Jan Kochańczyk

Piwo: napój narodowy!

© Copyright by Jan Kochańczyk & e-bookowo

Projekt okładki: e-bookowo

ISBN 978-83-63080-10-51

Wydawca:
Wydawnictwo internetowe e-bookowo www.e-bookowo.pl

Kontakt:
wydawnictwo@e-bookowo.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione.

Pił piwo Chrobry, 

piła Jadwiga, 

pił też naczelnik Kościuszko!

1.CUD PIWNY

Święty Arnold musiał się solidnie napracować, aby zasłużyć sobie na zaszczytną godność patrona piwowarów. We Francji, w mieście oblężonym przez wroga, sprawił cud: 90 pustych garnuszków zamienił momentalnie w 180 beczek pełnych piwa!

Bardzo podobny cud zdarzył się nad Wisłą w czasach Popiela i kmiecia Piasta – tego samego, którego czekał wkrótce tak wspaniały awans społeczny. Jak zaświadcza w Kronice polskiej Gall Anonim, do ubogiego Piasta przybyło dwóch tajemniczych gości.

„Gdy usiadłszy wedle zwyczaju rozmawiali o różnych rzeczach, a przybysze zapytali, czy mają coś do picia, gościnny oracz odpowiedział: „Mam ci ja beczułkę dobrze sfermentowanego piwa, które przygotowałem na postrzyżyny syna, jakiego mam, lecz cóż znaczy taka odrobina? Wypijcie je, jeśli wola”.

Goście pili, pili, a piwa nie ubywało, lecz przybywało! Był to niewątpliwy znak przychylności sił nadprzyrodzonych dla zacnego gospodarza.

Tak się zaczęła wielka kariera Piastów i całej polskiej krainy.

Wszystkie średniowieczne źródła pisane dowodzą, że przez stulecia piwo było ulubionym napojem Słowian. Miód pitny był drogi i podawany przeważnie na specjalne okazje. Wino zdobiło tylko pańskie stoły. Gorzałka wielką popularność zdobyła właściwie dopiero w dziewiętnastym wieku, kiedy upowszechniła się w Europie uprawa ziemniaka.

A piwo? W czasach Piastów i Jagiellonów, wyrabiane sposobem domowym u chłopa, w młynie czy w browarze, o rozmaitej zawartości alkoholu, było napojem królów i chłopów. Obliczono, że statystyczny Polak wypijał około dwóch litrów piwa dziennie. Miód podawano na ogół tylko na przyjęciach, weselach i chrzcinach. Bardzo często mieszano piwo z miodem dla polepszenia smaku.

Bolesław Chrobry, jak opisywał niemiecki kronikarz Thietmar, częstował cesarza Ottona III podczas słynnego zjazdu gnieźnieńskiego – wybornym polskim piwem!

Wrogowie naszego wielkiego władcy przekonywali, że Chrobry owego piwa wypijał na co dzień nawet trochę za dużo... Nazywali go piwożłopem: „Trink-bier”. Jakoś jednak to królewskie picie nie przeszkadzało Chrobremu w osiąganiu politycznych i militarnych sukcesów. Piwo bowiem, w przeciwieństwie do wina, działa uspokajająco, nie mąci szybko umysłu, nie zwala też z nóg tak błyskawicznie, jak gorzałka.

Słusznie więc chwałę piwa głosili polscy poeci, od Kochanowskiego do Mickiewicza. Słusznie uczyli kultury picia, jak krakowski kanonik Frowin, który ponad 600 lat temu zalecał w swoim poradniku, aby pić piwo bez zanurzania nosa w pianie. Zdmuchiwać zaś piankę, zgodnie z dobrymi manierami, można było tylko dwa razy...

Niektórzy piwosze marzyli o tym, żeby nie tylko nos, ale i całe ciało nurzać w rozkosznej piance piwnej – jak bohater zabawnej fraszki Wespazjana Kochowskiego, poety żyjącego w czasach potopu szwedzkiego i wiedeńskiej wiktorii Sobieskiego:

Pacierz mówiąc, acz rzadko, jeden piwożerca

Na skruchę się zdobywa i tak westchnie z serca,

Składając ręce w niebo: „Ej, Boże mój, gdyby

Morze się odmieniło w piwo, a my w ryby,

Jako byśmy rozkosznie używali sobie –

Tam żyli, tam skończyli, i w tym legli grobie."

2. PIWO A SPRAWA POLSKA

„Niechaj ten o winie śpiewa, kto nie zaznał między nami napoju nad napojami – przymiotów piwa" – stwierdzał stanowczo Jan Dantyszek, biskup warmiński, poeta, sekretarz króla Zygmunta Starego.

Piwo wyrabiane często w klasztorach przez pobożnych i mądrych zakonników, miało opinię napoju pożywnego, smacznego i zdrowego.

„Patrz na te kraje, gdzie cebrem piwo piją, a pani matka w sześć niedziel donicę z grzankami wychyli i jacy się chłopi by żubrowie rodzą" – zachwycał się ojciec literatury polskiej, Mikołaj Rej z Nagłowic.

Święta Hildegarda z Nadrenii zalecała piwo jako napój zdrowotny, dobrze działający na nerki i bóle żołądka. Hildegarda codziennie piła parę szklaneczek dla zdrowia i dożyła nadzwyczajnego jak na swoje czasy wieku 81 lat.

Podczas licznych średniowiecznych epidemii stwierdzono, że piwosze są bardziej odporni na choroby niż zwolennicy wody. Dopiero po latach, w naszych czasach, naukowcy udowodnili, że alkohol zawarty w piwie rzeczywiście niszczy liczne zarazki.

Polacy tak umiłowali złoty płyn, że nawet w połowie XV wieku wyprawili delegację do papieża, żeby zezwolił księżom mazowieckim używać piwa wareckiego podczas mszy zamiast wina! Papież niestety nie wyraził zgody, ale sława piwa nadwiślańskiego dotarła daleko do słonecznej Italii.

Równie wielką reklamą polskiego piwa stał się list do papieża napisany przez Leszka Białego, wnuka Bolesława Krzywoustego. Polski książę nie chciał wziąć udziału w wyprawie krzyżowej do Jerozolimy. Dlaczego? W liście do Ojca Świętego argumentował bardzo przekonująco, że „złożony chorobą, płynąć do Ziemi Świętej nie może, zwłaszcza że z powodu przypadłości w naturę ciała wymierzonej, ani wina, ani prostej wody pić nie może, przyzwyczajony tylko piwo, względnie miód pić".

Papież w specjalnej bulli zwolnił księcia z obowiązku krucjaty. I dobrze się stało, bo nasz słowiański miłośnik piwa zaczął w kraju pracować koncepcyjnie i wymyślił nowatorski projekt nawracania pogan – nie ogniem i mieczem, ale przy pomocy przyjaznych kontaktów między narodami. Doradzał zakładanie w pogańskich Prusach ośrodków handlowych, co miało ułatwiać przenikanie wiary katolickiej drogą pokojową.

Tak to piwo łagodziło obyczaje w czasach krwawych wojen religijnych!

Sławna też była w swoim czasie (początek XIV wieku) decyzja biskupa Konrada, księcia kujawskiego, który nie przyjął zaszczytnego arcybiskupstwa Salzburga, bo się dowiedział, że nie ma w tamtym mieście jego ulubionego piwa z pszenicy.

Pobożni Polacy potrafili się także umartwiać przy pomocy piwa. Wielbiciel tego napoju, książę Przemysł II, na co dzień pijał najlepsze gatunki, zaś w czasie postu celowo kosztował tylko „lada jakie piwo".

Oto przykład cnoty wart naśladowania.

3. NAPÓJ KRÓLÓW

W XIX wieku jeden z historyków niemieckich wystąpił z oburzającą tezą, że to Germanie wymyślili piwo i dopiero oni nauczyli Polaków, jak je warzyć.

Dał mu solidny odpór nasz historyk i poeta Władysław Syrokomla, który stworzył taki oto „Napis na kuflu":

Niemcy nam chcieli ukraść Kopernika:

Z przywłaszczonego odarto ich blasku.

Chcieli nam dowieść, że piwo wynika

Z ich wynalazku.

Ale w Thietmara pismach zostawiona

Pamiątka stara, kronikarska, żywa,

Bolesław Chrobry przyjmował Ottona

Kufelkiem piwa.

W czasach pierwszych Piastów piwo było na ziemiach polskich doskonale znane i masowo produkowane. O upodobaniach Chrobrego pisali kronikarze niemieccy. Dokładne opisy obyczajów na dworach królewskich w Krakowie pochodzą dopiero z czasów królowej Jadwigi i Władysława Jagiełły. Zachowały się rachunki za obiady, kolacje i uroczyste przyjęcia na dworze.

Na obiad królowej Jadwigi 9 maja 1389 roku w Niepłomnicach zamówiono między innymi 3 achtele (48 litrów) piwa. Achtel to ósma część beczki – ok. 16 litrów.

W dniu następnym na obiad króla Władysława potrzeba było tylko pół achtela, zaś dwa tygodnie później na postny obiad królowej i jej dwórek zamówiono 2 achtele.

Król Jagiełło w ogóle nie pijał piwa, wina czy gorzałki. Bał się otrucia, dlatego pił wyłącznie czystą wodę, w której łatwo wykryć smak trucizny. Jako jeden z nielicznych ludzi średniowiecza miał zawsze w pełni trzeźwą głowę. Może stąd właśnie się brały jego sukcesy polityczne, które niechętni mu kronikarze przypisywali niezwykłemu szczęściu?

Królowa Jadwiga wychowała się na węgierskim dworze królewskim, teoretycznie więc powinna tam zasmakować w winie... Ale... Gwiazdą królewskiego pałacu w Budzie była w jej czasach babka, matka króla Ludwika – Elżbieta Łokietkówna. Rodzona siostra naszego władcy, Kazimierza Wielkiego, lubiła zabawy, tańce, ruch wokół swojej osoby. Narzucała wszystkim własny styl bycia. Zapewne to właśnie ona spopularyzowała na dworze węgierskim napój nie tak mocny jak wino, nie zaćmiewający rozsądku, a dający dobre samopoczucie. Tak czy owak, królowa Jadwiga i jej dwórki na co dzień smakowały piwo, mieszcząc się w statystycznej polskiej normie 1,5 – 2 litrów dziennie.

Na krakowskim dworze piwo zamawiano dla Polaków, Rusinów, Austriaków, Czechów, Słowaków, Saksończyków, Francuzów, Hiszpanów. Pili je kapelani, notariusze, bębniarze, lutniarze, łowczy, sokolnicy, piekarze, przekupnie...

„Nic nadeń lepszego do pokrzepienia duszy – pisał najsławniejszy kronikarz tamtej epoki, Jan Długosz. – Jest ono nie tylko rozkoszą mieszkańców, lecz i cudzoziemców, zachwycając swym smakiem wybornym”.

Wnuk Jagiełły, król Jan Olbracht, szczególną uwagę zwracał na dobór najlepszych gatunków piwa na królewskie stoły. W styczniu 1496 roku na ucztę w Gostyniu zażyczył sobie 28 beczek piwa łęczyckiego, 26 gębińskiego i 58 gostyńskiego.

Król Zygmunt Stary dożył sędziwego wieku – 81 lat – być może dlatego, że odżywiał się regularnie. Zawsze na śniadanie spożywał gramatkę, czyli polewkę (zupę) piwną z grzankami. Do obiadu podawano mu codziennie piwo proszowskie i piotrkowskie.

Zygmunt August na ucztę 10 lipca 1545 roku zamówił rekordową ilość ponad 6 litrów piwa na osobę! Być może w tym lipcowym dniu panował okrutny upał. Podobną ilość piwa wytrąbił król Stefan Batory i jego orszak w Korczynie w lecie 1585 roku. Historycy skrzętnie wyliczyli, że na osobę przypadło wtedy: 0,2 kg mięsa, 1 kilogram chleba i... 3,7 litra piwa.

Król Jan Kazimierz nie gardził żadnym trunkiem. Nieraz, niestety tak przebierał miarę w piciu, że musiano odwoływać audiencje dyplomatyczne. Kiedyś jednak na polowaniu – jak opisuje poeta Wacław Potocki – musiał obejść się smakiem:

Spragnąwszy król Kazimierz, goniąc zwierza w boru,

Wstąpił do szlacheckiego, chcąc się napić dworu.

Rad był szlachcic ubogi, że go pan nawiedził;

Skoro z bębna ostatek piwa w szklanicę scedził,

Przyniesie mu do konia, a król: „Pijcież! – mówi

Wszak zawsze kredensować należy królowi”.

Zgodnie z dworskim ceremoniałem pierwszą szklanicę z naczynia powinien wypić sługa. Gospodarz wypił – i już niestety dla monarchy nic nie zostało. Król stwierdził melancholijnie „Nie trzeba dworskich obyczajów przestrzegać na Mazowszu”...

Królowie, panowie szlachta, mieszczanie i chłopi pili ze smakiem ten sam, bursztynowy piwny płyn. Jak pisała Antonina Jelicz w pracy Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie:

„Na co dzień stale pije się piwo, ten ulubiony napój Słowian od niepamiętnych czasów. Pijano je dla ochłody latem, na gorąco w zimie (piwo grzane), w polewkach różnego rodzaju, musiało być podawane do obiadu i wieczerzy. Czeladź w warsztacie miała zapewnioną pewną ilość piwa, jeśli go nie otrzymała, przysługiwał jej ekwiwalent pieniężny, tzw. piwne. Produkcja tego napoju była rozwinięta na wielka skalę; browar znajdował się niemal na co drugiej ulicy”.

4. BOJOWY ŚRODEK DOPINGUJĄCY

Polacy odnosili wspaniałe sukcesy militarne w czasach, kiedy pili piwo. Późniejsze zamiłowanie do gorzałki drogo kosztowało nasz słowiański naród! Słusznie zauważył Mikołaj Rej w Zwierciadle:

„Tożci nasi przodkowie podobno pijali najmilsze piwko, a bardzo bijali i lepszą sprawę mieli, bo łba nie zaparzył gorącymi trunkami”.

Najlepsze armie średniowieczne były dosłownie „pędzone” na piwie.

Militarny cud XVII wieku – armia szwedzka – która była postrachem wojny trzydziestoletniej, a potem w błyskawicznym tempie podbiła Polskę, była solidnie i systematycznie zaopatrywana w ten ulubiony napój. Jeden z dowódców wojsk szwedzkich pod Częstochowa w roku 1655, generał Weyhard Wrzeszczowicz, jako „proviantmagister” wydał taki rozkaz mieszkańcom wiosek wokół Koniecpola i Szczekocin:

„Należy niezwłocznie dostarczyć do obozu 60 tysięcy bochenków chleba, 80 beczek piwa, 8 wołów, 60 baranów, 4 beczki soli, beczkę gorzałki” – i jeszcze kilka niezbędnych do życia żołnierzy szwedzkich rzeczy.

Głównym napojem najeźdźców było, jak z tego wynika, właśnie piwo.

Sienkiewiczowski Zagłoba nie kwapił się do ścigania Szwedów na północ kraju, dopóki sobie nie przypomniał o sławnym pruskim piwie.

Niestety, później, w XIX wieku Polacy wykazywali już nadmierne zamiłowanie do gorzałki – a to była niezmiernie groźna, obosieczna broń! Polską i litewską szlachtę w Panu Tadeuszu zgubiła soplicowska piwniczka, gdzie stały „beczki starej siwuchy, dębniaku i piwa”.

Pochłonięta szybko przez panów szlachtę mieszanka piorunująca wszystkich tych napojów odebrała wojakom bystrość umysłu i wydała ich w ręce Moskali.

Z kolei nasi wrogowie też polegli od strasznej broni, jaką może być polska siwucha w składzie podstępnego ponczyku, zaserwowanego łakomym Moskalom. Ten wysokoprocentowy napój okazał się znowu morderczą bronią. Moskale padli!

A gdyby tylko zadowolili się piwem, jak damy litewskie, które wcześniej smakowały tylko staropolską polewkę – zupę piwną...

Panie starsze już wcześniej wstawszy piły kawę,

Teraz drugą dla siebie zrobiły potrawę

Z gorącego, śmietaną bielonego piwa,

W którym twaróg gruzłami posieczony pływa.

Skoro już jesteśmy przy wielkich romantykach, to zaznaczmy, że Słowacki chętnie przed snem zamawiał sobie w hotelu butelkę piwa, o czym świadczą jego codzienne notatki, a nasz wielki wódz Tadeusz Kościuszko unikał gorzałki. Uwielbiał proste potrawy – groch i piwo!

5. WOJNA PIWNA WE WROCŁAWIU

Pod koniec XIV wieku Wrocław należał do królestwa czeskiego. Mieszkali w nim zgodnie Polacy, Niemcy, Czesi i przedstawiciele innych licznych narodów.

Zgoda panowała aż do czasu, kiedy rozpętała się słynna w całej Europie „wojna piwna”.

Browarnictwo stanowiło bardzo zyskowną część średniowiecznego przemysłu. Na rynku piwnym rywalizowali duchowni i ludzie świeccy. Wrocławskie browary reprezentowały najwyższy poziom. Przebojem handlowym było piwo marki „Schops”, opisywane w kronikach już w roku 1392. Eksportowano je między innymi do Drezna, Norymbergi i Lipska.

Władze Wrocławia chciały uzyskać monopol na sprzedaż w mieście własnego piwa, tymczasem niektórzy duchowni pokochali piwo świdnickie. To doprowadziło do dwuletniej zaciętej „wojny piwnej” (1380 - 1382).

Oto jak pisze o tym znakomity kronikarz Janko z Czarnkowa:

„Niektórzy wikariusze większego kościoła oraz kościoła Św. Krzyża zwykli byli trzymać w swych domach na sprzedaż piwo świdnickie, co się bardzo rajcom wrocławskim i całemu miastu nie podobało, że zaś temu przeszkodzić nie mogli, wydali więc edykt, którym pod ciężką karą zabronili każdemu spośród siebie przywozić piwo dla duchowieństwa. Tymczasem zdarzyło się, że na święto Bożego Narodzenia, Rupert, książę legnicki, posłał kilka naczyń piwa do Wrocławia księciu Henrykowi, synowi Wacława, księcia legnickiego, dziekanowi wrocławskiemu, bratu swojemu. Posłaniec z piwem stanął przed rajcami i zażądał w imieniu księcia, aby mu dali do jego pana wolny dojazd z tym piwem. Rajcy jednak się na to zgodzić nie chcieli – przeciwnie, zatrzymali woźnicę i piwo sobie wzięli. Za to kapituła wrocławska ze swoim administratorem, księciem Wacławem legnickim, biskupem lubuskim, rzuciła interdykt na kościół i na miasto Wrocław, a sama niebawem przeniosła się do Nysy”.

Interdykt to w prawie kościelnym kara polegająca na zakazie odprawiania na określonym terenie obrzędów religijnych i udzielania sakramentów. Kto by złamał zakaz, popełniłby świętokradztwo.

Dla złagodzenia nieporozumień przybył do Wrocławia król czeski Wacław IV, dolał jednak tylko oliwy do ognia.

Syn cesarza Karola był najmniej udanym przedstawicielem dynastii luksemburskiej. Historycy Norman Davies i Roger Moorhouse w książce Mikrokosmos przedstawiają go jako sadystę i pijaka oraz... lenia kompletnego. Niemcy nazywali króla „Wacławem Gnuśnym”. W roku 1400 został zdetronizowany przez elektorów Świętego Cesarstwa Rzymskiego za nieróbstwo. Fatalnie rządził w Czechach, bywał okresowo więziony przez tamtejszych możnowładców.

„Jego długotrwałej walce o panowanie nad Kościołem zawdzięczają  Czesi patrona – św. Jana Nepomucena, który był podobno torturowany własnoręcznie przez króla zanim wrzucono go w worku do Wełtawy”.

Taki oto monarcha przybył w czerwcu 1381 roku do Wrocławia, aby łagodzić obyczaje i doprowadzić do zawieszenia broni podczas „wojny piwnej”.

Król zażądał, aby na jego cześć duchowni odprawili w mieście nabożeństwo. Nikt z księży nie chciał popełnić zbrodni profanacji w mieście obłożonym interdyktem. Rozwścieczony król wyjechał wraz z wojskiem z Wrocławia, spustoszył dobra kościelne, uwięził kilku dostojników.

„Długo przebywali tak Czesi na dworach biskupa i kapituły, w klasztorach oraz we włościach okolicznych, spożywając wszystkie zapasy i tyranizując ubogą ludność kościelną” – ubolewa Janko z Czarnkowa.

Konflikt w końcu zakończył się kompromisem. Biskup mógł dostarczać piwo duchownym, a rada miejska zachowała monopol na obrót publiczny.

Monopol ten nie podobał się wrocławskim rzemieślnikom. Nie tylko piwowarom! Różne cechy starały się ograniczyć władzę rady miejskiej. Długotrwała walka o zyski doprowadziła po latach do krwawego konfliktu.

18 lipca 1418 roku doszło do buntu rzemieślników we Wrocławiu. Wtargnęli oni do ratusza. Piwowar Matthes Hensgesweib uderzył w dzwon. Na ten sygnał jego towarzysze ruszyli do boju. Zabito burmistrza i wiele innych dostojnych osób. Szewc Rathburg ścigał własnego kuzyna i wyrzucił go z wieży – prosto na ostre piki zbuntowanego tłumu.

Rada miejska opanowała szybko sytuację. Posypały się wyroki śmierci.

Wśród skazanych był między innymi, jak notują kroniki – piwowar Frankenstein...

6. KRZYŻACY I LITWINI

Pod Grunwaldem starły się ze sobą dwie potęgi: wojska abstynenta doskonałego, Władysława Jagiełły, pobudzane do walki beczkami wybornego piwa – i rycerze krzyżaccy, zwolennicy znacznie mocniejszych trunków. Dodawały im one bojowego ducha, ale też czasami nadmiernie mąciły umysły.

Jak wiadomo, w roku 1410 zwyciężyła bezapelacyjnie kultura piwa. Potwierdzone zostały raz jeszcze opinie wielkiego Juliusza Cezara, który twierdził, że Gallowie, jego przeciwnicy, swoją waleczność zawdzięczali konsumpcji piwa. Komentarze boskiego Juliusza zawierają prawdziwe hymny pochwalne na cześć piwa. Kronikarze zaś twierdzą, że Cezar idąc na podbój Rzymu zabrał ze sobą duże zapasy piwa, podobnie jak Jagiełło w dniach chwały.

Krzyżacy wieźli pod Grunwald tabory pełne beczek czerwonego wina i mocnego miodu. Pewni zwycięstwa raczyli się nim z rozkoszą. Zwycięstwo odniosły jednak wojska polsko-litewskie. Nie cieszyły się jednak wysokoprocentową zdobyczą, bo Jagiełło rozkazał krzyżackie beczki z najlepszym winem rozbijać bez litości, by – jak pisze kronikarz Jan Długosz – „wojsko upojone winem nie obezwładniało, przez co w razie napadu nawet najsłabszemu nieprzyjacielowi dałoby się łatwo pokonać. Płynęło wino strumieniami na trupy poległych, a zmieszane z krwią zabitych ludzi i koni wylało aż na łąki wsi Tannenbergu. Stąd urosła powieść bajeczna, że w owej bitwie tyle krwi rozlano, iż na kształt potoku wezbrawszy płynęła”.

Na polu największej bitwy średniowiecznej triumfowało piwo. Wino trafiło do ścieków.

Dodajmy, że sojusznicze wojska litewskie poprawiały sobie nastrój jeszcze cieńszym piwem niż Polacy, bo sporządzali na ogół tylko bardzo słabe tego rodzaju napoje. Opis Żmudzi Laskowskiego podaje taką oto receptę: „W naczyniach z kory warzą zboże, wrzucając do wody rozpalone kamienie, dodają drożdży i co dziś uwarzą, to jutro wypiją”.

Średniowieczne wojska przywiązywały ogromną wagę do taborów z żywnością. Za armią polską ciągnęło 10 tysięcy wozów z wyżywieniem dla żołnierzy, do tego kilkadziesiąt wozów z armatami, kulami i sprzętem oblężniczym. Podobne było zaopatrzenie sił krzyżackich. Kierował nimi sam zastępca naczelnego wodza, wielki marszałek.

Na marginesie zaznaczmy, że wino i winnice mogą być bardzo niebezpieczne dla żołnierzy w każdym czasie i o każdej porze. Profesor Henry Laboroue z Bordeaux na odczycie w Warszawie w roku 1930 oznajmił, że winnice alzackie pomogły Francuzom wygrać z Niemcami podczas pierwszej wojny światowej. „Po raz pierwszy, kiedy na początku wojny żołdacy nieprzyjacielscy, objadłszy się zielonymi jeszcze winogronami, zostali zdziesiątkowani przez dezynterię. Po raz drugi, gdy po zrabowaniu wielkich piwnic szampańskich, pijani utracili zdolność do walki”.

Piwo bezpieczniejsze!

W inny jeszcze sposób przyczyniło się do chwały oręża polskiego w czasach walecznego Stefana Batorego. Armia ruszająca na Moskali nie miała środków na utrzymanie. Król wymusił podniesienie tzw. podatku czopowego. Już w czasach ostatnich Jagiellonów dzień świętego Marcina – 11 listopada – był ostatnim terminem składania danin dworskich. Było wśród nich „karczemne”, płacone przez wiejskich karczmarzy, a także „czopowe”, płacone przez szlachciców i mieszczan warzących piwo.

„Czopowe” dawało skarbowi królewskiemu największe dochody. Podstawę wymiaru stanowiła Warka: 12 – 14 beczek.

Podatek stanowił początkowo, w połowie XVII wieku, 10 proc. wartości sprzedaży. Za panowania Stanisława Augusta wzrósł aż do 25 proc.

Batory obciążył czopowym podatkiem nie tylko piwo, ale również produkcję słodu i szynkowanie importowanych piw.

Jan Kochańczyk (ur. 1950)

Dziennikarz. Absolwent Uniwersytetu Śląskiego (polonistyka).

Od roku 1975 – redaktor ogólnopolskiej gazety „Sport” (Katowice).

Droga zawodowa: od korektora do zastępcy sekretarza redakcji, kierownika działu publicystyki i szefa redakcji dodatków kolorowych.

Publikacje dotyczące głównie sportów lotniczych, lekkoatletyki, pływania i problemów ruchu olimpijskiego.

Nagrody dziennikarskie i literackie – między innymi „Grand Prix” prezesa koncernu prasowego RSW (Warszawa) za cykl publikacji dotyczących sportu zawodowego w krajach socjalistycznych (1989). Polskie opinie i dyskusje odbiły się wtedy echem także w Związku Radzieckim (epoka pieriestrojki Gorbaczowa) i przyspieszyły reformy ruchu olimpijskiego po naradzie na Kubie.

Nagrody w konkursach na artykuły i opowiadania sportowe.

Od 1991 roku – zastępca redaktora naczelnego tygodnika filmowego „Ekran”, przeniesionego w tym czasie z Warszawy do Katowic (Grupa „Fibak – Noma – Press”).

Od 1994 – zastępca redaktora naczelnego tygodnika „Panorama”. Współpraca z katowickimi redakcjami „Dziennika Śląskiego”, „Wieczoru”, „Integracji Europejskiej” i in.

Wydania książkowe – m. in. „Filmowe skandale i skandaliści” („Twój Styl”, 2005) oraz „Ścigany Roman Polański” (część biograficzna).