Jan Kanty Galasiewicz

CHATA ZA WSIĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III,

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

SCENA X,

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Akt III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT IV.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

AKT V.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX. ostatnia.

CHATA ZA WSIĄ

dramat ludowy w 5 aktach ze śpiewami i tańcami : (rzecz wzieta z powieści J. I. Kraszewskiego)

Galasiewicz Jan Kanty, Z. Mellerowa

OSOBY:

LEPIUK, gospodarz.

MAKSYM, FILIP, MOTRUNA jego dzieci.

BADYLAK.

GRZMOTUŃ

KAJTUŚ.

JANKO.

KORDUCHA.

MAREK, URBAN, MIKUŚ, WAWRZYŚ parobcy.

HANIA, MARCYSIA, ULINA, JURYASA dziewczęta

APRASZ, dowódca cyganów

TUMRY, JAŃCZA, PUZA, WYĆWA. cyganie

AZA, JAGA, FEJA, SAMRA, GRULA, cyganki.

SKOLUB, lirnik.

DIGO.

Akt I: Jasno — ściemnia się — księżyc.

Akt II: Za sceną łuna.

Akt III. Jasno — ściemnia się — zachód słońca — księżyc.

Akt IV. Księżyc.

AKT I.

Wiejska okolica, ocieniona liściastemi drzewami, przez scenę od pierwszej kulisy z prawej w ostatnią kulisę na lewo prowadzi bity gościniec, obstawiony kupami kamieni. Z lewej ku środkowi wisi kocioł na drążkach, pod nim ogień. Wokoło porozrzucane narzędzia gospodarcze: pług, kosy, radia i t. p., na przedzie ku lewej rozłożyste drzewo, pod niem darnina i kilka szmat, tobołków i węzełków porozrzucanych. Przy ognisku siedzi Samra z głową zwieszoną na piersi i oczyma wlepionemi w dziecinę, na jej kolanach leżącą. Na przodzie z prawej Wyćwa i Digo biją się w łapy. Na gałęzi drzewa siedzi wyrostek. Tumry ze spuszczoną głową siedzi oparty o drzewo, nie zważając na to, co się wokoło niego dzieje. Jańcza, lat 10—20, w otoczeniu cyganów pląsa Puza, nizki, gruby, młody, ale potwornie brzydki, chodzi, spoglądając z zazdrością na Tumrego, i nie podzielając ogólnej radości. Po prawej na przodzie w kulisie kuźnia z narzędziami kowalskiemi.

Scena I.

TUMRY — JAŃCZA — PUZA — WYĆWA — DIGO — SAMRA — FEJA — GRULA — CYGANIE — CYGANKI — DZIECI.

Za podniesieniem kurtyny obraz jak wyżej.

Śpiew nr. I.

CHÓR.

Hej, wolna drużyno, pieśń zanuć ochoczą,

Nowego powitaj dziś brata,

Niech dziewki do tańca wesoło wyskoczą,

Niech zabrzmi piosenka skrzydlata.

Niech żyje nam Tumry, (bis)

Bo dzielny, bo zuch,

W pokoju

Czy znoju,

On hula, on tańczy,

On robi za dwóch.

Jak stal mocna jego ręka,

Kiedy, zlany potem,

Wali sztabę młotem,

Aż kowadło pod nim pęka!

Jego twarz młodością lśni,

W oku ma ogniste skry;

Na cześć jego w jeden chór

Nućmy, bracia, pieśń wesołą,

Niechaj pląsa skoczne koło,

Niech wtóruje echem bór.

Żyj nam, Tumry, żyj sto lat,

Tyś dziś wolny, tyś nam brat.

(taniec)

WSZYSCY.

Niech żyje Tumry! wiwat!

JAŃCZA

(do cyganki).

Hej, stara, wódki!

CYGANIE.

Wódki, piwa! szperki, podawać, baby!

JAŃCZA.

Zdrowie Tumrego!

WSZYSCY.

Zdrowo niech żyje!

Scena II.

JAGA — TUMRY — JAŃCZA — PUZA — WYĆWA — DIGO — SAMRA — FEJA — GRULA — CYGANIE — CYGANKI — DZIECI.

JAGA

(wbiega zadyszana).

Ach! och! ach!

WSZYSCY.

A to co?

JAŃCZA.

Czy szatan zaniemógł i po leki pędzisz?

DIGO.

Ho, ho, potrzajcie jaka zziajana, — jak stara szkapa.

JAGA

Gdzie Aza?

PUZA.

A gdzie ? — także pytanie — we dworze !

JAGA.

We dworze. — A Tumry?

DIGO.

A ot!

JAGA

(podchodząc — szyderczo).

Aaa! jest jegomość.. wielki pan, jeszcze nie uciekł przyszły gospodarz.. Trzyma się bandy, dopóki żarcia w kotle, a potem nie powie nawet "bywajcie zdrowi" i pójdzie sobie,

(wściekle)

Obmierzły gadzie.

WSZYSCY.

A to co nowego?

DIGO.

Zwarjowała stara djablica!

JAŃCZA.

Jak ty śmiesz, jędzo !

JAGA.

A tak, brońcie go, brońcie, noście na rękach, sprawiajcie uczty, śpiewajcie, tańczcie na cześć jego. On wam się za to pięknie wywdzięczy. Ha! smoły gorącej, trucizny odszczepieńcowi! zdrajcy!

JAŃCZA.

Milcz, czarownico.

PUZA.

(surowo).

Jaga, co to znaczy?

JAGA.

Co znaczy? Ten przeniewierca! psi syn! zdrajca, porzuca bandę!

WSZYSCY

(niektórzy wstając).

Co?

JAGA.

Zostaje we wsi.

DIGO.

Oszalała baba.

JAŃCZA

(wstając).

Hola, wiedźmo! Pewno ci bies ten stary czerep na karku przekręcił, bo coś od rzeczy zaczynasz paplać.

DIGO.

Niema gadania, oszalała baba!

WYĆWA.

Dawać kowadło, niech jej łeb sprostuję.

(otaczają Jagę)

JAGA.

To wam Bynk ślepie bielmem zasłonił, kiedy nie widzicie, co się święci. A dla kogoż on to po całych nocach z szatry ucieka? Na kogo czatuje co wieczór hań na polance między olszyną? Blada raklora, dziewka Lepiuka, wodzi go za nos.

(siada koło ogniska z prawej)

WSZYSCY.

Motruna?

JAGA.

A tak! Motruna! djabla ciaj przeklęta gadzia! Toż dzisiaj już cała wieś o tem rozprawia.

TUMRY

(na stronie).

Ach! piekło!

DIGO.

Co? — ta galareta?

PUZA.

Woskowa lala, ta wodnista piana.

WSZYSCY.

Ha, ha, konopne licho!

WYĆWA.

Tfu! taka mdła dziewka a szperka bez soli, to po jednych pieniądzach.

JAŃCZA.

I ona wolnego cygana miałaby usidlić? Nie, to niepodobna,

(przystępując)

Tumry.

(otaczają Tumrego)

TUMRY.

Czego chcesz, bracie?

JAŃCZA.

Słyszałeś, co ta rodzona ciotka czarnego Bynka na ciebie szczeka? Jestże to prawdą?

(Tumry milczy)

Milczysz?

DIGO.

Powiedz, że kłamie, a tak jej gębę zamaluję pięścią, że już nigdy w życiu słowa nie piśnie.

WSZYSCY.

Zaprzecz, zaprzecz, Tumry!

(Tumry milczy)

JAGA.

A co? ani mruknie zdrajca przeklęty!

WSZYSCY.

Ha! przeniewierca,

(odstępują od Tumrego)

TUMRY

(wstaje).

Precz! precz, jam wolny, swobodny, jam już wysłużył dług waszej bandzie. Nie macie prawa mnie lżyć ani bezcześcić.

JAŃCZA.

A więc to prawda? Zostajesz tutaj?

TUMRY.

Zrobię, co zechcę.

WSZYSCY.

Podły!

DIGO.

A toż on, widzę, naprawdę ogłupiał!

JAŃCZA.

Et fraszki! że tam na chwilę dał się uwieść dziewce — ot wielka rzecz! He, he, niech no posłyszy turkot werdenu, piosnkę cygańską.. tę cudną, rzewną pieśń Erumanzelów, z łańcucha się urwie i poleci za nami choćby na kraj świata,

(siadają — stoją — grają w karty)

Śpiew nr. 2.

JAŃCZA.

Ej, napróżno blada dziewa

Nęci, wabi go oczami,

Syna Romów jej uroda

Nie urzeknie, nie omami.

Niczem modrych źrenic głębie

I tęsknica łzawa, smętna

Gdyż cyganki wzrok ognisty

Żywiej krwi rozpala tętna.

(bis)

Nie dla Roma w cichej chacie

Żywot nudny i mozolny,

Dla cygana świat otworem,

On szczęśliwy, kiedy wolny.

Gdy mu puszcza ponad głową

Huczy szumem swych gałęzi,

Jako lotne buja ptaszę,

Nie zna klatki, ni uwięzi.

(bis)

Nad komnaty pałacowe,

Gdzie bogacze żyją smutno,

Woli w biedzie lecz weselu

Własnej szatry liche płótno.

Choćby nawet czar zdradziecki

W twarde pęta dziś go okuł,

Gdy posłyszy piosnkę naszą,

Wróci hyżo wolny sokół.

(bis)

(po śpiewie)

No, Tumry, rozważ, jedź z nami, a my, tylko uważaj, my cię w tej chwili na Aprasza miejsce zrobimy dadosem.

(otaczają Tumnego)

DIGO.

Dobra myśl! niech żyje Tumry!

WSZYSCY.

Tak, tak, niech będzie starszym, wiwat!

TUMRY

(namyślając się).

Ja dowódcą, ja starszym, silną dłoniąująć rządy, pójść Z nimi,

(zmienia myśl)

a jej, jej, Motruny nie widzieć już. — O nie, nie, nie, za żadne skarby!

JAŃCZA.

I cóż?

TUMRY

(po chwili walki z wysiłkiem).

Nie.

WSZYSCY.

Ha, podlec!

JAGA.

Byłam tego pewną!

DIGO.

Gałgan! łotr! opuszcza braci!

WSZYSCY.

Zdrajca! zdrajca!

SAMRA.

Jemu spać z chłopami, a nie przewodzić dzieciom swobody.

JAGA.

Przekleństwo mu, przekleństwo.

(Tumry siada obojętnie, inni rozchodzą się, rzucając mu przekleństwa)

Scena III,

TUMRY — potem MOTRUNA.

TUMRY

(sam).

Szydźcie! lżyjcie! a co mnie obchodzą urągania wasze. W piersi mej inny lęgnie się gad! — gad stokroć od waszej złości dokuczliwszy. — Dzień cały nie widziałem Motruny, nadaremnie koło jej chaty snułem się niby mara, nie dostrzegłem jej nawet z oddali. — Może tam już obałamucili biedną, — serce odwiedli ode mnie. — Och, na tę myśl okropną... Ale nie! nie! tak nie będzie! ona moją! moją zostanie, a wtedy któryż z gadziów nie pozazdrości losu cyganowi! (patrzy naprawo) Ach, otóż ona! (biegnie) Motruno! Motruno! jesteś nareszcie! bóstwo ty moje, widzę cię, o ptaszyno z przędzą.

MOTRUNA.

Witajcie, Tumry! ale mnie spieszno. Odnoszę przędzę do Semenychy.

TUMRY.

Zaczekaj, pozwól popatrzeć na siebie. Czemuż to dzień cały nie wyszłaś z chaty ?

MOTRUNA.

Ha cóż — robota! przytem lękam sięobmowiska ludzi.

TUMRY.

Tyle myśli snuje się w mej głowie, tyłem ci miał do powiedzenia. — Czy wiesz ? banda nasza niedługo ruszyć ma w drogę, opuścić Stawiska.

MOTRUNA

(smutnie).

Odjeżdżacie? już?

(do siebie)

Biedna ja, biedna!

TUMRY.

Lecz ja, Motruno!..

MOTRUNA

(żywo).

Co?

TUMRY.

Mój świat kończy się tutaj przy tobie.

Motruna

(radośnie).

Boże!

TUMRY

(prowadzi ją na przód).

Ja zostaję.

MOTRUNA

(jak wyżej).

Ach! zostajesz! o luby! drogi! zostajesz tutaj? O, śliczny Jezu! jakżem szczęśliwa!

(opamiętawszy się — z rozpaczą)

Ach! mój Boże! a ojciec, bracia! Zapomniałam o nich! — nieszczęsna dola.

TUMRY.

Co ci to, ptaszyno?

MOTRUNA.

Bieda na nas, Tumry.

(stanowczo)

O nie! ty nie możesz, nie powinieneś porzucać swoich.

TUMRY

(zdumiony);

Motruno ?!

MOTRUNA.

Boś ty się chyba nie zastanowił, co cię tu czeka.

TUMRY.

Owszem... i zostaję.

MOTRUNA.

Ależ, nieszczęsny, ojciec na nasz ślub nigdy nie zezwoli — ja go znam — nigdy!

TUMRY.

Ha! zobaczymy!

MOTRUNA.

Na każdym kroku prześladować cię będą bez miłosierdzia, bez litości... lękam się o ciebie — uciekaj.

TUMRY.

Byłeś ty mnie kochała, nie dadzą mi tu rady, ani bieda, ani ludzie.

MOTRUNA.

Ja kochać cię nie przestanę, gdziebądź się obrócisz. — Sercem na kraj ziemi pójdę za tobą! — myślą ścigać cię będę bez przestanku!

TUMRY.

O luba, nie trwoż się... Miłość osłodzi troskę codzienną, pieszczota niebo nam stworzy.

MOTRUNA.

Niebo... raj.... kiedy ojciec nie błogosławi a przeklina.

TUMRY.

Przeklinał... więc ci klątwy ojcowskiej strach!... a moie strach ci gorzkiej doli mojej!... Och! to powiedz lepiej od razu... przyznaj się. Ja, choć cygan, mam sumienie, gubić cię nie chcę. Jeżeli każesz, ja., ja gotów jestem pójść ztąd.. choćbym miał trzeciego dnia skonać z żalu i tęsknoty !... gotówem... skoro ci strach...

MOTRUNA.

Tumry! Tumry!

TUMRY.

Ty płaczesz, luba!

MOTRUNA.

Jeżeli ty zniesiesz swoją dolę, ja swoją zniosę z odwagą! Płaczę, bo nie odebrać duszy, kto ją raz dał.

TUMRY.

O, ty słodka gołąbko moja, przestań się smucić. Zobaczysz! zobaczysz!... jeszcze nam szczęścia pozazdroszczą ludzie, jak już może zazdroszczą kochania naszego! — bo ty mnie kochasz, Motruno ?... prawda, że kochasz?... tak, jak ja ciebie kocham nad świat... nad życie... nad wszystko!

MOTRUNA

(tuląc się do niego).

O, mój miły, od pierwszego spotkania jam już twoją była na wieki. Pamiętasz ów ranek majowy... słonko tylko co wstało... ptaszyny chórem witały wiosnę. Jam pęk chróstu niosła do chaty, tyś pożałował mego znoju, odebrałeś ciężar i spojrzałeś tak, tak, że ja...

TUMRY.

Żeś ty niby zorza spłonęła cała, a jam pił twoją krasę i to spłonienie w duszę mi się wkradło i jużem dnia onego nic nie widział więcej krom twojej twarzyczki cudnej. I myśl o tobie niby wąż serce mi oplotła i już nawet nie pytałem siebie, czy żyję, czy marzę, czym na ziemi, czy w niebie, czym przytomny, czy oczarowany.

MOTRUNA.

O mów! mów! dlaczego zamilkłeś? Ja także nie wiem dobrze, czy to nie czary to moje kochanie, ale to wiem napewno, że mnie żadna!... żadna siła od ciebie nie odwiąże. My już razem na smierć i życie!

(Lepiuk się ukazuje z prawej na gościńcu)

TUMRY.

Na śmierć i życie,

(obejmuje ją)

Motruno miła.

MOTRUNA,

Tumry mój jedyny,

(siedząc pod drzewem na przodzie, wpadają w zachwyt i nie spostrzegają przybycia Lepiuka)

Scena IV.

TUMRY — MOTRUNA — LEPIUK.

(Melodram nr, 3)

LEPIUK

(wchodzi z prawej głębią, wkradając się pod szatrę i nie widząc Motruny i Tumrego)

Co to, werden szykują ?

(z żalem)

Odjeżdżają ! Ha, na pohybel wam, czarna zgrajo, coś się tu, czart wie poco, przywlokła... Poco wam tu było zaglądać, poco staremu rozdzierać serce!.. W nocy nie śpię, we dnie choruję, zamykam się na rygle, a przecież godzinami całemi leżę pod szatrą, nasłuchując pieśni, pijąc głosy wasze!... A precz, precz, plemię tułacze i pogardzone. Przepadajcie!

(ogląda się z przestrachem, widząc, że się zapomniał. Spostrzegłszy Motrunę i Tumrego w uścisku, rzuca się na nich z wściekłością)

Ha! to ty !

(Motruna porywa przędzę i ucieka — Lepiuk chce ją dopędzić — Tumry zastępuje mu drogę)

Ha! ty !

(chce się rzucić na niego, lecz się wstrzymuje — przez chwilę nie może przyjść do siebie, wreszcie wybucha)

nędzniku! włóczęgo !

(chce odejść)

TUMRY

(stanowczo).

Zostań! Lepiuku, bracie!

LEPIUK.

Co?! ja tobie bratem! Ja ci dam brata, niech cię jeno raz jeszcze spotkam na swojej drodze! słyszysz? — raz jeden!

TUMRY

(spokojnie).

Spotkacie mnie i więcej razy, ojcze, gdyż zostaję tu na zawsze.

LEPIUK.

Co?! Jagaro! zostać tu!... u nas! nie waż się!

TUMRY,

Nikt mi tego wzbronić nie ma prawa.

LEPIUK.

Popróbuj, a djabli cię wezmą!

TUMRY,

To jeszcze pytanie, kogo Bynk pochwyci. Ja co postanowiłem, tego dokonam. Motruna mi sprzyja.

LEPIUK.

Przekleństwo jej!

TUMRY.

Przekleństwem nie wyrwiesz z piersi serca.

LEPIUK

(siadając na kamieniu — rozpacznie).

Nieszczęście moję.... nigdyż już nie wyrwę się z tego cygaństwa obmierzłego.

(zakrywa oczy, płacząc)

Ach! ach!

TUMRY

(serdecznie).

Bracie! ojcze mój!

LEPIUK.

Śmierć mi zadajesz swoim zamiarem.

TUMIRY

(zdumiony).

Że tu osiadam? a tyż, Lepiuku, ty sam... czemże jesteś także? Erumanzelów dziecię, a przecież w tej wiosce osiadłeś.

LEPIUK.

Ach! za męki wieczyste nie byłbym chciał nigdy! Rodziców moich znaleziono zmarzniętych w drodze do tej wioski — jam, drobne niemowlę, oddychał jeszcze zasłonięty od wichrów ich ciałami.... ! Odchuchano mnie i wychowano z litości ależ jaka to była litość okrutna. — O, Tumry! com ja tu wycierpiał.

TUMRY.

Jakże mi was żal, Lepiuku.

LEPIUK.

Ale co tam ze mną było, to było, tego nie cofnąć. Idzie mi teraz o dzieci, ich chcę ocalić... raz już niechaj się to cygaństwo skończy w moim rodzie.... Więc poco ty mi w drogę wchodzisz, Tumry?

TUMRY.

Kocham! —

LEPIUK

(wstając).

Szalony i czemuż moją dziewkę, kiedy ja ci jej oddać nie mogę — nie, żadną miarą. Czyż dla twego serca mało jest strawy pomiędzy swoimi ?

(wskazując szatre)

Tu, tu pod bokiem masz dziewczę świeże jak kwiat kaliny. Czemuż ci innej świat zawięzywać?

TUMRY.

Aza? — Aza nie dla mnie, ja kocham Motrunę.

LEPIUK.

Nieprawda, to szał! to upór! Idź, idź za tamtą, do której wcześniej czy później należeć będziesz!

TUMRY

(zdumiony).

Aza?

LEPIUK.

O tak! wierzaj staremu. — Tumry.... nie porzucaj swoich dla dziewki jednej... dla ludzi obcych.. bo poznasz po niewczasie, żeś gonił złotego motyla, a schwyciłeś węża! — Zmarniejesz, zginiesz!

TUMRY.

Nie, ojcze, wytrwam i zwyciężę wszystko.

LEPIUK.

Szalony, głupcze, we łbie ci się zmieszało, warjacie. — Umykaj ztąd, pókiś cały!... póki ci gorącego sadła za skórę nie naleją ! Umykaj.

TUMRY

(stanowczo).

Zostaję!

(ukazuje się Aprasz z lewej)

LEPIUK

(gwałtownie).

Zostajesz?! nic cię prośby moję, nic przestrogi nie wzruszają? Ha, to czekaj, kiedyś taki... poczekaj... poznasz ty wkrótce snadniej starego Lepiuka! gniew jego poczujesz — zemstę popamiętasz!

(Melodram nr. 4)

Poczekaj, ty Bynka ciawo! łotrze! złodzieju!!

(wybiega na prawo, zaciskając z wściekłością, pięści — Tumry patrzy za nim — z lewej wchodzi Aprasz)

Scena V.

TUMRY — APRASZ — POTEM PUZA — JAŃCZA I RESZTA CYGANÓW I CYGANEK.

APRASZ

(który przed chwilą ukazał się w głębi i stał oparty o szatrę, słuchając, wybucha szyderczym śmiechem).

Ha! ha! ha!

TUMRY

(wzdrygając się).

Kto tu ?

(niechętnie)

Ach ! to ty.

APRASZ

(zdejmuje kapelusz i kłania się szyderczo).

Winszuję, winszuję! Hm, hm, co za przyjęcie cygańskich oświadczyn!... I kiedyż wesele?

TUMRY

(surowo).

Aprasz!

APRASZ.

Powinieneś zaprosić na ślub całą naszą bandę. — Ale się spiesz, — bo nim słońce złoty rąbek skryje za ten bór, my już będziemy daleko...

TUMRY.

A przepadajcie, do stu szatanów, byle jak najprędzej,

(przechodzi na lewo)

APRASZ.

Co ? nie chcesz takich gości na swem weselu? — O, o, szkoda! a przecież my swoi!

(gwiżdże na sygnał i woła)

Hej, Czarna Zgrajo !

JAŃCZA

(wchodząc).

Czego żądasz, dados?

APRASZ.

Niechaj tu wszyscy przychodzą natychmiast.

WYĆWA I RESZTA CYGANÓW

(wchodząc).

Co się stało ?

APRASZ.

Hola ! słuchać, hołoto!

(cisza)

kończyć roboty przyniesione ze wsi.

(szmer)

Milczeć!

(cisza)

Młodzi niech werden sposobią w podróż, a baby manatki zbierają chyżo.

WYĆWA.

Zbierać manatki, a to na co?

APRASZ.

Milczeć — mówię — i robić co każę.

WSZYSCY.

Ale dlaczego ? Dlaczego, dados ?

APRASZ.

Wara pytać się! marsz do roboty!

(wszyscy się rozchodzą w różne strony, jedni zwijają szatrę, inni kończą roboty, drudzy lądują na wóz; cala ta czynnośćodbywa się cicho do końca aktu)

APRASZ

(podchodzi, kłaniając się Tumremu).

Uniżony sługa pana gospodarza! Życzę szczęścia na własnym zagonie... w nowej rodzinie.

TUMRY.

Przestań wreszcie — mówię!

APRASZ.

Głupcze!

TUMRY.

Niech będzie; nie tobie dzisiaj rozumu mnie uczyć.

APRASZ.

O tak, inni cię nauczą! inni — zobaczysz! Lecz będzie zapóźno, zapóźno, Tumry!

TUMRY.

Stało się!

APRASZ.

Toć kiedy ci się tak gwałtownie tej dziewki zachciało, niech przywdzieje odzienie cyganki i rusza z nami.

TUMRY

( ze zgrozą ).

Co?

APRASZ.

Tak, podług zwyczaju! Za tobą jej droga, a nie twoja za nią!

TUMRY

( j. w. )

Motruna cyganką!?

APRASZ.

O, wielkie dziwo — i czemużby nie? Że ma blade liczko i jasną kosę? — Nic to nie szkodzi! wywar z dębiny i olszowa kora zmieni ją do cna. Hę, hę, niech no stara Jaga przyprawi kąpiel, niech ją po swojemu przyprawi, a będzie czarniejszą od Bynka z piekła.

TUMRY.

Co ? Motruna miałaby się zmienić ? stracić swą jasną, słoneczną postać ? Wolałbym raczej oślepnąć na wieki, niż jązobaczyć odmienioną.

( Aprasz śmieje się rubasznie )

Śmiejesz się, szydzisz! bo tego nie pojmujesz! — bo tego nie zrozumiesz nigdy,

Apraszu!....

( wybiega wzburzony — scena opróżnia się w głebi )

APRASZ

( za nim ).

Nie rozumiem

( kiwa głową )

He! he! to jednak zrozumiałem, że już po tobie! żeś przepadł, głupcze!

( myśli przez chwilę )

Hm ! hm!

( macha ręką )

Ha! bierz djabli co swoje!

( idzie pod drzewo )

Scena VI.

APRASZ — AZA — URBAN — MIKUŚ — MAREK — WAWRZYŚ.

( za scena słychać nawoływania i krzyki )

PAROBCY

( za sceną zdala ).

Trzymaj, trzymaj! chwytaj ją.

URBAN.

Hej, Mikuś; nuże zastępuj jej drogę.

MAREK.

Tędy, tędy, zabiegaj.

WSZYSCY.

Trzymaj, nie puszczaj, — chwytaj cygankę. Hu, ha!

APRASZ

( patrząc w kulisy na prawo ).

Co to jest ? A, to Aza z parobkami, pustak dziewczyna,

( usuwa się na bok pod drzewo )

AZA

( w głębi zbiega, śmiejąc się ).

Ha! ha! żółwie, ślimaki, nie dogonicie mnie, nie dogonicie.

PAROBCY

( wbiegają ).

Oto jest! oto jest!

( zaczyna się ściemniać )

Śpiew nr. 5.

CHÓR PAROBKÓW.

Aza, Aza — Aza, Aza!

Ta psiawiara, ta zaraza,

Czarna cyganicha,

Na parobków czyha.

Ja się jej nie boję,

Bo mam swą dziewoję.

URBAN.

Aza, Aza, Aza, Aza,

Ta psiawiara, ta zaraza

Z djabłem się widuje,

A żeby się wściekła,

Mnie nie oczaruje.

MIKUŚ

( podsuwa się ).

A teraz do czarownicy.

APRASZ

( z pod drzewa ).

Hola!

MAREK.

E! co tam będziesz zważał na starego kudłacza. Śmiało, śmiało do niej!

PAROBCY.

Ostro, ostro, Mikuś, chwytaj wprost za szyję.

MAREK.

A ja przytrzymam pazury, żeby ci ślepiów nie wydrapała.

MIKUŚ.

O jej ! to ona drapie?

MAREK.

A jakżeś ty chciał? Toć przecież jej sam kusy pazury darował.

APRASZ

( zbliża się ).

No, dosyć tego!

( do Azy )

O co to poszło?

AZA.

At głupstwo, dados. Wracałam ze dworu koło stawu, gdzie oni poili konie. Zobaczywszy mnie, nuże w zaczepki. Jedni kazali mi tańczyć, drudzy śpiewać, inni wróżyć,

( wskazując na Mikusia )

a ten to cap chciał mnie pocałować.

MIKUŚ.

Ano chciałem i chcę... a jak ja chcę, to muszę i kwita,

( przysuwa się )

AZA

( mizdrząc się ).

Doprawdy ?

MIKUŚ.

A doprawdy! obejmę i cmoknę, jak matulę kocham, cmoknę.

AZA.

No dalej, czekam, czekam, niezdaro.

APRASZ.

Aza, dajże pokój,

( do parobków )

Wstydzilibyście się zaczepiać dziewczynę.

MIKUŚ.

No to pocóż mnie oczarowała?

AZA.

Głupiec!

MIKUŚ.

Czarna bestya, kieby sadze z komina, a chłopa coś do niej ciągnie jak powrozem.

MAREK.

A bo to ino chłopa ? Ona samego dziedzica otumaniła.

PAROBCY.

Tak, czarownica z niej, czarownica, to ani chybi.

AZA.

Tak, czarownica — to poczekajcież, zaraz was wszystkich w osłów przemienię, tylko odprawię czary.

APRASZ

( śmiejąc się ).

W osłów? poco przemieniać, kiedy już są nimi?

PAROBCY.

Gwałtu, my osły?

(patrząc na siebie, oglądają się wzajemnie )

MAREK.

Eee.. nieprawda!

URBAN

( półgłosem ).

No tak, ale nie trzeba budzić licha, kiedy śpi. Z djabłem żartów niema!

MAREK,

Bo to prawda? A od czegóż woda! chlust dziewkę do stawu i cała parada. Jak jest czarownicą, to pójdzie na dno i skończyło się.

PAROBCY.

Tak, tak, spławić, spławić czarownicę.

APRASZ.

No, dość tego, wynoście się — już noc się zbliża!

Śpiew nr., 6.

MAREK.

Oj, kracze czarna wrona,

Oj, kracze biedna,

Oj, wiemy, czarnobrewa,

Coś ty za jedna.

Oj, huka nocna sowa,

Huka ponuro,

Oj, wiemy, cyganeczko,

Żeś djabła córą.

Gdy kochasz czarty rogate

I piekielną moc,

Siadaj sobie na łopatęI do góry hoc!

(bis)

Oj, szumi wodą w młynie,

Szumi i huczy,

Oj, próżno się cyganka

Do dworu włóczy.

Oj, dziobie jastrząb siwy

Gołębia, dziobie,

Tak będzie od panicza,

Cyganko, tobie.

Gdyś niemiłą Panu Bogu,

Czcisz dyabelską moc,

Siadaj sobie na ożogu

I do góry hoc!

(bis)

Oj, kracze na jaworze

Oj, kracze kania,

Niechaj się czarownica

Po wsi nie słania.

Oj, mruczy na kominie

Bura kocica,

A chłopców chce urzekać

Chytra djablica.

Upieczem cię przy ognisku

Zapalimy chrust,.

A więc siadaj na mietlisku

I do góry hoc!

(bis)

( po śpiewie parobcy wybiegają ze śmiechem ).

MIKUŚ

( idąc za nimi, nawraca się ).

Hm! czarownica, a jabym ją tak cmoknął, dalibóg Cmoknął,

( wychodzi za nimi )

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA X,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Akt III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX. ostatnia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej