WYZWANIA EDUKACYJNE
EDUKACJA DLA KAŻDEGO
SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE”

Ewa Danuta Białek

WYCHOWANIE DO ZDROWIA W RODZINIE, SZKOLE I ŚWIECIE

Program dydaktyczno-wychowawczy holistycznego podejścia do promocji zdrowia, opieki i profilaktyki, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i edukacji ekologicznej w oparciu o założenia psychosyntezy

dla:
nauczycieli / wychowawców; dyrektorów szkół; wizytatorów; kadry samorządów, pracowników Centrów Pomocy Rodzinie oraz Centrów Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej

Copyright by: Ewa Danuta Białek

Warszawa 2012

ISBN 978-83-63428-25-9

Wydawca: INSTYTUT PSYCHOSYNTEZY

Centrum Zrównoważonego Rozwoju Człowieka

www.psychosynteza.pl

Sprzedaż wysyłkowa: instytut@psychosynteza.pl

sklep internetowy http://zdrowiedlaciebie.abc24.eu

Konwersja:

NOWE WYZWANIE:
MODEL KSZTAŁCENIA NA MIARĘ XXI WIEKU

Ponad dekadę trwający już wiek XXI ukazuje, że nie ma czegoś takiego jak stabilizacja i to zarówno w sferze jednostkowej jak i globalnej. Każdy dzień przynosi nowe wydarzenia w różnych sferach życia, a z tym związane także nowe wyzwania.

Żyjemy więc w świecie nieustannych przemian, a tym samym konieczności systematycznego przewartościowywania priorytetów i dostosowywania się do zmian. W Polsce zapoczątkowane tak naprawdę zostały one w sferze społecznej i gospodarczej na przełomie lat 80-90 tych XX wieku, czego konsekwencje odbiły się w życiu osobistym, rodzinnym i zawodowym poszczególnych jednostek. Szybkie tempo życia, brak stabilizacji i stała konieczność dostosowywania się do zmieniających się warunków, spowodowały i nadal powodują brak stabilizacji nie tylko osobistej ale i zawodowej, prowadząc do nasilenia sytuacji stresorodnych, doprowadzając często dorosłych, a także już dzieci i młodzież do poszukiwania środków uspokajających, chroniących przed depresją, umożliwiających chwilowe zapomnienie – jak narkotyki czy alkohol.

Nieustanna konfrontacja ze zmianami wymusza inny sposób funkcjonowania, w odróżnieniu od pokoleniowej „stabilizacji zawodowej”. Obecna rzeczywistość nakazuje wręcz stałą elastyczność, dostosowywanie się do zmian, a tym samym przeniesienie punktu odniesienia na „bycie stabilnym w sobie”. Jest to tak jak drzewo, które wrośnięte korzeniami w ziemię, gdy jeszcze młode – buja się wraz z powiewem wiatru we wszystkie kierunki (odpowiedniki zmian okoliczności), niemniej cały czas pozostaje na swym miejscu, nienaruszone wewnętrznie (stabilne w sobie). Edukacja tego rodzaju od pokoleń nie istniała zarówno w szkole jak i w domu (wychowanie). Nikt nie uczył dzieci zarówno otwartości na nowe, elastyczności, jak i wewnętrznej stabilności. Podobnie zresztą sprawa się miała z panowaniem nad emocjami, poczuciem własnej wartości i sprawczości, a szczególnie używania swej woli do właściwych wyborów. Wprost przeciwnie, panujący dziesiątki lat po II wojnie światowej system totalitarny w Polsce przyzwyczaił do bezradności, oczekiwań, bezwolności, wyzwolił postawy roszczeniowe i egzekucyjne (włącznie u dzieci), żądające od innych, a nie siebie. Ujawnił także wyjątkowe poczucie izolacji jeden od drugiego, podobnie jak odłączenia od wspólnoty i Ziemi.

Mówi się, że świat przyspieszył, ale to my, ludzie przyspieszyliśmy tempo życia. Łatwy dostęp do informacji i szybkie przesyłanie jej na odległość powoduje konieczność nadążania za zmieniającą się rzeczywistością. Wzbudza to w ludziach z jednej strony chęć przyspieszenia procesów przetwarzania informacji (pojawiają się techniki szybkiego czytania, notowania, szybszego uczenia się itp.); z drugiej zaś strony wywołuje gonitwę myśli, chaos, niemożność odpoczynku, pracoholizm, permanentny brak czasu dla siebie, rodziny – także na odpoczynek, a w konsekwencji:

brak ruchu

nasilanie się objawów chorobowych o zróżnicowanej etiologii (związanych ze stałym napięciem, stresem, jednostajną postawą ciała, zaburzenia wzroku, brak równowagi psychofizycznej i biologicznej) oraz powstawanie nowych chorób cywilizacyjnych (m. in. związanych z wpływem promieniowania elektromagnetycznego, pracoholizmem, syndromem stałego zmęczenia) oraz nowych typów uzależnień (np. od gier komputerowych, internetu)

zaburzenia życia osobistego (emocjonalnego, psychicznego – frustracje, depresje, zagubienia sensu życia, zanikanie uczuć, nieumiejętność porozumiewania się, także z najbliższymi).

Bywa, że ludzie, którzy pracują wyłącznie przy komputerze, nie mając możności głośnej wymiany informacji, wytwarzają, w sytuacjach kontaktu z innymi konieczność mówienia bez przerwy, bez możliwości dopuszczania kogokolwiek innego do głosu, co niesie zagrożenia dominacją, zanik komunikacji międzyludzkiej, napięcia różnego rodzaju.

Nadmierny napływ informacji prowadzi do powstawania chaosu informacyjnego, zagrożenia zalewem informacyjnym. Ludzie nie potrafią znaleźć swego miejsca w życiu; nie umieją zatrzymać informacji, które są skierowane jedynie dla nich, zaczynają stawać się robotami, automatami, otwartymi jedynie na przepływ. Coraz częściej zdarza się, że posługują się skrótami myślowymi i językowymi, tworząc język niezrozumiały dla innych.

Natłok informacyjny wytwarza konieczność powstawania wąskich specjalności, tworzenie specyficznego dla nich języka i trudności w komunikowaniu się z ogółem.

Nowe czasy, a szczególnie XXI wiek, zostały już opisane jako „duchowe”, a jednocześnie odbudowywania więzów z przyrodą, innymi ludźmi i samym sobą. Pierwsza dekada tego wieku potwierdziła te tendencje zarówno w edukacji (pedagogice), jak i w medycynie. Poszukuje się bowiem metod i środków zarówno uzdrawiania siebie na wielu poziomach (fizycznym, psychicznym, emocjonalnym i duchowym), jak i Ziemi (dbania o nią), tendencje w kierunku zmniejszenia globalnego zanieczyszczenia, jak i zdrowszego stylu życia, mającego swe konsekwencje globalne.

Nowe spojrzenie na edukację jako przygotowanie do życia w obecnej sytuacji oraz widzenie w perspektywie czasowej zalet jak i zagrożeń stosowanych metod dydaktyczno-wychowawczych, jest wymogiem chwili dla całej edukacji.

NOWE POTRZEBY EDUKACYJNE

Dziesiątki różnego rodzaju reform, bazujące na „usprawnianiu i korekcji” starych, istniejących dotychczas systemów nie spełniły oczekiwań społecznych. Przed systemem edukacyjnym stoją więc nowe zadania – stworzenia takiego programu, który wprowadzałby elementy całościowego widzenia człowieka i świata, związane przede wszystkim z jednostką, cechami osobowości, zarówno w aspekcie własnym, a przede wszystkim kształtowania postaw, ujawniania zdolności, często ukrytych, uczenia elastyczności myślenia, pomysłowości, łatwości dostosowywania się do nowych sytuacji, odporności na stresy, jak również uczenia zdrowych kontaktów międzyludzkich, właściwej komunikacji, współdziałania i współpracy, tolerancji, podobnie zresztą jak ochrony środowiska, bycia jego integralną częścią.

Program kształcenia na miarę XXI wieku powinien uruchomić w uczniu/ absolwencie gimnazjum czy liceum umiejętności i postawy, które ma w sobie, ale w „uśpionej formie”. One wymagają „wybudzenia”, zgodnie z etymologicznym znaczeniem słowa „educare” (łac.) – wyjęcie na zewnątrz tego, co ukryte w środku. Do nich można zaliczyć takie umiejętności jak:

umiejętność korzystania z informacji, selekcjonowania ich

zarządzania czasem (wykorzystania czasu: przy minimum wysiłku maksimum efektu)

samodzielność

umiejętność stawiania sobie celów i ich realizacji

znajomość technik twórczego myślenia

znajomość technik twórczego działania

znajomość technik twórczego rozwiązywania problemów

otwartość – umiejętność korzystania z inspiracji otoczenia

znajomość technik słuchania innych

znajomość technik gimnastyki umysłu i higieny psychicznej

nauczenie się systematyzowania wiedzy, interdyscyplinarnego podejścia

umiejętność budowania własnego systemu wartości

potrzebę ustawicznego kształcenia

sztukę rozwiązywania problemów

umiejętność tworzenia – postawę twórczą

umiejętność odkrywania swoich talentów, predyspozycji osobowych

umiejętności wyrażania siebie

odporność na zmiany, elastyczność w dostosowywaniu się do zmieniającej się sytuacji

odporność na zagrożenia cywilizacyjne

umiejętności współpracy z innymi i zrozumienie wzajemnych współzależności od innych (także człowiek-środowisko)

umiejętności wspierania i sposoby zachowania zdrowia i zrównoważonego rozwoju, sił fizycznych, psychicznych, regeneracji;

umiejętność zrównoważonego życia – pracy i wypoczynku

umiejętność utrzymywania ładu wewnętrznego, wewnętrznej harmonii

zdolności odreagowywania emocji i stresu, relaksacji

wyposażenie w postawę wrażliwości na siebie (odbioru “języka ciała” – jako sygnałów zachwiania wewnętrznej równowagi i natychmiastowego działania)

postawę wrażliwości na ludzi i środowisko

umiejętność odkrywania własnych potrzeb i ich realizacji (w zgodzie ze sobą i innymi)

umiejętność sztuki życia (jak żyć, żeby czuć się dobrze ze sobą i innymi, w harmonii ze środowiskiem)

umiejętność stałego utrzymywania ładu wewnętrznego

odpowiedzialność za swoje życie, zdrowie, postępowanie, słowa

umiejętność używania zrównoważonej wyobraźni (także dla zobaczenia skutków w przyszłości swoich działań w każdej dziedzinie np. broń nuklearna czy różnego rodzaju technika szkodzi ludziom i środowisku; nastawienie konsumpcyjne do życia prowadzi do nieliczenia się z drugim człowiekiem).

Wyżej wymienione umiejętności pozwalają na wyraźne określenie nastawienia edukacja na miarę XXI wieku na jakość człowieka, a przede wszystkim na:

mobilizowanie cech ludzkich: postaw, umiejętności, wrażliwości

wspieranie indywidualności /tożsamości