Valerio Albisetti

Udane życie – to wciąż możliwe

Jak cieszyć się każdym dniem

Tytuł oryginału: Una vita a tutto tondo

Come costruire il proprio percorso

PAOLINE Editoriale Libri

© FIGLIE DI SAN PAOLO, 2007

Via Francesco Albani, 21-20149 Milano

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce 2008

Przekład z języka włoskiego

Krystyna Kozak

Redakcja i korekta

Paulina Zaborek

Redakcja techniczna

Marcin Satro

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

Zdjęcie na okładce

Jupiter Images/EAST NEWS

ISBN 978-83-7660-527-2

Wydawnictwo Jedność

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży tel. 041 349 50 50

Redakcja tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Poszukiwaczom sensu

Wędrowcom ducha

Życie jest prawdziwe w takiej mierze,

w jakiej potrafimy je interpretować.

Wstęp

Wszystko należy do Boga, wszystko do Niego powraca.

Być może kiedyś, gdy rzeczywistością były jeszcze mity oraz poszukiwanie sensu własnego życia, zło, cierpienie i porażki mogły nabierać znaczenia dzięki poczuciu odpowiedzialności i bojaźni Boga.

Obecnie, w trzecim tysiącleciu, wydaje się, że mamy z tym pewne trudności. Poszukiwanie stało się bardziej indywidualne, bardziej osobiste, a co za tym idzie – trudniejsze. Czujemy się bowiem osamotnieni w poszukiwaniu znaków, wskazówek, które pomogłyby nam zachować pogodę ducha, odnaleźć znaczenie i sens w świecie, który pogrążył się w bezładzie, powierzchowności, w życiu często bolesnym, ale przecież jeszcze bardziej powabnym.

Mimo wszystko: widząc, że jesteśmy, żyjmy!

Oto nasz czas.

Piszę, abyśmy odzyskali nadzieję.

Abyśmy zrozumieli, że wszystko ma jakiś sens.

Bóg jest we wszystkim, po to, aby do nas mówić, aby nas kochać, aby nam błogosławić.

Może chodzić o radość, tragedię, porażkę. To sposób, w jaki reagujemy na to, co nam się przydarza i co determinuje bieg naszego życia!

Zawsze, we wszystkim co kiedykolwiek pisałem, próbowałem uczyć, że rzeczą fundamentalną jest widzieć – widzieć wszystko i dogłębnie. I że za każdą tragedią zawsze stoi nadzieja i sens.

Coraz bardziej doceniam moc słów. Tych autentycznych, głębokich, które dotykają ludzkiej duszy, które ją wyrażają, towarzyszą jej, nadają sens, ukazują wieczność, siłę i moc absolutną.

Piękno.

Tajemnica.

Dlatego chciałbym, aby ta praca mogła być wystawiona na scenie teatralnej. Nawet jeśli pozostanie książką do czytania, nad którą można się zastanawiać, medytować.

Dlatego tekst jest tak skonstruowany, aby można go było przedstawić, odegrać, wykrzyczeć, wyszeptać, porwać.

Milczący.

Jak nasze życie.

Jest to tekst, który przekazuję moim licznym czytelnikom, mojej wielkiej rodzinie.

Zresztą, jest to język, którego zawsze starałem się używać. Który chce być prosty, a jednocześnie mocny, silny, pełen energii i życia.

Może to nowy sposób pisania.

Ograniczony do najmniejszych pojęć.

Zasadniczy i głęboki.

Mogą go zrozumieć ludzie, którzy pokornie, cicho i anonimowo, starają się mimo wszystko być nosicielami swojej osobistej historii. Którzy mają odwagę wejść w głąb siebie, biorąc odpowiedzialność za to wszystko, co tam odkryją.

W tej trudnej, być może heroicznej podróży, a nie w marzeniach czy romantycznych złudzeniach, znajdują szacunek dla samego siebie.

Nie narzekają, nie szukają ofiar czy katów, nie opłakują swoich zranień, cierpień, boleści.

Wszystko powierzają Bogu, nadając temu sens.

Uważają swoje zranienia za święte.

Myślę, że Bóg każdemu z nas postawi następujące pytania:

„Czy tam, na ziemi, byłeś tym, kogo Ja wezwałem po imieniu, zanim się jeszcze narodziłeś?

Czy zrealizowałeś cel, dla jakiego posłałem cię na ziemię?”.

CZĘŚĆ PIERWSZA

PEWIEN OKRES

Dwanaście lat

Mija dwanaście lat, odkąd świadomie czy nieświadomie pogrążyłem się w otchłani.

Otchłani samego siebie.

Byłem niejako na tronie. Leniwie wyciągnięty na wygodnym, wielkim łożu. Wysoko, na piętrze.

Chciałem zejść, czy może raczej zostałem zrzucony na niższe piętra.

Nie wiem.

Znalazłem się na ziemi. Chodziłem pieszo drogami świata, spałem na twardych łożach, samotny wśród ludzi, mężczyzn i kobiet, doświadczałem ukąszeń głodu, żaru pragnienia.

Samotny.

Straszliwie samotny.

Zacząłem się bać.

Ciemności, cierpienia, bólu, kobiet, mężczyzn, własnego ciała i umysłu.

Czułem się bezsilny.

Kruchy.

Nagi.

Opuszczony.

Opuszczony przez Boga.

To wszystko płynęło – tak czułem – w mojej krwi przez dwanaście długich lat.

Aż do dziś, kiedy piszę te słowa.

Życzę sobie, abym mógł, kiedy napiszę ostatnie zdanie tej książki, podnieść głowę z jakąś iskierką światła.

Nadziei.

Odległe doświadczenie

Dwanaście lat, podczas których do mojego życia wkradła się również śmierć.

Odszedł mój ojciec.

Myślałem, że żartuje. A może chciałem w to wierzyć.

Sam.

Nie płakałem.

Długo nie rozumiałem.

Kiedy spoglądam wstecz, zauważam, że niewiele w życiu zrozumiałem.

Myślałem, że rozumiem, ale było inaczej.

Kiedy myślę o ojcu, myślę o wojowniku, o walecznym samuraju.

O kimś odważnym.

Chciałbym oddać mu cześć.

Jeśli jego duch żyje, wie, że nadal go kocham, że jestem z niego dumny, jak zawsze.

Dwanaście lat porażki w miłości.

Raporty z przygotowań, doświadczeń, miejsc uczenia się, życiowych lekcji, tak nas prowadzi modne dziś myślenie pozytywne... w jakim kierunku?

Bez celu.

Bez Boga.

W rzeczywistości jedynie rozdzierający ból, pękające serce, zaciskające się gardło, a w żyłach płomień wściekłości, gwałtu, buntu wobec ludzi tak oziębłych, tak bezlitosnych.

Niestałych.

Aż po zaufanie tej ostatniej kobiecie.

O oczach koloru morza.

Ukrywającej swą wewnętrzną pustkę.

Igrającej z uczuciami.

Pojawiła się, pisząc pewne fragmenty „Pieśni nad Pieśniami”. Tym mnie zwiodła.

Aby następnie odkryć pustkę swoich słów, fałsz przyrzeczeń, obłudę uśmiechu, gorzki miód swych ust, banalne życie, brak szacunku dla drugiego człowieka, wyśmiewanie, pogardę, pychę, niekomunikatywność.

Niejasność, nielojalność, nieuczciwość.

Aż po próbę pozbawienia mnie marzeń.

Pragnienia życia.

Odebrania mi nadziei.

Czułem się zdradzony.

Wykorzystany, porzucony.

Mam żal do samego siebie, że dałem się wykorzystać.

Nikt nie może nas zranić, jeśli na to nie pozwolimy.

Dlatego powinniśmy zawsze utrzymywać nasze serce w kontakcie z Bogiem. To konieczna pomoc.

Tylko w ten sposób nasze serce stanie się czułe, łagodne, silne.

Jeżeli przyjmujemy wypaczoną wizję osoby, która chce nas widzieć innymi niż jesteśmy, albo utożsamiać nas tylko z naszymi słabymi stronami, to jest to negatywne działanie.

Wtedy pamięć się zamazuje, wspomnienie staje się żywsze, a następnie zanika. Otwierają się dawne rany, jak mówią psychoanalitycy, poczucie opuszczenia w dzieciństwie przez ukochane osoby, brak uczucia, nieobecność czułości, pieszczot, uśmiechu.

Do tego stopnia, że wszystko dzieje się odwrotnie.

Projekcja.

Dostrzeganie w drugim człowieku tego, co jest w nas samych.

Wszystko się miesza.

Dwanaście lat błądzenia po świecie w poszukiwaniu celu, sensu.

Dwanaście lat cierpienia, utraty tożsamości.

Utraciłem również zdrowie fizyczne.

Dwanaście lat, które doprowadziły mnie do średniego wieku, gdy wszystko zaczyna szarzeć, staje się niejasne; kiedy czujesz, że naprawdę wkraczasz w schyłek życia.

W jesień.

Twoje przekonania upadają niczym pożółkłe liście z drzew. To tutaj kurczowo chwytasz się życia, rozpaczasz nad minioną młodością, zaczynasz nienawidzić wszystkich, którzy cię otaczają: młodych – z zazdrości, starszych – dlatego, że przypominają ci, dokąd zmierzasz.

Dlaczego nie poszukuję bezpieczeństwa uczuciowego, rodzinnego?

Dlaczego nie wystarcza mi praca?

Dlaczego nie zadowalam się spokojnym życiem?

Dlaczego czuję się zaniepokojony, poszukuję czegoś głębszego, definitywnego?

Absolutnego?

Może dlatego szukam miłości, która mnie nie wykorzysta; miłości, która mnie nie zdradzi; miłości, która mnie nie rozczaruje?

Ale czy taka miłość jest możliwa wśród ludzi?

Być może przez krótką chwilę.

Jednak drugi człowiek wymknie ci się w jakiś sposób, gdyż jest nieodwołalnie inny od ciebie.

Jest innym człowiekiem.

Zdecydowanie.

Światło z góry

„Przyjemne jest światło

i miło oczom widzieć słońce.

Tak więc jeżeli człowiek wiele lat żyje,

ze wszystkich niech się cieszy

i niech pomni na dni ciemności,

bo będzie ich wiele.

Wszystko, co ma nastąpić, to marność.

Ciesz się, młodzieńcze, w młodości swojej,

a serce twoje niech się rozwesela

za dni młodości twojej.

I chodź drogami serca swego

i za tym, co oczy twe pociąga;

lecz wiedz, że z tego wszystkiego

będzie cię sądził Bóg!

Usuń przygnębienie ze swego serca

i oddal ból od twego ciała,

bo młodość jak zorza poranna szybko przemija.

Pomnij jednak na Stwórcę swego

w dniach swej młodości,

zanim jeszcze nadejdą dni niedoli

i przyjdą lata, o których powiesz:

«Nie mam w nich upodobania»;

zanim zaćmi się słońce i światło,

i księżyc, i gwiazdy,

i chmury powrócą po deszczu;

w czasie, gdy trząść się będą stróże domu,

i uginać się będą silni mężowie,

i będą ustawały kobiety mielące,

bo ich ubędzie,

i zaćmią się patrzące w oknach;

i zamkną się drzwi na ulicę,

podczas gdy łoskot młyna przycichnie

i podniesie się do głosu ptaka,

i wszystkie śpiewy przymilkną;

odczuwać się nawet będzie lęk przed wyżyną

i strach na drodze;

i drzewo migdałowe zakwitnie,

i ociężała stanie się szarańcza,

i pękać będą kapary;

bo człowiek zdążać będzie

do swego wiecznego domu

i kręcić się już będą po ulicy płaczki;

zanim się przerwie srebrny sznur

i stłucze się czara złota,

i dzban się rozbije u źródła,

i w studnię kołowrót złamany wpadnie;

i wróci się proch do ziemi, tak jak nią był,

a duch powróci do Boga, który go dał.

Marność nad marnościami – powiada Kohelet –

wszystko jest marnością” (Koh 11,7-10; 12,1-8)1.

1 Wszystkie cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Biblii Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2003 (przyp. red.).

NADAĆ SENS ŻYCIU

Człowiek rodzi się ze zdolnością do nadawania sensu swojej egzystencji.

Po to się rodzi. Moim zdaniem tylko po to.

Być może wszystko, co ci się przydarza jest konieczne do wzrastania w dobroci i mądrości.

W takiej wizji życia nieważne są rezultaty, lecz to, jak je osiągamy.

Cel jest już w samej drodze.

Śmierć i tak nas dopadnie, a jeśli nie żyliśmy?

Jeśli nie żyliśmy tak naprawdę, w pełni, wyrażając całą naszą istotę, prawdziwy powód, dla którego przyszliśmy na ziemię?

Jeśli nie ukończyliśmy naszego posłannictwa?

Myślę, że jesteśmy niczym aniołowie na służbie Boga, posłani przez Niego na ziemię, aby uszlachetnić naszą małostkowość, oczyścić nasze serce z nieczystości, uwolnić się z balastu grzechu, przezwyciężyć nerwice, potrzeby, słabości.

Aby pokonać strach.

Opuszczenie, odrzucenie.

Aby pokonać niemoc.

To wszystko dokonuje się w takiej mierze, w jakiej odkrywamy swoją prawdziwą istotę, prawdziwą naturę, z jaką Bóg nas powołał.

Nasze prawdziwe imię.

Bóg posyła nas na tę ziemię, aby dać nam możliwość odkrycia imienia, jakim nas powołał.

Przychodzimy na ziemię, nie znając go, a nasze posłannictwo polega właśnie na tym, by je odkryć.

Wszyscy ludzie i wszystko, co spotykamy podczas naszej podróży przez tę ziemię, służy do tego, aby przedsięwzięcie się powiodło.

Przede wszystkim relacje, jakie nawiązujemy z ludźmi, z którymi się spotykamy, do których się przywiązujemy, z którymi dzielimy doświadczenia: to nasza droga wzrastania.

Niestety, większość z nas powróci do Boga z niedokończonym posłannictwem, bo świadomie albo nieświadomie, nieważne, wykorzystała życie tylko dla zaspokojenia swojego „ja”, własnych potrzeb, nerwic i wymagań, wykorzystując innych, zamiast poznawać dogłębnie siebie.

Aby poznać siebie

Zatem w celu odkrycia naszej istoty…

Naszej autentyczności…

Jedynej i niepowtarzalnej…

Nigdy nie powinniśmy wykorzystywać innych ludzi, lecz tylko rzeczy.

I nigdy nie czynić ludzi rzeczami!

Lęk przed cierpieniem i niepewność nie pozwalają ludziom nawiązać bezpośredniego kontaktu ze swymi najgłębszymi emocjami, gdzie mieszka ich prawdziwie imię.

W ten sposób żyją bez sensu, nie nadając prawdziwego, właściwego imienia swemu życiu. W rzeczywistości bawią się w życie.

Uważają, że żyją, ale nie żyją.

Jednym z pierwszych celów, który należy osiągnąć jest świadomość samych siebie. Przeżyłem takie doświadczenie w młodzieńczym wieku, w okresie idealnym dla odnalezienia kierunku ziemskiej drogi, świadomości samego siebie.

Trzeba zejść w głąb minionych lat. Tutaj może pomóc narzędzie psychologiczne, jakim jest autoanaliza.

Autoanaliza

Zasadniczo istnieją trzy metody autoanalizy:

– metoda autobiograficzna,

– metoda swobodnych skojarzeń,

– analiza marzeń sennych.

Metoda autobiograficzna

Spróbujcie opisać swoje życie, odkąd sięgacie pamięcią.

Po zakończeniu pisania sami będziecie zdumieni tym, co przeczytacie. Zobaczycie siebie w innym niż dotychczas świetle.

Opiszcie postać swojego ojca tak, jak go przeżywaliście; postać matki, jak ją przeżywaliście; postaci wszystkich pozostałych członków rodziny: rodzeństwa, wujostwa, dziadków, kuzynów, jak je przeżywaliście; istniejące obecnie relacje między wami a każdą z tych osób.

Opiszcie wspomnienia z dzieciństwa, z wieku dojrzewania, przeżywane emocje, sympatie, powstające uczucia, ówczesnych przyjaciół, swoją seksualność, naukę, pracę, ulubione rozrywki, rozczarowania, nieprzyjaciół, ogólne relacje z innymi, plany na przyszłość.

Na podstawie swoich doświadczeń i relacji z innymi ludźmi zrozumiecie, kim tak naprawdę jesteście. Zaobserwujecie, jak wasz charakter rozwijał się albo komplikował. Uświadomicie sobie swoją prawdziwą naturę.

Spróbujcie, a przekonacie się, że było warto.

Ale bądźcie wobec siebie uczciwi!

Pamiętajcie: nigdy nie oszukujcie siebie!

Przyznajcie się do popełnionych błędów.

Tylko w ten sposób możecie poznać siebie.

Spróbujcie zobaczyć, kim naprawdę jesteście.

Przydatne będą także odpowiedzi na serię pytań o siebie i o swoje problemy.

Nie można odpowiedzieć „nie wiem”.

– Za jakiego pokroju osobę siebie uważam?

– Jak pokazuję się na zewnątrz, jak zachowuję się wobec innych?

– Jakich wad nie chcę w sobie uznać?

– Jak na moje życie wpływają frustracje?

– Czy jestem osobą powierzchowną?

– Czy jestem osobą infantylną?

– Jak przeżywam swoją seksualność?

– Jak przeżywam uczucia?

– Jak przeżywam miłość?

– Czy jestem egoistą/egoistką?

– Egocentrykiem?

– Osobą zarozumiałą?

– Czy przyznaję się do błędów?

– Czy potrafię przepraszać?

– Czy toleruję błędy innych? A swoje?

– Czy potrafię przebaczać?

Dodajcie każde inne pytanie, jakie się wam nasunie.

Jeżeli będziecie szczerzy w ocenie samych siebie, możecie odkryć swoją prawdziwą naturę i przyczyny waszych niepowodzeń.

Metoda swobodnych skojarzeń

Jest to metoda, którą często posługują się psychoanalitycy.

Podaje się jakieś pojęcie, a pacjent powinien powiedzieć wszystko, co mu przychodzi na myśl w odniesieniu do tego słowa.

Im swobodniej to potraktujemy i nie będziemy racjonalizować, tym więcej wypowiemy tego, co nam przychodzi do głowy i tym skuteczniejsze będą skojarzenia myśli. Służą one głębszemu poznaniu siebie czy przynajmniej najbardziej ukrytej części nas.

Następnie, analizując poczynione skojarzenia, odkryjecie zakamarki swego wnętrza, które stłumiliście albo o których zapomnieliście, od dawna im zaprzeczając.

Analiza marzeń sennych

Ludzie od zawsze próbowali interpretować sny.

We wszystkich cywilizacjach istniały próby zrozumienia tego zjawiska, nadania znaczenia nocnej pracy umysłu, która dokonuje się we śnie.

Uważano, że sny są przekazem bogów albo że mogą przepowiadać przyszłość.

Dziś psychoanalitycy wykorzystują analizę marzeń sennych jako technikę pomocną w leczeniu nerwic. Dobrze interpretowane sny ujawniają konflikty, które leżą u podstaw nerwicy, ukryte pragnienia, lęki, niewyznane uczucia.

We śnie nie istnieje rzeczywistość zewnętrzna, słabnie stan obrony, zmniejszają się wewnętrzne hamulce, znika cenzura i pojawia się nasze prawdziwe „ja”.

Chociaż sny są podobne, ulegają zmianie w zależności od osoby, bo każdy człowiek jest inny. Dlatego też i sny różnią się od siebie.

Sny ujawniają też rodzaj emocji czy głębokie dyspozycje, które je zrodziły.

Można poznać człowieka, badając jego czynności senne.

Wielu ludzi uważa, że nie śni. Jednakże śnimy wszyscy.

Rzecz w tym, że tego nie pamiętamy.

Istnieją różne poziomy głębi, na jakiej rozgrywają się sny i w zależności od tego poziomu, wyraźniej lub słabiej pamiętamy, że śniliśmy.

W marzeniach sennych można odkryć nieświadome bodźce, które popychają nas w takim czy innym kierunku. Przede wszystkim nieuświadomione powody, które przeszkadzają w codziennym, rzeczywistym życiu.

Marzenia senne mają następujące funkcje:

– kompensacja doznanych frustracji,

– większe zrozumienie nieświadomości,

– redukowanie napięć.

Kompensacja doznanych frustracji

W snach wielokrotnie realizujemy pragnienie, cel, który trudno osiągnąć w rzeczywistym życiu, lub jest to w ogóle niemożliwe.

Któż z nas nie chciałby być znany, możny, bogaty, choć nie ma ku temu możliwości? To właśnie nasze sny spełniają często funkcję zaspokojenia pragnień niemożliwych do zrealizowania.

Poza tym, kiedy człowiek budzi się po tego rodzaju śnie ma zdecydowanie bardziej pozytywne nastawienie wobec codziennej rzeczywistości.

Dobrze wiemy, jak ważne jest takie nastawienie.

Musimy jednak uważać, by nie kompensować patologicznie swojego poczucia niższości za pomocą snów na jawie. Niektórzy ludzie boją się stawić czoła rzeczywistości, nie potrafią pokonywać życiowych przeszkód i w ten sposób tworzą wyimaginowany świat osobisty, który uniemożliwia im realnie przeżywać codzienność. Czasami uważają, że inni niewystarczająco ich doceniają, otaczający świat odbierają jako wrogi, czują się niezrozumiani. Tak się dzieje dlatego, że nigdy nie traktują samych siebie poważnie – odrzucają samoanalizę swoich zachowań, postaw i nie doszukują się powodów, przyczyn tego w samych sobie.

A przecież trzeba stawiać czoło rzeczywistości. By dobrze to uczynić, należy zmienić negatywną postawę wobec samego siebie, wobec innych, wobec swej pracy.

Nie można uciekać od rzeczywistości, a jednocześnie domagać się realizacji marzeń. Jedyną drogą realizacji własnych marzeń jest stawianie czoła rzeczywistości i nieidealizowanie jej.

Fantazjowanie bez wyciągania wniosków jest stratą energii. Życie trzeba przeżywać, a nie tylko myśleć o nim.

Wchodzenie w głąb życia daje niekończącą się radość, olbrzymią energię.

A przede wszystkim nadaje sens, znaczenie.

Większe zrozumienie nieświadomości

Analiza marzeń sennych, jak widzieliśmy, prowadzi do lepszego poznania siebie.

Niektórzy ludzie, przede wszystkim formaliści, lubią pokazywać się jako zawsze doskonali, przyzwoici, ukrywają swoją prawdziwą naturę, która z pewnością jest inna niż ta eksponowana.

Poznałem młodą kobietę, która wydawała się prosta i naiwna, a tak naprawdę była zdolna do rzeczy straszliwych, które ukrywała przed innymi ludźmi i przed samą sobą. Jej sny były nieustannie skoncentrowane na postaci kobiety zdolnej rozkochać w sobie każdego mężczyznę, zwłaszcza starszego, pragnącej mu się przypodobać, kurczowo poszukującej pieszczot, czułości, troski. Ostatecznie po uważnej analizie nie pokonała etapu kompleksu Edypa. Pozostała zakochana w postaci ojca, który nigdy jej nie kochał, i dlatego żywiła miłość i nienawiść do starszych mężczyzn.

Musiała ich uwodzić, rozkochiwać w sobie, aby potem nagle porzucać, zadając im cierpienie.

Redukowanie napięć

Marzenia senne służą do realizowania we śnie tego, na co nie można sobie pozwolić w prawdziwym życiu. Dzięki temu zostają zredukowane napięcia, frustracje, poczucie nieadekwatności, niższości, bezradności w codziennym życiu.

Bywa, że w pracy ktoś stawia nam nieuzasadnione zarzuty, a my nie możemy odpowiedzieć tym samym z obawy przed utratą stanowiska. Wówczas może się zdarzyć, że w nocy śnimy, że niemiły kolega czy przełożony umiera, a my w ten sposób zostajemy uwolnieni od jego obecności.

Żyjąc w zorganizowanych społeczeństwach, ludzie nie mogą zaspokajać wszystkich swoich pragnień. Dlatego albo zaspokajają je, łamiąc zakazy społeczne i przekraczając normy, czyli popełniając czyny przestępcze lub naganne; albo też je tłumią, by uchodzić za przykładnych obywateli, kosztem swych niezaspokojonych potrzeb.

Większość ludzi próbuje postępować tak, by przestrzegać reguł społecznych, a pragnienia, które za dnia nie znajdują realizacji, zaspokajane w snach.

Przykładowo często śnimy, że jesteśmy dziećmi. Dlaczego? Gdyż prowadzony obecnie styl życia nas nie zadowala, a powrót do szczęśliwego okresu, którym było dzieciństwo, dodaje nam optymizmu i siły do stawiania czoła codzienności.

Czasami przeżywamy też sytuacje konfliktowe.

Kiedy to mamy przed sobą dwa rodzaje równoważnych rozwiązań...

Życie teraźniejszością, dokonywanie wyborów, podejmowanie odpowiedzialności, bycie tu i teraz to postawa psychologicznie najbardziej higieniczna.

Zatem sny nie są wytworem zabobonów czy uprzedzeń, lecz mają swoją zasadniczą wartość funkcjonalną, kliniczną.

Nigdy nie pojawiają się przypadkowo, mają swoje znaczenie, stanowią integralną część porządkowania umysłu, ludzkiej psyche.

Znajomość siebie oznacza znajomość i umiejętność interpretowania własnych snów.

Często sny są niewyraźne i posługują się symbolami, ponieważ ich treść mogłaby być zbyt mocna, zbyt traumatyczna dla psychicznej równowagi. Tak się dzieje na ogół w przypadku pewnych fantazji seksualnych czy aktów przemocy.

Codzienna weryfikacja

Codziennie wieczorem, zanim położymy się spać, powinniśmy przypomnieć sobie miniony dzień, wydarzenia, myśli, odbyte spotkania, chwile cierpienia i chwile radości, konflikty, podjęte decyzje. Krótko mówiąc, dokonać przeglądu dnia niczym na filmie, którego my jesteśmy bohaterami.

Spojrzeć na siebie z zewnątrz.

Byłoby dobrze zawsze spoglądać na siebie z zewnątrz, jak gdyby nasze oczy były filmującą nas kamerą. Dzięki temu widzielibyśmy się w chwili złości, śmiechu, cierpienia, podejmowania decyzji, doznawania niesprawiedliwości itd.

W ten sposób, podczas wieczornej weryfikacji, głębiej poznajemy siebie i zastanawiamy się nad przyczyną niektórych własnych zachowań.

Na przykład: słysząc wypowiedziane przez matkę słowa: „Wczoraj wieczorem wróciłeś zbyt późno, martwiłam się o ciebie!”, zareagowałem agresywnie, przesadnie. Gdy zastanowiłem się nad powodem tej reakcji, uświadomiłem sobie, że to zdanie ograniczyło moją wolność, a zatem uważam, że moja odpowiedź była właściwa. Jeżeli jednak dobrze przyjrzę się sobie z zewnątrz, jak gdybym był kimś innym, zauważę, że kiedy reaguję agresją, gdzieś w środku odczuwam lęk i niepokój. Dlaczego? Aby odpowiedzieć na to pytanie, muszę zrobić krok wstecz, by przypomnieć sobie wydarzenia, które mogą lepiej wyjaśnić relację matka – dziecko.

Bez pośpiechu

Nie można się spieszyć. Psyche ma inny rytm niż rytm codziennego życia. Odpowiedź może przyjść szybko, ale mogą też upłynąć całe miesiące, lata, zanim się ją pozna. Zależy to od stopnia osobistej świadomości.

Wystarczy wziąć pod uwagę wieczorne analizy, bez obsesji czy ograniczania myśli i czynności, lecz dyskretnie, spokojnie, pogodnie, a nadejdzie taki dzień, że zasłona opadnie i pojawi się odpowiedź, której tak poszukiwaliśmy.

Niejednokrotnie ta odpowiedź posłuży za klucz do odczytania i zinterpretowania innych odległych czasowo wydarzeń.

A wówczas wszystko się ułoży we wspaniałą mozaikę naszego życia wewnętrznego.

Wracając do syna skrzyczanego przez matkę: może on odkryć, że powodem jego agresywnej reakcji był nadmiar uczuć wobec matki; że tak naprawdę nigdy nie oderwał się od matczynej osoby. A poczucie winy z powodu zmartwienia matki, zadania jej cierpienia, wywołuje agresywne zachowanie, które tylko pozornie jest skierowane przeciw matce. Tak naprawdę jest skierowane przeciwko własnemu „ja”.

Zadanie poznawania i uświadamiania powinno być podejmowane jeśli nie codziennie, to przynajmniej dwa razy w tygodniu. Zwłaszcza w przypadku nastolatków i w ogóle młodzieży.

Dorośli, od młodości zaprawieni w introspekcji, automatycznie przyjmują wobec siebie postawę analityczną, do tego stopnia, że staje się ona naturalną, integralną częścią ich osobowości.

Natomiast w przypadku osoby dorosłej, która nie jest przyzwyczajona do systematycznego wglądu w siebie, wejście na drogę osobistego wzrastania będzie trudniejsze i bardziej skomplikowane, ale nie niemożliwe.

Przeszłość nie musi paraliżować naszego obecnego życia.

Przeszłość powinna nam towarzyszyć, a my powinniśmy korzystać z niej, aby pamiętać o popełnionych błędach, by ich więcej nie powtarzać.

Trzeba zawrzeć pokój ze swoją przeszłością, odważyć się stanąć z nią twarzą w twarz i rozmawiać z nią. Tylko w ten sposób przestanie nas dręczyć.

Nie znaczy to, że trzeba zapomnieć o przeszłości.

Nie musimy jednak mieć jej ciągle przed oczami.

Paraliżowałaby nas.

Miejmy ją obok siebie: nie tylko pozwoli nam żyć, ale pomoże nam żyć lepiej.

Korzystajmy z niej tylko w celu pełniejszego przeżywania teraźniejszości.

Trzeba uznać swoje błędy, żeby ich więcej nie powtarzać.

Błądzić jest rzeczą ludzką, ale trwać w błędzie to rzecz diabelska.

Śmiertelna.