim wieku, dużego wzrostu, okazałej tuszy, z twarzą wygoloną, w złotych okularach, za którymi jedno oko z odwróconą czerwoną powieką wyglądało jak w rubinowej oprawie, wargi miał mięsiste, nieco obwisłe, a wyraz twarzy nieprzyjemny, odrażający, który teraz wskutek niezadowolenia jeszcze więcej stał się niemiłym.

— No, cóż, gdzie pan? — spytał wyniośle, szorstko służącego, który właśnie wrócił z pokojów.

— Pan już idzie.

— Jakoś mu niepilno — mruknął skrzywiwszy usta. W tej chwili pojawił się gospodarz.

— Powitać, powitać kochanego pana — rzekł siląc się na humor i pogodną twarz — dawno już nie mieliśmy przyjemności.

Koniec wersji demonstracyjnej.