Aleksander Fredro

DAMY I HUZARY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta

Scena piętnasta

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta

Scena piętnasta

Scena szesnasta

Scena siedemnasta

AKT TRZECI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta

Scena piętnasta

Scena szesnasta

Scena siedemnasta

Scena osiemnasta

Scena dziewiętnasta

Scena dwudziesta

Scena dwudziesta pierwsza

Scena dwudziesta druga

DAMY I HUZARY

Aleksander Fredro

Pochlebstwo ma w sobie osobliwy przysmak;

chociaż go kto rzekomo odrzuca,

przecież ono smakuje.

OSOBY:

Major

Rotmistrz

Edmund, porucznik pułku huzarów, na urlopie

Kapelan

Pani Orgonowa

Pani Dyndalska

Panna Aniela

Zofia, córka Pani Orgonowej

Józia, Zuzia, Fruzia - służące siostry Majora, jedna starsza i grubsza od drugiej

Grzegorz, Rembo - stare huzary

Scena w domu Majora na wsi.

Duży pokój. Czworo drzwi bocznych; dwoje w głębi. Na środku stół z mapami; stolik po prawej stronie, na którym gra szachów; przy nim wzgłąbsz krzesła. W głębi broń różna; dzidy, cel, głowy tureckie, do karuzelu służące, także w głębi.

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Major, Rotmistrz Kapelan, Porucznik, Rembo.

Major na środku, ogląda strzelbę; po lewej Porucznik nabija; po prawej Rotmistrz, oparty na strzelbie, patrzy na szachy, przy nim siedzi Kapelan, zatrudniony strzelbą; w głębi Rembo. Wszyscy w szpencerach, ubrani na polowanie, w wojskowych czapeczkach.

MAJOR

Czy tylko pewnie? Bo to czasem...

REMBO

Nie śmiałbym przecie zwodzić pana majora; niech zaraz zginę, jeślim nie widział na własne oczy kozła i dwie sarny. Wszystko troje wyszło razem do bydła, na Ciemną Dolinę, jak ten kąt, ta struga... oto jak ta wielka łoza, gdzie ksiądz Kapelan prześlepił zająca... aż tu obces kundys jeden i drugi: huf, huf!... Ech, panie, jak nie pójdą, sarny moje! strach! aż się ziemia trzęsła!... Przez Garb, Wielką Banią, ponad Bankowy Potok...

MAJOR

Ho, ho, ho!... Sarny dotychczas na drugim końcu świata.

REMBO

Zlękły bo się fur idących gościńcem i hajże łąkami, łąkami na zad w jasieninę.

MAJOR

Nam więc drogą od kopców zastąpić wypada.

REMBO

Ja z dębniaków cicho psy podpuszczę, a każda na strzelbę jak na rożen wpadnie.

MAJOR

Dalej, panowie! I na urlopie nie dam wam próżnować.

KAPELAN

Zaraz, zaraz.

PORUCZNIK

Ja dogonię.

MAJOR

biorąc lulkę ze środkowego stota i kiwając głowa, do Remba

Zawołaj Grzesia.

Rembo odchodzi.

ROTMISTRZ

do Kapelana, patrząc na szachy

Wygram, jeśli wieżę cofnę.

KAPELAN

Wątpię.

ROTMISTRZ

Załóż się.

KAPELAN

Dobrze.

ROTMISTRZ

Nikt tu nam nie ruszy; za powrotem przekonam i talarka schowam.

Scena druga

Ciż sami, Grzegorz stary huzar z ogromnymi wąsami.

MAJOR

Tylem razy, mój Grzesiu, już cię o to prosił, abyś kładł wszystko na swoim miejscu. Po co tu na mapach lalkę zostawiasz? Tam w szafce ma swój numer; nienawidzę nieporządku.

(oddaje lulkę i zdmuchuje mapy)

Otóż, otóż, nie mówiłem? - plama... i ta baszta... A propos, a klucznica?

GRZEGORZ

Kłusem wywieziona.

Odchodzi.

KAPELAN

Bogu dzięki.

ROTMISTRZ

Ostatnia więc białogłowa usunięta z naszego domu; będzie raz przecie cicho i spokojnie.

MAJOR

Okropnie gadała.

PORUCZNIK

Bo stara, bo stara.

MAJOR

O ho, ho, panie poruczniku, wiem, na co pan zakrawasz ale nic z tego. Wolę huk moździerzy niż kobiece świergotanie. Nic z tego, i pokażę, że i żołnierz potrafi domem rządzić bez kobiety.

PORUCZNIK

Piękny rząd!

KAPELAN

Dobry, dobry.

ROTMISTRZ

Wyśmienity.

MAJOR

Wyśmienity.

PORUCZNIK

Czy zawszeście go, panowie, wyśmienitym znajdowali? Czy zawsze przykrym było kobiece świergotanie?

Długie milczenie.

MAJOR

Chodźmy na polowanie.

REMBO

wbiegając

Goście jadą!

MAJOR

Któryś z kolegów.

REMBO

Gdzie tam! kilka pojazdów - największa parada.

Odchodzi, oficerowie jeden po drugim zbliżają się powoli do okna.

MAJOR

Dlaboga! Landara.

PORUCZNIK

I kocz.

ROTMISTRZ

I bryka.

PORUCZNIK

z ukontentowaniem

Ach! damy!

MAJOR, ROTMISTRZ

odskakując na środek pokoju

Damy!

PORUCZNIK

rachując

Jedna, dwie, trzy...

MAJOR, ROTMISTRZ

z żałością spoglądają na siebie

Trzy!

PORUCZNIK

Cztery, pięć...

MAJOR

jak wprzódy

Pięć!

ROTMISTRZ

podobnie

Pięć!

PORUCZNIK

Jeszcze jedna...

MAJOR, ROTMISTRZ

razem

Sześć!

PORUCZNIK

Jeszcze jedna.

MAJOR, ROTMISTRZ

razem

Siedm! siedm!

KAPELAN

wstając

Siedm!

Zatykając uszy znowu siada i tak, oparty o stół, do końca sceny zostaje.

PORUCZNIK

Co widzę!

Wybiega.

ROTMISTRZ

zbliżajac się nieśmiało do okna

Cóż to za baby! Co za gmachy! Co za graty!

MAJOR

zbliżając się nieśmiało się do okna

Ach, to siostry moje.

ROTMISTRZ

Przepraszam cię.

MAJOR

Nie masz za co, znam ja je dobrze!

(chodzi po pokoju coraz prędzej)

Siostry, siostry, damy, przyjąć je wypada... Grzesiu, mundur!... mój mundur, Grzesiu!... czy diabli nadali... Grzesiu, mundur!

Grzegorz z mundurem chodzi za nim.

Rad im być muszę... Mój mundur, Grzesiu!... mój mundur!... Cieszyć się trzeba, czy diabli nadali!

GRZEGORZ

Niech pan mundur włoży.

Scena trzecia

Major, Rotmistrz, Kapelan, następnie Pani Dyndalska, Józia, Panna Aniela, Zofia, Pani Organowa, Zofia, Fruzia, Porucznik, Rembo.

Po lewej stronie sceny Major wdziewa mundur, przez zapomnienie na swój ubiór.

Postrzegłszy się, chce zdjąć i ściąga razem rękaw szpencera; nie może ręki wyrwać, gdy wchodzi Pani Dyndalska z dwoma pieskami na ręku; za nią Józia, kosz w ręku ze szczenietami i kilka pudełek. Przy Majorze dalej wzgłąbsz stoi Rotmistrz, za nim Kapelan.

Grzegorz z mundurem wychodzi.

DYNDALSKA

Jak się masz, panie bracie?

(do Józia)

Ostrożnie, gawronie! nie upuść szczeniąt.

MAJOR

pomieszany

Witam, witam.

DYNDALSKA

do Józi

Czegóż trzymasz? połóż!

(do Majora)

Jakże się miewasz?

(do Józia)

Czemuż nie na stole? Jakież to głupie dziewczę!

Józia kładzie wszystko na szachach i wychodzi - Dyndalska siada. Aniela wchodzi; za nią Zuzia z dwoma klatkami (w jednej  sroka, w drugiej wiewiórka) i z różnymi gratami.

ANIELA

Wieki już, braciszku, jakeśmy się widzieli,

(do Zuzi)

Postawże klatki, czego będziesz stała?

MAJOR

Witam, witam.

ANIELA

do Zuzi

Gdzie, gdzie, gdzie? ślepa! Cóż to, stołu nie masz?

Zuzia stawia klatki na mapach i odchodzi. Poruszenie Majora.

Rotmistrz go za suknię wstrzymuje.

MAJOR

cicho do Rotmistrza

Mapy.

ROTMISTRZ

do Majora

Pst!

Major stara sie pokryć nieukontentowanie i spogląda cyasem na mapy.

Słychać hałas i krzyk kobiet za sceną.

REMBO

za sceną

Nie rusz! a harap! a fe! a zasię!

ORGONOWA

tyłem wchodzi i trzepiąc rękoma

Zasię! zasię, bo zemdleję.

Rembo za nią wchodzi, trzymając kota nad głową, którego we drzwiacb Orgonowa odbiera.

Biedny Filunio! moja duszka droga! jak się trzęsie! Biedny Filunio!... Jak też możesz, panie bracie, trzymać takie obrzydłe psiska? Jakimiś kajdankami podcięły mi nogi i tylko co nie rozdarły lubego Filunia.

REMBO

To na sforze Zagraj z Pisklą jak kota zwietrzyły, hajże po kocie! obces na jejmość! a Grzmocisz i Popraw...

Wychodzi na znak Majora.

ORGONOWA

Fi, co za nazwiska! przebrzydłe kundysy... ledwie dyszę - całam w pocie.

Siada przy Dyndalskiej i Anieli. Za Orgonową weszła Zofia z Porucznikiem, niosącym klatkę z kanarkiem, którą zawieszają w gtebi, rozmawiając po cichu. W ciągu tej sceny dziewczęta ponanosiły kota i pieski.

Scena czwarta

Orgonowa, Dyndalska, Aniela siedzą w rzędzie po prawe]; po lewej stronie naprzeciwko stoją Major, Rotmistrz Kapelan. W głębi Zofia, Porucznik.*

MAJOR

Witam, witam panie siostry w moim domu i bardzo przepraszam kota za niegościnność Piskli i niecnoty Zagrają.

ORGONOWA

Patrz, panie bracie, moja córka.

Zofia się zbliża i kłania.

Owa Zosiunia mała... Anibyś ją poznał pewnie... Wyrosła, wyładniała, nieprawdaż? Za jej wychowanie nie powstydzę się także. W pierwszej stolicy świata mogłaby bezpiecznie rozmawiać, i to niejednym językiem...

KAPELAN

na stronie

Niejednym! Okropnie!

ORGONOWA

Miała i guwernantkę, madam znakomitą, i na wyższych naukach w mieście pół roku strawiła.

ANIELA

Talenta gdy rozwinie...

DYNDALSKA

Ach, Anielko luba, co też nie wygadujesz! Już je rozwinęła: czyliż nie śpiewa całego Rossyniego tak, że każdy słuchać musi? Czyż nie tańcuje tak, że nigdy taktu nie chybi? Czyż nie maluje tak, że jej kwiatek wszystkich zwodził i że pań Sędzia, chcąc powąchać, nosem go zmazał?

ANIELA

To pan Referendarz.

DYNDALSKA

Ależ pan Sędzia, mój aniołku!

ORGONOWA

Cicho, cicho, Dyndalsiu; nie trzeba jej w oczy chwalić, ona sama pokaże, co umie.

ANIELA

do Majora

Jakże ci się podoba?...

DYNDALSKA

szturkając ją łokciem

Cóż to za pytanie!

ANIELA

Nie dasz mi gadać, kochana siostruniu.

DYNDALSKA

Bo głupstwa gadasz, moja duszko.

ORGONOWA

Cicho, cicho, siostruniu.

(do Majora)

Któż są ci panowie?

MAJOR

Rotmistrz Sławomir. W szkołach jeszcze przyjaźń nas złączyła: razem wdzieliśmy mundur, razem go nosili i razem może w jednej złożym go mogile. - Nasz poczciwy Kapelan, także dawny towarzysz, prawdziwy przyjaciel ludzi; wiele robi, mało mówi, naśladować go należy. - To mój Edmund, już wam po części znany z mojego listu. W jednej nieszczęsnej utarczce, kiedy każdy o sobie tylko myślał, a ja, raniony, pod ubitym leżałem koniem, on mnie szukał, postrzegł, zebrał kilku walecznych, natarł na nieprzyjaciół i osłonił własnymi piersiami. Cofał się, nacierał, znowu się cofał i znowu nacierał, aż póki naszych wzrastająca liczba zwycięstwa nam nie wróciła. Tam to, mnie, mnie broniąc, odebrał tę krysę przez skronie, która więcej warta niż dziesięć wieńców.

Ściska go z rozczuleniem.

ZOFIA

mimowolnie

Ach, to pięknie być odważnym!

Spuszcza oczy na bystre spojrzenie matki i ciotek.

ORGONOWA

Dobrze, dość tego! teraz do interesu. Chcę pomówić z tobą, panie bracie, zatem pozwolą panowie...

Oficerowie odchodzą - i Zofia do swego pokoju na znak Organowej.

Scena piąta

Orgonowa, Dyndalska, Aniela, Major.

ORGONOWA

W jednym zwięzłym słowie wszystko ci opowiem; nie lubię niepotrzebnej przemowy, bo kto ma rozum, łatwo pojmie i zrozumie, gdy mu jasno rzecz przełożę. Zatem bez przemowy; lepiej w krótkości powiedzieć, o co chodzi, a potem dać przyczyny i dowody. Nareszcie, takem mocno oczytana, tyłem żyła w wielkim świecie, tyle mam roztropności i przenikliwości, że się w zdaniu nigdy nie mylę, i chyba szalona głowa sprzeciwić mi się może. Przystępując więc do rzeczy, powiem, że powziąwszy wiadomość, żeś na urlopie i żeś do wsi swojej przyjechał, zaraz zgadłam, że wojskową służbą znudzony, chcesz ją porzucić i na wsi osiąść. Myśl chwalebna, ale do tego potrzeba...

DYNDALSKA

prędko

Pozwól, kochana siostruniu, niech ci przerwę! Gdy się kogo chce przekonać, nie zawsze najkrótsza mowa najlepszą mową bywa. Trzeba naprzód dać przyczyny, co do czego nas nakłania, potem rzecz wyłuszczyć, a na końcu dać dowody na poparcie swego zdania. Lecz nim do zamiaru przystąpię, wypada uczynić rzut oka na poprzednicze zdarzenia i obecne położenie. A że to rzecz wielkiej wagi, na rozdziały ją podzielę, w których panu bratu dowiodę:

(licząc na palcach)

że dotychczas źle miał w głowie, że ponosi wielkie straty, że wojskowość nic niewarta, że na wsi osiąść rzecz najlepsza, że rozumnie radzę...

ANIELA

Lepiej, duszko moja, napisz dzieło o tym, a teraz pozwól, niech najprościejszą drogą zbliżę się do celu...

ORGONOWA

Gadajcie, o, gadajcie, gdy tak bardzo gadać lubicie; gadajcie, bardzo proszę. Ja nic nie powiem. Ja nic nie wiem. Ja nie nie umiem. Gadajcie, łaskę mi zrobicie.

DYNDALSKA

O, i owszem, ja będę milczała; niech kochana siostra rozprawia, gdy jej tak przykra chwila milczenia. Albo ją może wyręczy wymowna Anielka.

ANIELA

Ach, gdzieżbym ja się śmiała porównać w wymowie z kochanymi siostrzyczkami! Słuchać będę rozdziałów lub drugiej przemowy bez przemowy.

ORGONOWA

Proszę mówić, bardzo proszę.

DYNDALSKA

Bez ceremonii, bardzo proszę.

ANIELA

Mówcie, mówcie, bardzo proszę.

ORGONOWA, DYNDALSKA, ANIELA

Bardzo proszę.

ORGONOWA

idąc ku drzwiom

Nie przeszkadzam.

DYNDALSKA

podobnież

Zostawiam.

ANIELA

podobnież

Odchodzę.

ORGONOWA, DYNDALSKA, ANIELA

kłaniając się po kilka razy ode drzwi

Mówcie, mówcie, proszę; bardzo proszę.

Wychodzą.

Scena szósta

Major; Rotmistrz Kapelan i Porucznik wchodzą zamyśleni i stają przy Majorze, który od początku sceny nieporuszenie na środku stoi.

Rotmistrz i Porucznik w mundurach, Kapelan w surducie.

ROTMISTRZ

po krótkim milczeniu

Cóż tam słychać?

KAPELAN

Zaprzęgać nie każą?

PORUCZNIK

Jakimże rozkazem zaszczyciły nas damy?

MAJOR

Ra-ra-ra-ra-ra-ra - rozumiecie?

ROTMISTRZ

Któż to zrozumie?

MAJOR

I ja nie zrozumiałem, w uszach mi tylko dzwoni.

ROTMISTRZ

Jednak...

MAJOR

Nic nie wiem.

PORUCZNIK

Przecie...

MAJOR

Nic, nic, u kata! Gdy jedna mówi, druga jej zazdrości, jedna od drugiej mędrszą się mniema; tak, chociaż wszystko zawsze "w jednym słowie", gadaninie końca nie ma, a o co rzecz idzie - mądry, kto zgadnie. Jednak, czy się dowiemy, czy nie - wypada przyjąć je godnie. Połączmy nasze starania. Nieszczęście tylko, że nikogo nie mamy takiego w domu, co by umiał damy przyjąć.

PORUCZNIK

Aha, źle - kobiet nie ma.

KAPELAN

Nie ma gdyrać komu.

ROTMISTRZ

Szkoda w samej rzeczy, żeśmy się ostatniej pozbyli.

MAJOR

Hej! Grzesiu! Rembo! Zaraz wszystko będzie.

(Rembo i Grzegorz wchodzą - do Remba)

Niech Kutasiński na Łysego wsiędzie i dalej w pogoń za klucznicą; a jak ją dojdzie, niech baba nie trzepie, nie rozprawia i czym prędzej na Łysego wsiada.

KAPELAN

Nie uchodzi, nie uchodzi.

PORUCZNIK

śmieje się, do Remba

I niech tęgim kłusem wraca.

KAPELAN

Ale nie uchodzi.

MAJOR

Ale czemu? Czyż nie kłusują, nasze markietanki?

(do Remba)

Zresztą jak zechce, niech zrobi; byle mi

(patrząc na zegarek)

na jedenastą kłucznicę przystawił. Marsz! Jedno już jest.

Rembo odchodzi.

ROTMISTRZ

Wszystko to jeszcze fraszka, ale obiad, obiad to sęk! Bo nie zwodźmy się umiejętnością Kordesza. Słynie on wprawdzie w obozie jak najlepszy kucharz, ale cóż umie dobrze zrobić? mówiąc między nami: huzarską pieczeń i pieczeń huzarską.

KAPELAN

Nie uchodzi, nie uchodzi.

ROTMISTRZ

Dla dam innych przysmaczków, innych łakoci potrzeba. Trzeba jakiejś na stół ozdoby, coś pięknego, coś lekkiego.

MAJOR

Wiem, wiem, czego trzeba. Wszystko to Grześ zrobi. Bywał po różnych miastach, po różnych dworach, widział różne kuchnie; Grześ, Grześ zrobi ciasta.

GRZEGORZ

Ale...

MAJOR

A ty, mój Edmundzie, zatrudnisz się, z łaski swojej, szykiem potraw. Bo to, słyszę, teraz rzecz wielkiej wagi, czy ryba po mięsie, czy mięso po rybie. A Grześ, chłopak w ciemię nie bity, zrobi, choć czego nie umie.

GRZEGORZ

Ale...

MAJOR

Ale zrobisz ciasta.

GRZEGORZ

Ale ja, panie majorze, dalibóg, nie umiem.

MAJOR

Zrobisz; ja każę, i basta. Jest więc i drugie. Dobrze nam się wiedzie.

ROTMISTRZ

Trzeba by jeszcze przy stole jakiej rozrywki damom.

MAJOR

Muzyczki? - Co mówicie?

ROTMISTRZ

Zapewne, czegoś by trzeba - ale skąd?

MAJOR

Skąd? Grześ i Rembo trąbią, doskonale.

KAPELAN

Nie uchodzi, nie uchodzi.

MAJOR

O, daj no pokój, kapelanie; wszystko "nie uchodzi".

PORUCZNIK

Ale zmiłuj się, majorze, wszystkie do jednej wystraszysz z własnego domu.

MAJOR

Czym, czym, u diabła? Nie trąbiąże walca doskonale? Niech im tylko czasem Kapelan w takt głową kiwnie, a zobaczycie, jąć: wytrąbią gładko. Ale co za myśl nagle mi przychodzi!... Wybornie, przedziwnie!... Ty, ty, rotmistrzu, musisz się tym zająć: każ postawić pod oknyma jadalnego pokoju... postawić... wiesz co? zgadnij!... Mozdzierzyk nabity... Jak krzyknę: wiwat damy! - rym! z moździerza.

KAPELAN

O, na honor, nie uchodzi.

Wstaje.

PORUCZNIK

wstając

To żadnym sposobem być nie może! To nie z żołnierzami sprawa.

MAJOR

wstając

Ale już proszę...

PORUCZNIK

Uważ przecie, że to kobiety.

MAJOR

Jest i kaznodzieja! Brawo, brawo, kobiety - nie wiedziałem. Co to, u diabła, że ci panowie młodzi myślą, że starzy nigdy młodymi nie byli. Jak wy teraz żyjecie, myśmy żyli dawniej - a może i lepiej, i tężej, kiedy o to chodzi. Proszę! hm! Oni tylko wiedzą, jak się z damami obchodzić. I jam całe życie nie rąbał, i jam się bawiał z damami i zawszem dogodził! Zatem, gadaj nie gadaj, ja z moździerza wystrzelę.

ROTMISTRZ

Można bezpiecznie; bo choć się trochę popłoszą, to zapewne z przestrachu złych skutków nie będzie!

MAJOR

Tak jest, złych skutków nie będzie.

ROTMISTRZ

A zabawić trzeba.

MAJOR

A zabawić trzeba,

(do Grzegorza)

Moździerz pod oknem postawić. Marsz! Ale, ale - proszę cię, mój Grzesiu, jak będziesz trąbił, nie dmij też tak mocno, zwłaszcza w drugiej części. Na tej odbitej nucie zawsze tak ci w trąbie wrzaśnie, że aż słuchać niemiło; lekko - a patrząc na Kapelana.

Grzegorz odchodzi.

Scena siódma

Major, Rotmistrz, Porucznik, Fruzia.

Fruzia wchodzi, dygając na obie strony. Tylko Porucznik jej się odkłonił; Kapelan odwraca się i odchodzi.

FRUZIA

Moja pani się kłania

(dygając)

i prosi pana do siebie.

MAJOR

Kogo? Porucznika?

FRUZIA

Nie, pana Majora.

Dygając.

MAJOR

Czemuż na niego patrzysz, kiedy mówisz do mnie?

(po krótkim milczeniu)

Idź, powiedz twojej pani, że wieczór służyć jej będę moimi uszami; tylko proszę, abyśmy sam na sam byli; teraz nie mam czasu.

Fruzia dyga i odchodzi.

Scena ósma

Major, Rotmistrz, Porucznik.

ROTMISTRZ

Na co odwlekać? Wcześniej - później trochę, zawsze cię to czeka.

MAJOR

Ach, mój kochany, dobrze i dzień cały.

ROTMISTRZ

Ale taką rzeczą ich odjazd nieprędko nastąpi.

MAJOR

Prawda i to! Odbyć potrzeba tę nieszczęsną rozmowę. Ach, wy sobie nie wystawiacie, co to za rzecz straszna.

Scena dziewiąta

Ciż sami, Fruzia.

FRUZIA

dygając

Moja pani teraz, nie wieczór, chce mówić z panem i zaraz tu przyjdzie.

MAJOR

Twoja pani, jak widzę, nie lubi powtarzać rozkazów.

FRUZIA

O, i bardzo nie lubi!

ROTMISTRZ

do Porucznika

Dla nas tu, widzę, dzisiaj miejsca nie ma, chodźmy przejść się trochę albo jedźmy konno...

MAJOR

Nie zostawiajcieże mnie samego! Idźcie do ogrodu, bądźcie w odwodzie.

Odchodzą, Krótka scena niema. Major nie chce uważać Fruzi, która wdzięczy się z trzpiotostwa; odwraca sie, pokręca wąsy, nuci. Jednak mimowolnie jak spojrzy, zaraz się odwraca, spotkawszy jej oczy. Nareszcie Fruzia na znak wchodzącej Organowej wychodzi.

Scena dziesiąta

Major, Orgonowa.

ORGONOWA

Jesteśmy sami.

MAJOR

Tak, jesteśmy sami.

ORGONOWA

W czterech słowach rzecz skończę.

MAJOR

Tego mi trzeba.

ORGONOWA

Sama mówić będę.

MAJOR

Tak, sama jedna.

ORGONOWA

Usiądźmy.

Siadają.

Z początku zaczynając...

MAJOR

A od końca nie można by zacząć?

ORGONOWA

Cóż to za myśl dzika.

MAJOR

Bardzo roztropna, bo pamiętam, com się dowiedział z przeszłej rozmowy, i jeśli teraz podobnie...

ORGONOWA

Jaką ty się, braciszku, z wiekiem gadułą zrobiłeś!

MAJOR

Milczę.

ORGONOWA

Do słowa przyjść nie mogę.

MAJOR

Słucham.

ORGONOWA

Ponieważ chcesz służbę porzucić...

MAJOR

Ale ja nie chcę służby porzucać!...

ORGONOWA

Na co to kryć?

MAJOR

Szczerze mówię.

ORGONOWA

Na wsi chcesz osiąść...

MAJOR

Ani myślę.

ORGONOWA

Tylko nie sprzeczaj się ze mną, bo nigdy nie skończę.

MAJOR

Słucham więc.

ORGONOWA

Bardzo robisz rozumnie, ale trzeba... trzeba, trzeba, krótko mówiąc, abyś się ożenił.

MAJOR

zrywając się

Czyś waćpani szalona?

ORGONOWA

Grzecznie - nie ma co mówić.

MAJOR

siadając

Chciałem powiedzieć: chyba byłbym szalony!

ORGONOWA

Dlaczego?

MAJOR

Spojrzyj na mnie, a masz odpowiedź. Mnie? w tym wieku, brać młodą żonę? Co za myśl, co za myśl! Nigdy małżeństwa nie byłem przyjacielem, a tym bardziej teraz. W obozie posiwiały, szabla i koń to moje były kochanki; a jeślim czasem pokochał, to po huzarsku: póki dobrze, poty miłość. I ja teraz mam się w amory wdawać? Byłbym szalony, a jeszcze szaleńsza ta, co by się za mnie wybrała.

ORGONOWA

Ja więc dziś mówić nie będę.

MAJOR

Gadaj sobie waćpani na wszystkie cztery wiatry, gadaj do sądnego dnia, ale nie o moim ożenieniu.

ORGONOWA

Chwilę tylko cierpliwości; ożenienie ożenieniu nierówne.

MAJOR

na stronie

Zawsze diabła warte.

ORGONOWA

Nie wiesz, kogo ci za żonę przeznaczam.

MAJOR

Nie ciekawym.

ORGONOWA

Moje Zosię.

MAJOR

To dziecię?

ORGONOWA

Ma lat ośmnaście.

MAJOR

A ja piędziesiąt sześć; cztery lata starszy od waćpani.

ORGONOWA

Bez rachuby, bardzo proszę.

MAJOR

Nawet podobno waćpani piędziesiąty trzeci.

ORGONOWA

Same, widzę, obelgi odnoszę za moje dobre chęci.

MAJOR

Za dobre chęci dziękuję, a układu nie przyjmuję.

ORGONOWA

Zastanów się tylko, uparty majorze! Dziewczyna, na wsi bogobojnie wychowana, cały swój los wdzięczna ci będzie; będzie kochała, szanowała więcej jak ojca niż męża; a ty, otoczony dziećmi...

MAJOR

Trudno, trudno.

ORGONOWA

Będziesz błogosławił chwilę, w której zostałeś powolnym moim zamiarom. Nie gardź, proszę cię, szczęściem, które ci się zdarza.

MAJOR

Szczęściem nie gardzę; ale szczęścia nie widzę zatruć czyją młodość dolegliwościami wieku starego i wystawić się na pośmiewisko całego pułku huzarów.

ORGONOWA

Co za troska! Niech no się trafi któremukolwiek z tego całego pułku huzarów młoda, ładna, dobra dziewczyna, a zobaczysz, że co innego drugiemu radzić, a co innego samemu działać. Dlatego proszę pana brata zaprzestać wszelkich narad z tym swoim Rotmistrzem, z tym swoim Kapelanem i z tym swoim wysmukłym Porucznisiem. Każdy odradzać ci będzie, a sam, gdyby mógł, ożeniłby się trzy razy. Namyśl się więc, ale sam, bardzo proszę!

Odchodzi.

Scena jedenasta

MAJOR

Krótkie namyślenie, bardzo krótkie. Mam rozum. Bogu dzięki.

(woła przez okno)

Chodźcie no, koledzy! - Powiem im. Czemu nie mam powiedzieć? Będą się śmieli wraz ze mną. Mnie się żenić? mnie! Dreszcz mnie przechodzi. Młoda żona! Ha, ha, ha! piękną zacząłbym kampaniją!...

Scena dwunasta

Major, Rotmistrz, Kapelan, Porucznik.

MAJOR

Siadajcie.

Siadają wkoło stołu.

Dowiedziałem się nareszcie, o co chodzi. Fraszka! Co powiecie - chcą mnie ożenić.

WSZYSCY

Ożenić?

MAJOR

śmiejąc się

Tylko ożenić.

PORUCZNIK

Z kim?

MAJOR

Z Zosią, moją siostrzenicą.

KAPELAN

Nie uchodzi, nie uchodzi.

PORUCZNIK

na stronie

Co słyszę!

(do Majora)

A major?

MAJOR

I możesz się pytać?

ROTMISTRZ

Nie chce, oczywiście.

MAJOR

Chybabym oszalał.

KAPELAN

Brawo.

MAJOR

Ale miarkuję, że moje panie siostry nie tak łatwo odstąpią zamiaru.

PORUCZNIK

Przymusić nie przymuszą.

MAJOR

Zapewne. Ale chciałbym jak najmniej o tym słyszeć.

ROTMISTRZ

Niech gadają, a my nie słuchajmy.

MAJOR

Nie sposób nie słuchać.

ROTMISTRZ

Uprzykrzy im się nareszcie.

MAJOR

Co - gadanie? żartujesz, panie kolego.

PORUCZNIK

Trzeba to rozważyć.

MAJOR

Bylem sie nie żenił.

KAPELAN

Nie uchodzi.

ROTMISTRZ

I ja tak myślę.

PORUCZNIK

I ja także. Ale cóż Zosia na to?

MAJOR

Jeszcze nie wiem.

ROTMISTRZ

Moje więc zdanie...

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szesnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siedemnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szesnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siedemnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena osiemnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwudziesta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwudziesta pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwudziesta druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej