Valerio Albisetti

Piękno średniego wieku

Tytuł oryginału: Il bello dell’età di mezzo

 PAOLINE Editoriale Libri

© FIGLIE DI SAN PAOLO, 2007

 Via Francesco Albani, 21-20149 Milano

© Copyright for the Polish edition

 by Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce 2008

Przekłąd z języka włoskiego

Krzysztof Stopa

Redakcja i korekta

Paulina Zaborek

Redakcja techniczna

Marcin Satro

Projekt okładki

Justyna Kułaga-Wytrych

Zdjęcie na okładce

Jupiter Images/EAST NEWS

ISBN 978-83-7660-520-3

Wydawnictwo JednoŚĆ

25-013 Kielce, ul. Jana Pawła II nr 4

Dział sprzedaży tel. 041 349 50 50

Redakcja tel. 041 368 11 10

www.jednosc.com.pl

e-mail: jednosc@jednosc.com.pl

Wstęp

Kilka dni temu wstąpiłem do wydawnictwa, żeby odebrać egzemplarze autorskie mojej ostatniej książki Felici di essere nati [Szczęśliwi, że się urodziliśmy]. Gdy wychodziłem, podeszła do mnie jedna z redaktorek i zapytała z uśmiechem: „A kiedy napisze pan książkę o średnim wieku?”.

Zdziwiłem się, prawie odjęło mi mowę, bo byłem przekonany, że często – zwłaszcza w ostatnich książkach – pisałem o średnim wieku, o tym, jak szybko mija życie... A może nie?

No właśnie. To „a może nie?” chodziło mi po głowie przez całe popołudnie.

Teraz jest już wieczór i mam ochotę trochę porozmyślać.

Wracam do pomysłu napisania książki o średnim wieku. Zamysł nie jest zły i myślę, że wiąże się z możliwością omówienia tego zagadnienia w sposób bardziej monograficzny niż w przeszłości.

Zobaczymy.

Przede wszystkim ja nie dzielę czasu ludzkiej egzystencji na tradycyjne trzy okresy: młodość, wiek średni i trzeci wiek. Raczej dzielę go na momenty większej lub mniejszej intensywności życia.

Dla mnie życie w swoich różnych etapach jest pewnym unicum.

Podróżą.

I jak wszystkie podróże, składa się z wyjazdu, drogi, w czasie której spotyka się wiele rzeczy, przeżywa wiele wydarzeń: radości i cierpienia, atrakcje i pułapki, uwodzenie i zdrady. I wreszcie następuje koniec. Choć w rzeczywistości co do tego ostatniego punktu mam pewne wątpliwości, bo należę do grona tych, którzy myślą o nieśmiertelności albo raczej o przekroczeniu bądź próbie przekroczenia śmierci fizycznej przy udziale Boga.

Dlatego też wolę mówić raczej o śmierci i życiu niż o młodości czy starości.

Poznałem wielu młodych, którzy uważają, że żyją, a w rzeczywistości są martwi w środku – mają stwardniałe serca. I znam wielu staruszków, którzy radośnie przeżywają swoją egzystencję, zachowując dobre serce.

A zatem odrzucam pojęcie starości.

Natomiast akceptuję kategorię młodości, choć nadaję jej niezbyt wyraziste znaczenie niedojrzałości.

Czuję się zakłopotany, gdy spotykam osobę w średnim wieku, o której mówi się, że jest młoda, a w rzeczywistości okazuje się po prostu osobą niedojrzałą.

To prawda, że w tę podróż, którą ja nazywam psychoduchową i która czeka każdego z nas, wszyscy możemy wyruszyć w jakimkolwiek momencie życia. A jednak – niech mi Bóg wybaczy – trudno mi uwierzyć, że można wybrać się w tę drogę po spędzeniu znacznej części życia bez wglądu w siebie i innych.

W każdym razie spróbuję napisać coś, co chciałbym wam powiedzieć o tym okresie życia, o tym przesmyku, przez który wszyscy bez wyjątku będziemy musieli przejść.

W tej książce spróbuję zatem mówić dwoma głosami: psychologicznym i psychoduchowym, aby postarać się być jak najlepiej zrozumianym.

Muszę ponadto powiedzieć, że ta książka pozwala mi wyciszyć lęki wielu z was, docierające do mnie za pośrednictwem coraz liczniejszych e-maili. Jak widzicie, w dalszym ciągu pracuję!

W ostatnich dwóch latach poprzez książki, które napisałem, ciągle mówiłem wam o moim stanie zdrowia, dochowując wierności podjętemu wobec was zobowiązaniu, że zawsze będę mówił całą prawdę. To jednak wzbudziło wasz niepokój o mnie. Przykro mi, nie przewidziałem tego!

Ale z głębi serca dziękuję wam za sympatię.

Zawsze nazywałem was moją rodziną, a wy nieustannie mnie w tym utwierdzaliście, również przy tej okazji.

Muszę wam powiedzieć, że przywykłem do nowego dla mnie stanu osoby chronicznie chorej i każdą minutę mojego życia przeżywam z zapałem i intensywnością.

Jestem przekonany, że niedługo podziękuję Bogu za tę kardiopatię, tak jak dwadzieścia lat temu dziękowałem za nowotwór mózgu.

Nic nie dzieje się przypadkiem.

Któregoś dnia na pewno wam o tym opowiem.

W każdym razie, tak jak zawsze powtarzałem, robię wszystko, co możliwe, żeby każda minuta składała się z sześćdziesięciu sekund.

Co więcej – choć dla mnie nie jest to szczególnie ważne – ci, którzy spotkali mnie osobiście, mówią, że nawet wyglądam młodziej. W związku z tym powiem wam również o właściwym odżywianiu się i o ćwiczeniach fizycznych – przyczynach odmłodzenia!

CZĘŚĆ PIERWSZA

Średni wiek mężczyzny

O męskiej menopauzie mówi się i pisze prawie tak dużo, jak o kobiecej.

Ale czy naprawdę coś takiego istnieje?

Czy w ciele mężczyzny zachodzi mniej więcej w tym samym wieku zmiana porównywalna z tą, która dokonuje się w ciele kobiety?

Nie.

W przypadku kobiety wszystkie komórki jajowe, które uwalniają się w miesięcznych odstępach z jej ciała, są w nim obecne już od urodzenia.

Kiedy żadne jajeczko już nie dojrzewa i nie jest uwalniane, kobieta przestaje być płodna.

Mężczyzna natomiast produkuje nasienie przez całe swe dorosłe życie. Choć po czterdziestce stopniowo zmniejsza się wytwarzanie hormonów męskich, fakt ten nie wpływa istotnie na płodność i mężczyzna może zostać ojcem nawet w późnym wieku.

Ludowy mit łączy płodność płciową z potencją seksualną, ale w rzeczywistości tego rodzaju związek nie istnieje.

Niektórzy mężczyźni, doszedłszy wieku średniego, skarżą się swojemu lekarzowi na spadek sprawności seksualnej, obawiają się, że ich siła seksualna słabnie z powodu wieku. Ale jest to prawdą tylko w jednym przypadku na pięćdziesiąt. Prawdziwe przyczyny są niemal zawsze natury emocjonalnej i psychicznej.

Niektórzy lekarze mają zwyczaj przepisywać męski hormon – testosteron, aby poprawić sprawność seksualną w tym wieku, lecz – z wyjątkiem nielicznych przypadków – terapia taka jest nie tylko bezużyteczna, ale nawet przynosi skutki przeciwne do zamierzonych, bo wprowadzenie sztucznych hormonów może zniechęcić organizm do naturalnego ich wytwarzania.

Zmiany wieku średniego

Oczywiste jest jednak, że choć w średnim wieku nie zachodzą zmiany fizjologiczne, to jednak wielu mężczyzn w okolicach czterdziestki doznaje odczuć podobnych do tych, jakie towarzyszą menopauzie kobiety.

Może się zdarzyć, że będą się skarżyć lekarzowi nie tylko na impotencję, lecz także na uderzenia gorąca, zmęczenie, apatię, nerwowość, drażliwość, kołatanie serca i depresję. Wszystkie wymienione symptomy są podobne do tych związanych z menopauzą.

Tymczasem w rzeczywistości są to typowe objawy zaburzeń emocjonalnych: stany niepokoju i depresji wynikające raczej z problemów w relacjach niż ze zmian hormonalnych.

Są to reakcje, których możemy doświadczyć w każdym innym momencie życia, jeśli będziemy poddani podobnym presjom. Innymi słowy, tak zwana menopauza męska czy inaczej andropauza jest skutkiem licznych nacisków obecnych w tym wieku, jak też wewnętrznego napięcia, wynikającego z konieczności uświadomienia sobie utraty młodości i wszystkiego, co się z tym wiąże.

Niestety, mężczyźni nie zawsze potrafią wyrazić słowami negatywne uczucia, których doświadczają w średnim wieku. Jeszcze do niedawna w naszym społeczeństwie nie było zwyczaju, by mężczyźni mówili o swoich najgłębszych emocjach. Zwłaszcza wtedy, gdy te uczucia obejmują akceptację niepowodzenia, własnej słabości lub rozpaczy.

Większość mężczyzn od dziecka słyszała, że „prawdziwy mężczyzna nigdy nie płacze”. Ukryte przesłanie tego komunikatu jest takie, że aby odnieść sukces, mężczyzna powinien umieć kontrolować własne uczucia i choćby bardzo silnie odczuwał miłość, litość lub smutek, nie powinien tego okazywać. Wolno mu uzewnętrzniać jedynie dominujące emocje negatywne, takie jak gniew. W szkole najmniejsza oznaka „rozklejenia się” naraziłaby chłopca na szyderstwo ze strony kolegów, którzy naśmiewaliby się z niego, nazywając go na przykład „babą”, „mazgajem”. Nie ma się więc co dziwić, że wielu mężczyzn, nauczywszy się tej lekcji, nie potrafi okazać niepokoju, rozpaczy lub poczucia niespełnienia oczekiwań nawet wobec osób najbliższych.

Są jednak matki, które pomagają swoim synom wyrazić uczucia w pełnym miłości kontekście rodziny. Takiemu szczęśliwcowi łatwiej będzie kiedyś otworzyć się przed własną żoną i zwyczajnie z nią porozmawiać o przeżywanych trudnościach.

Jednak żona, która zwykła umniejszać męża, stale go krytykując i narzekając, nie będzie w stanie skłonić go do zwierzeń, zwłaszcza gdy chodzi o przyznanie się do poczucia przegranej lub do niespełnienia pokładanych w nim nadziei.

Mężczyźni zazwyczaj nie zwierzają się nawet bliskiemu przyjacielowi. Męska przyjaźń rzadko obejmuje zaangażowanie na poziomie osobistym i autoanalitycznym. Błędem byłoby sądzić, że wszyscy mężczyźni pragną się wyładować i otworzyć przed kimś swą duszę.

Wielu mężczyzn nie dokonuje analizy własnych uczuć i nie potrafi ich wyrazić słowami. Inni wolą nie przyznawać się do osobistych niepowodzeń lub przegranych. Nie tylko nie chcą mówić o swoich negatywnych uczuciach, ale są wręcz niezdolni do przyznania się do nich, w przekonaniu, że poniosą klęskę jako mężczyźni, jeśli przyznają, choćby tylko przed samymi sobą, że nie odnieśli sukcesu lub nie spełniają oczekiwań. Mogą nawet nie zdawać sobie sprawy z tego, co burzy ich spokój. Są świadomi złego nastroju i jakiegoś ogólnego braku dobrego samopoczucia, ale nie szukają odpowiedzi w sobie, w swoim wnętrzu. Łatwiej jest im obarczyć winą zewnętrzne wydarzenie lub osobę niż nadejście średniego wieku i własną reakcję na ten fakt.

Oczywiście zewnętrznym zdarzeniom i osobom można przypisać część winy. Istnieje wiele czynników wywołujących stres w środowisku pracy. Bywa, że w tej fazie życia również domowa codzienność wywiera pewną presję.

Mężczyzna może się czuć złapany w pułapkę zbyt poważnych zobowiązań finansowych albo też własnej odpowiedzialności wobec młodszego i starszego pokolenia.

Żona przechodząca trudności związane z menopauzą może na próżno starać się zrozumieć, co czuje mąż. Jeśli ponadto sama przeżywa swoje problemy w sposób choleryczny, nadmiernie krytyczny lub odrealniony i apatyczny, raczej nie będzie w stanie okazać mężowi swej solidarności.

Nie tylko zewnętrzne naciski wywołują w mężczyźnie kryzys wieku średniego. Wiele z tego, co doświadcza, jest prawdopodobnie wynikiem wewnętrznych rozterek i pytań.

Mężczyźni w nie mniejszym stopniu niż kobiety są boleśnie świadomi procesu starzenia się. Mężczyzna może wciąż się czuć trzydziestolatkiem, ale jedno spojrzenie w lustro pozwala mu zobaczyć zaczynający się proces łysienia, ociężałą figurę i wynikające ze zmęczenia zmarszczki na twarzy. Nagle uświadamia sobie, że przeżył już połowę swego życia. Kryzys ten może dopaść mężczyznę w momencie, gdy odkrywa, że nie jest już w stanie rywalizować pod względem sprawności fizycznej. Nastoletnie dzieci lub wnukowie pokonują go w konkurencjach, w których wcześniej wygrywał.

Przemyśliwując na nowo ostatnie dwadzieścia lat, może czuć gorycz z powodu pewnych życiowych wyborów albo opłakiwać marzenia, których nie jest już w stanie zrealizować. Nawet człowiek, który z punktu widzenia ekonomicznego i społecznego odniósł sukces, może popaść w rozpacz. Wiele osób po osiągnięciu średniego wieku potrzebuje znalezienia nowych znaczeń, poczucia osobistej tożsamości i celów dostosowanych do swojego wieku.

Niektórzy mężczyźni, osiągnąwszy wiek średni, uświadamiają sobie, że nie potrafili w zadowalającej mierze wykorzystać swoich najbardziej intymnych uczuć. W dzisiejszym nieczułym świecie nie ma wielu okazji, by okazać zrozumienie, łagodność, tkliwość. Wiele par odkrywa, że w rzeczywistości nie troszczą się o swoje małżeństwo, a czułość pierwszych chwil z biegiem lat w znacznym stopniu zanikła.

Stosunki seksualne stały się gimnastyką dla osiągnięcia orgazmu, a nie wzajemnym darem, o którym mowa w czasie zawierania sakramentu małżeństwa, wiążącego ich przed Bogiem.

Ponadto wielu mężczyzn było zbyt zajętych zapewnieniem ekonomicznego, a nie duchowego bezpieczeństwa swoim rodzinom. Ironia losu polega na tym, że moment, w którym rodzic uświadamia sobie swoją potrzebę bardziej zażyłej i czułej więzi z dziećmi, może pokrywać się z momentem, w którym one właśnie odrywają się od opieki rodziców i odchodzą z domu w poszukiwaniu własnej niezależności.

Oczywiście są mężczyźni, którzy zawsze przyjmowali uprzejmą i serdeczną postawę zarówno w pracy, jak i w domu, ale są też inni – dotyczy to również wielu kobiet – którzy uświadamiają sobie ten aspekt swojej natury dopiero wówczas, gdy dochodzą do średniego wieku.

Trzeba zmienić schematy

Często w tym samym czasie, kiedy mężczyzna rozpoznaje, jak ważne jest wyrażanie swoich najgłębszych uczuć, żona staje się bardziej świadoma znaczenia świata zewnętrznego, działalności zawodowej, i jest gotowa afirmować swoją niezależność.

W średnim wieku kobiety stają się bardziej agresywne i ukierunkowane na zewnątrz, zwłaszcza jeśli spędziły wiele lat na wychowywaniu dzieci.

Mężczyźnie może być trudno zaakceptować u żony tę nową pewność siebie i jej niezależność ekonomiczną akurat wtedy, gdy on, z racji osiągnięcia średniego wieku, czuje się zupełnie upadły na duchu.

Jeśli więc para chce przetrwać, konieczna jest reorganizacja schematów i życiowych nawyków.

Na przykład jeśli oboje pracują na pełny etat, trzeba będzie zmienić rozkład zajęć, wybierając zatrudnienie w niepełnym wymiarze godzin.

Ważne jest, aby mężczyźni i kobiety rozumieli bardzo różne reakcje, których oboje doświadczają w średnim wieku.

Pary małżeńskie powinny wspólnie wypracować nowy styl życia, który nie ograniczałby się do rozwiązywania pojawiających się problemów, ale który by wlał nową siłę w ich wzajemną więź i sprzyjał osobistemu wzrostowi każdego z małżonków.

Sposób, w jaki mężczyźni reagują na te rozmaite naciski zewnętrzne i wewnętrzne, jest bardzo różny. Niektórzy, świadomi utraconej młodości, desperacko starają się cofnąć swój zegar biologiczny.

Istnieje mnóstwo żartów na temat mężczyzn w średnim wieku, którzy noszą obcisłe dżinsy, odsłaniają klatkę piersiową, obnoszą się z fryzurami, które bardziej przystoją dwudziestolatkom.

Niestety, ich zabiegi nikogo nie oszukają.

Inną powszechną reakcją na trzeci wiek jest szukanie potwierdzenia własnej męskości w związku z dużo młodszą od siebie kobietą.

Mężczyzna, którego libido zmniejszyło się w następstwie stresu związanego z pracą lub brakiem wiary w siebie, może szukać tego typu romansu w celu poprawienia swojej sprawności seksualnej. Czasem faktycznie prowadzi to do osiągnięcia pożądanego efektu.

Jest jednak oczywiste, że takie rozwiązanie może być tylko tymczasowe i często bardziej bolesne niż się wydaje.

Pomijając wszelkie uwagi natury moralnej, iluż mężczyzn w średnim wieku, którzy zakochali się w młodszych partnerkach, musiało się leczyć, gdy zostali porzuceni!

Zresztą ci, którzy znają mnie z moich książek, wiedzą, jak bardzo jestem przeciwny zdradom, ponieważ jakkolwiek by było, ten, kto zdradza, zdradza nade wszystko samego siebie.

Dla mnie seks ma w sobie coś tajemniczego, świętego, a kto uprawia go w stosunkach pozamałżeńskich, traci na godności i szacunku dla siebie samego.

Poza tym, jeśli mężczyzna cierpi z powodu niedostatecznej samooceny i jest często poniżany przez żonę, może na tym ucierpieć również jego seksualność w obrębie małżeństwa. Im bardziej się boi, że nie stanie na wysokości zadania, tym bardziej jest prawdopodobne, że tak właśnie będzie.

Dlatego powinien z pogodą ducha przezwyciężać ewentualne kompleksy i obawy.

Zdrowie

Po czterdziestce również zdrowie jest na ogół powodem do niepokoju.

Obawy o zaburzenia w pracy tętnic lub o nadciśnienie mogą być uzasadnione stylem życia, ale łatwiej jest skoncentrować się na problemach fizycznych niż na głębszych kwestiach, a troska o zdrowie może być dobrą wymówką, by nie patrzeć z surowością i szczerością na te problemy, którym należy stawić czoła na głębszych poziomach osobowości i relacji z innymi.

W każdym razie, w wieku około czterdziestu lat właściwe jest poddanie się kompleksowym badaniom lekarskim. Niektóre zakłady pracy zapewniają takie usługi swoim pracownikom.

Zdrowa dieta, rozsądne ćwiczenia fizyczne oraz ograniczenie pokarmu, alkoholu, nikotyny – wszystko to pomaga mężczyźnie czuć się młodszym i bardziej w formie.

Wielu mężczyzn, podobnie jak wiele kobiet, ucieka się do alkoholu, by złagodzić problemy wieku średniego. Zwykle nie robią tego świadomie. Jeden drink pomaga się odprężyć i przynajmniej na chwilę odpędzić troski. Bardzo szybko jednak okazuje się, że aby radzić sobie ze zmartwieniami potrzeba następnego albo mocniejszego drinka. Jedynym sposobem sprawdzenia, kiedy alkohol staje się szkodliwym nałogiem, jest porównanie spożywanych jego ilości z ograniczeniami zalecanymi dla bezpieczeństwa na drodze.

Nadmiar alkoholu jest niezwykle szkodliwy dla ciała i umysłu, wypacza relację ze sobą, z innymi.

Poza tym nie rozwiązuje żadnego problemu.

Kolejną cechą charakterystyczną dla kryzysu wieku średniego jest depresja.

Mężczyźnie może być trudniej niż kobiecie przyznać się, że cierpi na depresję. Ponadto wciąż jeszcze istnieje pewien opór przed uznaniem depresji za chorobę, bo uważa się ją raczej za stan złego samopoczucia. Osoby, które nie miały bliskich kontaktów z tą chorobą, nadal często są niewrażliwe na ów problem i uważają, że ktoś w stanie depresji powinien położyć większy nacisk na wolę i nauczyć się stawiać czoła życiu z większym zaangażowaniem.

Dobra wiadomość jest taka, że ci, którzy wyszli z depresji, niemal zawsze w czasie tego procesu rozpoznali najgłębsze przyczyny swojego stresu, swojego poczucia przegranej, braku ufności, niskiej samooceny, złości, wściekłości – przyczyny, które wywołały depresję. I wychodzą z niej bardziej dojrzali, bardziej świadomi niż ci, którzy nie doświadczyli tej choroby.

Średni wiek kobiety

Okres średniego wieku również w przypadku kobiety może być uważany za czas zmiany wizji życia.

Po dokonaniu bilansu jednej części egzystencji, na ogół tej czynnej i w niewielkim stopniu skoncentrowanej na sobie, nadchodzi czas, by się zatrzymać, zrobić przerwę, odważnie spojrzeć w głąb siebie i wprowadzić życie na nowy tor.

Przekształcić negatywne w pozytywne

Mówi się o kryzysie wieku średniego. Jeśli jest kryzys, to niewątpliwie można go obrócić w coś pozytywnego. Na przykład może on nam pomóc przywrócić witalność i siłę więzi małżeńskiej, która stała się nieco słaba i nudna.

Podobnie w pracy. Jest to czas, by przywrócić równowagę w swoim życiu, przestać inwestować energię w robienie kariery za wszelką cenę, a pomyśleć raczej o małżonku, dzieciach, rodzinie albo w większym stopniu skoncentrować się na własnym hobby. Dzięki temu zyskuje się pewną równowagę i pogodę ducha.

Swoje nagromadzone przez lata doświadczenie można wnosić do grup wolontariatu, pomagając najbardziej potrzebującym, najuboższym, zajmującym ostatnie miejsca w społeczeństwie, które jest czasami nieobecne, cyniczne, egoistyczne.

Myślę, że średni wiek jest przede wszystkim podstawowym miejscem dla odnalezienia duchowego wymiaru życia lub pielęgnowania go z jeszcze większym wigorem.

Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn.

Troska o życie wewnętrzne jest pomocna w pogodnym pokonywaniu również fizjologicznych problemów związanych z tym wiekiem.

Jeśli osoba w średnim wieku nie jest uduchowiona, coraz trudniej jej będzie przezwyciężyć siebie i jak najlepiej przeżywać ten nowy okres życia.

Grozi jej niebezpieczeństwo zagubienia prawdziwego sensu istnienia.

Osobisty urok

Niestety, dziś żyjemy w społeczeństwie, które wynosi na piedestał młode, jędrne ciało.

Jesteśmy świadkami szalonej pogoni za skalpelem chirurga plastycznego, dietami, klinikami piękności...

Oczywiście w tego rodzaju społeczeństwie stać się osobą starszą jest nieszczęściem, zaś ciało, które przestało być młode, jest nic niewarte, nadaje się do wyrzucenia.

Dlatego w odniesieniu do osób w średnim wieku mówię raczej o osobistym uroku, a nie o pięknie fizycznym.

Sprzeciwiam się równaniu wszystkich do obowiązującego dziś wzorca kulturowego, w którym piękne jest to, co młode. Ileż widziałem osób w średnim wieku, które pozbywają się zmarszczek, siwych włosów, brzucha, obwisłych piersi! Ale jest pewne, że i tak nigdy nie zdołają osiągnąć witalności, świeżości ciała i twarzy ludzi młodych. Może nawet uzyskają twarz bez zmarszczek, ale mdłą, pozbawioną wyrazu.

Dlatego myślę, że osobom w średnim wieku potrzeba czegoś więcej.

Czegoś, co pochodzi z wewnątrz, z duszy.

Jestem zresztą przekonany, że im szybciej mijają lata, tym wyraźniej można odczytać naszą prawdziwą naturę z twarzy, ze sposobu poruszania się, z naszego ciała.

Jeśli będziecie uważnie obserwować osobę w średnim wieku, jej twarz i ciało, będziecie mogli dostrzec jej osobowość.

Mówi się, że po czterdziestce naszą twarz stwarzamy sobie sami.

I to jest prawda.

Na naszej twarzy, na naszych zmarszczkach, w ruchach ust, w wyrazie spojrzenia, w liniach skóry ukryte są różne bitwy, które musieliśmy stoczyć, oszustwa, radości, smutki, cierpienia, które przeżyliśmy.

Nasza historia.

Po czterdziestce możecie wydać wszystkie posiadane pieniądze na przemyślne makijaże, drogie ciuchy, ale nikogo nie nabierzecie.

Można tracić czas i pieniądze na rzeczy zewnętrzne, ale by zdobyć piękno, które trwa w średnim wieku i w starości, musimy zacząć poświęcać czas temu pięknu, które rodzi się na najgłębszym poziomie naszego charakteru, naszej osobowości i które odciska swoje niezatarte piętno na naszej twarzy.

Być może unika się mówienia o pięknie wewnętrznym, ponieważ żyjemy w społeczeństwie, które zdaje się kochać powierzchowność, wulgarność, przemoc – z pewnością nie takie wartości wewnętrzne, jak uczciwość, współczucie, zdolność poświęcenia, cierpliwość, pokorę.

Żyjemy także w okresie historycznym, w którym zachodzą gwałtowne zmiany. Przyzwyczaiło to nas do tego, by chcieć wszystkiego i natychmiast. Tymczasem przemiana duszy, serca dokonuje się powoli.

Potrzebuje czasu.

Nie można w ciągu jednej nocy usunąć urazy, surowości, niezadowolenia, jeśli takie były nasze zwykłe reakcje przez długi czas.

Linie radości i pogody ducha, tak samo jak egoizmu i surowości, odbijają się stopniowo na naszej twarzy i w naszym sposobie poruszania się.

Ale wewnętrzna przemiana może odmienić również twarz osoby w podeszłym już wieku.

Zapewne zdarzyło się wam być świadkiem głębokiej przemiany, jakiej dokonało w wyglądzie jakiejś osoby doświadczenie kochania i czucia się kochaną.

Miłość Boga, otrzymywana i doświadczana, może przemieniać w środku i na zewnątrz nawet bardziej spektakularnie i trwale, niż byłaby to w stanie uczynić miłość ludzka.

Dawniej, gdy kobieta między czterdziestką a pięćdziesiątką skarżyła się na jakiekolwiek zaburzenie, mówiono, że to wina menopauzy.

Zresztą słowo to wypowiadano szeptem, jakby chodziło o jakąś Bożą karę.

Dziś o kobiecej menopauzie dyskutuje się swobodnie i otwarcie, przeżywa się ją jako normalny proces.

Prawdopodobnie prawda leży pośrodku. Większość kobiet zauważa jedynie drobne zaburzenia w czasie menopauzy. Inne nie mają żadnych bolesnych objawów, a jeszcze inne skarżą się na nieprzyjemne skutki uboczne – i dla nich istnieje skuteczna opieka medyczna.

Objawy menopauzy

Kobiety skarżą się na liczne i różnorodne zaburzenia związane z menopauzą.

Najbardziej powszechne są uderzenia krwi do głowy czy też uderzenia gorąca.

Około 80 procent kobiet cierpi na nie w pewnym okresie, choć u jednych ta dolegliwość jest poważniejsza niż u innych.

Uderzenie gorąca polega na nagłym poczuciu ciepła, zwłaszcza na twarzy, szyi i górnej części ciała.

Wiele kobiet czuje się tym zakłopotanych. Mają wrażenie, że otaczający je ludzie widzą to, czego one doświadczają, choć w rzeczywistości prawie nikt niczego nie zauważa, poza ewentualnie lekkim rumieńcem.

Uderzenie gorąca może jednak być bardziej dokuczliwe, jeśli towarzyszy mu obfite pocenie.

Czasami występuje także kołatanie serca, które nie ma nic wspólnego z zaburzeniem kardiologicznym, ale może być nieprzyjemne i uciążliwe.

Niektóre kobiety budzą się również w nocy oblane potem.

Ale tylko u nielicznych uderzenia gorąca są tak uciążliwe. Jeśli tak jest, to dobrze będzie powiadomić o tym swojego lekarza, który może przepisać terapię hormonalną, bardzo skutecznie przeciwdziałającą takiemu zaburzeniu.

Wiele kobiet lęka się uderzeń gorąca, zanim jeszcze ich doświadczy. Tymczasem trzeba pamiętać, że 20 procent kobiet ani razu ich nie przeżywa, a dla wielu stanowią one jedynie drobną dolegliwość, która zresztą nie będzie trwała wiecznie.

W każdym razie warto podejść do wszystkiego z filozoficzną mądrością, wiedząc, że w przypadkach naprawdę uciążliwych zawsze istnieje możliwość zwrócenia się do zaufanego lekarza.

Uspokajające może być to, że uderzenia gorąca nie mają nic wspólnego ze wzrostem ciśnienia krwi.

Kilka drobnych zabiegów może uczynić je mniej problematycznymi:

–  noszenie kilku warstw lekkiej odzieży, tak aby jakąś część można było z łatwością zdjąć, a następnie założyć na nowo;

–  unikanie bluzek typu golf;

–  noszenie bielizny bawełnianej, a nie ze sztucznych włókien;

–  branie chłodnych pryszniców;

– unikanie alkoholu i kawy.

Niektóre kobiety szczególnie przejmują się swoim zdrowiem w czasie menopauzy.

Wysokie ciśnienie jest problemem, który przed osiągnięciem czterdziestki dotyka częściej mężczyzn niż kobiety, ale w średnim wieku tak samo może się zdarzyć kobiecie.

Obfite i niespodziewane krwawienia mogą budzić lęk.

Nie mówiąc o tym otwarcie, wiele kobiet myśli, że ma raka, którego uważają za powszechną chorobę w tym wieku. Główną przyczyną tego, że rak bywa kojarzony z menopauzą są właśnie te nieregularne krwawienia. Z wszelkim prawdopodobieństwem trzeba powiedzieć, że takie obawy są nieuzasadnione, tym niemniej jednak warto zasięgnąć porady lekarza.

„Nie” negatywnym myślom

Kiedy podejmujemy dietę mającą na celu piękno i zdrowie fizyczne, narzucamy sobie wiele zakazów.

Podobnie istnieje wiele żelaznych zakazów w dziedzinie zdrowia i piękna wewnętrznego, duchowego.

Nasz umysł, nasz duch, podobnie jak nasze ciało, potrzebują zdrowej diety i odpowiednich ćwiczeń.

Unikać narzekania, krytykowania, przejmowania się drobnymi, pozbawionymi znaczenia rzeczami.

Oczywiście większość życia składa się z małych rzeczy, ale jeśli nie będziemy uważać, grozi nam, że zagubimy się właśnie w takich błahostkach i staniemy się z czasem małostkowi, ograniczeni.

Nie warto tracić energii na sprawy o małym lub żadnym znaczeniu. Ostatecznie nie jest kwestią życia lub śmierci, że ktoś nie pozwala nam na przejazd samochodem albo że pies sąsiada zniszczył krzak róży.

Kiedy drobne troski zajmują nasz umysł i obsesyjnie myślimy o małostkach i rzeczach bez znaczenia, nasza psyche i nasze uczucia więdną.

Trzeba natomiast karmić umysł. W każdej miejscowej bibliotece jest wiele dobrych książek, które mogą pomóc rozszerzyć horyzonty i rozwinąć nasze zainteresowania.

Istnieją także użyteczne i pobudzające do myślenia audycje radiowe. Kiedy wykonujemy rutynowe prace, lepiej słuchać tego rodzaju programów niż rozpamiętywać nasze drobne zmartwienia.

Świeży i żywotny umysł przemienia także ciało.

Choć to naturalne, że sprawy dotyczące naszego kręgu rodzinnego są szeroko obecne w naszych myślach i planach, to jednak gdy wypełniają one całkowicie nasz umysł... oznacza to, że nasz świat stał się za mały.

Niektóre sposoby myślenia są absolutnie negatywne i szkodzą duchowi, a także ciału. Warto w związku z tym przeczytać moją książkę Positivamente [Pozytywnie]. Może pomóc.

Powinniśmy zrozumieć, że Bóg nas kocha i wspiera w każdym momencie naszego życia, zwłaszcza kiedy pracujemy w głębi naszego „ja”. Kiedy utrzymujemy kontakt z Bogiem, jesteśmy związani z niewyczerpanym źródłem energii. Prawdopodobnie okoliczności i problemy nie ulegną zmianie, ale zmieni się nasza zdolność stawiania im czoła.

„Tak” pozytywnym myślom

Jeśli zajmiemy nasz umysł rzeczami pozytywnymi, które go interesują i pobudzają, wówczas będziemy sprzyjać postawie wyrażającej akceptację w stosunku do siebie, do innych oraz do okoliczności życia, a dobroczynne skutki rozciągną się także na nasze ciało. Nawet nie wiedząc o tym, będziemy się wydawać bardziej żywotni i atrakcyjni.

Dobrym zwyczajem – szczególnie pożytecznym, gdy dochodzi się do wieku średniego – jest nauczyć się akceptować zmiany związane z wiekiem i towarzyszącymi temu okolicznościami.

Akceptacja nie jest dziś popularnym pojęciem, ponieważ często bywa interpretowana jako bierność, słabość, apatia, brak zaangażowania lub determinacji. Oczywiście w przypadkach, w których działanie mogłoby zmienić okoliczności, akceptacja byłaby błędem, ale są takie momenty, gdy ani protesty, ani żadne działania nie mogą doprowadzić do oczekiwanej zmiany. Starzenie się jest jedną z takich sytuacji.

Wielu próbuje opóźnić starość przez różne terapie, witaminy, sposoby żywienia, ćwiczenia fizyczne. I udaje im się to, ale średni wiek i starość w dalszym ciągu pozostają nieuniknione.

Zaakceptowanie tego faktu może być trudne. Kiedy jesteśmy młodzi, łudzimy się, że otaczający nas ludzie pozostaną w wieku, w jakim ich poznaliśmy. Wydaje się nam, że nasi rodzice zawsze byli w średnim wieku, a nasi dziadkowie zawsze byli starzy. Oni starzy, a my młodzi – in aeternum.

A jednak także oni byli kiedyś młodzi.

Najczęściej bowiem wewnętrznie czujemy się zawsze tą samą osobą, i z trudem przychodzi nam zaakceptować, że życie biegnie znacznie szybciej niż myślimy, i że także my się starzejemy, przechodzimy przez kolejne fazy życia. My również będziemy starzy.

Większość osób żyjących na Zachodzie nie chce się zestarzeć. Chcą pozostać zawsze młode. Ale jeśli zależy nam na przeżywaniu drugiej połowy naszego życia w sposób odpowiedni i przynoszący zadowolenie, powinniśmy dokonać stosownych adaptacji i zaakceptować to, że młodość odeszła.

Chodzi o akceptację, nie rezygnację.

Akceptację nie porażek, lecz nowych możliwości i satysfakcji, jakie niesie średni wiek.

Elastyczność jest kolejną pozytywną postawą wewnętrzną, którą powinniśmy nabyć.

Osoby w średnim wieku mają skłonność do pewnej sztywności i braku ducha adaptacji.

Tymczasem potrzeba umysłu otwartego na nowe idee i gotowego przyznać się do błędów, aby dalej uczyć się i odkrywać lepsze sposoby działania; umysłu gotowego zmienić zdanie na temat innych osób. Gotowość do uznania dobrych cech innych ludzi i zobaczenia na nowo wydanych przez nas wcześniej wyroków, jak też udzielenia im łaski wątpliwości, bardzo łagodzi zarówno nasze rysy, jak i naszą postawę mentalną.

Choć większość mężczyzn i kobiet w średnim wieku nadal pracuje w pełnym wymiarze czasowym, to jednak jest to dobry moment, by w jak największym stopniu poszerzyć horyzonty umysłowe i emocjonalne, unikając dzięki temu przedwczesnego przekreślenia naszych zdolności. Jeśli na przykład zawsze nosiliśmy w sobie tłumione zainteresowanie archeologią, muzyką, malarstwem, fotografią, to nadszedł czas, aby rozbudzić je na nowo i rozwijać.

Sukces wielu siedemdziesięciolatków i starszych na polu akademickim i twórczym dowodzi całej fałszywości mitu, według którego w takim wieku jest się już zbyt starym, by się czegoś uczyć lub twórczo wyrażać.

Nie jest nieziszczalnym marzeniem zrobienie doktoratu, rozpoczęcie przygody z malarstwem albo postanowienie o zajmowaniu się innymi ludźmi.

Kto nie ma czasu, by regularnie oddawać się tego rodzaju działalności, może przynajmniej sporadycznie znaleźć na przykład wolny tydzień, by towarzyszyć na wakacjach grupie osób fizycznie lub umysłowo niepełnosprawnych.

Wdzięczność, jaką wiele spośród tych osób mających mniej szczęścia nauczyło się okazywać, jest jednym z najważniejszych sposobów zachowania w tej fazie życia, podobnie zresztą jak w każdej innej.

Doszedłszy do średniego wieku, wyjątkowo łatwo jest nabrać nawyku narzekania lub użalania się. Nerwowi, zmienni w nastrojach, pogrążeni w depresji, przygnieceni odpowiedzialnością, presją w domu lub w pracy, czujemy się coraz bardziej niezadowoleni, zbędni, pozbawieni sensu istnienia, samotni.

Każda sytuacja, jak wiadomo, ma dobre i złe strony. Powinniśmy się nauczyć zwracać zawsze większą uwagę na pozytywne aspekty niż na negatywne.

Biblia jak zawsze przychodzi nam w tym względzie z pomocą. Uczy nas okazywać wdzięczność. Wdzięczność za to, że się urodziliśmy, że żyjemy, że możemy cieszyć się kolorami, zapachami natury. To nastawienie ducha pomaga przywrócić poczucie proporcji.

Choćby sprawy nie układały się dobrze, jest czymś zaskakującym, ile pozytywnego ma nam jeszcze do zaoferowania życie. Bóg nieustannie troszczy się o naszą codzienność. Wiem z osobistego doświadczenia, że zawsze jest coś, za co możemy być wdzięczni.

Wielu psychologów postrzega istoty ludzkie jako złożone z elementu fizycznego i psyche. Dla mnie taka interpretacja jest stanowczo zbyt wąska.

Jeśli nie uznaje się istnienia wymiaru duchowego, nie da się znaleźć tego typu realizacji i satysfakcji, które odpowiadają naszym najgłębszym potrzebom.

Dziś niektórzy ludzie w ogóle nie znają wymiaru duchowego i nie przeznaczają czasu na szukanie komunii z Bogiem.

Mamy potrzebę znalezienia Boga.

Z pewnością Bóg jest obecny wszędzie, ale należy unikać zbytniego hałasu i chaosu, a wybierać raczej spokój, kontakt z naturą.

Ciszę.

Nie wszyscy, niestety, mają takie szczęście jak ja, by mieszkać na toskańskiej wsi, nad jeziorem czy morzem, ale myślę, że wszyscy mogą i powinni znaleźć momenty ciszy w ciągu zabieganego dnia w pracy lub w zgiełku miasta.

Aby pomyśleć.

Aby szukać Boga.