Valerio Albisetti

Pułapka anoreksji

Dlaczego się choruje, jak wyzdrowieć

Redaktor serii

Bogdan Białek

Tłumaczenie tekstu

Marzena Radomska

Korekta

Joanna Pisiewicz

Redakcja techniczna

Artur Czerwiec

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

Tytuł oryginału: „La trappola della anoressia”

PAOLINE Editoriale Libri

© FIGLIE DI SAN PAOLO, 1999

via Francesco Albani, 21-20149 Milano

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce 2001

Wydanie III zmienione

ISBN 978-83-7660-522-7

Wydawnictwo JEDNOŚĆ

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży tel. 041 349 50 50

Redakcja tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Wstęp

We wstępie chcę przypomnieć czytelnikom i podkreślić, że moja rola polega na pomocy w rozumieniu zjawisk i nadawaniu im znaczenia.

Bez względu na to, ile nas to będzie kosztowało.

To jedynie pozwala mi jeszcze wierzyć w człowieka.

W jego wolność i możliwość wyboru.

Wyboru życia lub śmierci.

Wyboru pomiędzy leczeniem a chorobą.

Natomiast:

Nie chcę pomagać w zabijaniu świadomości ani w unikaniu wyborów.

Całe życie spędziłem usiłując zrozumieć mechanizmy, pobudki psychologiczne, które wywołują, podtrzymują lub skrywają neurozy.

Przez nadanie sensu anoreksji, podobnie jak i innym chorobom psychicznym tego typu, mamy szansę ją zrozumieć, pracować nad nią i nie dać się jej pokonać.

Z drugiej strony istota ludzka jest nieomal wciąż nieświadoma, zdominowana napięciami, które prowadzą do rozwoju psychicznego lub jego zaniku.

Pracując nad anoreksją odkryłem, jak trudno jest nadać jej sens.

Od zakończenia tej książki rośnie we mnie przekonanie, że mimo wszystko przeznaczeniem istoty ludzkiej jest odpowiedzialne kierowanie własnymi pragnieniami, zachowaniami, wyobrażeniami, ograniczeniami, możliwościami.

Nadawać sens i odzyskiwać go, aby stać się podmiotem historii.

Duchowym.

Wzrastanie w świadomości, że dojrzewanie zależy od pracy nad poczuciem winy i chęcią ukarania, które zawsze idą ze sobą w parze.

Są nierozłączne.

Trzeba się od nich uwolnić.

Tylko w jaki sposób?

Anorektycy, podobnie jak inne osoby dotknięte różnego rodzaju neurozami, stają się same dla siebie katami, skazują się na najgorsze cierpienia, aby odkupić wymyślone, często nieistniejące, winy.

Tymczasem rodzimy się z przeogromną, nadzwyczaj silną, histeryczną i niewyczerpaną potrzebą miłości.

Rodzimy się, nie mając na to żadnego wpływu, z zakorzenionymi sprzecznościami.

Do nas należy obowiązek – a według mnie on właśnie stanowi o sensie naszego istnienia na ziemi – wyboru, aby nimi świadomie, jak przystało na twory Boskie, kierować i nadać im znaczenie.

Po wypędzeniu z raju – kiedy poznaliśmy i zło, i dobro – musimy wykorzystać naszą świadomość zła, aby czynić dobrze.

Musimy zmagać się z nerwicami, walczyć z nieświadomością, chcąc stać się ludźmi.

Cierpieć, znosić ból, by przebudzić się całkowicie.

Wyjść na światło.

Musimy najpierw zaakceptować i przyjąć nasze słabości, znieść odtrącenie, opuszczenie, niezrozumienie, zdradę, dać sobie radę z brakiem akceptacji, serdeczności, położyć na szali własną tożsamość, zrezygnować z dumy, odrzucić fałsz, dwuznaczność, aby wreszcie być wolnym.

Anoreksja jest zniewoleniem.

Jednak, jeśli istota ludzka nie mogłaby być wolna, nie mogłaby także stać się anorektykiem, mieć nerwicy.

Anoreksja. Rezultat mrzonki o wszechwładzy.

Przeciwstawienie się naturze.

Zbytnia duma.

Wynik nerwicy.

A jednak także pewne znaczenie, które cicho towarzyszy naszej egzystencji, podczas całego jej trwania.

Zbyt wybujały zmysł samokontroli?

Pragnienie ukarania rodziców, innych?

Pycha?

Autodestrukcja?

Z całą pewnością zawrotny wzrost liczby przypadków anoreksji wskazuje na zły stan psychiki we współczesnym społeczeństwie.

Anoreksja stała się tym, czym była histeria w ubiegłym wieku.

Chorobą społeczną.

Z drugiej strony, ciągle powtarzam, że intelektualiści, psychoanalitycy, duchowni zdradzili własną rolę.

Mieli czuwać nad wartościami uniwersalnymi, starożytnymi paktami, podwalinami, mieli służyć prawdzie, sprawiedliwości, wolności, świadomości. Człowiekowi.

Zdradzili własne obowiązki narzucone im przez historię. Poddali i poddają sztukę, naukę, religię służbie polityki, ekonomii. Byli i są współwinnymi zabijania człowieka.

Ustępowali i ustępują ideologiom.

Utracili święty charakter własnej roli.

Być może jest to punkt wyjścia do zrozumienia popularności anoreksji.

W tym, co nazywamy rodziną, zatracił się prawdziwy sens stosunków międzyludzkich.

Dzieci zostały wchłonięte przez byt wyalienowany i alienujący, nie są zainteresowane pragnieniem, aby stać się sobą, aby zrealizować własną istotę człowieczeństwa.

Nie ma już rodziców. Tzw. rodzice nie pamiętają, że wysiłek, który każdy wkłada, aby nadać sens sobie i otaczającej rzeczywistości jest aktem twórczym, który przeżywa człowiek, a nie jedynie syn czy córka.

Zagubiono prawdziwość, autentyczność, przykład, pokorę, szacunek, poczucie sprawiedliwości, duchowość, świadomość.

Tzw. rodzice są zdominowani przez własny brak świadomości, przez niezaleczone nerwice.

Być może zmniejszyła się dominacja fizyczna nad młodszymi, ale popularna stała się o wiele subtelniejsza przemoc, cichsza, niewidoczna, która dotyczy związków psychologicznych.

Kiedy nie ma miłości, tej prawdziwej, kiedy w dzieciństwie czuliśmy się nie kochani, rozwija się nerwica.

Często rodzice osób dotkniętych anoreksją są nieprzyjemni, sztywni, nieprzystępni w stosunkach z dziećmi.

Nie potrafią zaryzykować własnej tożsamości.

Psychicznie są martwi.

Niemożność podjęcia ryzyka cierpienia psychicznego prowadzi ich do zdeformowanej wizji siebie i innych.

Szczerość, prawdziwość nakładają na nich obowiązek odkrycia przyłbicy.

To na łonie rodziny po raz pierwszy zostaje zawarty pierwszy, wielki pakt miłości, który umożliwia zdrowe dojrzewanie emocjonalne.

W dzisiejszych czasach rodzina jest światem zamkniętym na zewnątrz.

Być może chce się ochronić przed innymi możliwymi relacjami?

Jeśli jednak inni są traktowani jako obcy i niebezpieczni, my sami w podobny sposób będziemy do siebie podchodzić.

W rodzinach osób dotkniętych anoreksją, władza i rola zastąpiły uczucia.

Praca psychoanalityka, w takich przypadkach, polega na oswobodzeniu chorego od rodzinnej matrycy, otwarciu go na zewnątrz, uczynieniu z niego osoby potrzebnej.

Pokornej.

Tyle jest pustki w takich ludziach.

Poczucie pełni jest przecież związane z obecnością.

I ci tzw. rodzice nie są zdolni stanowić dla dzieci przykładu, jak przyjmować, kochać w zdrowy sposób własne dzieci.

Nie są w stanie zbudować własnej egzystencji wokół wewnętrznego środka, świadomości.

Wypełniają własną pustkę wewnętrzną rolami, symbolami, pozorami, wyobrażeniami, zewnętrznymi punktami odniesienia.

Nie potrafiąc wsłuchać się we własne ja, nie słuchają nawet dzieci, nawet innych.

Nigdy się siebie o nic nie pytają.

Nie wiedzą, że są zamknięci, chorzy, i że tworzą wokół siebie zamknięcie i chorobę.

Anoreksja pojawia się, kiedy nie ma już żadnego sposobu na wyrażenie siebie, na sprostanie konfliktom psychologicznym.

Chude, rachityczne ciało anorektyka pokazuje, że nie może on zapanować na swoimi stanami wewnętrznymi.

I. JEDZENIE JAKO ZNAK WEWNĘTRZNEJ WALKI

ZAKŁÓCENIA ŻYWIENIOWE

Osoba „normalna” trawi zazwyczaj stałe ilości jedzenia, wyznaczane przyzwyczajeniami, świadomością ograniczeń własnego ciała ze względu na poczucie zaspokojenia. I zazwyczaj kończy, czuje się najedzona, kiedy ciało daje określone sygnały, że następna porcja jedzenia mogłaby spowodować złe samopoczucie, cierpienie, ból.

Przedstawiony tu został opis doskonałej harmonii pomiędzy ciałem, jego życiem psychologicznym i stosunkiem do otaczającego świata.

Z drugiej jednak strony jedzenie w społeczeństwie dobrobytu lub takim, które etap walki o przetrwanie ma już za sobą, staje się polem bitwy pomiędzy pragnieniami psychicznymi i potrzebami ciała.

Kiedy bardziej zwraca się uwagę na te pierwsze, zapomina się o ciele, zaniedbuje się je, co prowadzi do głodu, do niedostarczania pokarmu, do niesłuchania ciała; kiedy – wręcz przeciwnie – słucha się jedynie potrzeb ciała, wtedy napełnia się to ostatnie pokarmem, smakami, aromatami.

Zawsze istnieje, w obydwu przypadkach, głęboka dysharmonia.

Brak komunikacji.

Niesłuchanie.

W przypadku braku apetytu i anoreksji nie słucha się poczucia głodu.

W przypadku łakomstwa i bulimii nie słucha się poczucia sytości.

Anorektyk jest tak bardzo pochłonięty własnymi problemami, własnymi trudnościami psychicznymi, że zapomina o ciele, oddala się od niego, zapomina o żywieniu życia cielesnego, fizycznego.

Myślę, że typ anorektyczny boi się własnego ciała, własnej fizyczności, większą wagę przywiązuje do umysłu. Ucieka od ciała, aby „rozkoszować się” patologicznie aż do głębi nerwicami psychicznymi.

Natomiast osoba dotknięta bulimią boi się własnej psychiki i chowa się w ciele. Nie jest w stanie sprostać cierpieniom psychicznym i sądzi, że poradzi sobie z nimi, zanurzając się patologicznie we własnej fizyczności, połykając pokarm.

Jestem zdania, że w pierwszych latach życia ustala się głęboka równowaga symboliczna, nieświadoma, pomiędzy życiem a jedzeniem. W osobowości typu anorektycznego, kiedy życie staje się trudne, problematyczne, ciężkie, pokarm nabiera analogicznego znaczenia. Podświadomość nieomal podpowiada: „Im mniej przyjmę pokarmu [= życie], tym mniej będę miał problemów psychicznych”. Odwrotnie rzeczy się mają w przypadku osobowości typu bulimicznego, podświadomość zdaje się mówić: „Im więcej przyjmę pokarmu [= życie], tym będę silniejszy, aby stawić czoła trudnościom psychologicznym na mej drodze”.

Jednak, dlaczego istnieją w ogóle zakłócenia żywieniowe?

Skąd się biorą?

Szkoła psychiatryczna, strukturalnie oparta na modelu diagnostycznym, w niewielkim stopniu dynamicznym, kładzie nacisk na związek pomiędzy depresją a anoreksją, czy też anoreksją i bulimią; koledzy ze szkoły biologicznej szukają przyczyny w dysfunkcji – niedoborze lub zbytku – typu hormonalnego; psychologowie odnoszą się do bogatego typu społeczeństwa, w którym żyjemy i interpretują te choroby żywieniowe jako formy patologiczne, charakterystyczne dla systemów społecznych, w których nie istnieje już problem przetrwania. Zatem choroby wywołane bogactwem, przesytem, choroby zbytku.

Być może rację mają wszyscy po trochu.

Jednak moim zdaniem są to formy patologiczne, które biorą swój początek już w dzieciństwie.

Prawdziwe walki wewnętrzne.

ANOREKSJA – CHOROBA KULTUROWA

W ubiegłym wieku psychoanalitycy z Europy i Stanów Zjednoczonych znaleźli się oko w oko z tajemniczą chorobą, która dotykała głównie kobiety: histerią.

O histerii mówiło się już w świecie antycznym, w Egipcie, starożytnej Grecji, jednak zawsze jako o zjawisku rzadkim, sporadycznym. Dopiero w ubiegłym wieku histeria niezwykle się rozprzestrzeniła, do tego stopnia, że została zakwalifikowana jako nerwica. Zawód psychoanalityka, można powiedzieć, pojawił się właśnie, aby zrozumieć i wyleczyć tę patologię systemu nerwowego, psychiki, osobowości. W tamtych czasach osoby dotknięte nerwicą były histeryczne. Później, wraz z upływem dziesięcioleci, ich liczba malała aż do dnia dzisiejszego: aktualnie osoby mające objawy histerii stanowią niski procent wśród ludności państw zachodnich. Kiedy przeanalizowano po raz pierwszy histerię stwierdzono, że jest patologią złożoną, wieloznaczną, trudną do zdefiniowania.

Jej symptomy były fizyczne, somatyczne, ale ona sama tkwiła korzeniami w sferze psychologicznej, emocjonalnej.

Zatem możemy zdefiniować histerię jako prawdziwą chorobę psychiczną.

Jednak, moim zdaniem, jest to także choroba społeczna: symptomy histerii odpowiadały doskonale stylowi, kulturze, potrzebom, oczekiwaniom, wymaganiom owej epoki tak, że w efekcie rozprzestrzeniły się i stały się wręcz modelami zachowań, z którymi należało się identyfikować.

W XX wieku, szczególnie w drugiej jego połowie, zaczęła zdobywać popularność inna dziwna patologia, znana już wcześniej, jednak tylko wąskiemu gronu naukowców: anoreksja.

Anoreksja – niebezpieczna i trudna do zdefiniowania choroba psychiczna, w której młoda osoba, zazwyczaj kobieta, skazuje się dobrowolnie na głód, nawet posuwając się do samounicestwienia – istniała od wieków znana jako histeria, w niewielu przypadkach, aby później pojawić się na skalę bardziej masową, epidemiczną.

Ostatnio staje się coraz częstsza inna choroba psychiczna: bulimia – ciągłe pochłanianie pokarmów. Ale o tym pomówimy w następnej książce, choć w anoreksji przejawiają się także formy bulimii: okresy postu zupełnego lub częściowego, które zamieniają się w okresy żarłoczności, prawdziwego objadania się.

Anoreksja i bulimia postrzegane są jako zakłócenia żywieniowe, gdyż przedstawiają patologiczne sposoby odżywiania się. Oczywiście, są oznakami zakłóceń psychicznych, ale postrzegane są przez pryzmat ich aktualnego kontekstu kulturowego.

Myślę, że anoreksja wyraża poczucie niższości i niemocy, a oprócz tego skrywanej zmysłowości u kobiet.

W dawnych czasach kobieta musiała być kobieca i zmysłowa, a z drugiej strony nie mogła tego pokazywać. Czuła się przez to przytłoczona, nieuczciwa z punktu widzenia seksu, co ujawniało się w jej histerycznych reakcjach.

Dlatego też uważam, że anoreksja skrywa głęboki problem tożsamości osoby oraz braku siły i kontroli ze strony kobiety.

Anoreksja posługuje się językiem typowym dla dobrze sytuowanego i konsumpcyjnego społeczeństwa, tj. językiem diet, zwracania uwagi na figurę i ilość spożywanych pokarmów.

Jest to już choroba spowodowana modą.

Jednak młodzi ludzie czują się nią zainteresowani, jest dla nich nową, aktualną sytuacją, która pozwala się wyróżnić spośród innych, aby być oryginalnymi. To jednak niesie za sobą powielanie patologicznego modelu, prowadzącego do dewiacji i wynikającego z dewiacji.

POCZĄTKI I PRZEJAWY ANOREKSJI

Czym jest anoreksja?

Słowo „anoreksja” pochodzi od greckiego an, które ma znaczenie ujemne, i orexis, „apetyt”. Znaczy zatem brak apetytu, chęci jedzenia.

Jednak ja chętnie poszerzę to znaczenie o słowa nie chcę żyć.

Ból życia.

Cierpienie psychologiczne i fizyczne.

W jakim wieku się objawia?

Chwila jej pojawienia się to prawie zawsze wiek dojrzewania [15–18 lat]. Jednak spotkałem się z przypadkami anoreksji także w wieku wcześniejszym [11–15 lat] i w wieku dorosłym [28–30 lat].

Jak i dlaczego się ujawnia?

Anoreksja nieomal nigdy nie pojawia się znienacka.

Jest efektem, wynikiem.

Stoi za nią zawsze jakaś osobista historia.

Anoreksja prawie nigdy nie jest jedynie problemem wagi czy jedzenia.

Niedożywianie się i kontrolowanie wagi są próbami poradzenia sobie, w sposób patologiczny, błędny, z własnymi nerwicami, własnymi konfliktami emocjonalnymi, świadomymi czy też nie, własnymi trudnościami psychologicznymi.

Anoreksja jest sposobem wyrzucenia poza siebie swojego wewnętrznego problemu.

Nie pojawia się u osoby zdrowej psychicznie.

Zatem problem nie jest odbierany jedynie w sferze żywieniowej, dotyczy całej osobowości.

Jestem przekonany, że anoreksja jest związana z typem osobowości, którą posiada dana osoba. Często jest zachowaniem wyuczonym podczas stosowania jakiejś diety odchudzającej, jednak to typ osobowości – jak tego dowiedziemy w dalszej części książki – sprawia, że później wciąż zmniejsza się racje żywieniowe, bez względu na wagę ciała.

W innych przypadkach utrata masy ciała jest naturalną konsekwencją utraty apetytu w wyniku jakiegoś rozczarowania, silnego wstrząsu, strachu, niepokoju, innymi czynnikami psychologicznymi. Jednak później nie doprowadza się do zmiany tej sytuacji z własnej woli.

Klasyczny obraz osoby dotkniętej anoreksją to ktoś dumny, pewny siebie, obdarzony silną wolą.

Niemniej uważam, że w głębi duszy te podmioty chowają siły autodestruktywne, które mogą doprowadzić także do wyczerpania fizycznego.

Postępowanie

Anorektyk je mało lub prawie nic.

Skrupulatnie wybiera pokarmy o małej zawartości kalorycznej, tj. sałatę, owoce, jogurty.

Woli jeść w samotności. Jeśli to możliwe przed telewizorem, w taki sposób, że ma wrażenie, że jest z ludźmi, choć jest sam.

Dla takiej osoby posiłki są nader trudnymi do zniesienia sytuacjami, ponieważ rodzice zazwyczaj namawiają, zaklinają, grożą, szukają kompromisów, aby tylko zmusić ją do jedzenia.

Jednak nie myślcie, że anorektyk słucha, akceptuje, pozwala na siebie wpłynąć.

Jest osobą upartą, zamkniętą, nie pozwala mieć na siebie jakiegokolwiek wpływu.

Nie będzie jadła.

Zaprzeczy, że jest głodna lub powie, że już jadła.

Nie zaadaptuje się do atmosfery rodziny. Usiłuje, rzeczywiście, czuć się odmienna od innych.

Nie lubi kontaktu fizycznego, nie asymiluje się w żaden inny sposób.

Nie jest nigdy bezpośrednia w stosunkach z innymi.

Z drugiej strony jest niezwykle aktywna, głównie wykonuje czynności fizyczne, uprawia sport, chodzi na spacery, wykonuje prace domowe. A wszystko, aby wykorzystać szybko wartość kaloryczną spożytego pokarmu.

Jest zawsze ciepło ubrana, aby nie powiedzieć okutana, także latem. Po to, aby zakryć ciało, aby go nie pokazywać, ponieważ jest chude, kościste, płaskie, zabiedzone, cierpiące z powodu sadystycznej kary niedożywienia.

W szkole dziewczyna dotknięta anoreksją jest skrupulatna, uważna, pilna i wytrwała, ma obsesję na punkcie obowiązków szkolnych. Inwestuje całą siebie. Jednak nie zawsze jest szanowana, podziwiana przez koleżanki, ponieważ jest skąpa, nieufna, dwuznaczna w stosunkach z kolegami i nauczycielami, najczęściej jest niepewna i słaba. Nienawidzi, przede wszystkim, rywalizacji.

Zachowanie

Osoba dotknięta anoreksją najczęściej sprawia wrażenie pewnej siebie, nawet aroganckiej i zadufanej w sobie. Wydaje się pogardzać innymi. Być może patologiczna kontrola, którą sprawuje nad ciałem do tego stopnia, że skazuje je na głód, a czasem na śmierć, sprawia, że czuje się lepsza od innych, niezwykła, wyjątkowa.

Jednak moim zdaniem jest to osoba do tego stopnia chora i znerwicowana, że nie umie już zdroworozsądkowo ocenić rzeczywistości. Jej myśl krąży we wszechświecie własnych wyobrażeń oderwanych od otaczającej rzeczywistości, sprzecznych i nielogicznych. Zawsze dziwił mnie kontrast, na przykład pomiędzy wysokimi manierami, które przedstawia anorektyk, a jego ciałem zubożałym, cierpiącym, wymagającym leczenia, pożywienia.

Osoba anorektyczna – tak sądzę – żyje w oderwaniu od rzeczywistości albo, inaczej to ujmując, neguje ją sobą samą.

Nigdy nie chce mówić o własnych problemach.

Twierdzi, że ich nie ma.

W grupie nigdy nie wspomina o sobie, ale zawsze analizuje problemy innych.

Nigdy nie chce podjąć leczenia. Mówi, że tego nie potrzebuje. I jeśli już idzie do psychologa, to po to, aby sprawić komuś przyjemność [rodzicom, rodzeństwu itd.], nie dla siebie.

Nigdy nie je, chociaż mówi, że je.

Osoba dotknięta anoreksją buduje zatem swoją osobowość na negacji rzeczywistości, własnej cielesności, własnej fizyczności.

Istnieje także coś innego: coś, nie wiem co, delikatnie sadystycznego, negatywnego, karzącego, okrutnego, złego w stosunku głównie do tych, których kocha, którzy znajdują się blisko, ale także generalnie wobec innych, wobec świata.

Osoba dotknięta anoreksją sama sobie sprawia ból i sprawia go także innym.

Znałem anorektyczki, które w kuchni gotowały dla innych i zmuszały ich do jedzenia, aż stali się otyli. Lub być może, negując tak obsesyjnie własną osobowość, przejmowały się w sposób totalny innymi, postępując tak, by jedli, by czuli się dobrze, by byli szczęśliwi.

Zdecydowanie jednak ich kontakty z innymi osobami są niestety trudne i konfliktowe. Chciałyby przyjaźnić się, kochać, ale jednocześnie nie chcą, aby ktoś ingerował w ich życie, nie znoszą intruzów.

Muszę wreszcie przyznać, że osoby dotknięte anoreksją niepokoją mnie.

Ponieważ, nieświadomie, osoba anorektyk czuje się nieśmiertelna.

Boże.

Niedożywianie się w sposób tak patologiczny, bez ważnych powodów czy ideałów, jest być może chęcią ominięcia jednego z fundamentów ludzkości – jedzenia.

Jedzenie jest archetypem.

Jedzenie jest święte.

Jedzenie jest życiem.

Jedzenie jest porozumieniem.

Jedzenie jest ludzkie.

Według mnie styl anorektyków stara się unicestwić ciało ludzkie, rzeczywiste, konkretne, wraz z jego wymaganiami, potrzebami, pragnieniami, na rzecz czegoś nieokreślonego, nieludzkiego, pozbawionego potrzeb, konieczności, wad.

Niezmiennego.

Wiecznego.

Diabolicznego.

EWIDENTNE SYMPTOMY

Częstokroć symptomy anoreksji nie zostają od razu zauważone. Dobra obserwacja bliskich może pomóc w analizie ich sytuacji życiowej.

Symptomy w postępowaniu

– pożywienie ściśle ograniczane, stosowanie drakońskich diet;

– dziwne przyzwyczajenia żywieniowe, np. liczenie kęsów, krojenie jedzenia na małe kawałki, aby później ich niewiele zjeść;

– obsesja stania się otyłym, nawet jeśli się ma normalną wagę;

– strach przed jedzeniem;

– obrzydzenie wywołane sytuacjami, w których pojawia się jedzenie;

– wykonywanie częstych ćwiczeń w celu zgubienia kalorii;

– ubieranie się w ubrania szerokie, luźne, aby ukryć własne ciało.

Symptomy fizyczne

– gubienie wagi w krótkim czasie;

– zahamowanie miesiączki;

– bladość;

– ciągłe odczuwanie zimna;

– zawroty głowy;

– omdlenia;

– trudność w poruszaniu się;

– nierówność uderzeń serca [arytmia].

Symptomy psychologiczne

– zmiany nastroju;

– dążenie do perfekcji;

– uciekanie się do kłamstwa, do negacji tego, co oczywiste;

– brak poczucia własnej wartości, niewiara w we własne możliwości;

– niepewność;

– egocentryzm;

– przywiązywanie dużego znaczenie do wyglądu zewnętrznego i do wagi;

– depresja;

– czucie się nieszczęśliwym;

– tendencja do oddalania się od innych.

INTERPRETACJA PSYCHOLOGICZNA

Jak możecie sobie to wyobrazić, nie zajmuję się interpretacją anoreksji typu somatycznego, ale typu psychologicznego. Z drugiej strony, od kiedy zaczęto poznawać, rozumieć, analizować motywacje i rozwój psychologiczny pacjentek dotkniętych anoreksją, osiągnięto znaczne efekty w eliminowaniu tej dolegliwości.

Jestem przekonany, że anoreksja krąży wokół własnego wyobrażenia i problemów charakterystycznych dla rozwoju psychicznego.

Anoreksja jest dolegliwością złożoną.

Moja wizja, stawiając w centrum osobę, bierze pod uwagę zarówno interpretację typu personalnego związaną z fazami rozwojowymi, także typu seksualnego, jak i interpretację, która bierze pod uwagę sytuację rodzinną.

Kiedy osoby stają się anorektykami?

1. Kiedy wyobrażenie o własnym ciele nie odpowiada rzeczywistości. Kiedy czują się wciąż zbyt grube.

2. Kiedy robi się wszystko, aby utrzymać wagę ciała na granicy normalności w odniesieniu do wieku i wzrostu.

3. Kiedy tak duża uwaga zwrócona na kontrolowanie własnej wagi staje się prawdziwą obsesją.

4. Kiedy nie jest się już w stanie stwierdzić, czy jesteśmy głodni, i w ogóle nie dostrzegamy własnych emocji.

5. Kiedy czujemy, że straciliśmy własną osobowość, jednak żyjemy, aby sprostać oczekiwaniom innych.

Jak to już zostało powiedziane, anoreksja pojawia się przede wszystkim w okresie dojrzewania. Wywodzi się z niemożności zadowolenia wymagań psychofizycznych tego okresu, w szczególności z niemożności stworzenia tożsamości personalnej i wytworzenia ściśle określonego kierunku dążności osobistych. Co znamienne, prawie wszyscy anorektycy, których spotkałem, pochodzą z rodzin zabiegających o sukces i wysoko ceniących opinię innych. Były to rodziny w jakiś sposób dążące do perfekcji.

Zjawisko anoreksji ujawnia się w istocie po momencie biologicznego dojrzewania, kiedy osoba powinna stać się niezależna wobec rodziny, pochodzenia i umieć nawiązać głębsze stosunki z innymi, także w sferze seksualnej.

Dostrzegalność cielesna i społeczna powiększa w takiej osobie wątpliwości i poczucie niskiej wartości, które i tak są już obecne.

Anoreksja zaczyna się nieomal zawsze przez stosowanie diety odchudzającej.

Często osoby młode poddają się dietom, aby zrealizować model estetyczny dominujący w zachodnim społeczeństwie, preferującemu szczupłość, ale dla pewnych typów osobowości staje się to niebezpieczne, ponieważ zachowanie związane z dietą wprowadza mechanizm autokontroli.

Jeśli, tak jak to widzieliśmy, osoba miała problemy z tożsamością, nie podobała się sobie, nie umiała się kontrolować, cierpiała z powodu pustki, teraz jest na odwrót, dzięki diecie ma poczucie panowania nad sobą, autokontroli i tożsamości.

Osoba dotknięta anoreksją czuje także, że posiada wielką umiejętność manipulacji, szantażu w rodzinie.

Odmawianie jedzenia, element zdecydowanie symboliczny, prowadzi do destabilizacji całej rodziny, przyciąga dużą uwagę, osoba jawi się jako wielki problem wewnątrz rodziny, który nie może zostać zignorowany, zapomniany czy traktowany obojętnie.

Anorektyk staje się osobą dzięki problemowi, który stwarza, który generuje.

Kiedy dieta zamienia się w post, osoba dotknięta anoreksją ogranicza swe zwyczajowe czynności, stosunki z innymi i zwiększa wysiłki, aby osiągnąć sukces, który jawi się jej jako cel, zazwyczaj w pracy i nauce. Prawie nigdy nie dotyczy on uczucia w stosunku do osoby odmiennej płci.

W pierwsze fazie anorektyk czuje euforię z powodu poczucia władzy, autokontroli, które dostrzega w diecie, nawet jeśli jego obsesją jest jedzenie, lekarstwa odchudzające, kalorie itp. Jednak ta faza trwa krótko.

Później, wraz z powstrzymywaniem się od jedzenia, nadchodzi depresja, abulia.

Wtedy najczęściej ma miejsce interwencja rodziny, która zauważyła już zbyt dużą chudość. Anorektyk wówczas – na podobieństwo alkoholika – zaprzecza uparcie i w sposób zdecydowany, że jest chory, jak to widziałem też u innych osób z dolegliwościami psychicznymi. Ucieka się do strategii, manipulacji, kłamie, aby wyeliminować lub ukryć jedzenie, aby zakamuflować własną chudość, np. za pomocą luźnych, obszernych.

Osoba chora na anoreksję oszukuje nie tylko rodzinę i bliskich, ale także, i to jest najbardziej tragiczny aspekt tej sprawy, okłamuje siebie samą.

Przekonuje siebie samą, że nie jest chuda.

Przekonuje siebie samą, że sytuacja, w której się znajduje nie jest poważna.

Przekonuje siebie samą, że wszystko idzie dobrze.

Przekonuje siebie samą, że czuje się dobrze.

Cała ta sytuacja przypomina mi zachowanie osoby uzależnionej od narkotyków: z jednej strony można zaobserwować nieomalże całkowite, obsesyjne, systematyczne uzależnienie, a z drugiej ciągłe uciekanie się do kłamstwa, oszukiwania, by tylko zanegować oczywistość.

A wszystko dla zachowania pozorów.

Swego wizerunku, który już nie istnieje.

Rodzina ma ciągle nadzieję, że dolegliwość przeminie. Kiedy jednak przeczuwają, że mają do czynienia z poważnym problemem i chcą zaprowadzić chorego do specjalisty, patologiczna forma jest już w fazie zaawansowanej. W pewnych przypadkach osoba dotknięta anoreksją sama radzi sobie ze swą chorobą, ale jest to raczej możliwe jedynie w pierwszym okresie.

Anorektyk ma zachwianą równowagę organizmu z powodu nieustannego niedożywiania. W przypadkach znacznej utraty wagi dochodzi nawet do hospitalizacji. Niestety, dane statystyczne dowodzą, że prawie 10% poważnych przypadków okazuje się śmiertelnych.

Istnieje wiele sposobów przeciwdziałania tej chorobie, ale zazwyczaj dochodzi do problemów fizjologicznych albo psychicznych i umysłowych.

Zaleca się rehabilitację funkcji żywieniowej, wagi ciała i kurację psychoterapeutyczną przez długi okres czasu.

Są to ogólne wskazówki, ponieważ specjaliści optują za różnymi sposobami leczenia. Mogę jednak powiedzieć, że powrót do zdrowia jest zazwyczaj bardzo powolny i żmudny.

W psychoterapii np. napotykamy na porażki, ponieważ osoba chora na anoreksję jest nieufna, nie chce współpracować, a nawet neguje rzeczywistość, w której się znajduje. Jednakże przeważająca większość przypadków wskazuje na to, że, zawsze po długim upływie czasu, ciało wraca do swej normalnej wagi. Jest za to trudniej odnieść sukces w sferze zachowań dotyczących stosunków społecznych i seksualnych.

Z drugiej strony, anoreksja jest w gruncie rzeczy zespołem nerwicowym, dolegliwością psychiczną, która prowadzi do wypaczeń w sferze zachowań, a te z kolei wywołują dysfunkcje fizjologiczne. Leczenie, mimo że nie zawsze skuteczne, dotyczy jednak sfery psychologicznej.