Tytuł oryginału
KVINNA MED FÖDELSEMÄRKE

Redakcja
Małgorzata Denys

Projekt graficzny serii
Magda Kuc

Projekt okładki
Panczakiewicz Art.Design

Zdjęcia na okładce
Andreiuc88/Shutterstock
Warren Goldswain/Shutterstock
Donvictorio/Shutterstock

Korekta
Ewa Jastrun

DTP
Marcin Labus

Copyright © Håkan Nesser, 1996

First published by Albert Bonniers Förlag, Stockholm, Sweden

Published in the Polish language by arrangement with Bonnier Group Agency, Stockholm, Sweden

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2013

Wydanie I

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

ISBN 978-83-7554-562-3

ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
e-mail: wydawnictwo@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. (22) 616 29 36; faks (22) 433 51 51
Zapraszamy do naszego sklepu internetowego:
www.czarnaowca.pl

Skład wersji elektronicznej:
Virtualo Sp. z o.o.
Virtualo Sp. z o.o.

Dla Sanny i Johannesa

Ponadto istnieją oczywiście takie czyny,

których nigdy nie uda nam się zostawić za sobą,

od których nigdy się nie uwolnimy.

Może nawet nie będziemy mogli prosić o wybaczenie.

W. Klimke, terapeuta

I
23 grudnia–14 stycznia

1

Było jej zimno.

A przecież dzień zapowiadał się tak obiecująco. Z rana padał miękki śnieg, jednak jeszcze przed lunchem silny wiatr od morza zamienił go w najgorszy z możliwych, zacinający poziomo deszcz. Chłód przenikał na wskroś. Właściciele sklepików przy przystani zamknęli godzinę wcześniej niż zazwyczaj, a w pubie u Zimmermanna sprzedano trzykrotnie więcej porcji grogu niż w zwykły grudniowy dzień.

Jakby tego było mało, cmentarz leżał na południowo-zachodnim krańcu miasta, na niewielkim, bezdrzewnym wzgórzu wystawionym na wszystkie kaprysy pogody. Kiedy niewielka grupka doszła wreszcie do świeżo wykopanego w gliniastej ziemi grobu, przez głowę przemknęła jej pewna myśl.

Otóż przynajmniej tam w dole będzie lepiej. W grobie nie trzeba się uginać od wiatru i tego przeklętego deszczu. A to już jest coś. Zawsze to jakiś plus.

Ksiądz pociągał nosem, podczas gdy jego asystent walczył z parasolem. Starał się okryć nim zarówno księżą sutannę, jak i samego siebie, jednak podmuchy były tak nieprzewidywalne, że co sekundę musiał ustawiać parasol pod innym kątem. Mężczyźni niosący trumnę zaparli się obcasami w mokrym podłożu i spuścili ją do dołu. Bukiet, który wcześniej położyła na wieku, wyglądał jak pęk rozgotowanej zieleniny. Jeden z mężczyzn się zachwiał, ale udało mu się utrzymać równowagę. Ksiądz wydmuchał nos i zaczął odprawiać liturgię. Drugi asystent nerwowo ściskał trzonek łopaty. Deszcz przybrał na sile.

Można się było tego spodziewać, pomyślała, zaciskając ręce w kieszeniach kurtki i tupiąc dla rozgrzewki.

Można się było tego, cholera, spodziewać. Ceremonia równie marna i nieudana, jak całe życie zmarłej. A więc godnego pochówku też jej poskąpiono. Dzień przed Wigilią. Gdyby uchował się skrawek błękitnego nieba albo gdyby wciąż padał śnieg… Choćby tyle. Czy to naprawdę zbyt wiele?

Wychodziło na to, że tak. Najwidoczniej życie jej matki od początku do końca miało być pasmem nieszczęść i bolesnych porażek. Jeśli się zastanowić, przebieg pogrzebu wpisywał się idealnie w tę całość, można to było łatwo przewidzieć. Nagle zorientowała się, że musi zagryzać wargi, żeby się nie rozpłakać.

Ot, w pełni logiczne zakończenie. Życie i śmierć w jednej tonacji. Ale bez łez! Cokolwiek by się działo, nie becz na moim pogrzebie. Łzy nigdy w niczym nie pomogły, uwierz mi, swego czasu wylałam ich całe morze. Czyny, córeczko, czyny! Zrób coś nieprzeciętnego, tak, żebym mogła ci bić brawo tam, z góry.

Mówiąc to, matka chwyciła jej dłoń szorstkimi, słabymi rękoma i wpatrzyła się w nią przekrwionymi oczami. Było jasne, że tym razem mówi serio, że – jak nigdy wcześniej – o coś ją prosi. Późno, bo późno, i dość niezręcznie, ale bez względu na wszystko trudno było mieć co do tego wątpliwości. Chociaż, kto wie?

Pół godziny później zmarła.

Zrób coś, córeczko, działaj!

Ksiądz umilkł i spojrzał na nią spod ociekającego deszczem parasola. Zrozumiała, że i on oczekuje od niej jakiegoś działania. Ale co niby powinna zrobić? Nie miała pojęcia. Była już kiedyś na pogrzebie, miała wtedy osiem czy dziewięć lat i – zupełnie jak teraz – trafiła na niego przez matkę. Zrobiła kilka ostrożnych kroków do przodu. Zatrzymała się w bezpiecznej odległości od grobu, żeby przypadkiem nie wpaść do środka i tym samym do reszty się nie skompromitować. Skrzyżowała ręce.

Pewnie myślą, do cholery, że się modlę. No to pa, mamusiu! Możesz na mnie liczyć. Wiem już, co zrobię. Będziesz tak klaskać tam w górze, u aniołów, aż rozbolą cię ręce.

Pogrzeb dobiegł końca. Ksiądz i jego asystent podeszli i wyciągnęli do niej zmarznięte, mokre ręce. Dziesięć minut później stała pod przeciekającym daszkiem przystanku i marzyła o gorącej kąpieli i dużym kieliszku czerwonego wina.

Albo koniaku. Albo i tego, i tego.

Jeden żałobnik, pomyślała. W całym kondukcie znalazł się tylko jeden prawdziwy żałobnik. Ja. Tak to właśnie wyglądało.

Chociaż mam nadzieję, że wkrótce i inni poczują, co to żal.

Całkiem zgrabnie sformułowała tę myśl i kiedy tak stała, walcząc z zimnem, wilgocią i tłumionym płaczem, te słowa jakby roznieciły w niej mały płomyk. Wreszcie coś się w niej zapaliło, wreszcie coś powoli zaczęło rozgrzewać tę twardą, od dawna zmarzniętą skorupę okrywającą jej duszę.

Wkrótce ten ogień rozpali się mocniej, a jego płomienie ogarną innych… O tak, wielu innych zadrży przed tym morzem nienawiści, które w swoim czasie pochłonie ich wszystkich!

Uśmiechnęła się na tę myśl. Musiała to gdzieś przeczytać, a może – jak stwierdził jeden z jej pierwszych kochanków – miała talent. Czuła język, ten prosty, ale i ten poetycki.

Podobnie było z prawdą i pasją. Je też czuła. A może też z cierpieniem. Tak, zdecydowanie bardziej z cierpieniem niż pasją. Bo cierpiała nie raz. Może nie była w tym tak doświadczona jak jej matka, ale swoje przeszła.

Zimno mi, pomyślała. Niech ten cholerny autobus wreszcie przyjedzie!

Ale autobus się nie spieszył. Nic się nie spieszyło. I kiedy tak stała w mroku pod zapewniającą wątpliwe schronienie wiatą, przestępując z nogi na nogę, uświadomiła sobie, że właśnie tak wygląda całe jej życie. Bo jeśli się zastanowić, ta sytuacja podsumowywała wszystko.

Wyczekiwanie na coś, co nigdy się nie pojawi. Na autobus. Właściwego faceta. Porządną pracę.

Szansę. Jedną cholerną szansę, żeby sensownie poukładać sobie życie.

I oto stoi tu w ciemnościach, na wietrze i w deszczu, i wciąż czeka. Ale już jest za późno.

Ma dwadzieścia dziewięć lat i już jest za późno.

Ja i mama, pomyślała. Jedna rozpaczała nad grobem, druga w grobie. Równie dobrze mogłybyśmy się zamienić miejscami. Albo położyć się obok siebie. Na pewno nikt nie miałby nic przeciwko temu.

Nagle poczuła, że jej wnętrze znów płonie. W jednej chwili wszystko w niej ożyło i napełniło się ciepłem. Mocnym, wyraźnie wyczuwalnym ciepłem, które sprawiło, że mimo żalu uśmiechnęła się i mocniej zacisnęła ręce w kieszeniach.

Po raz ostatni spojrzała w stronę zakrętu, ale nie wyglądało raczej na to, że za chwilę wyłonią się zza niego światła autobusu. Obróciła się więc na pięcie i ruszyła w stronę cywilizacji.

2

Minęło Boże Narodzenie.

Minął Nowy Rok. Jedna ulewa goniła drugą, szare dni płynęły monotonnie, jeden podobny do drugiego. Chorobowe dobiegło końca, wróciła na zasiłek dla bezrobotnych. W zasadzie nie sprawiło jej to większej różnicy.

Odłączyli jej telefon. Kiedy w październiku przysłali zawiadomienie, świadomie zignorowała niezapłacony rachunek. W końcu wyciągnęli konsekwencje. Cóż, wiadomo, boże młyny mielą powoli…

Całkiem jej to odpowiadało. Nie tylko nie musiała spotykać ludzi, ale też ich słuchać. Choć, szczerze mówiąc, tych, których musiała unikać, nie było zbyt wielu. I niewątpliwie ubywało ich z biegiem lat. Przez te dwa tygodnie, które minęły od pogrzebu, rozmawiała zaledwie z dwoma znajomymi. Z Heinzim i z Gergilsem. Obu spotkała przypadkiem na rynku. Obaj już po trzydziestu sekundach próbowali wyciągnąć od niej trochę towaru. Trochę hery, trawki albo przynajmniej jakiegoś winiacza – cokolwiek, przecież w imię starej znajomości czymś mogła się z nimi podzielić. A potem prysznic i małe bzykanko, co ona na to?

Kiedy tylko Gergils odszedł, przez chwilę zastanawiała się, czy nie spędzić z nim choćby pół godziny. Ot tak, dla zabawy, ale też trochę po to, żeby pociągnąć go za sobą.

Chociaż nie miała żadnej gwarancji, że się uda. Przeciwnie. Szanse były nikłe. Zgodnie z tym, co podkreślali lekarze, wbrew temu, co się słyszy, wcale nie tak łatwo się zarazić. A jednak jej się wyjątkowo udało. Oczywiście wielu było takich, którzy jakoś tego uniknęli, mimo że zdecydowanie częściej dopuszczali się tak zwanych ryzykownych zachowań.

Ryzykowne zachowania. Kretyńskie określenie. Czyż całe jej życie nie polegało na ciągłym podejmowaniu ryzyka? No ale chyba jest tak, jak to wiele lat wcześniej zwykł mawiać Lennie: jak się człowiek urodzi na beczce z gównem, to nie ma wyjścia, od czasu do czasu musi mu się powinąć noga. Nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Po prostu trzeba się podnieść.

Trzeba, ale mało kto się podnosi. Większość tkwi w rynsztoku, a cała reszta to już tylko kwestia czasu.

Ale to w tej chwili nieistotne. Ona zdążyła to przepracować, przeboleć i zapomnieć. Bo październik sporo zmienił w jej życiu. Śmierć matki i cała reszta.

Nie tyle jej śmierć, co ta historia, którą opowiedziała. Którą niczym płód wyrzuciła z siebie po trzydziestu latach. Bo o ile to, czego się dowiedziała od lekarza, sprawiło, że zaczęła stronić od innych, o tyle opowieść matki dopełniła reszty. Ale też dodała jej sił i determinacji. Dzięki niej poczuła, że nagle coś stało się łatwiejsze. Po raz pierwszy w jej pogmatwanym życiu coś stało się jasne i oczywiste. Nabrała sił i chęci do działania, a uzależnienie narkotykowe zniknęło jakby samo z siebie, umarło śmiercią naturalną, tak więc odwyk nie kosztował ją ani trochę wysiłku. Koniec z twardymi narkotykami. Co najwyżej hasz, tylko trochę, lub winiacz od czasu do czasu, nic więcej. I przede wszystkim żadnych beznadziejnych spotkań z innymi nieudacznikami urodzonymi na beczkach z gównem. Zerwanie kontaktów okazało się łatwiejsze, niż myślała, poszło równie gładko jak z dragami. Zresztą oczywiście jedno wiązało się z drugim. Może rzeczywiście rację mieli wszyscy ci kuratorzy i doktorkowie, którzy przez lata powtarzali jej, że wszystko sprowadza się do wewnętrznej siły. Nie potrzeba niczego więcej.

Wystarczyły jej odwaga i determinacja.

I myśl o zadaniu, które ją czekało.

No właśnie, zadanie. Z początku nie była pewna, plan działania zaczął się klarować dopiero później. Trudno było go dokładnie opisać, nie wiadomo też, skąd się właściwie wziął. Czy to był pomysł matki, czy jej? Nie żeby to miało większe znaczenie, ale warto było się nad tym zastanowić.

Nad genezą tego pomysłu, nad ewentualną odpowiedzialnością. Nad zemstą i znaczeniem wymierzenia sprawiedliwości. To, że matka miała schowane dziesięć tysięcy guldenów, oczywiście ją zaskoczyło, ale pieniądze okazały się dużą pomocą. To okrągła sumka, która niewątpliwie się przyda.

Właściwie już się przydała. Dwunastego stycznia właśnie wydała z tego dwa tysiące, ale bynajmniej nie wyrzuciła ich w błoto. Na szafce nocnej leżała już lista z nazwiskami, adresami i innymi danymi. Zdobyła też broń, a w Maardam czekał na nią umeblowany pokój. Czegóż więcej jej potrzeba?

Pokładów odwagi? Determinacji? Odrobiny szczęścia?

Wieczorem, dzień przed wyjazdem, odmówiła modlitwę do bliżej niesprecyzowanego boga. Prosiła go właśnie o te trzy dary i o wsparcie. Kiedy w końcu zgasiła światło, poczuła, że chyba nic na świecie nie jest w stanie jej powstrzymać.

Nic a nic. Tej nocy zasnęła z uśmiechem na ustach, bezpiecznie zwinięta w pozycji embrionalnej. Była pewna, że nigdy w życiu nie czuła się tak mocna.