Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: SPONTANEOUS HAPPINESS

Przekład: Leszek Śliwa

Redakcja: Lilianna Mieszczańska

Projekt okładki: studio KARANDASZ

Copyright © 2011 by Andrew Weil

All rights reserved.

Copyright © 2011 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

All rights reserved. This Licensed Work published under license

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2012

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Oksywska 32, 01-694 Warszawa

tel./faks (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: sekretariat@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-232-4

Konwersja do formatu EPUB

Bezkartek.pl SA

Przedmowa Ewy Foley

oskonale znany polskiemu czytelnikowi amerykański lekarz dr Andrew Weil po raz kolejny mnie zaskoczył. Od lat śledzę wszystkie jego książki, które pełne są bezcennych rad i wskazówek, jak wykorzystywać zdolność ludzkiego organizmu do samoleczenia. Każda z nich oparta jest na solidnych badaniach naukowych.

W swojej najnowszej książce Spontaniczne szczęście dr Weil prezentuje nowe integracyjne podejście do zdrowia psychicznego, emocjonalnego i fizycznego. Uczy nas, jak osiągnąć optymalny dobrostan emocjonalny i dobre zdrowie przez kultywowanie stanu wewnętrznego zadowolenia, niezależnego od okoliczności zewnętrznych naszego życia. To wielkie wyzwanie dla wielu z nas.

Podstawowe założenia teorii dr. Weila są mi bardzo bliskie. Uczę takiego pozytywnego, zdroworozsądkowego podejścia do siebie, do swojego ciała, do relacji emocjonalnych i do swojego życia od kilkudziesięciu lat! Uważam, że zakochanie się w życiu takim jakie ono jest TERAZ to umiejętność objęcia z akceptacją i elastycznością zarówno pozytywnych, jak i negatywnych aspektów życia i świata.

Wierzę, że szczęście rodzi się spontanicznie i pochodzi z naszego wnętrza, a szukanie go poza sobą jest co najmniej nierozsądne. Wierzę też, że pielęgnowanie w sobie i utrzymywanie postawy pogodnej akceptacji zapewnia nam naturalną równowagę emocjonalną, co jest dla nas, ludzi żyjących na planecie Ziemia w tych pełnych wyzwań czasach, bardzo korzystne.

Obserwuję, jak w ostatnich latach punkt równowagi emocjonalnej przesunął się zbyt silnie w stronę negatywną. Na moje wykłady i warsztaty przychodzą najczęściej osoby kultywujące swój żal, smutek i niezadowolenie. Oczywiście na to też jest czas i miejsce. Bycie szczęśliwym przez cały czas to nierealne marzenie! Nie o to chodzi. No to o co chodzi? Chodzi o to, że każdy z nas jest w stanie świadomie rozwijać swoją elastyczność i odporność emocjonalną, by stopniowo przesunąć się w stronę pozytywów. To jest właśnie SZTUKA I NAUKA ŚWIADOMEGO ŻYCIA.

W książce dr. Weila, którą trzymasz w ręku, znajdziesz bogaty wybór strategii pochodzących ze Wschodu i z Zachodu, pomocnych w rozwijaniu dobrostanu emocjonalnego, utrzymaniu dobrej kondycji fizycznej oraz odbudowaniu naturalnej odporności umysłu. Dzięki niej zrozumiesz, jak nierozerwalna jest więź między ciałem i umysłem. Wszystkie zalecenia autora poparte są dowodami naukowymi i licznymi badaniami zaprezentowanymi w bardzo przystępnej formie.

Przeczytałam tę książkę z zapartym tchem. Czyta się ją jak najbardziej ekscytującą epopeję przygodową, tyle że rozgrywającą się na kontynencie zwanym świadomość.

Ewa Foley

www.foley.com.pl

Wstęp

a początku lat 70. ubiegłego wieku pojechałem do Kolumbii, by studiować ludowe praktyki stosowania roślin leczniczych i psychoaktywnych. W toku badań odbyłem kilka podróży do odległego regionu Vaupés w dorzeczu Amazonki, zamieszkanego przez indiański szczep Cubeo. Taka podróż była wówczas nie lada wyzwaniem; ze stołecznej Bogoty leżącej na wysokości 2600 metrów nad poziomem morza czekał mnie długi, stromy zjazd w cieplejsze niziny wschodnie. Stamtąd rozklekotanym samolotem transportowym leciałem do miasta o nazwie Mitu, tuż przy granicy z Brazylią. Ostatnim etapem był kilkugodzinny rejs łodzią motorową w górę rzeki. Klimat lasu tropikalnego jest morderczy; panują tam niewiarygodny upał i wilgoć. Co gorsza, na miejscu nie mogłem liczyć na luksusy. Czas między rozmowami i długimi wyprawami w głąb lasu deszczowego spędzałem w cieniu, na hamaku, za szczelną moskitierą, marząc głównie o zimnych napojach.

Szczególne miejsce w moich spragnionych marzeniach zajmował pewien bar na Siódmej Ulicy w Bogocie, gdzie podawano znakomite kompozycje egzotycznych soków wyciskanych ze świeżych owoców. Ilekroć byłem w pobliżu, zawsze wpadałem tam na jugo de maracuyá. I właśnie ten lekko cierpki smak, złamany odrobiną słodyczy, zmrożony kruszonym lodem, prześladował mnie tygodniami. Gdy tak leżałem, skwiercząc i usychając w niemiłosiernej spiekocie, byłem gotów oddać wszystko za łyk owej ambrozji. Na miejscu mogłem liczyć jedynie na ciepławą, przegotowaną wodę, herbatę lub gęste, kwaśne piwo (chicha) pędzone z mączystych kłączy – również ciepłe. Ach, gdyby tak mieć pod ręką szklankę mrożonego soku – myślałem – byłbym najszczęśliwszym człowiekiem na świecie.

Z każdym dniem, z każdą godziną marzenie o zimnym soku przeradzało się w obsesję. Pakując plecak, w myślach konstruowałem misterny plan: gdy tylko wrócę do Bogoty, pojadę prosto do baru. Ale co zamówić? Czy z miejsca sięgnąć po sok z marakui, czy raczej budować napięcie i rozkosz, delektując się szklaneczką świeżego mango? A może najpierw ananas z mleczkiem kokosowym? Przez całą drogę powrotną – na łodzi, podczas bezsennej nocy w obskurnym hoteliku w Mitu, w zdezelowanym samolocie (bez drzwi!), w długiej podróży samochodem – drżałem na myśl o czekającym mnie szczęściu. Ale gdy już dotarłem na górzysty płaskowyż, zorientowałem się, że napięcie i oczekiwanie powoli opadają ze mnie, w miarę jak rzeczywistość brutalnie depcze świat moich fantazji i pragnień. Górskie powietrze, najpierw chłodne i rześkie, ustąpiło miejsca wilgotnej, mroźnej mgle, która tak często spowija stolicę Kolumbii. Daleko stąd, w upalnej dżungli, marzyłem o zimnym napoju, bo nie mogłem go mieć. Teraz, gdy byłem tak blisko spełnienia, wcale nie chciało mi się pić. Było mi zimno. Miałem ochotę jak najszybciej znaleźć się w przytulnym pokoju, wziąć gorącą kąpiel i założyć ciepłe ubranie. Na samą myśl o zimnym napoju dostawałem gęsiej skórki. Widząc, jak perspektywa zaspokojenia ulata z każdym przebytym kilometrem, byłem zły na siebie, że tak łatwo padłem ofiarą szalonych fantazji. Byłem zły, że za warunek szczęścia postawiłem sobie przedmiot, którego tu i teraz nie byłem w stanie zdobyć.

Daniel Gilbert, psycholog z Uniwersytetu Harvarda, w toku swej ponaddziesięcioletniej pracy badawczej wykazał, jak bardzo nieporadny jest człowiek w procesie oceny zdarzeń, które sprawią, że poczuje się szczęśliwy. Gilbert zauważył, że w naszych kalkulacjach często pomijamy wpływ kontekstu przyszłych okoliczności – w moim przypadku: zmiany klimatu – na przeżywanie szczęścia. Kontekst sytuacyjny może silnie dewaluować potencjał zaspokojenia celu, do którego dążymy. I znów nauka i wiedza potwierdzają z mocą przemyślenia starożytnych mędrców i świętych: dobrostan emocjonalny musi płynąć z wnętrza naszej osobowości, ponieważ osiągnięcie zewnętrznych celów często rozczarowuje.

Współczesny człowiek jest bez wątpienia nieszczęśliwy. „Jestem w depresji” – te słowa słyszę na każdym kroku. Słyszę je od pacjentów, przyjaciół, znajomych i obcych, a i sam używam ich od czasu do czasu, choć mimowolnie. Co jednak mamy na myśli, mówiąc o depresji?

Dla niektórych depresja jest po prostu słowem wytrychem służącym do opisania podłego nastroju. Zły dzień, okropna pogoda, przegrana ulubionej drużyny sportowej, ot: depresja. Inni, mówiąc o depresji, odnoszą się do przewlekłej choroby psychicznej, kompletnie dezorganizującej życie i grożącej rozpadem osobowości. Między tymi dwiema skrajnościami mieści się całe spektrum negatywnych nastrojów i stanów emocjonalnych: smutek, pesymizm, niezdolność doświadczania radości lub choćby nieumiejętność dostrzegania potencjalnie radosnych i satysfakcjonujących aspektów życia.

Termin „depresja” wywodzi się od łacińskiego deprimere – przygniatać. Opisuje stan obniżenia nastroju i przygnębienia. Kto jednak lub co nas przygniata? I jak określić obiektywny poziom nastroju, jeśli nie w relacji do czegoś innego? Jaki jest emocjonalny ekwiwalent poziomu morza, od którego można by mierzyć wszelkie odchylenia – i te w górę, i te w dół? I jeszcze jedno: czy powinniśmy dążyć do utrzymania tego obiektywnego poziomu, czy raczej ulatać wysoko ponad ten poziom?

Te pytania budzą moją ciekawość. W płaszczyźnie osobistej podtrzymują mnie w nieustannym dążeniu do zrozumienia zmiennych wahań mego własnego nastroju, w perspektywie zawodowej pomagają dociec przyczyn owej wszechogarniającej depresji we współczesnym świecie. Przyznam się zresztą, że nie bardzo umiem poradzić sobie z odpowiedzią na pytanie, czy jestem szczęśliwy. Szczęście może odnosić się do rozmaitych stanów i nastrojów. Może oznaczać zadowolenie, radość, rozkosz, ale także zwyczajny brak smutku. Jak bardzo szczęśliwy mam być? Jaka jest miara tej szczęśliwości? Psycholog podpowie, że istnieją narzędzia do badania poziomu szczęścia, ale muszę się przyznać, że pytania zawarte w takich kwestionariuszach zwykle mnie irytują. Nie bardzo wierzę w ich przydatność1.

Na rynku jest wiele publikacji traktujących o szczęściu i sposobach jego osiągania. Nie brak też pozycji poświęconych depresji i jej leczeniu (z użyciem popularnych leków typu prozac lub innych metod).

Ta książka jest inna. Jej przewodnim tematem jest dobrostan emocjonalny, a podstawą rozważań – nowa nauka integracyjnego zdrowia psychicznego; dyscyplina, w której tworzeniu miałem i ja swój udział.

Integracyjne zdrowie psychiczne oparte jest na ogólnej filozofii medycyny integracyjnej (IM) kładącej nacisk na wrodzone zdolności ludzkiego organizmu do samoregulacji i regeneracji. W IM umysł i ciało człowieka są postrzegane jako dwa nierozerwalne aspekty życia; dwa bieguny ludzkiej osobowości. Medycyna integracyjna opiera się na rozpoznaniu i uwzględnieniu wszelkich czynników naszego stylu życia, które mają wpływ na zdrowie bądź oddziałują na ryzyko rozwoju stanów chorobowych. Sięga się w niej po wszelkie dostępne metody ochrony zdrowia i stymulacji procesu leczenia – od konwencjonalnych terapii po alternatywne zabiegi lecznicze, których skuteczności nie sposób zweryfikować naukowo.

W moim przekonaniu zdrowie jest dynamicznym procesem jedności i harmonii, który pozwala nam trwać i rozwijać się wbrew przeciwnościom losu, usterkom ludzkiej fizjologii i potencjalnie szkodliwym czynnikom, które możemy napotkać w naszej podróży przez życie. Jeśli jesteś zdrowy, nie musisz się bać kontaktów z drobnoustrojami, alergenami i toksynami, bo twoje zdrowe ciało bez trudu poradzi sobie z zagrożeniem. Co więcej, zdrowy organizm ma w sobie rezerwy energii, które pozwalają cieszyć się życiem i czerpać z niego pełną garścią. Odporność, energia, harmonia – oto podstawowe atrybuty zdrowia.

Określając zdrowie mianem procesu dynamicznego, mam na myśli fakt, że jest ono zmienne w czasie, zdolne nieustannie korygować równowagę w reakcji na czynniki wewnętrzne i zewnętrzne. Fizjolodzy sięgają po termin „homeostaza” dla opisania owej przyrodzonej, dynamicznej zdolności żywych organizmów do samoregulacji. Nasze ciało potrafi utrzymać na relatywnie stałym poziomie temperaturę, ilość cukru we krwi, skład chemiczny komórek i wiele innych procesów, mimo oddziaływania różnorodnych, często skrajnie odmiennych czynników i wymogów środowiskowych. Jeśli zatem ciało i umysł można postrzegać jako dwa aspekty naszego bytu, o czym jestem głęboko przekonany, to homeostaza staje się kluczowym elementem utrzymania optymalnego poziomu zdrowia emocjonalnego. Dlatego wierzę, że jestem w stanie odpowiedzieć na pytania zadane kilka akapitów wcześniej, łącząc informacje z dziedziny fizjologii z szerszym podejściem oferowanym przez medycynę integracyjną.

Przyjrzyjmy się dla przykładu najnowszym doniesieniom naukowym z zakresu kardiologii. Od zarania dziejów i w perspektywie różnych kultur serce było uważane za siedlisko emocji. Nawet nasz codzienny język odzwierciedla to przekonanie, utrwalając je w takich frazach, jak: złamane serce, nie mieć serca, serce na dłoni. W piśmie chińskim i japońskim pojęcia „serce” i „umysł” zapisywane są tym samym ideogramem2. Silne emocje często wywołują skurcz w klatce piersiowej. Jest to wyraz oddziaływań hormonalnych i nerwowych, które nieustannie integrują pracę serca i mózgu.

Gdy jako student medycyny uczyłem się podstaw diagnostyki lekarskiej, wpajano mi zasadę mierzenia pulsu poprzez nacisk tętnicy promieniowej w nadgarstku pacjenta. Powtarzano, że najważniejszym elementem tego badania jest ustalenie miarowości pulsu. Jeśli był nierówny, moim zadaniem było określić, czy odchylenia rytmu są regularne (jak w stosunkowo niegroźnych przypadkach przedwczesnego skurczu komorowego) czy nieregularne (co mogło wskazywać na migotanie przedsionków, znacznie poważniejsze zaburzenie pracy serca). Większość badanych przeze mnie pacjentów miała regularny puls w standardowym zakresie 70-80 uderzeń na minutę. Nic więc dziwnego, że traktowałem serce jak naturalny metronom odmierzający czas idealnie miarowymi uderzeniami. Byłem przekonany, że jeśli puls jest zbyt szybki, zbyt wolny lub nadmiernie chaotyczny, serce pacjenta jest w złym stanie i może zagrażać to jego zdrowiu.

W latach 60. XX wieku taka opinia doskonale przystawała do wiedzy naukowej. Tymczasem nowsze analizy zapisów kardiogramu ujawniły zaskakującą prawidłowość: otóż nasze serce wcale nie bije z regularnością metronomu lub zegara. Interwały między kolejnymi skurczami mięśnia sercowego wahają się w drobnym, ale zauważalnym zakresie.

Co więcej, owa zmienność pulsu jest dziś uznawana za jedną z podstawowych oznak poprawnego funkcjonowania serca. Kardiolodzy wiedzą dziś doskonale, że utrata naturalnej zmienności pulsu jest wczesnym objawem zaburzeń w pracy serca, a zbyt regularny puls szczególnie źle rokuje u pacjentów po zawale. Wzbogaceni tą wiedzą, umiemy już dziś podtrzymywać i stymulować tę naturalną zmienność pulsu w zdrowym organizmie poprzez odpowiednie dozowanie wysiłku fizycznego, walkę ze stresem oraz terapię ciała i umysłu.

Skąd zatem ta nieregularność pracy zdrowego serca i czemu ma służyć? W moim przekonaniu jest ona świadectwem odporności i elastyczności organizmu, oznaką dostosowywania się do drobnych, ulotnych zmian w obrębie naszego ciała. Skrajne wahania pulsu są odstępstwem od normy i nie służą zdrowiu. Ale norma i zdrowie wcale nie są funkcjami statycznymi. A zatem puls, ta podstawowa forma aktywności naszego ciała, odzwierciedla wagę i istotę dynamiki i zmienności jako naturalnych składników zdrowia i dobrej kondycji.

Ludzkie emocje także podlegają wahaniom, od skrajnie negatywnych po skrajnie pozytywne. Na jednym krańcu tego spektrum jest głęboka rozpacz, ból istnienia tak dojmujący, że samobójstwo jawi się jako jedyna droga ucieczki. Na drugim jest ekstaza, rozkosz tak wszechogarniająca, że odsuwa na bok wszelkie cielesne troski. Przykładów rozpaczy nie brak we współczesnym świecie. Ekstaza jest dziś zdecydowanie rzadsza, ale historyczne przekazy dostarczają wymownych przykładów takich stanów. Ramakrishna Paramahansa (18361886), uznawany w kulturze hinduskiej za świętego, większość swego życia spędził w stanie „boskiego upojenia”, tułając się bez celu, tańcząc i śpiewając. Zatracił się w ekstazie do tego stopnia, że przestał dbać o swoje potrzeby cielesne. Zwykli ludzie uznawali go za szaleńca. Gdyby nie garstka uczniów dbających o doczesne sprawy mistrza, niechybnie umarłby z wycieńczenia.

Zgodzimy się chyba, że tak ekstremalne przykłady negatywnych i pozytywnych nastrojów nie są ani normalne, ani pożądane, a już na pewno nie zdrowe. Ale być może ich analiza pomoże nam określić – poprzez ustalenie punktów referencyjnych – neutralny środek owej osi zdrowia emocjonalnego?

Zanim to uczynimy, chciałbym podkreślić, że daleki jestem od utożsamiania szczęścia z tym środkowym punktem osi emocji. I nie uważam, że szczęście jest stanem, który należy utrzymywać i pielęgnować za wszelką cenę. Nie wiem, co to znaczy szczęście, zwłaszcza w kontekście źródeł tego słowa. Angielskie happy wywodzi się ze staronordyckiego terminu happ oznaczającego traf lub przypadek. Nasi protoplaści wiązali szczęście z dobrym losem, kojarząc je z czynnikami działającymi poza naszą kontrolą, z przypadkowymi zrządzeniami fortuny. Przyznajmy – niezbyt fortunnie. Szczęście płynące z wygranej na loterii lub innego ślepego trafu jest ulotne i żadną miarą nie zmienia naszej naturalnej równowagi emocjonalnej. Poza tym, jak wiemy, fortuna kołem się toczy. Jeśli odważymy się wiązać nasz nastrój z przypadkowymi odmianami losu, być może doznamy chwil szczęścia, ale w wielu przypadkach czekają nas rozpacz i depresja, równie silne i wszechogarniające.

Mimo to ze zdumieniem obserwuję, że wielu ludzi szuka szczęścia „gdzieś tam”. Wyobrażają sobie, że szczęście przyjdzie do nich wraz z podwyżką, nowym autem, nowym partnerem, szklanką zimnego soku; z tym, czego w danej chwili pragną, a mieć nie mogą. Z własnych doświadczeń i obserwacji wiem, że emocjonalna satysfakcja płynąca ze zdobycia i posiadania bywa z reguły znacznie słabsza niż nasze o niej wyobrażenia. Rady i wskazówki zawarte na kartach tej książki koncentrują się na osiąganiu stanu wewnętrznego zadowolenia, utrzymywanego w dużej mierze niezależnie od życiowych sukcesów i klęsk, a już na pewno nie związanego ze stanem posiadania.

Wspomniałem już, że nie postrzegam szczęścia w kategoriach naturalnego, podstawowego stanu emocjonalnego. Zanim więc pod moim adresem padną zarzuty o koniunkturalne użycie terminu „spontaniczne szczęście” w tytule tej książki, pozwólcie, że zacznę od uzasadnienia pierwszego elementu tego wyrażenia. Tego samego słowa użyłem w tytule mojej wcześniejszej książki, Spontaniczne zdrowie3, napisanej z myślą. O rozbudzeniu wiary w przyrodzoną zdolność ludzkiego organizmu do samoregulacji, regeneracji, walki z chorobą oraz adaptacji pourazowej. Procesy te określam mianem spontanicznych dla podkreślenia, że występują naturalnie i są stymulowane czynnikami wewnętrznymi, poza wpływem jakichkolwiek zewnętrznych oddziaływań. To ważna obserwacja, często niedoceniana bądź ignorowana tak przez lekarzy, jak i pacjentów. Idea samoleczenia jest najważniejszą z koncepcji medycyny integracyjnej i sednem mojej pracy naukowej od wielu lat. Jestem przekonany, że gdyby każdy z nas uwierzył w zdolności ludzkiego ciała i gdyby lekarze z większym szacunkiem odnieśli się do leczniczego potencjału sił przyrody, nie musielibyśmy łożyć tak wiele na służbę zdrowia i kosztowne interwencje medyczne.

Siła i sprawność samoleczenia ludzkiego organizmu nie zwalniają nas jednak od odpowiedzialności za wspieranie tego procesu poprzez rozważne wybory życiowe. Nie podważają także sensu istnienia służby zdrowia i rozbudowanego systemu opieki zdrowotnej. Termin spontaniczne zdrowie po prostu służy podkreśleniu faktu, że walka z chorobą jest wrodzoną zdolnością organizmu, pozostającą w zgodzie z siłami natury. Podobny zamysł kierował moim wyborem frazy spontaniczne szczęście: odwołuję się w niej do świadomości czytelnika, próbując podważyć powszechną tak dziś tendencję do opierania pozytywnych emocji na zewnętrznych czynnikach pozostających poza naszą kontrolą. Moim celem jest przedstawić szczęście jako jeden z wielu nastrojów dostępnych każdemu, kto jest gotów wprowadzić nieco zdrowej rozmaitości w swoje życie emocjonalne.

W moim przekonaniu neutralny punkt na osi ludzkich emocji – coś, co pozwoliłem sobie nazwać emocjonalnym poziomem morza – reprezentuje nie tyle szczęście, co raczej zadowolenie i pogodną akceptację. Nawiasem mówiąc, pozostaje to w zgodzie z naczelnym celem wielu praktyk duchowych. Z tej perspektywy można przyjąć życie z całym dobrodziejstwem inwentarza, z jego dobrymi i złymi stronami, wiedząc, że wszystko jest takie, jak być powinno. Wszystko, czyli także ja sam i moje miejsce w świecie. Co ciekawe, taka postawa akceptacji, wbrew powszechnemu przekonaniu, nie rodzi bierności. Sam zauważam, że gdy mój umysł pozostaje w tym stanie, jestem daleko bardziej produktywny. Energia, którą w chwilach rozstroju emocjonalnego marnotrawię na walkę z frustracją lub lękiem przed odrzuceniem, w stanie pogodnej akceptacji trafia dokładnie tam, gdzie da największe korzyści. Patrząc wstecz na owoce owej pogodnej akceptacji, wiem, że jest to stan, który pragnę utrwalić i umocnić.

Pisząc o dobrostanie emocjonalnym, opierałem się na kilku podstawowych założeniach. Oto one:

• Odczuwanie zróżnicowanych emocji, tak pozytywnych, jak i negatywnych, jest naturalne i zdrowe.

• W dzisiejszych czasach zbyt wielu ludzi cierpi na zdiagnozowaną depresję lub doświadcza jej efektów.

• Sporadyczne doświadczanie łagodnej bądź umiarkowanej depresji może być normalne, zdrowe, a nawet produktywne jako przejaw naturalnej zmienności emocji, ale utrzymywanie się tego stanu lub nasilanie jego objawów normalne ani zdrowe nie jest.

• We współczesnym świecie punkt równowagi emocjonalnej przesunął się zbyt silnie w stronę negatywną. Zbyt wielu z nas kultywuje swój smutek i niezadowolenie.

• Nie należy chcieć być szczęśliwym przez cały czas: to nierealne marzenie.

• Szczęście rodzi się spontanicznie i pochodzi z naszego wnętrza. Szukanie szczęścia poza sobą samym jest nieproduktywne.

• Utrzymywanie stanu zadowolenia i pogodnej akceptacji jako naturalnego punktu równowagi emocjonalnej jest ze wszech miar wskazane i korzystne.

• Należy świadomie wspierać i rozwijać naturalną elastyczność reakcji emocjonalnych tak w stosunku do pozytywnych, jak i negatywnych aspektów życia i świata.

• Każdy z nas jest w stanie rozwijać własną odporność emocjonalną i przesuwać punkt równowagi emocjonalnej w kierunku pozytywów.

• Najbardziej typowe objawy i formy depresji można kontrolować bądź eliminować, kierując się zaleceniami integracyjnego zdrowia psychicznego.

• Utrzymanie optymalnego dobrostanu emocjonalnego jest równie ważne, jak utrzymanie dobrego zdrowia.

Powyższe tezy nie są zwyczajną prezentacją moich opinii – każda z nich znajduje potwierdzenie w licznych badaniach naukowych. Jeśli potrafisz podejść do nich z otwartym umysłem, zapraszam do dalszej lektury.

W pierwszym rozdziale książki przedstawię ogólny zarys koncepcji dobrostanu emocjonalnego jako najważniejszego celu naszej naukowej podróży. Omówię także rolę, jaką w naszych emocjach odgrywa szczęście.

W rozdziale drugim skoncentruję się na zjawisku depresji. Spróbuję w nim przedstawić własną interpretację przyczyn rosnącej skali tego zagrożenia we współczesnym świecie.

Rozdział trzeci poświęcony jest analizie ograniczeń modelu biomedycznego, tak powszechnie stosowanego dziś w psychiatrii i innych dziedzinach medycyny. W szczególności zastanowimy się wspólnie, dlaczego ów model nie sprawdza się w profilaktyce depresji, nie oferuje wsparcia w terapii zaburzeń emocjonalnych i nie podsuwa dobrych wzorców służących poprawie dobrostanu emocjonalnego. W tym rozdziale podzielę się także z czytelnikami moim entuzjazmem w kwestii integracyjnego zdrowia psychicznego i wyjaśnię, czym różni się ten model od tradycyjnego podejścia biomedycznego.

W rozdziale czwartym przytoczę wiele dowodów na skuteczność integracyjnych strategii Wschodu i Zachodu opracowanych z myślą o harmonijnym rozwoju życia emocjonalnego, opartych zarówno na starożytnych technikach, jak i odkryciach współczesnej neurologii.

Tyle teorii. W dalszej części książki poznamy praktyczne implikacje tych obserwacji.

W rozdziale piątym czytelnik znajdzie obszerną listę strategii i technik fizjoterapii, czyli ćwiczeń ciała pomocnych w rozwijaniu i utrzymywaniu dobrostanu emocjonalnego.

W rozdziale szóstym przybliżę metody rozwoju i przewartościowania umysłu, zmierzające do eliminacji szkodliwych nawyków i zachowań, które zaburzają naturalną odporność umysłu i kierują nasze myśli na niewłaściwe tory.

W rozdziale siódmym podkreślę wagę odpowiedniej troski o pozafizyczny wymiar naszej egzystencji. Ten obszar, określany przeze mnie mianem świeckiej duchowości, jest ważnym budulcem zdrowia emocjonalnego.

Ostatni rozdział to szczegółowy przewodnik, który pomoże ci dopasować powyższe strategie do własnych potrzeb. Znajdziesz tu wiele sprawdzonych porad i strategii rozwijania pozytywnych emocji, wzmacniania naturalnej odporności emocjonalnej oraz poprawy ogólnego stanu psychofizycznego.

Pisząc tę książkę, dokładałem starań, by naukowe dowody na poparcie mych zaleceń prezentować w możliwie przystępnej formie. Czytelników zainteresowanych dokładniejszym omówieniem zagadnień z wielu cytowanych dziedzin nauki odsyłam do bibliografii. W aneksie prezentuję listę organizacji, produktów i usług, które mogą okazać się pomocne w pracy nad rozwojem zdrowia emocjonalnego.

Niniejszy wstęp pragnę zakończyć szczerą obietnicą. Nie chcę dociekać, czy cierpisz na depresję, czy trapisz się negatywnym nastrojem bliskiej ci osoby, czy też po prostu szukasz sposobu na poprawę swego życia emocjonalnego. Niezależnie od celu twych poszukiwań obiecuję, że znajdziesz na kartach tej książki pomoc i wsparcie w tej podróży. Z całą odpowiedzialnością twierdzę, że wskazówki tu zawarte okażą się przydatne. Każda z nich jest wsparta naukowymi obserwacjami i moimi osobistymi doświadczeniami z ponad 40-letniej praktyki klinicznej. Ale musisz pamiętać, że pośpiech jest złym doradcą. Staraj się wcielać te zalecenia w życie z rozwagą i w tempie odpowiadającym twoim potrzebom. Uwierz mi, że możesz poczuć się lepiej; znacznie lepiej, niż czujesz się teraz. Z radością pokażę ci drogę.

1 Najbardziej uznanym narzędziem w tej kategorii jest oksfordzki kwestionariusz szczęścia. Patrz: http://www.meaningandhappiness.com/oxford-happiness-questionnaire/214/

2 Chińskie xin, japońskie shin lub kokoro.

3 Polski przekład ukazał się pod tytułem Samouzdrawianie: jak odkryć i udoskonalić naturalną zdolność organizmu do podtrzymywania jego funkcji i samouzdrawiania, tytuł oryg. Spontaneous Healing: How to Discover and Enhance Your Body's Natural Ability to Maintain and Heal Itself (przyp. red).