Anselm Grün

Zostaw troski – żyj w harmonii

Tytuł oryginału: Lass die Sorgen – sei im Einklang

Einfach leben

Copyright © Verlag Herder Freiburg im Breisgau 2006

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Jedność, Kielce 2008

Tłumaczenie

Ewa Piasta

Redakcja i korekta

Barbara Orlicz

Redakcja techniczna

Wiktor Idzik

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

ISBN 978-83-7660-529-6

Wydawnictwo Jedność

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży: tel. 041 349 50 50

Redakcja: tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Przedmowa

Czego potrzebujemy, żeby stać się naprawdę szczęśliwymi? Niewiele, stwierdza żydowski filozof religii, Abraham J. Heschel (1907-1972). Właściwie niczego, co od dawna by już nie istniało. „Liczy się tylko Bóg, dusza i chwila. Te trzy są zawsze obecne. Życie chwilą obecną jest błogosławieństwem, życie w prostocie jest święte”. Abraham Heschel był nie tylko wielkim uczonym. Był również mądrym nauczycielem życia, który zrozumiałym i prawie poetyckim językiem potrafił wyrazić trafnie to, co najważniejsze. Był przekonany, że tylko te trzy „rzeczy” decydują o sensownym życiu. Niczego więcej nie potrzeba.

W tej książeczce chciałbym zająć się jedynie trzema sprawami. Wierzę, że będą one pomocne w życiu i sprawią, iż można je będzie nazwać bardziej udanym. A chodzi o uwolnienie się od trosk, życie w harmonii z samym sobą oraz życie w prostocie. Łączą się one ze sobą i mocno wzajemnie się warunkują.

Abym mógł żyć w harmonii z samym sobą, muszę pozostawić troski, ponieważ mają one to do siebie, że wywierają na człowieka zły wpływ, męczą mnie. Rozdzierają wewnętrznie, przeszkadzają mi w wewnętrznej integracji. Muszę się od nich uwolnić, odrzucić je od siebie, osiągnąć harmonię i prostotę. Chodzi tu o sztukę połączenia wielu tonów w jednolity dźwięk, o zharmonizowanie ich. Kto połączy w sobie te tak różne tony, ten stanie się prosty i skromny, i to w taki sposób, w jaki rozumieli tę skromność ojcowie Kościoła. Będzie ostatecznie jednością z „pradźwiękiem”, osiągnie jedność z Bogiem – początkiem i źródłem wszelkiego istnienia. I z głębi tej jedności będzie czerpał życie, jako człowiek całkowicie zintegrowany i pełen prostoty, gdyż stał się czysty i przejrzysty tak, iż ukazuje sobą Jedynego.

Abraham Heschel mówi, że „bycie w chwili obecnej” jest błogosławieństwem. Co on przez to rozumie? Prawdopodobnie rzecz następującą: Kto żyje chwilą obecną i jest na niej w pełni skoncentrowany, ten staje się błogosławieństwem dla tych ludzi, z którymi się spotyka. W trudnych sytuacjach nie musi wcale robić dla ludzi niczego szczególnego. On po prostu jest obecny przy tym, kto potrzebuje tej obecności, przy chorym, który jest zdany na drugiego. Jest kimś, obok którego się wytrzymuje bez wypowiadania pobożnych słów i pragnienia, aby wytłumaczyć swoją chorobę jakimiś sentencjami czy aforyzmami. Będzie trwał przy człowieku będącym w żałobie, którego nie można pocieszyć i który nie zniósłby jakichkolwiek pocieszających słów. Kto jest zrozpaczony, chciałby mieć u swojego boku kogoś, kto by mu po prostu towarzyszył, nic nie mówiąc, nie wyjaśniając, bez presji oczekiwania, że smutek musi ustąpić.

Kto po prostu jest, bez interesów skierowanych na konkretny cel, ten stanowi również błogosławieństwo dla stworzeń, gdyż żyje z nimi w harmonii. Nie będzie ich wyzyskiwał czy wykorzystywał dla siebie. Będzie po prostu trwał ze stworzeniem i w jedności z nim. Będąc cząstką natury, rozkwitnie również jako człowiek niepowtarzalny. Stanie się błogosławieństwem dla swojego otoczenia. Abraham Heschel przypisuje życiu w prostocie jeszcze inną jakość, która z początku brzmi może dla nas obco: świętość. Życie ciche, proste i skromne jest czymś świętym. Jeśli przyjrzymy się bliżej temu słowu i jego znaczeniu, lepiej zrozumiemy, co kryje się w jego głębi. Niemieckie słowo „heilig” – święty – pochodzi od „heil” – cały, nieuszkodzony, bez szwanku. Kto żyje prosto i zwyczajnie, nie jest rozdarty, ale zintegrowany. Pogodził się z tym, kim jest. Żyje jakąś pełnią. Łacińskie słowo „sanctus” to święty. Pochodzi ono od „sanctire” – oddzielać, odsunąć od świata. Święte jest tym, co zostało odsunięte od świata, nad czym świat nie ma władzy. Kto żyje w prostocie, jest całkiem u siebie. Świat nim nie kieruje. Należy do samego siebie i do Boga. Greckie słowo „hagios” ma podobne znaczenie. Od niego pochodzi niemieckie słowo „Gehege” – zagroda, rewir i „behaglich” – błogo, przyjemnie, przytulnie. W świętym miejscu czuję się przyjemnie i wiem, że jestem bezpieczny. Zwyczajne i skromne życie jest święte. To zdanie oznacza dla mnie życie chwilą obecną, pełne skoncentrowanie na niej, zanurzenie w Bogu. To czyni mnie świętym, uwalnia od władzy świata, od władzy namiętności i instynktów, od władzy niepohamowanej żądzy uznania i sukcesu. To skromne i proste życie spełnia się w oddzieleniu, w Bożym schronieniu, gdzie jest przyjemnie i przytulnie. Tam czuję się u siebie.

Heinrich Spaemann zwraca uwagę na to, że w Biblii słowo święty pojawia się po raz pierwszy w związku z siódmym dniem stworzenia. Bóg uświęca dzień siódmy. „Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał, stwarzając” (Rdz 2,3). Świętość siódmego dnia ma swój najgłębszy sens w odpoczynku Boga. Jest to odpoczynek od wykonanych dzieł. Ten spokój jest święty. W nim jestem wolny od presji zdobywania osiągnięć. Mogę cieszyć się samym istnieniem. Po prostu żyję. To jest święte. Jeśli po prostu tylko żyjemy, mamy udział w ciszy szabatu Boga. Jesteśmy wtedy wolni od wszelkich trosk. Tworzymy harmonię ze sobą samym, z Bogiem i z chwilą obecną. Porzucenie trosk wprowadza nas w ciszę szabatu Boga, w życie w harmonii z naszym najgłębszym ja, w pełnię obecności w chwili obecnej, co właśnie jest świętością. Serce szuka tej ciszy i wewnętrznego zadowolenia. A czymże innym jest szczęście, jak nie tym pokojem serca?

ZOSTAW TROSKI

Nie martw się – żyj w prostocie

Język jest skondensowanym doświadczeniem. Każdy naród ujął i wyraził w języku swoje doświadczenia. Jeśli wsłuchamy się w język, usłyszymy także, jakie struny drgają jeszcze w słowie „troska”. Greckim odpowiednikiem tego słowa jest „merimna”, co oznacza zatroskane obchodzenie się z czymś, trwożliwe oczekiwanie na coś, strach o coś. Troska odnosi się więc do przyszłości i jest związana z obawą przed tym, co może nastąpić. Człowiek ze strachu staje się pełen trosk. Niemieckie słowo troska „Sorge” wzięło swoje podstawowe znaczenie od zmartwienia, zgryzoty („Kummer” lub „Gram”). Jest spokrewnione z rdzeniem „serg”, który oznacza również chorobę. Jeśli jakaś matka mówi, że martwi się o syna, jest wtedy pełna troski, zgryzoty. Czasami mogą stać się one powodem choroby.

Jak możemy ustrzec się od trosk mogących wywołać chorobę? Istnieje zdanie, które w naszym społeczeństwie, gdzie tak bardzo liczą się wszelkie ubezpieczenia i zabezpieczenia, może oddziaływać prowokująco: (…) „Nie martwcie się o swoje życie, o to, co macie jeść i pić, ani o swoje ciało, czym się macie przyodziać” (Mt 6,25). Jezus wypowiada to zdanie w Kazaniu na Górze. Wskazuje na ptaki na niebie i na lilie na polu, o które troszczy się sam Bóg. Co to oznacza w społeczeństwie, które samo siebie nazywa „społeczeństwem ryzyka” i w którym branża ubezpieczeniowa przeżywa niebywały rozkwit. Czy wszystko nie jest kwestią odpowiedzialności? Ojciec rodziny musi troszczyć się o swoją rodzinę, żeby dzieci mogły studiować i otrzymać wykształcenie. Każdy musi zadbać o swoją starość. Czy wezwanie Jezusa jest więc czymś nierealnym? Jezus z pewnością nie chce, abyśmy żyli tylko dniem dzisiejszym i nie brali odpowiedzialności za nasze życie. On zachęca nas do innego sposobu patrzenia, kiedy mówi, żebyśmy byli pełni wdzięczności i zaufania, że Bóg się o nas troszczy. Jako powód podaje: „Kto z was, martwiąc się, może choćby jedną chwilę dołożyć do wieku swego życia?” (Mt 6,27). Żyj w harmonii ze sobą i z Bogiem, a wtedy twoje życie będzie udane.

Gdzie leży problem?

Wewnętrzny niepokój jest najgłębszym powodem troski, a nie tylko jej zjawiskiem towarzyszącym. Dlatego filozofia stoicka dążyła ku temu, aby prowadzić ludzi do wewnętrznego pokoju. Chciała uwolnić człowieka od niepotrzebnych zmartwień. Epiktet, przedstawiciel filozofii stoickiej, którego chętnie cytowali dawni mnisi, twierdził: „To, co nas, ludzi, niepokoi, to nie sprawy, ale nasze sądy o nich”. Martwimy się na przykład tym, czy aby nie będzie padało jutro w czasie wycieczki. Deszcz nie musi nas jednak niepokoić. Chodzi tutaj o nasze zdanie na temat deszczu. Jeśli spojrzymy na niego pozytywnie, wtedy również w czasie deszczu wycieczka będzie udana. Niepokoimy się też czasami, czy podjęta przez nas decyzja była słuszna. Jednak nie sama decyzja stanowi problem, ale nasza interpretacja jej. Jeśli definiujemy się z pozycji jakiegoś ideału, a mianowicie, że nasze decyzje muszą zawsze być absolutnie prawidłowe, to wtedy ciągle jesteśmy pełni trosk i obaw. Jeśli jednak z dobrą intencją zrobimy wszystko, co w naszej mocy i pozostawimy to Bogu, zmartwienia i troski znikną.

Przez dziurkę od klucza

Tłumienie z reguły w niczym nie pomaga. Można wprawdzie spróbować zamknąć drzwi za problemami, ale to na nic się przyda. Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), niemiecki poeta i pisarz, widział to bardzo wyraźnie: „Troska wkrada się przez dziurkę od klucza”. Nie jest tak łatwo strzec się przed zmartwieniami. Mogę spróbować za pomocą rozumu pozbyć się troski o przyjaciela będącego w podróży. Mogę pozwolić dzieciom na jakieś przedsięwzięcie i próbować się nie martwić. Jednak zmartwienia nie daje się tak łatwo wymazać. Jeśli uważam, że drzwi mojego domu życia dobrze zamknąłem przed zmartwieniami, wślizną się one przez dziurkę od klucza. Wieczorem powierzam troski Bogu. Kiedy budzę się rano, troska zjawia się z powrotem. Być może zakradła się w czasie, gdy spałem. Istnieją takie miejsca, takie „dziurki od klucza”, które stanowią dostęp i jakby drzwi do naszej duszy. Nie jestem w stanie raz na zawsze zamknąć się przed zmartwieniem. Muszę je ciągle od nowa prosić, aby opuściło mój dom. Jednak wiem, że nigdy się go całkowicie nie pozbędę. Być może jakąś pomocą będzie zmiana perspektywy?

Goethe ukazuje w następującym dwuwersie inny sposób patrzenia na troskę:

„Jeśli nie chcesz mnie opuścić,

trosko, uczyń mnie więc mądrym”.

Za tymi słowami kryje się doświadczenie, że troska nie pozwala mi cieszyć się szczęściem. Ponieważ nie jestem w stanie całkiem pozbyć się jej z domu mojej duszy, powinna przynajmniej wykonać pozytywne zadanie w moim wnętrzu, czyli obdarzyć mnie mądrością. Zmartwienie może mnie nauczyć ostrożności, aby nie zostało zniszczone szczęście w moim życiu. Jeśli troska doprowadziła mnie do mądrości, wówczas wypełniła swoje zadanie. Przypomina mi o konieczności budowania domu mojego życia na mocnym i twardym gruncie, a nie na piasku iluzji. Taki jest według Jezusa sens mądrości. Człowiek mądry buduje swój dom na skale, a nie na piasku. Troska była dla Goethego najwyraźniej mistrzynią i nauczycielką mądrości. Możemy uczyć się od niego, jeśli zmartwienie pojawi się przed naszymi drzwiami lub stanie pośrodku naszego domu.

Domofon

Strach jest bratem zmartwienia. Martwimy się i niepokoimy, ponieważ się boimy, że może się stać coś, co przekroczy nasze możliwości. Chińskie przysłowie mówi, że „Strach puka do drzwi naszej duszy. Zaufanie otwiera. Nikt nie stoi na zewnątrz”. Większość wyśle troskę do drzwi, aby otworzyła. Pukanie strachu tłumi w nas zbyt często zaufanie. Ono nie odważa się podejść do drzwi. Przysłowie ma nas zachęcić, abyśmy się otworzyli na zaufanie, które pomimo strachu jest w nas ukryte. Nikt z nas nie ma w sobie tylko strachu i nikt też jedynie zaufania. Mamy jedno i drugie. Od naszej decyzji zależy, co będzie otwierało drzwi naszej duszy. Jeśli zaufanie, to doświadczymy, że na zewnątrz nikt nie stoi. To był tylko strach naszej duszy i nikt z realnego świata nie pukał do naszych drzwi.

Obrzydłe życie

„Istnieją trzy rodzaje ludzi: tacy, którzy się zamartwiają na śmierć; tacy, którzy się zapracowują na śmierć; i tacy, którzy się zanudzają na śmierć”. Ironia tego stwierdzenia, autorstwa Winstona Churchilla (1874-1965), brytyjskiego męża stanu, pisarza, polega na tym, co oczywiście każdy wie: chociaż tak bardzo się staramy i zaharowujemy się, i jakiekolwiek byłoby nasze nastawienie do życia – i tak wszyscy bez wyjątku musimy umrzeć. Pozostaje tylko pytanie, jak zagospodarujemy ten czas, który pozostał nam do śmierci. Możemy zapełnić go zmartwieniami, pracą lub nudą. Churchill nie był ani myślicielem, ani też nie rozdzierała go nuda. „Jestem za bardzo zajęty i nie mam czasu na zmartwienia”, zaznaczył pewnego razu. To, co powiedział, jest jednak prawdą. Można naprawdę zamartwić się na śmierć, ponieważ utrapienia, praca i nuda są w stanie, w znaczeniu przenośnym, prowadzić bezpośrednio do śmierci. Możemy poprzez zamartwianie się obrzydzić sobie życie i w pewnym sensie je zdławić. Możemy również tyle pracować i tak bardzo się martwić, że przyśpieszymy przez to naszą śmierć. Nie są pożądane ani przesadne troski, ani nadmiar pracy i na pewno nie pustka spowodowana prze nudę, ale konieczne jest umiarkowane życie i praca, które odpowiadają naszym możliwościom.

Obłęd na punkcie zdrowia

Wiele osób dziś bardzo troszczy się o swoje zdrowie. Boją się, żeby nie zachorowali na raka lub nie dostali zawału. Tak więc obracają się wokół swojego zdrowia i żyją jakby obok życia, mijają się z nim. Zabieganie o swoje zdrowie jest z pewnością czymś dobrym, jednak kiedy staje się ono jakąś religią zastępczą, to wówczas troska o nie przybiera nieograniczone rozmiary, które nie przynoszą niczego dobrego i ostatecznie szkodzą naszemu zdrowiu. Ludzie, u których wszystko obraca się wokół problemu zdrowia, zaczynają naprawdę być chorzy. Uwolnienie się od trosk jest najlepszym eliksirem życia. Służy lepiej naszemu zdrowiu niż trwożliwe sprawdzanie, czy naprawdę jeszcze jesteśmy zdrowi. „Niektórzy ludzie tak bardzo boją się śmierci, że całą swoją siłę skierowują na to, by jej uniknąć i przy tym nigdy tak naprawdę nie żyją”, jak stwierdził Anthony de Mello. Strach przed śmiercią może nam przeszkadzać żyć. Nie możemy przy tym zapominać o tym, co powiedział wielki lekarz: „W końcu wszyscy umrzemy i to nie z powodu, że jesteśmy chorzy, ale że żyjemy”.

Fałszywe ofiary

Istnieje wielkie niebezpieczeństwo dla naszego zdrowia: Jesteśmy tak opanowani przez ambicję, że nie zważamy już ani na naszą duszę, ani na ciało. Taka sytuacja dotyczy nie tylko sportowców wyczynowych, którzy poprzez środki dopingujące rujnują swoje ciało, ponieważ chcą być zawsze na pierwszym miejscu. Gdy nasze ciało się buntuje, zmuszamy je za pomocą leków do większej wydajności. Kładziemy nasze zdrowie na szali ambicji. Niemiecki filozof, Artur Schopenhauer (1788-1860), ostrzegał przed tym już ponad 150 lat temu: „Największą niedorzecznością jest poświęcenie swojego zdrowia; obojętnie, czy to byłby zarobek, awans, nauka, czy też sława”. Zostały wymienione tutaj takie same cele, do jakich dążą ludzie również w dzisiejszych czasach kosztem swojego zdrowia. Ponieważ kariera jest dla nich ważniejsza niż stosowny dla nich umiar, nie zważają na to, iż zbytnie obciążenie wpędzi ich w chorobę. Właśnie w sytuacjach przeciążenia potrzeba tym bardziej mądrego umiarkowania, którego św. Benedykt wymaga od swoich mnichów. Uporządkowanie wszystkiego według odpowiedniej miary oznacza unikanie skrajnego zdenerwowania czy tchórzliwości, nieufności, podejrzliwości i zazdrości. Tylko ten, kto zna miarę i możliwości – swoje i innych – będzie potrafił prawidłowo rozłożyć siły. Tylko wtedy, gdy nie będę przekraczał swoich granic, osiągnę wewnętrzną równowagę i harmonię.

Pułapka

Martwimy się o siebie samych: o nasze zdrowie, poważanie w oczach innych, o przyszłość w trudnych czasach. Zamartwiamy się również o ludzi wokół nas. Zrozumiałe jest, że rodzice martwią się o swoje dzieci, gdy te nie idą drogą, którą oni sobie wymarzyli. Istnieją jednak ludzie, którzy obojętnie, gdzie się znajdują, natychmiast zamartwiają się z powodu innych. Niekiedy wygląda to na miłość bliźniego, lecz może być niestety pułapką. Św. Teresa z Ávila (1515-1582), była świadoma istnienia takiej pułapki. Jest autorką następującej modlitwy: „Wybaw mnie Panie, od wielkiego pragnienia, aby porządkować sprawy innych”. Teresa miała widocznie tendencję do porządkowania życia innych. Jezus stara się skierować jej uwagę na siebie samego. Powinna zaufać, że Bóg troszczy się również o innych, a ona nie musi wszystkiego sama załatwiać. Przede wszystkim nie wie przecież, czy inni w ogóle chcą, aby przejmowała za nich odpowiedzialność.

Każdy musi sam troszczyć się o siebie. Możemy ludziom towarzyszyć, ale oni sami muszą uporządkować swoje życie. Postawa Teresy zachęca nas, abyśmy przy całym współczuciu dla innych zachowali spokój. Również pod tym względem święci mogą stanowić dla nas przykład.

Śmieci duszy

Zamartwiamy się o wiele rzeczy. Często zmartwienie przeradza się w zgryzotę, która jest dla nas wielkim obciążeniem. Pisarz amerykański Mark Twain (1835-1910),wspomniał o swoim doświadczeniu: „Jestem starym człowiekiem, widziałem wiele zmartwień i trosk, ale większość z nich się nie spełniła”. Mark Twain spotkał wielu ludzi, którzy zaprzątali sobie głowę rozmyślaniem o tym, co mogłoby zniszczyć ich życie lub stać się jakimś przeciążeniem. Jednak najczęściej zmartwienie, gnieżdżące się w sercach ludzi, nie znajdowało swojego odpowiednika w rzeczywistości. Niemieckie słowo „Kummer” – zmartwienie, troska, pochodzi od średniowiecznego wyrazu „kumber”, który oznacza gruzy, śmieci, mozół, trud. Kiedy jesteśmy pogrążeni w zmartwieniach, obciąża nas wiele duchowych śmieci. Tej duchowej stercie śmieci nie odpowiada jednak żadna obiektywna sterta gruzu. Często sami wymyślamy sobie przeszkody, które mogłyby stanąć nam na drodze. Śmiech uwalnia również od skoncentrowania na własnych obawach. Być może są one tylko fantomem. Doświadczenie Marka Twaina może nam otworzyć oczy na tę sprawę. Być może niepotrzebnie obciążamy serce troskami. Zbędne niepokoje i zmartwienia zostawmy tam, gdzie ich miejsce, czyli na wysypisku śmieci.

Zmartwienia potrafią pływać

„Zmartwienia to źli goście,

przywierają mocno i trwale”.

Powyższe zdanie wypowiedział kiedyś niemiecki pisarz, poeta Otto Juliusz Bierbaum (1901-1993).Istnieją różne sposoby postępowania z takimi niechcianymi gośćmi. Wielu ludzi nie potrafi wytrzymać swoich problemów i pogodzić się z obecnością takiego ciężaru. Nie starają się ich rozwiązać, ale chcą je zasłonić lub zatopić w alkoholu. Niemiecki aktor filmowy, Heinz Rühmann (1902-1994), ostrzegał przed taką metodą. Ona jest nieskuteczna: „Nie można topić zmartwień w alkoholu – one potrafią pływać”. Trzeba znaleźć inne drogi. Kto chce je usunąć za pomocą alkoholu, ten przysporzy sobie nowych zmartwień. Będzie dręczył go strach przed uzależnieniem, utratą pracy oraz przegraniem całego swojego życia. Człowiek taki zacznie te lęki znowu topić w alkoholu. W taki sposób powstanie błędne koło, wciągające uzależnionego w większe tarapaty i zmartwienia.

Najskuteczniejszym sposobem na poradzenie sobie z tym problemem jest odważne spojrzenie mu w oczy, stawienie czoła i oddanie wszystkiego Bogu. W taki sposób znajdziemy metodę, która pomoże nam odpowiednio obchodzić się ze zmartwieniami i troskami i nie pozwoli, aby nami rządziły. Innym sposobem jest aktywne i odważne przeciwdziałanie problemom.

Otto Juliusz Bierbaum radzi lakonicznie:

„Musisz zwrócić się do nich plecami;

jeśli ujrzą cię zajętego pracą,

nie pozostanie im nic innego,

jak zostawić cię w spokoju”.

Wielki rzut

Żadne życie nie przebiega zawsze tak, jakbyśmy sobie tego życzyli, czy też według planów, które sobie ustaliliśmy. Ciągle doświadczamy, że nie wszystko możemy trzymać w ręce, nawet jeśli się bardzo postaramy. Są w życiu okresy, kiedy problemy zdają się nas całkiem przygniatać i pomimo naszych wysiłków, nie widać żadnych rozwiązań. Tak było w każdych czasach. Takie jest również nasze życie. Również w Biblii jest mowa o tym i pewna rada, gdzie należy szukać pomocy: „Przerzuć swą troskę na Pana, a On cię podtrzyma”, mówi psalmista (Ps 55,23). Psalmista liczy się z tym, że możemy być pełni trosk, ale nie poddaje się zwątpieniu. Jego rada jest taka, abyśmy nie obracali się wokół swoich zmartwień. Powinniśmy przerzucić je na Pana. Jest to piękny obraz. Nie mamy ich zbyć czy wyrzucić, ale celowo przerzucić je na Boga. Mamy dosłownie zarzucać Boga naszymi troskami. W rzucaniu kryje się agresja, ale jednocześnie wyzwolenie. Kiedy odrzucę z całej siły wielki kamień, odczuję ulgę. Tak właśnie proponuje psalmista, powinienem zrzucić troski na Boga. Nagrodą za taki rzut będzie moja wyprostowana postawa, gdyż sam Bóg mnie podtrzyma. Moja wytrwałość zostanie wzmocniona. Kto się zadręcza, ten nie potrafi zwolnić. Jest nieustannie w drodze i dręczy go niepokój. Kiedy wreszcie się zatrzyma, będzie dreptał w miejscu. Uwolnienie się od trosk i zmartwień jest warunkiem przyjęcia spokojnej postawy stojącej, jak i przetrwania wielu niepowodzeń.

Cóż nam pomoże narzekanie?

W 1657 roku Georg Neumark napisał słowa i muzykę do jednej znanej pieśni. Jest ona śpiewana jeszcze dzisiaj, ponieważ ludzie pomimo upływu czasu jakoś się odnajdują w tym tekście i melodii: „Kto tylko pozwoli dobremu Bogu panować”. („Wer nun den lieben Gott lässt walten”). Druga zwrotka pieśni zaczyna się słowami: „Cóż nam pomogą ciężkie zmartwienia, co nam pomoże jęk i wzdychanie? Cóż da nam skarga na naszą niedolę?” Poeta wskazuje nam na środek uzdrawiający, gdy dręczą nas troski i zmartwienia: „Śpiewaj, módl się, idź Bożymi drogami i wypełniaj wiernie to, co do ciebie należy”. Zamiast trapić się zmartwieniami, powinienem po prostu wykonywać to, co mam dzisiaj do zrobienia. Każdego dnia mam również modlić się i wielbić Boga swoim śpiewem. Wtedy troski nie będą miały nade mną władzy. Taka jest rada Georga Neumarka, którego pieśń stała się znana pewnie z tego powodu, iż wielu odnajdywało w niej odbicie swoich własnych doświadczeń. Można by wskazać na jeszcze jedną starą, chrześcijańską wskazówkę, która zawiera w sobie podobny sens; a jest nią motto benedyktyńskie: „Módl się i pracuj”. Również to jest środkiem zaradczym na wiele ciężkich zmartwień. Spokojna i jednocześnie energiczna aktywność oraz pełne ufności zawierzenie są dobrą metodą, aby iść pewniej przez życie i szybciej uwalniać się od trosk.

Kiedy robi się ciemno i zimno

Poetka austriacka, Ingeborg Bachmann, która żyła w latach 1926-1973, proponuje w jednym wierszu („Reklama”, 1956):

„Dokąd byśmy nie szli,

idź bez trosk bez zmartwień,

kiedy ciemno i kiedy zimno

nie martw się, lecz

zajmij się muzyką”.

Poetka przywołuje w tych wersach wielokrotnie słowa Jezusa o tym, byśmy się zanadto nie martwili i nie troskali. Wkłada je w ciemność naszego życia. Czy te słowa Jezusa będą zdolne nas nieść, gdy w naszym wnętrzu zapanują ciemności, a w nasze serce wkradnie się chłód? Ingeborg Bachmann wskazuje na muzykę. Jest ona dla niej miejscem, w którym pośrodku naszych ciemności i chłodu, możemy odczuć coś z beztroski, o której mówi Jezus. Tę beztroskę bardzo dobrze wyraził w swojej muzyce Mozart. Nie pokazał nam jednak nieprawdziwego i świętego świata. Sprawił, że ta beztroska rozbrzmiewa pośrodku niepokoju, obaw i ciemnych otchłani ludzkiej duszy. Beztroska jest miejscem, do którego możemy dotrzeć mimo ciemności i zimna, i gdzie ogarną nas ciepło, światło oraz poczucie bezpieczeństwa.

Szczególny przypadek życia

W rozumieniu języka potocznego słowo „troska” oznacza też zmartwienie, utrapienie, kłopot. Jeśli się bliżej przyjrzymy temu słowu, okazuje się, że ma ono jeszcze znaczenie pozytywne: Troszczymy się o jakiegoś człowieka i okazujemy mu przez to naszą sympatię. Albo ktoś się o nas troszczy i dba. Obchodzimy się troskliwie z przedmiotami wokół nas. Im bardziej jakąś rzecz, czy sprawę cenimy lub kochamy, tym więcej wkładamy w nią troski, staranności. Sprawdzamy dokładnie i z troską faktyczny stan rzeczy, aby móc znaleźć naprawdę dobre rozwiązanie. Wszyscy zgodziliby się co do tego, że bez troski nasze społeczeństwo nic by nie zdziałało, niczego by nie dokonało. „Możliwość troski o kogoś jest również związana z doświadczeniem szczęścia”. Słowa te wypowiedziała Regina Ammicht-Quinn, która nazywa szczęście szczególnym przypadkiem życia i dlatego jest nastawiona krytycznie wobec zbyt płytkiego rozumienia szczęścia. Według niej troska może być decydującym sposobem dojścia do szczęścia: Troska o kogoś jest czymś innym niż troska z powodu kogoś. Ona stwarza przestrzeń dla sensownego życia. Wskazuje na to, do czego przywiązane jest nasze serce. Nie chodzi tutaj o troskę spowodowaną strachem, ale o troskę z miłości. Ponieważ kogoś kocham, troszczę się o niego. Staram się o to, czego mu potrzeba do życia. Zaopatruję go w to, co konieczne i jednocześnie sam czuję się napełniony tym, co robię. Matka troszczy się chętnie o swoje dzieci. A dzieci doświadczają przez tę troskę jej miłości. Czy nie jest czymś cudownym, a nawet szczęściem wiedzieć, że istniejemy w relacji do innych, do ludzi, którzy nam pomagają, i dla których również my jesteśmy pomocą?