Curwood James Oliver

TAJEMNICA JOHNA KEITHA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

ROZDZIAŁ XXI

ROZDZIAŁ XXII

ROZDZIAŁ XXIII

ROZDZIAŁ XXIV

ROZDZIAŁ XXV

TAJEMNICA JOHNA KEITHA

Curwood James Oliver

ROZDZIAŁ I

JAK UMIERAŁ CONNISTON

Pomiędzy Connistonem z Królewskiej Konnej Policji a zbrodniarzem Keithem istniało uderzające podobieństwo postaci i rysów. Oczywiście obaj wiedzieli o tym. Zadzierzgnęło to nawet między nimi pewną nić ufności. Tworzyło nieuchwytną, a jednak silną duchową więź, narzucając nieraz Connistonowi chęć postępowania niezgodnie z obowiązkiem. Przez ostatni miesiąc wręcz dławił w sobie te porywy. Był przedstawicielem prawa. Był uosobieniem prawa nawet. Od dwudziestu siedmiu miesięcy ścigał Keitha i wciąż tkwił mu w mózgu jeden z paragrafów otrzymanej instrukcji. „Nie wracać, zanim się nie uda schwytać zbrodniarza żywym lub martwym!" Inaczej mówiąc...

Chrapliwy kaszel pogmatwał mu bieg myśli, a Keith, słysząc jęk bólu, który wraz z krwią wybiegł na wargi chorego, zbliżył się śpiesznie i silnym ramieniem podparł mu plecy. Obaj milczeli, lecz po chwili Conniston starł krew i roześmiał się cichutko, jakkolwiek w oczach miał jeszcze ślad cierpienia. Położył dłoń na przegubie ręki Keitha, w miejscu, gdzie dotąd czerwieniało wspomnienie kajdan. Ten widok uprzytomnił mu ponurą rzeczywistość. Prawdę mówiąc los dziwacznie splątał przędzę ich przeznaczeń.

— Dziękuję ci, stary druhu! — rzekł Conniston. — Dziękuję!

Ponad ich głowami szalał wściekle podbiegunowy huragan, jak gdyby usiłując zmiażdżyć maleńką chatę zbudowaną wśród brunatnosiwej pustyni na samym końcu świata. W porywach wichru brzmiały rozdzierające łkania, dziwaczne zgrzyty i przeraźliwe wycia, a gdy wreszcie orkan zamarł i nastała niesamowita cisza, dwaj mężczyźni czuli, jak zmarzły grunt pod ich stopami drga wstrząsany dalekim łomotem kruszących się lodowych pól. Wraz z dygotem ziemi płynął zdławiony lecz uparty grzmot; niby odległy huk gromów z placu boju, przerywany czasem, gdy szklista góra pękała na dwoje, rykiem podobnym do głosu ciężkiego działa. W Zatoce Hudsona miliardy ton lodu rwały naprzód, krusząc i miażdżąc wszystko po drodze niby dzikie zastępy Hunów.

— Połóż się lepiej! — doradził Keith.

Zamiast usłuchać Conniston wstał i z wolna podszedł do stołu, na którym płonęła lampa napełniona foczym tłuszczem. Idąc zataczał się trochę. Siadł. Keith siadł naprzeciwko. Pomiędzy nimi leżała wyświechtana talia kart. Conniston machinalnie począł ją rozrzucać palcami, a jednocześnie spojrzał na Keitha i uśmiechnął się blado.

— To wszystko jest diablo dziwaczne! — rzekł. — Prawda, Keith? Dziwaczne i zabawne?

Conniston był Anglikiem i jego błękitne oczy lśniły chłodną ironią.

— Dziwaczne, lecz wcale nie zabawne! — odparł Keith.

— Owszem, zabawne! — upierał się Conniston. — Właśnie dwadzieścia siedem miesięcy temu, do terminu brakuje zaledwie trzech dni, byłem wysłany, żeby ciebie schwytać, Keith! Kazano mi dostać cię żywego lub martwego i po upływie dwudziestu sześciu miesięcy schwytałem cię żywcem. Prawdę mówiąc zasłużyłeś raczej na sto lat szczęścia niż na stryczek, za wytrwałość, z jaką wymykałeś mi się z rąk. Nim cię dostałem, przeszedłem siedem kręgów piekielnych. Marzłem, głodowałem, tonąłem! W ciągu półtora roku ni razu nie oglądałem twarzy białej kobiety. To było straszne! Ale zwyciężyłem wreszcie! W tym właśnie jest cały komizm sytuacji. Zwyciężyłem ciebie, schwytałem ciebie i na przegubach twoich rąk po dziś dzień widnieje świadectwo tej prawdy. Wygrałem! Zgadzasz się z tym, prawda? Musisz być szczery, stary druhu, przecież to było moje ostatnie zadanie...

Końcowe zdanie wypowiedział głosem złamanym i pełnym żalu.

Keith skinął głową.

— Wygrałeś! — rzekł. — Wygrałeś tak dalece, że odmroziłeś sobie płuca!

— Nie skorzystałeś z tego! — przerwał Conniston. — Keith, tu właśnie zaczyna się zabawa! Tu wchodzi do gry komizm! Byłeś w kajdanach i nieodwołalnie przeznaczony na szubienicę, gdy trzask! fala mrozu nadgryzła mi płuca i karty się zmieniają. A ty, zamiast postąpić ze mną tak, jak ja miałem zamiar postąpić z tobą, zamiast zabić mnie lub uciec, gdy byłem bezsilny, Keith, stary druhu, ty starałeś się mnie wyleczyć! Czyż to nie jest zabawne? Czyż cokolwiek mogłoby być śmieszniejsze?

Wyciągnął rękę poprzez stół i chwycił dłoń Keitha. Potem skulił się znów, schylił głowę i dygotał, wstrząsany nowym atakiem chrapliwego kaszlu. Keith wyczuwał mękę towarzysza w ostrym uścisku jego palców. Gdy wreszcie Conniston uniósł głowę, na jego wargach widniała znów smuga krwi.

— Widzisz, ustaliłem swój termin niemal co do dnia! — ciągnął Anglik wytarłszy uprzednio krew szmatą już pełną czerwonych plam. — Dziś mamy czwartek. Nie zobaczę już niedzieli. Skonam w piątek nocą, albo najdalej w sobotę rano. Obserwowałem niejednokrotnie, jak postępuje choroba przy odmrożeniu płuc. Rozumiesz, mam przed sobą dwa pewne dni i jeden wątpliwy. Potem musisz wykopać jamę i pochować mnie. Wtenczas przestanie cię obowiązywać słowo honoru, które mi dałeś, gdy zdjąłem ci kajdany. Więc pytam cię, co zamierzasz wówczas uczynić?

Na twarzy Keitha widniały głębokie bruzdy, żłobione rylcem bólu i tragicznych przeżyć. Wczoraj porównywali swój wzajemny wiek. Keith miał trzydzieści osiem lat i był mało co młodszy od człowieka, który ścigał go ongiś, a teraz umierał w godzinie wątpliwego triumfu. Poprzednio nigdy nie omawiali jasno sytuacji. Dla Keitha była to kłopotliwa rzecz, gdyż jakkolwiek mógłby w swoim czasie zamordować prześladowcę, dziś nie ośmielał się powiedzieć mu, że śmierć jest blisko..Teraz, gdy Conniston samorzutnie określił czas trwania własnej męki — a uczynił to z zadziwiającym spokojem — z ramion Keitha spadł straszny ciężar. Poprzez szerokość stołu patrzyli sobie w oczy i tym razem palce Keitha zwarły się na przegubie dłoni Connistona. W słabym świetle wyglądali jak dwaj bracia. . — Co zamierzasz uczynić? — powtórzył Conniston. Twarz Keitha jakby nagle się postarzała.

— Sądzę, że powrócę tam! — rzekł ciężko.

— Myślisz wracać nad zatokę Coronation? Do tej śmierdzącej eskimoskiej wsi? Jeśli to uczynisz, zwariujesz.

— Mam nadzieję, że tak! — rzekł tępo Keith. — Zresztą brak mi wyboru! Wiesz o tym dobrze. Tak, ty przede wszystkim wiesz, jak mnie tropią. Gdybym poszedł na południe...

Conniston w zadumie skinął głową.

— Tak, oczywiście! — przyznał. — Ścigają cię zaciekle, a ty wodzisz ich za nos. Jednak schwytają cię w końcu nawet tam. Doprawdy, szkoda!...

Dłonie ich się rozdzieliły. Conniston nabił fajkę i zapalił ją. Keith dostrzegł, że ręce policjanta nie drżą ani trochę. Zaiste, Conniston miał stalowe nerwy.

— Przykro mi... — zaczął znowu Anglik. — Lubię ciebie! Wiesz, Keith, chciałbym, żebyśmy się urodzili braćmi i żebyś nie zamordował człowieka! Tej nocy, gdy założyłem ci kajdanki, czułem się doprawdy wcielonym diabłem. Nie mówiłbym ci tego, gdyby nie moje płuca. Lecz teraz nie ma sensu czegokolwiek taić. To podła rzecz kazać komuś żyć w takim kraju i w ciągu trzech lat zmuszać go do ukrywania się po dziurach niby szczur, by wreszcie zaprowadzić go na szubienicę. Wiem, że w twoim wypadku jest to bezwzględnie źle! Czuję to. Nie chcę cię bynajmniej zmuszać do wyjawiania twych tajemnic, stary, ale przyznam, nie wierzę w wyniki śledztwa. Poszedłbym o zakład, że nie jesteś takim, jakim cię odmalowało prawo. I rad bym wiedzieć, dlaczego zabiłeś sędziego Kirkstone'a?

Pięści Keitha zwarły się pośrodku stołu. Conniston dostrzegł, że błękitne oczy zbiega poczerniały raptem i że zapłonął w nich dziki ogień. W chacie zapadła niezwykła cisza, a nieustanne, denerwujące naszczekiwanie białych lisów rozbrzmiało głośniej na tle oddalonego huku pękających lodów.

ROZDZIAŁ II

DLACZEGO KEITH ZABIŁ

— Dlaczego zabiłem sędziego Kirkstone'a? — powtórzył Keith ogromnie wolno. Zaciśnięte mięśnie zwiotczały, ale w oczach płonął wciąż dziki błysk. — Jakie były wyniki śledztwa?

— Żeś go zamordował z zimną krwią i że honor policji będzie wystawiony na szwank, jeżeli nie uda się ciebie powiesić!

— Są różne punkty widzenia! A gdybym ci powiedział, że nie zabiłem sędziego Kirkstone'a?!

Conniston pochylił się naprzód nieco zbyt gwałtownie. Straszny kaszel porwał go znowu, a gdy minął, jego oddech wydzierał się z piersi chrapliwie i świszcząco, jakby wydobywał się spod mocnego knebla.

— Mój Boże, Keith! — westchnął. — Nie umrę ani w sobotę, ani w niedzielę, tylko jutro...

— Nie. Mylisz się! — zaprzeczył Keith czując, jak mu coś twardego staje w gardle. — Musisz się położyć!

Conniston na nowo zebrał siły.

— I umrzeć w legowisku jak królik! Dziękuję ci, stary druhu! Idzie mi teraz o wydobycie prawdy, a wszak nieładnie kłamać umierającemu... Czy zabiłeś sędziego Kirkstone'a?

— Nie wiem! — odpowiedział z wolna Keith, patrząc uparcie w oczy tamtego. — Myślę, że nie, ale pewności nie mam. Poszedłem tej nocy z zamiarem otrzymania odeń zadośćuczynienia lub też zabicia go. Chciałbym, Conniston, żebyś mógł spojrzeć na tę kwestię z mego punktu widzenia. Mógłbyś to uczynić, gdybyś znał mojego ojca. Widzisz, matka mi umarła, gdy byłem maleńki, więc rośliśmy wraz z ojcem jak dwaj koledzy. Zdaje mi się, że nawet nie myślałem o nim nigdy jak tylko o ojcu. Ojciec to rzecz zwykła. On był czymś więcej. Od dnia, gdy skończyłem dziesięć lat, staliśmy się wprost nierozłączni. Miałem coś około dwudziestki, gdy wyznał mi, że między nim a sędzią Kirkstone'em panuje śmiertelna nienawiść. To mi zresztą nigdy nie zakłóciło snu, gdyż nie przypisywałem temu większego znaczenia. Lecz pewnego dnia Kirkstone począł działać. Upewniłem się wtenczas, że stary grzechotnik już od lat wyglądał okazji. Zastawił pułapkę i ojciec dał się schwytać. Nawet wówczas sądził, że to polityczni wrogowie tak go załatwili; Kirkstone'a nie podejrzewał wcale. Wkrótce jednak pojęliśmy prawdę. Ojciec dostał dziesięć lat więzienia. Był niewinny. A jedynym człowiekiem, który mógł dowieść jego niewinności — był Kirkstone. Słuchaj, gdybyś wiedział o tym wszystkim i był na moim miejscu, jak byś postąpił?

Conniston zapalał właśnie nową fajkę nad płomieniem kaganka. Odpowiedział wymijająco:

— Nie wiem jeszcze, stary! A co ty zrobiłeś?

— Poszedłem niemal na kolanach do tego łotra! — ciągnął Keith. — Błagałem, jak tylko człowiek błagać może o łaskę dla mego ojca, o te parę słów, które mogły go wydostać z więzienia. Ofiarowałem w zamian wszystko, co tylko posiadałem na ziemi, nawet moje ciało i duszę. O Boże, nigdy nie zapomnę tej nocy! Sędzia siedział tłusty, opasły, z dwoma pierścieniami na grubych palcach, potworna ropucha w ludzkiej postaci, a chichotał i śmiał się pełen radości, jak gdybym był klaunem. A tu przecie dusza krwawiła we mnie przed jego oczyma! Potem wszedł jego syn, równie opasły jak ojciec. Klął i drwił również... Doprawdy nie przypuszczałem, że na świecie istnieje podobna nienawiść ani że zemsta może zrodzić tak piekielną radość. Gdy — zataczając się — wyszedłem, słyszałem wciąż ich chrypliwy śmiech. Prześladował mnie. Powtarzały go drzewa. Powtarzał go wiatr. Miałem pełen mózg tych drwin. Zawróciłem nagle, wszedłem bez stukania i w tym samym pokoju spojrzałem im obu w twarze. Tym razem musiałem otrzymać sprawiedliwość lub zabić. Jednakże nie przyniosłem ze sobą żadnej broni. We drzwiach był klucz; przekręciłem go w zamku. Potem wyłuszczyłem sprawę. Nie traciłem słów na próżno!

Keith wstał od stołu i począł przemierzać pokój tam i z powrotem. Wiatr ponownie ucichł. Obaj słyszeli ujadanie lisów i niski grzmot pękających lodowców.

— Syn zaczął pierwszy! — mówił dalej Keith. — Skoczył na mnie! Zwaliłem go z nóg. Potem wzięliśmy się za bary, a ojciec przyszedł mu z pomocą, wymachując czymś w rodzaju oręża. Nie wiedziałem, co to takiego, lecz czułem, że jest ciężkie. Pierwszy cios omal nie zdruzgotał mi ramienia. W zamieszaniu wydarłem mu broń z ręki i wtenczas spostrzegłem, że jest to długa miedziana sztaba używana jako przycisk do papierów. W tej chwili syn porwał ze stołu podobny przedmiot, jednocześnie wywracając lampę. Walczyliśmy dalej w ciemności. Nie miałem wcale wrażenia, że walczę z ludźmi. To były potwory i doznawałem okropnego uczucia, że wokół mnie pełzają gady. Tak, nie żałowałem ciosów! Lecz oni bili także, a nikt z nas nie mógł nic dojrzeć. Raptem uczułem, że moja broń dosięgła celu i właśnie w tej chwili sędzia Kirkstone runął głucho, charcząc. Wiesz, co się stało potem. W tym pokoju znaleziono tylko jeden miedziany przycisk; syn ukrył drugi. Ten, co został, miał na sobie krew sędziego Kirkstone'a oraz jego włosy. Nie pozostała mi najmniejsza szansa ratunku. Uciekłem więc. W sześć miesięcy później mój ojciec zmarł w więzieniu, a mnie tropiono przez trzy lata, jakbym był lisem gonionym przez sforę. Oto wszystko! Czy zabiłem sędziego Kirkstone'a? Nie wiem! Ale jeśli tak, i choćbym miał przez to wisieć, czy sądzisz, że żałuję?

— Siadaj!

Głos Anglika brzmiał jak komenda. Keith opadł na krzesło ciężko dysząc. Zauważył, że w oczach Connistona zapaliło się dziwne światełko.

— Słuchaj, Keith, gdy człowiek wie, że ma życie przed sobą, nie dostrzega wielu rzeczy. Ale gdy wie, że umrze, sprawa przedstawia się inaczej. Gdybyś mi opowiedział tę samą historię przed miesiącem, oddałbym cię w ręce kata. To stanowi moją powinność; tłumaczyłbym się sam przed sobą, że może kłamiesz. Ale teraz nie masz powodu mnie zwodzić. Kirkstone zasłużył na śmierć. Więc obmyśliłem już, co masz dalej czynić. Nie wrócisz nad zatokę Coronation. Pójdziesz na południe, ku krainie Bożej. Ale nie jako John Keith, morderca, lecz jako Derwent Conniston z Królewskiej Północno-Zachodniej Konnej Policji! Czy pojmujesz, co mam na myśli? Czy mnie rozumiesz?

Keith patrzał bez słowa. Anglik podkręcił wąsa, a w jego oczach lśnił półironiczny uśmiech. Ułożył sobie ten plan już wcześniej i z góry przewidywał, że wywoła piorunujące wrażenie.

— Dziwaczny pomysł, prawda, stary przyjacielu? Lubię ciebie, wiesz? Mówię bez żenady, że mam o tobie jak najlepsze pojęcie, więc nie widzę przyczyn, dla których nie miałbyś chodzić po ziemi w mojej skórze. Nie ma żadnych moralnych obiekcji. Nikt nie będzie mnie żałował. Tam, w Anglii, byłem wśród swoich czarną owcą, jako młodszy brat i w ogóle... Gdy w swoim czasie miałem wybierać pomiędzy Afryką i Kanadą, wybrałem Kanadę. Duma Anglika jest najdzikszą rzeczą na świecie. Pewien jestem, że w kraju sądzą, iż umarłem. Od sześciu czy siedmiu lat nie pisałem do nich ani słowa. Zapomniano o mnie. A najlepsze ze wszystkiego, że jesteśmy do siebie tak niezwykle podobni. Skróć trochę brodę i wąsy, zrób sobie bliznę nad prawym okiem, a możesz śmiało stanąć przed samym MacDowellem. Idę o zakład, że stary skoczy na twój widok i powie: Na Boga, ależ to Conniston we własnej osobie! Wszystko, co ci mogę pozostawić w spadku, Keith, to przyodziewek zmarłego człowieka i jego imię. Proszę, weź jedno i drugie. Pojutrze nic mi już nie będzie potrzebne!

— To niemożliwe! — wybuchnął wreszcie Keith. — Conniston, czy ty rozumiesz, co mówisz?

— Najzupełniej, stary druhu! Liczę się ponadto z każdym słowem, bo boli mnie, gdy mówię. Zatem proszę, nie zmuszaj mnie do przekonywania ciebie. Nadchodzi najważniejsza chwila w moim życiu. Wkrótce umrę. Pochowaj mnie, proszę, pod podłogą, żeby lisy nie mogły wygrzebać mego ciała. Ale moje imię będzie jeszcze żyło! Wdziejesz moje ubranie, wrócisz do Prince Albert i opowiesz MacDowellowi, jak schwytałeś zbiega i jak on tu umarł, mając odmrożone płuca. Jako dowód upakujesz swój własny przyodziewek, wraz z paroma innymi osobistymi rzeczami i — zostaniesz sierżantem! MacDowell ci to obiecał, jeśli schwytasz zbiega. Zrozumiano? A MacDowell nie widział mnie już od dwu lat i trzech miesięcy, toteż nawet jeśli spostrzeże pewną zmianę, uzna ją za rzecz naturalną. Obaj włóczyliśmy się przecie cały ten czas po samej krawędzi świata. Zresztą jesteśmy do siebie tak niezwykle podobni. Doprawdy, co za wspaniały pomysł!

W zapale Conniston zapomniał nawet o bliskości śmierci. A Keith, któremu serce waliło jak młotem, objął błyskawicznie myślą niezwykłą śmiałość tego planu oraz widoki jego pomyślnej realizacji. Po czteroletniej nieobecności nikt nie rozpozna w nim Johna Keitha. Ongiś miał świeże policzki, ramiona lekko zgarbione i wiotkie mięśnie. Dziś był istnym atletą. Tyloletnie zmagania z rozkiełznanymi siłami przyrody wycisnęły na nim swoje piętno. Porównywał swój wygląd z wyglądem Connistona. Robili wrażenie bliźniąt.

Policjant zdawał się czytać w myślach Keitha. Jego oczy były pełne wesołych iskierek.

— Zdaje mi się, że to głównie z powodu zarostu! — rzekł. — Wiesz, stary, że broda i wąsy mogą pokryć wiele fizycznych skaz i różnic. Zapuściłem zarost na dwa lata przed początkiem tej wyprawy. Ścinałem zawsze brodę w klin. Radzę ci szczerze, nie używaj lepiej brzytwy. Z wyglądu nikt cię nie pozna. Chodzi więc o co innego. W ciągu najbliższych dwudziestu czterech godzin musisz się wyuczyć na pamięć historii życia Derwenta Connistona od dnia, gdy wstąpił do Królewskiej Konnej. Nie sięgniemy dalej, gdyż nie ma tam nic ciekawego; zresztą moje wcześniejsze dzieje nie będą ci nigdy potrzebne. Najcięższe przejście czeka cię z MacDowellem, dowódcą dywizji F. w Prince Albert. Jest to lis kuty na cztery nogi, nosi sumiasty wąs i przejrzy człowieka na wylot. Ale ma złote serce. Był mi dobrym przyjacielem, toteż dzieje Derwenta Connistona wiążą się ściśle z historią MacDowella. Jest wiele rzeczy... O Boże!...

Przycisnął dłonią pierś. Podczas gdy straszliwy kaszel przyprawiał go niemal o konwulsję, w chacie czaiła się niesamowita groza. Wiatr zawodził ponownie, tłumiąc ujadanie lisów i grzmoty pękających lodów.

Tej nocy, w mdłym blasku lampy napełnionej foczym tłuszczem, rozpoczęły się tytaniczne zapasy. Z wyrazem skupienia na twarzach, jeden — czując bliskość śmierci i walcząc z jej zwycięskim pochodem, drugi — błagając los o zwłokę, Conniston i Keith dokonywali przemiany osobowości. Conniston zmagał się bohatersko, a Keith patrząc nań wiedział, że ten szalony wysiłek skraca jeszcze niewielką ilość darowanych mu godzin. Keith kochał dotąd jedną tylko istotę: swego ojca. W tej chwili pokochał Connistona. Raz nie wytrzymał i rozpłakał się jak dziecko, mówiąc, że on sam powinien raczej umrzeć, byle Conniston żył. Konający Anglik położył mu rękę na dłoni i zbieg uczuł, że ręka ta jest lepka od chłodnego potu.

W ciągu straszliwych godzin, jakie nastąpiły potem, Keith doznawał wrażenia, że hart umierającego Connistona udziela się z wolna jemu samemu. Był to istny epos. Conniston zachowywał się bohatersko, a Keith czuł, jak jego zrozpaczony i zdemoralizowany duch nabiera z wolna nowej mocy. Był podniecony myślą, że musi ogromnie wiele nad sobą pracować, by dorównać temu Anglikowi.

Na pierwszy ogień poszły przeżycia Connistona. Zaczął je opowiadać od czasu, gdy poznał MacDowella. Pomiędzy paroksyzmami kaszlu, które napełniały mu usta krwią, snuł nić błahych wydarzeń i uśmiechał się blado, wzmiankując, jak MacDowell kazał mu raz przysiąc, że utrzyma w tajemnicy pewną eskapadę zwierzchnika. Po upływie godziny Keith stał pośrodku izby, a Conniston, wsparty łokciami na stole, zgarbiony i dygocący, przerabiał z nim musztrę. Potem wręczył zbiegowi zniszczoną książeczkę zawierającą przepisy służbowe i kazał mu ją przestudiować, podczas gdy on sam będzie wypoczywał. Keith pomógł choremu dowlec się do tapczana i spróbował czytać. Ale ćmiło mu się w oczach, a mózg odmawiał posłuszeństwa. Męczący świst oddechu Anglika sprawiał mu niemal fizyczny ból. Wreszcie, czując dławienie w gardle, wstał i wyszedł z chaty w objęcia szarej, upiornej nocy.

Wciągnął w płuca lodowaty powiew. Nie było zbyt chłodno. Nadeszła już Kweski-hu, czyli Wielka Zmiana. Powietrze było przesycone odgłosem walki zimowej ariergardy z forpocztami wiosny i zima przegrywała na całej linii. Grunt pod stopami Keitha dygotał wstrząsany zmaganiem dwu potęg. Słyszał teraz wyraźniej huk i łoskot miażdżonych lodowców, które prąd piętrzył w Zatoce Hudsona. Ponad nim rozpostarła skrzydła niesamowita noc. Niebo nie było czarne, lecz miało widmowo siny odcień, a z chaosu chmurnych wyżyn płynęły dziwaczne dźwięki splątane z zawodzeniem wichru. Keith pomyślał, że dłuższy samotny pobyt w tym otoczeniu bezwzględnie doprowadziłby go do obłędu. I teraz jeszcze wydawało mu się chwilami, że spod niewidzialnych gwiazd płynie lament ludzkich głosów. W ciągu minionych miesięcy niejednokrotnie dosłuchiwał się w pustce łkania dzieci, płaczu kobiet lub też demonicznego chichotu; widział nieraz jak Eskimosi, urodzeni w tym piekle, lecz doprowadzeni do szału torturą nieskończonej nocy, darli na sobie szaty i nadzy gnali w objęcia bezlitosnego mroku, na pewną śmierć. Conniston nie miał się nigdy dowiedzieć, jak bliski obłędu był Keith w chwili, gdy został wreszcie ujęty. Zbieg nie przyznał mu się, że jego umysł stał już na krawędzi szaleństwa. Policjant uratował go od obłąkania, lecz Keith zachował to dla siebie.

Skulił się mimo woli, gdyż poryw wiatru wstrząsnął chatą i zawył przejmująco. Lecz wnet wzruszył ramionami i parsknął śmiechem; ujadanie lisów nie wywołało już w nim nerwowego dygotu. Oczyma duszy oglądał już ojczyste strony — Boży kraj! Zielone bory i wody złocone słońcem, wszystko to, o czym już prawie zapomniał. Widział znów twarze białych kobiet. Słyszał znajomą mowę i pieśni ptaszę; czuł pod stopami aksamitny kobierzec traw przetykanych kwieciem. Tak, wszystko prawie poszło w niepamięć. Wczoraj majaczyło tylko coś na kształt fantasmagorii. Ogarniał go obłęd. Dziś widział wyraźnie słoneczny kraj na południu i wracał doń.

Rozpostarł ramiona i krzyknął przejmująco. Wzbierał w nim triumf; szalona egzaltacja poszerzała pierś. Trzy lata takiego życia — i on wytrzymał! Trzy lata pomykania z nory do nory; trzy lata głodu, chłodu i samotności tak okropnej, że niemal przyprawiała go o obłęd. A teraz — wraca!

Odetchnął głęboko i wszedł do chaty. Już stojąc w progu, ujrzał bladą twarz Anglika, słabo majaczącą w mdłym świetle lampy. Conniston przyciskał dłonią pierś, a po jego wargach błądził pół ironiczny, pół żałosny uśmiech.

Zegarek na stole wskazywał północ, gdy lekcja rozpoczęła się na nowo.

Nieco później Conniston rozgrzał lufę rewolweru, trzymając ją dobrą chwilę nad płomykiem lampy.

— Trzeba ci zrobić tę bliznę nad okiem, stary! Będzie boleć, ale trudno! Za to — co za pyszny kawał!

Conniston zamilkł, nie spuszczając jednak oczu z twarzy Keitha. Potem uśmiechnął się dziwnie i powtórzył w zadumie:

— Tak, doprawdy, pyszny kawał!

ROZDZIAŁ III

NA POŁUDNIE

Świt, zmierzch, znowu noc — i Keith uniósł wykrzywioną twarz znad tapczana Connistona. Z warg wydarło mu się kobiece łkanie. Anglik umarł, trzymając się mężnie do ostatniego tchnienia. Nim zamknął oczy, po raz ostatni wyszeptał jeszcze zdanie, powtarzane przedtem dziesięciokrotnie: „Pamiętaj, stary druhu, wygrasz lub przegrasz w chwili, gdy MacDowell ujrzy cię po raz pierwszy!" — Potem zgrzytnęło mu coś w piersi, niby tłumiony płacz, i skonał. A oczy Keitha zalała fala łez. Uczuł się dumny, że od tej chwili wolno mu nosić imię Derwenta Connistona.

Tak, to było teraz jego imię. John Keith umarł! Derwent Conniston żył! Patrząc w dół na chłodne nieruchome oblicze bohaterskiego Anglika Keith myślał, że zdobył już jego postać, a trudność leży w przyswojeniu sobie jego nieugiętego ducha.

Tej nocy łoskot lodowych pól brzmiał wyraźniej, gdyż nie tłumił go jęk wiatru. Niebo było pozbawione chmur, a gwiazdy robiły wrażenie żółtych ślepi poglądających przez dziurawą czarną zasłonę. Keith, wyszedłszy z chaty dla zaczerpnięcia świeżego powietrza, objął wzrokiem nocny krajobraz i wzdrygnął się. Gwiazdy śledziły go niby żywe istoty. Pod ich upiornym lśnieniem białe lisy odprawiały szalone harce. Keith doznał uczucia, że sprytne zwierzęta otoczyły chatę gęstym pierścieniem i że w ich ujadaniu brzmi nowy ton, bardziej uporczywy i krwiożerczy. Conniston przewidział zakusy białych grabarzy i Keith, wróciwszy do chaty, zabrał się do spełnienia obietnicy danej zmarłemu. Gdy upiorny świt zajrzał przez okno, praca była już ukończona.

W pół godziny później Keith stał na skraju splątanych chaszczy opasujących równinę i po raz ostatni spoglądał na chatę, pod podłogą której spoczywał Anglik. Powolnym ruchem obnażając głowę wyszeptał: „Niech cię Bóg ma w swej opiece, Conniston!" I bez pośpiechu zawrócił na południe.

Przed sobą miał osiemset mil dziczy. Osiemset mil leżało pomiędzy nim a małą mieściną nad rzeką Saskatchewan, w której MacDowell dowodził dywizją F. Królewskiej Konnej. Nie trwożyła go myśl o tej odległości. Czteroletni pobyt na krańcu świata przyzwyczaił go do bezkresnych przestrzeni oraz do wszelkiego rodzaju wyrzeczeń. Tej zimy Conniston tropił go z uporem łasicy, zmuszając do tysiącmilowej włóczęgi wzdłuż polarnego kręgu. Cudem jakimś Keith nie zgładził policjanta w czasie tej pogoni. By uniknąć pościgu, nie potrzebował nawet plamić własnych rąk. Przyjaźni Eskimosi na pierwsze skinienie gotowi byli oddać mu tę przysługę. Lecz Keith darował życie Anglikowi, a on, choć martwy, wracał mu teraz wolność.

Nie miał sani ani psów. Jego własny zaprzęg zginął już dawno, a zdradziecki Kogmollok z Roes Welcome okradł Connistona w czasie ostatniego etapu pogoni. Wszystko, co Keith dźwigał, należało do policjanta; miał jedynie na sobie własny, futrzany kaptur oraz takąż kurtkę, a na plecach swój karabin. Nawet zegarek był własnością Connistona. Plecak ważył niewiele. Podstawę ładunku stanowiły: odrobina mąki, trzyfuntowy namiot i worek do spania. Poza tym Keith zabrał jeszcze parę drobiazgów, mających ustalić tożsamość zmarłego mordercy, Johna Keitha.

Pierwszego dnia podróży, godzina za godziną, wiercił mu mózg monotonny skrzyp śnieżnych rakiet. Nie mógł o niczym myśleć. Zdawało mu się raz po raz, że coś ciągnie go wstecz, i wciąż słyszał głos Connistona, a w szarej mgławicy wciąż oglądał jego twarz. Przebrnął wąskie pasmo zarośli, które dziwny kaprys natury rzucił w poprzek martwej równiny, i znów majaczył na białej przestrzeni pustkowia niby czarna, ruchoma plama. Pod wieczór, na południowym krańcu horyzontu rozróżnił ciemną smugę i wiedział, że to pierwszy las, jaki ogląda od dnia, gdy przed półtora rokiem zginął mu w oddaleniu bór, porastający brzegi Mackenzie. Był to nareszcie widomy ślad zaszłej zmiany. Las stanowił określoną granicę pomiędzy tym ponurym światem a jego ziemią rodzinną. Osiemset mil drogi, które miał przebyć, znaczyły mniej niż te kilkaset metrów.

Dotarł do lasu w chwili, gdy szarzyzna dnia przesycała się już głębszą czernią zmierzchu, i ustawił namiot pod osłoną kępy karłowatych sosen. Potem zgromadził paliwo i rozniecił ogień. Nie rachował kawałków drzewa, jak to czynił uprzednio w ciągu tylu miesięcy. Był szczodry, rozrzutny. Od rana uszedł czterdzieści mil, jednak nie czuł zmęczenia. Zbierał susz i ułożył cały stos na podorędziu. Języki ognia biły w górę coraz wyżej i wyżej, aż igły sosen ponad głową skwierczały od żaru. Ugotował garnek słabej herbaty, która wraz z kawałkiem pieczeni karibu oraz drobiną sucharów stanowiła jego kolację. Potem siadł, wsparty plecami o drzewo, i patrzył w płomienie.

Ogień, buzujący przed jego oczyma, był niby potężny lek. Budził uczucia dawno pogrzebane w głębi duszy. Usuwał ciężki nalot czteroletniego otępienia, żywo malując wypadki miesięcy długich jak stulecia. Pękły okowy wiodące go do obłędu. Każdy nerw drgał, trącany pulsowaniem żywotnego ognia; mózg działał sprawnie, zwolniony wreszcie z krępujących pęt. W sercu płomieni widział dom, nadzieję, życie! — wszystkie rzeczy znane i cenne przed laty, które zostały w jego umyśle zwarzone lodowatym tchnieniem północy. Oglądał szeroki Saskatchewan, płynący wspaniale wśród złotych równin i stoków gór, otulony tęczową mgłą poranków; ujrzał rodzinne miasto, schodzące domami niemal nad sam brzeg rzeki; słyszał rytmiczne sapanie starej drągi czerpiącej złoto oraz zgrzyt jej łańcuchów, podczas gdy wyławiała tony piachu dla zdobycia paru cennych ziarn. Ponad głową miał znów błękitne niebo, przybrane iluzją obłoków; słyszał brzmienie głosów, dźwięk śmiechu, tupot nóg. Gdy dusza odżyła w nim na nowo, wstał i przeciągnął ramiona, aż mu trzasnęły stawy. Nie, nikt go tam nie pozna!

Roześmiał się cicho, myśląc o dawnym Johnie Keith. Ludzie, zamieszkujący nieliczne uliczki miasta, pachnące świerkową żywicą, wołali go Johnny. Stary Reddy MacTabb nazywał go prawą ręką ojca. Keith wspominał teraz przeszłość spokojnie i trzeźwo. Nawet nienawiść zgasła w nim do cna, i bez zbytniego zdenerwowania zastanawiał się nad tym, czy dom sędziego Kirkstone'a stoi po dawnemu na szczycie wzgórza oraz czy Miriam Kirkstone wróciła do ojcowskiej siedziby pomimo rozegranej tam tragedii. Cztery lata! To nie był ostatecznie zbyt wielki szmat czasu, jakkolwiek wlókł się dlań nieskończenie długo. Zapewne nie zaszło tak wiele zmian. Wszędzie jest po dawnemu, wszędzie, tylko nie w starym, rodzinnym domu. Obaj z ojcem ustalili w swoim czasie jego plan, a potem sami doglądali budowy. Był to dworek masywnie wzniesiony z grubych bali, zaraz za miastem, mający rzekę u stóp i las za plecami. Bezpański w ciągu czterech lat, musiał się mocno zestarzeć.

Machinalnie przebierając palcami w kieszeni, Keith namacał zegarek Connistona. Wyjął go i otwarłszy, poddał pieszczocie złotych błysków ognia. Dochodziła dziesiąta. Wewnątrz koperty Conniston umieścił kiedyś maleńki portrecik. Stało się to zapewne przed wielu laty, gdyż twarz była wyblakła i niemal całkowicie zatarta. Jedynie oczy zachowały dawny wyraz i w świetle ognia patrzyły niemal jak żywe. Była to twarz dziewczynki, pensjonarki lat dziesięciu lub dwunastu; tak ją przynajmniej określił Keith. Tylko oczy zdawały się starsze; miały proszący wyraz, jakby chcąc wzrokiem przesłać myśl zrodzoną w głębi duszy. Keith zamknął zegarek. Jego tykanie zabrzmiało głośniej. Wsunął go do kieszeni, ale i teraz słyszał dźwięczny, miarowy chód.

Gałąź, przesycona żywicą, buchnęła nagle jaskrawo jak rakieta, a jednocześnie Keith doznał raptownego wstrząsu. Był pewien, że przez moment oglądał twarz Connistona i że Anglik patrzył nań wzrokiem podobnym do oczu dziewczynki z zegarka. Wizja była tak realna, że cofnął się o krok. Szukając wkoło zjawy, uprzytomnił sobie, jak bardzo wyczerpujące były ostatnie dni. Od dawna nie zaznał dłuższego wypoczynku. Nie był jednak wcale senny i zaledwie odczuwał znużenie. Samozachowawczy instynkt kazał mu umieścić worek do spania na warstwie jodłowych gałązek pod namiotem i lec na parę godzin.

Lecz nawet i teraz nawiedziła go tylko męcząca bezsenność. Zamknął oczy, ale w krótkim czasie musiał je znów otworzyć. Dźwięki nocy, straszliwie wyraźne, biły w niego ze wszystkich stron: trzask ognia, żmijowy syk skwierczącej żywicy, szept gałęzi drzew oraz uparte tykanie chronometru Connistona. A na pustkowiu, poza osłoną leśnej gęstwy, wiatr podjął na nowo zawodzenie i jękliwy lament.

Keith zaciskał pięści, bronił się przed absurdalną myślą, a jednak zdawało mu się raz po raz, że w porywach wichru słyszy głos Anglika. I raptem zadał sobie pytanie — co to znaczy? O czym właściwie Conniston zapomniał? Co chciał" wyrazić, idąc za nim przez cały dzień trop w trop po ośnieżonym pustkowiu? Czy chciał go zwabić z powrotem? Czy chciał go przestrzec?

Starał się pozbyć tych przygnębiających myśli. Był jednak pewien, że w ciągu ostatniej półgodziny, nim śmierć weszła do chaty, Conniston chciał mu coś wyznać i zdławił w sobie tę chęć. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Pamiętaj, stary druhu, wygrasz lub przegrasz — w chwili, gdy MacDowell spojrzy na ciebie po raz pierwszy!" Lecz w momencie, gdy agonia raz na zawsze pozbawiła go możności mowy, Anglik bezdźwięcznie poruszył wargami, chcąc wyrzec słowa, z którymi do ostatka zwlekał. A teraz Keith, słuchając w napięciu skowytu wichru i trzasku ognia, raz po raz zadawał sobie pytanie — co właściwie Conniston chciał powiedzieć?

Wiatr jęknął przeraźliwiej, a zegarek Connistona — pod metalową kopertą — bił niby ludzkie serce i zdawał się mówić: wracaj, wracaj, wracaj...

Keith zaszlochał, rozżalony poczuciem własnej słabości, i wsunął zegarek głęboko pod posłanie. Tam jego tykanie zostało zagłuszone. A człowieka zmógł wreszcie ciężki, mało posilny sen.

O brzasku wyszedł z namiotu i podsycił ogień. Znalazł jeszcze wśród popiołu parę tlących się węgli, zbudził je do życia i posypał warstwą chrustu. Nie mógł zapomnieć koszmarów ubiegłej nocy, nie zastanawiał się już jednak nad ich znaczeniem. Zaśmiał się z własnej głupoty i rozważał, co by rzekł Conniston, słysząc o takiej sarabandzie nerwów. Po raz pierwszy od dawna wspomniał lata spędzone w szkołach, gdy między innymi studiował z zapałem psychologię. Uważał siebie w swoim czasie za eksperta w dziedzinie wyjaśniania fenomenów myśli. Ongiś żył podług filozoficznych nakazów, a fakt, że zwykłe wyczerpanie tak go dręczyło ubiegłej nocy, wydał mu się zabawnym. Rozwiązanie nie nastręczało żadnych trudności. Po prostu umysł wyczerpał się do cna w czteroletniej udręce. Teraz czuł się już lepiej. Mózg miał jasny. Przyrządzając śniadanie, Keith pogwizdywał z cicha.

Zjadłszy spakował manatki i ruszył znów na południe. Zastanawiał się, czy też Conniston znał kiedy, równie dokładnie jak on teraz, policyjny regulamin. Pod koniec szóstego dnia cytował go na wyrywki. Co godzina przystawał na chwilę i salutował drzewom w przepisowy sposób. Był pewien, że tu MacDowell nie potrafi nic skrytykować.

— Jestem Derwent Conniston! — powtarzał sobie raz po raz. — John Keith nie żyje! Pochowałem go pod podłogą chaty zbudowanej przez sierżanta Trossy i jego ludzi w roku tysiąc dziewięćset ósmym. Na imię mi Derwent, Derwent Conniston!

W ciągu długich lat samotności przyzwyczaił się mówić do siebie głośno lub też rozmawiać sam ze sobą dla podtrzymania energii i zdrowych zmysłów. „Keith, stary chłopie, musimy i to jeszcze przetrwać!" mawiał nieraz. Obecnie powtarzał z uporem: „Connistonie, stary druhu, zwycięstwo lub śmierć!" A po upływie trzech dni wspomniał Johna Keitha już tylko jako człowieka zmarłego. „John Keith umarł dzielnie, sir!" — mówił do MacDowella stojącego przed nim w postaci wyniosłego drzewa. „Był to najlepszy chłop, jakiego w życiu widziałem!"

Szóstego dnia stał się cud. Po raz pierwszy od wielu miesięcy John Keith ujrzał słońce. Widywał je już poprzednio, przeświecające przez blady welon mgieł i oparów zwisających ponad pustkowiem, lecz tego dnia zobaczył je w całej glorii, jakkolwiek tylko przez chwilę. Teraz zresztą słońce było z każdym dniem cieplejsze i bliższe, w miarę jak śnieżne chmury i mroźne tumany pozostawały w tyle, a gdy pojaśniało zupełnie, Keith skręcił na zachód. Nie śpieszył zbytnio, gdyż odzyskawszy swobodę chciał mieć możność samotnego radowania się własnym szczęściem. Poza tym wiedział, że należy nabrać sił i hartu, by odnieść zwycięstwo w nadchodzącej walce.

Teraz, gdy słońce i błękit otrzeźwiły mu umysł, spostrzegał na swej drodze setki dołów, widział setki możliwych poślizgnięć i setki potrzasków, czyhających na moment osłabienia czy nierozwagi. Dobrowolnie oddawał się w ręce kata. Tam, dokąd szedł, będzie żył stale w cieniu szubienicy. Nigdy nie będzie "pewien jutra. Dniem i nocą będzie się musiał pilnować i strzec, kontrolować mowę, ruchy, myśli, nigdy nie wiedząc, kiedy właśnie oko sprawiedliwości przejrzy maskaradę i nada sprawom właściwy bieg. Zdarzały się chwile, gdy rozważanie tych rzeczy wprowadzało go w stan szalonego lęku, podsuwając inne sposoby rozwiązania. Lecz wnet słyszał tuż obok chłodny, bojowy głos Connistona, czuł w żyłach przypływ gorącej krwi i nie zmieniał kierunku drogi.

Był Derwentem Conniston! Jednak, kim właściwie jest ów Derwent Conniston? Nić za nicią splatał sznur przypuszczeń, łącząc w jedno błahe, znane sobie fakty i zawsze dochodził do martwego punktu. Anglik, który umarł dla swoich bliskich, jeśli w ogóle bliskich posiadał, emigrant i najlepszy, najdzielniejszy człowiek honoru, jakiego kiedykolwiek znał. To było wszystko.

Niewiadoma przyczyna końcowego stadium budziła w nim stale wzruszenie, jakiego nie doznawał nigdy przedtem. Anglik zabrał do grobu swoją tajemnicę. Jemu, Johnowi Keith, będącemu obecnie Derwentem Connistonem, pozostawił w dziedzictwie nieodgadnioną zagadkę oraz zadanie, jeśli go ten cel pociągnie, dowiedzenia się, kim on właściwie był, skąd przybył i po co.

Dni zmieniały się w tygodnie, a pod stopami Keitha topniejąca powłoka śniegu wyłaniała wilgotną, słodko pachnącą ziemię. Na początku maja, gdy pustkowie zostało w tyle, oddalone o trzysta mil, Keith znalazł się w okolicy jeziora Reindeer. Cały tydzień przemieszkał w chacie samotnego trapera, po czym ruszył w stronę Cumberland House. Przybył do faktorii po upływie dziesięciu dni, a w dwa dni później, w słoneczne popołudnie, rozpalił ogień nad brzegiem żółtego Saskatchewanu.

Potężna rzeka, ukochanie chłopięcych lat, pieściła go znów tej nocy dawno zapomnianą, czarowną melodią. Księżyc świecił nad wodą, z południa dyszał ciepły wiatr, a Keith, paląc fajkę, siedział nasłuchując perlistego bulgotania fal u swoich stóp.

Wyrósł nad tą rzeką i zrósł się z nią w jedną całość. Kołysała jego pierwsze sny; strzegła młodzieńczych porywów. Wraz z nią roił o rzeczach, które miały przyjść. Była mu kolegą i przyjacielem. Zdało mu się obecnie, że w jej szepcie drga radość, szemrze powitalny dźwięk. Objął wzrokiem srebrzyste mielizny, migocące w blasku księżyca, i zalała go fala wspomnień. Trzydzieści lat to znów nie tak długo, by nie miał pamiętać swej drogiej matki i baśni, które opowiadała o zachodzie słońca, przed ułożeniem go do snu. Najpiękniejsze mówiły o kistecziwun, czyli o rzece; o tym, jak brała swój początek wśród zachodniego łańcucha gór, daleko, poza zasięgiem ludzkich stóp i oczu, jak spływała ze szczytów na niższe pagórki, a stamtąd w doliny, rosnąc wszerz i wzdłuż, i nabierając mocy, aż nurt jej przebiegał opodal ich drzwi, niosąc w swym łonie ziarna złotego piasku dające ludziom bogactwo.

Dzisiejszej nocy rzeka stanowiła jego jedyny skarb. Była jedynym druhem, do którego przyjaźni mógł się odwołać. Tylko jej śmiał powierzyć swe troski bez obawy zdrady.

Wyciągając ramiona zawołał:

— O, rzeko, moja rzeko! To ja, Johnny Keith! Wróciłem! A rzeka zdawała się odpowiadać szeptem:

— To Johnny Keith! Johnny Keith wrócił!

ROZDZIAŁ IV

PRINCE ALBERT

John Keith wędrował cały tydzień brzegami Saskatchewanu. Faktorię Kompanii Zatoki Hudsona, Cumberland House, od miasta Prince Albert dzieliło zaledwie sto czterdzieści mil lotem ptaka — lecz Keith nie trzymał się prostej drogi. Jedynie od czasu do czasu korzystał z udeptanych szlaków. Szedł wzdłuż rzeki, dodając w ten sposób dodatkowych sześćdziesiąt mil. Teraz, gdy godzina próby była tak bliska, potrzebował stanowczo obecności mocarnego druha. Szept toni dodawał mu odwagi i wiary w siebie; słuchając go, mógł jaśniej myśleć. Nocami koczował po żółtych otwartych wydmach, a gwiazdy migotały mu nad głową, gdy spał. Napawał się brzmieniem dźwięków, do których tęsknił obłędnie całymi latami: świergotem ptasząt, polujących lub kojarzących się w pary przy świetle księżyca, hukaniem sów i pluskiem kurek wodnych, wędrujących właśnie z południa na północ i zachód. Z południa również, kiedy miejscami prerie wypierały las aż nad samą rzekę, płynęło czasem na pół psie ujadanie małych żółtych kujotów — towarzyszy minionych konnych harców — a z drugiego brzegu niosło się wycie wilków. Keith kroczył wąską miedzą, dzielącą dwa światy. Tą miedzą była właśnie rzeka. Po jednej stronie w nieznacznym oddaleniu falowały prerie, zieleniały pola zbóż, wrastały w ziemię domy i osiedla ludzkie; po drugiej rozciągała się dzicz, a jej wrota wciąż jeszcze stały dla niego otworem. Siódmego dnia podróży, o zmierzchu, usłyszał nowy dźwięk. Był to gwizd lokomotywy z Prince Albert, pierwszy głos witający go na progu domowych pieleszy, i wspomnienia osaczyły go jak fale potopu. Teraz już poznawał wszystko, każdy szczegół. Wiedział, co mu objawi najbliższy zakręt. Po paru minutach usłyszał sapanie dragi. Była to oczywiście „Betty M.", dozorowana przez starego Andy MacDuggana, który, z czarną fają w zębach, rył piach od przeszło dwudziestu lat.

Keith widział niemal Duggana, jak tkwi na swym posterunku, owiany chmurą tytoniowego dymu, czerwonobrody, z rozwichrzoną czupryną — kolos, zwany przyjaźnie przez całe miasto rzecznym piratem. Keith uśmiechnął się, przypomniawszy sobie sentyment MacDuggana do wszelkich wędlin. Wokół „Betty M." unosił się stale zapach wędzonki, a niektórzy dowodzili nawet, że sam Andy wonieje nią na znaczną odległość.

Teraz Keith porzucił brzeg rzeki i wstąpił na starą leśną drogę. Choć od dawna hartował nerwy na ów „psychologiczny moment" — jak mówił Conniston — czuł przykre podniecenie. Rozpoczynał oto wielką grę. Za parę godzin miał rzucić na stół swój jedyny atut. Jeśli wygra, życie uśmiechnie się doń na nowo; jeśli przegra, śmierć wyszczerzy doń zęby.

Wracało stare pytanie, dławione tylokrotnie i z takim trudem. Czy warto ryzykować? Czyż ten dziwaczny splot wydarzeń nie został zapoczątkowany w chwili obłędu? Las był tuż! Mógł każdej chwili zawrócić! Gra właściwie jeszcze się nie zaczęła. Mógł ukryć karty, cofnąć wyciągniętą dłoń! Przez chwilę gotów był prawie to uczynić. Lecz wtem, wyłoniwszy się z gęstwy na otwartą przestrzeń, zobaczył dragę stojącą u brzegu i kroczącego naprzeciw niego Andy Duggana — we własnej osobie. Po chwili Keith zatrzymał się i wyciągnął dłoń na powitanie.

Podczas gdy Duggan zbliżał się szybko, Keith czuł, że serce bije mu w piersi jak szalone. Czyż mógł przypuścić, że stary go nie pozna? Zapomniał o brodzie, którą nosił obecnie, i o tym, jak wielka zmiana zaszła w nim w ciągu tych czterech lat. Pamiętał tylko, że Duggan był jego przyjacielem, że setki razy siadywali w tym miejscu o zmierzchu pogodnych dni, bając o rzece, którą obaj tak mocno kochali. Duggan mówił przeważnie o mitycznym raju, ukrytym za zachodnim łańcuchem gór — o źródle rzeki, edenie złotych mamideł, gdzie Saskatchewan bierze swój początek i kędy on sam przed wielu laty szukał ukrytego skarbu, a choć pewny, że istnieje, nie mógł go znaleźć.

Czteroletni okres nie zmienił Duggana ani trochę. Chyba że brodę miał dłuższą i czerwieńszą, a czuprynę bardziej zwichrzoną. Keith ułowił nawet w powietrzu znaną woń wędliny. Wchłonął ją rozwartymi nozdrzami. Ongiś obrzydła mu; teraz gotów był ją wąchać stale. Miał też szaloną chętkę wyciągnąć dłoń do nadchodzącego Duggana i rzec: Jestem John Keith! Czyż nie poznajesz mnie, Andy? Lecz zdławił w sobie tę chęć i wybełkotał:

— Mamy dziś piękny dzień! Duggan niepewnie skinął głową. Najwidoczniej nie wiedział, kim jest stojący przed nim mężczyzna, i to wprawiło go w zakłopotanie. Odparł:

— Nad rzeką jest zawsze pięknie, deszcz czy pogoda! Mówię prawdę!

Był to wciąż dawny Duggan, gotów walczyć o honor swej rzeki, gdyby jej kto co zarzucił. Keith miał ochotę go uściskać. Zwalił na ziemię plecak i rzekł:

— Sypiałem nad nią cały tydzień, po prostu dla towarzystwa. Idę z Cumberland House. Przyjemnie jest wracać do domu!

Urwał i zdjął czapkę, wytrzymał badawczy wzrok starego.

— Nie słyszał pan przypadkiem, czy MacDowell jest w koszarach? — spytał.

— Owszem, jest! — odparł Duggan.

To było wszystko. Andy spoglądał na Keitha niezwykle uparcie. Keith wstrzymał oddech. Dałby wiele, by wyczytać, co się dzieje pod czupryną Duggana. W mowie starego brzmiała ostra nuta. Nie pojmował jej. A na dźwięk imienia MacDowella w oczach „rzecznego pirata" błysnął ponury ogień.

— Inspektor nie rusza się stąd! — burknął. I ku ogromnemu zdumieniu Keitha minął go bez słowa i znikł w gęstwinie.

Taki postępek nie pasował do dobrodusznego Andy Duggana. Keith naciągnął czapkę i ruszył dalej. Na krańcu polany przystanął i obejrzał się. Duggan tkwił pośrodku drogi i głęboko zasunąwszy ręce w kieszenie, patrzał w ślad za nim. Keith uczynił dłonią przyjazny gest, lecz Andy nic nie odpowiedział. Stał nieruchomo, jak sfinks, łyskając w słońcu czerwoną brodą, i nie spuszczał wzroku z postaci wędrowca, aż znikł poza drzewami.

Pierwszy eksperyment rozczarował Keitha. Nie tylko rozczarował, ale i zatrwożył. Co prawda, Andy nie poznał w nim Johna Keitha, ale również nie poznał w nim Derwenta Connistona! Duggan nie należał do ludzi, którzy zapominają przyjaciół po trzech, czterech latach. Keith widział przed sobą nową przeszkodę, której dotychczas nie zauważył. A jeśli MacDowell, tak samo jak Duggan, zobaczy w nim jedynie obcego?

Słowa Anglika bębniły mu w mózgu jak palce wybijające znany sygnał na więziennym murze. „Wygrasz lub przegrasz w chwili, gdy MacDowell spojrzy na ciebie po raz pierwszy!" Lecz teraz rozumiał dokładnie znaczenie przestrogi Connistona. Niebezpieczeństwo istniało nie tylko w możności rozpoznania w nim Johna Keitha; równie groźną była ewentualność, że nie zostanie rozpoznany jako Derwent Conniston!

Jakkolwiek osaczyły go złe przeczucia, doradzając odwrót — ich podszepty utonęły w powodzi szalonego podniecenia niebezpieczną grą. Teraz John Keith tęsknił wprost do chwili, gdy stanie oko w oko z MacDowellem. Dopiero wówczas rozpoczną się właściwe zapasy.

Po raz pierwszy pojął, że Anglik się mylił. On nie wygrywał lub przegrywał w chwili konfrontacji z inspektorem. Mógł co prawda przegrać, jeśli wyćwiczone oko MacDowella wykryje oszustwo, lecz nawet zwycięstwo wróżyło długą i uporczywą walkę.

Dawny jego świat był mu teraz wrogiem. Prawo żądało jego głowy. Keith nigdy jeszcze nie nienawidził tak głęboko odwiecznej zasady — oko za oko, ząb za ząb —jak w tej godzinie, gdy nad doliną chroniącą jego rodzinne miasto ujrzał sine wstęgi dymów. W głębi duszy nigdy nie uważał siebie za zbrodniarza.

Wierzył, że mordując Kirkstone'a zabił gada, od dawna zasługującego na śmierć, a nawet sto razy powtarzał w myśli, że dla ludzkości byłoby stanowczo lepiej, gdyby syna spotkał także los ojca. Uwolnił społeczeństwo od niegodnego człowieka, a społeczeństwo chciało go za to ukarać. Mieszkańcy miasta, które ongiś kochał, które jeszcze kochał, byli jego wrogami i dla odzyskania na nowo ich utraconej przyjaźni musiał się przemycić w cudzej skórze.

Przypomniał sobie, że na skraju miasta jest polna droga, bez zabudowań z jednej strony, a docierająca wreszcie do małej uliczki, na końcu której znajduje się fryzjer. Przede wszystkim musi się tam dostać. Gdy w godzinę później wkroczył w uliczkę, był rad, że jest jeszcze wcześnie i nie spotka wielu ludzi. Uliczka zmieniła się znacznie. Długie, puste place zapełniły się domami. Keith zachichotał, wyczuwając komizm sytuacji. Ojciec jego i on sam opierali swoją przyszłość na gromadzeniu szeregu nie zabudowanych parcel. Ponieważ miasto poczęło się rozrastać, te parcele stanowiły obecnie piękną fortunę.

Nim dotarł do fryzjerni, przekonał się, że marzeniu mieszkańców Prince Albert stało się wreszcie zadość. Powodzenie nadbiegło ku nim w siedmiomilowych butach. Ludność wzrosła trzykrotnie. Był bogaty! Ale jednocześnie — umarł! W każdym razie umrze oficjalnie z chwilą, gdy złoży swój raport w ręce władz. Co za komiczna walka zacznie się między spadkobiercami nieżyjącego Johna Keitha.

Stara buda stała wciąż na dawnym miejscu, obok narożnego składu produktów spożywczych. Lecz fryzjer był nowy. Znajdował się w izbie sam jeden. Keith udzielił mu szczegółowych instrukcji i pokazał fotografię Connistona na jego legitymacji. Broda i wąsy muszą być właśnie tak ścięte, bardzo wytwornie, po angielsku i po wojskowemu dokładnie; włosy skrócone w miarę i gładko zaczesane do tyłu.

Gdy operacja była skończona, Keith powinszował fryzjerowi i sobie. Opalony na brąz jak Indianin dymem ogniska i smaganiem wiatru, prosty niby strzała, z mięśniami pełnymi mocy uśmiechnął się, patrząc w lustro i porównywając dawnego Johna Keitha z tym Derwentem Connistonem. Zanim wyszedł, podciągnął pas o jedną dziurkę ciaśniej. Potem ruszył prosto w stronę koszar Królewskiej Konnej Północno-Zachodniej Policji.

Droga wiodła przez główną arterię miasta. Mijał szeregi sklepów, które istniały już przed czterema laty. Minął hotel Saskatchewan i niewielkie biuro wymiany, uczepione na dawnym miejscu, u szczytu stromego skłonu opadającego urwiście ku rzece. Przed biurem stał sekretarz Anglik — Percival Clary. Jakże jednak zmieniony! Rozrósł się wszerz i wyciągnął wzwyż. Wyhodował wąsik, napomadowany teraz nienagannie. Spodnie miał starannie zaprasowane, trzewiki lśniące jak szkło i tkwił przed drzwiami swego ważnego przedsiębiorstwa, nonszalancko wsparty na lasce.

Keith uśmiechnął się stwierdzając, że Percival Clary zmienił się na równi z miastem, wraz z nadejściem tłustych lat.

Idąc dalej, szukał wzrokiem znajomych twarzy. Spostrzegał je od czasu do czasu, jednak większość przechodniów to byli obcy, pochłonięci interesami ludzie. Ulicą przejeżdżał nieraz automobil, jeden z dwudziestu znajdujących się w mieście, które do niedawna nie znało w ogóle takich pojazdów.

Ilekroć Keith spotykał kobietę lub dziewczynę, z trudem utrzymywał wzrok na wodzy. Dopiero teraz nabrał absolutnej pewności, że kobieta i anioł to jedno. Po drodze do koszar spotkał ich mniej więcej tuzin i za każdym razem chciał przystanąć, by do syta napaść oczy ich widokiem.

Nigdy nie był kobieciarzem. Szanował kobiety, wierzył, że stanowią lepszą część ludzkości, wielbił matkę, ale serce jego nie znało dotąd miłosnej rozkoszy lub rozpaczy. Teraz całą duszą modlił się do tych napotkanych dwunastu aniołów. Niektóre były ordynarne, niektóre szpetne, lecz trafiło się parę ładnych twarzyczek. Dla Keitha ich zewnętrzny wygląd nie podlegał obecnie żadnej krytyce. To były białe kobiety i w jego oczach wszystkie stanowiły ideał piękna. Najbrzydszą uważał za śliczną. Chciał rzucić w górę kapelusz i wiwatować radośnie. Cztery lata — i oto wrócił do krainy Bożej! Na chwilę zapomniał nawet o MacDowellu.

W głowie mu się mąciło, gdy dotarł do koszar. Życie było jednak piękne! Warto o nie walczyć, a on jest przecie dobrym zapaśnikiem. Ruszył wprost do biura MacDowella. Zastukał do drzwi i po chwili ukazał się w nich sekretarz szefa.

— Inspektor jest zajęty! — rzekł w odpowiedzi na pytanie Johna Keitha. — Ale zamelduję mu!

— Że jestem tu w bardzo ważnej sprawie! — uzupełnił Keith. — Przyjmie mnie niezawodnie, gdy pan powie, że przynoszę wieści, dotyczące niejakiego Johna Keitha!

Sekretarz znikł w jednych z dalszych drzwi. Minęło dobre pół minuty, nim wrócił. — Inspektor prosi! — rzekł.

Keith odetchnął głęboko, by uciszyć rozszalałe serce. Pomimo całej swej odwagi czuł, jak gdyby czyjaś chłodna dłoń ciągnęła go wstecz. Usłyszał znów zamierający szept Connistona: „Pamiętaj, stary druhu, wygrasz lub przegrasz w chwili, gdy MacDowell spojrzy na ciebie po raz pierwszy!"

Czy Conniston miał rację?

Wygra lub przegra, ale będzie walczył tak, jak Anglik walczyłby na jego miejscu!

Wyprostował się i wszedł, by stanąć twarzą w twarz z MacDowellem, najgenialniejszym łapaczem ludzi na dalekiej północy.

ROZDZIAŁ V

ŁAPACZ LUDZI

Pierwszą osobą, na którą padł wzrok Keitha, nie był wcale MacDowell, lecz młoda dziewczyna. Siedziała na wprost drzwi, spoglądając na wchodzącego mężczyznę, a światło padające przez okno wydobywało wyraźnie z ogólnego tła jej twarz i włosy.

Wyglądała nadzwyczaj efektownie. Była uderzająco piękna. Słońce, zalewając pokój złotym lśnieniem, dodawało jej splotom migotliwych błysków; oczy, jak to Keith zauważył, miały siwy, niezwykłe ładny odcień, a patrzyły z ogromną uwagą, podczas gdy w zesztywnieniu twarzy i ciała malowało się silne napięcie. Keith zauważył to wszystko w oka mgnieniu, po czym zwrócił się do MacDowella.

Inspektor siedział przy stole zarzuconym papierami i natychmiast Keith wyczuł na sobie jego przenikliwy wzrok. Przez chwilę doznał przykrego zmieszania. Potem stężał i spojrzał prosto w oczy MacDowella. Były to, jak uprzedzał Conniston, źrenice mogące przewiercić nawet stalową zbroję. Nieokreślonej barwy, głęboko osadzone pod kępami zwichrzonych siwych brwi, wpiły się w niego od pierwszego wejrzenia. Keith zobaczył szpakowate, starannie napomadowane wąsy, krótko przyciętą siwą czuprynę, surową, muskularną twarz i — złożył wojskowy ukłon.

Na plecach czuł zimny dreszcz. W stalowych rysach inspektora nie było śladu powitalnego drgnienia ani znaku przyjaznego uśmiechu. Lecz raptem twarz MacDowella zmieniła się nieznacznie i Keith po raz pierwszy zobaczył człowieka będącego nie tylko zwierzchnikiem, lecz i przyjacielem Derwenta Connistona.

Inspektor wstał, przechylił się przez stół i rzekł głosem pełnym zdziwienia i radości:

— O wilku mowa, a wilk tu! Jak się masz, Conniston? Więc wygrał! Keith poczuł uścisk dłoni MacDowella, jak przez mgłę usłyszał jego głos; przed oczyma przesunęła się stalowa twarz Derwenta Connistona.

Stał wyprostowany, z uniesioną głową, nawet uśmiechnięty lekko, ale nie zdawał sobie wcale sprawy z tego wszystkiego, gdyż to, co czynił, czynił machinalnie. MacDowell, wciąż ściskając w swojej jego dłoń, drugą dłonią, położoną na ramieniu, obrócił go lekko i Keith znalazł  się w obliczu dziewczyny patrzącej nań, jakby był trupem dopiero co powstałym z grobu.

Głos MacDowella brzmiał ostro:

— Conniston, przywitaj pannę Miriam, córkę sędziego Kirkstone'a!

Keith ukłonił się i przez chwilę ściskał w swym ręku rękę dziewczyny, którą uczynił sierotą. Była zimna i martwa. Jej wargi drgnęły, szepcząc jego imię. Usta Keitha próżno siliły się przemówić. MacDowell gadał coś głośno o hegemonii prawa i szczytnym powołaniu policji. I raptem, przerywając potok własnych słów, rzekł krótko:

— Conniston! Schwytałeś zbiega?

To pytanie otrzeźwiło Keitha. Skinął lekko głową i rzekł:

— Pozwalam sobie zameldować, że John Keith nie żyje! Spostrzegł, że Miriam Kirkstone drgnęła, jakby te słowa

zadały jej niespodziewany cios. Najwidoczniej czyniąc straszny wysiłek, by ukryć zmieszanie, zwróciła się do MacDowella.

— Pan był niezmiernie uprzejmy, panie inspektorze! Mam nadzieję, że będzie mi wolno pomówić wkrótce z panem Connistonem — o Johnie Keith!

Skinęła lekko głową na pożegnanie i wyszła.

W oczach MacDowella odmalowało się zdziwienie.

— Już od pół roku zachowuje się tak zagadkowo! — tłumaczył. — Ogromnie zajęta tym Keithem i jego losami. Zdaje mi się, że równie niecierpliwie jak ja wyglądała twego powrotu. A najciekawsze, że przed sześciu miesiącami cała ta sprawa zdawała się jej wcale nie obchodzić. Obawiam się nieraz, że z rozpaczy po śmierci ojca dostała lekkiego bzika. Swoją drogą, śliczna dziewczyna, Connistonie! Śliczna, bez dwóch zdań! Natomiast jej brat to istny śmierdziel! Zresztą, pamiętasz go zapewne?

Przysunął drugie krzesło tuż do swego i skinął na Keitha, by siadł.

— Zmieniłeś się, Conniston!

Słowa padły ostro — jak strzał. Były tak niespodziewane, że Keith poczuł je w każdym włóknie nerwów. Błyskawicznie pojął, co MacDowell ma na myśli. Nie był absolutnie podobny do zmarłego Anglika; brakło mu jego swobodnych manier, chłodnej, wyniosłej uprzejmości i nie dającej się naśladować nonszalanckiej wytworności ruchów. Wytrzymując na sobie badawczy wzrok inspektora, widział jednocześnie Connistona, siedzącego na tym samym krześle, pokręcającego wąsa i uśmiechającego się tak niedbale, jakby dopiero wczoraj wyruszył na północ, a dziś z niej powrócił. Conniston był to człowiek, który patrząc prosto w oczy inspektora lub nawet głównego dowódcy i pogodnie ignorując regulamin — gotów był rzec: Piękny dzień dziś mamy! Prawda, stary!

Keith miał wrodzone poczucie humoru. Jakże duch Anglika musi się wściekać, jeśli jest obecny przy tej rozmowie! Uśmiechnął się i wzruszył ramionami.

— Czyś był tam kiedy, sam jeden, w czasie nieustającej nocy? — spytał. — Sześć miesięcy tortur, gdy gwiazdy drwią z ciebie bez przerwy, a lisy naszczekują bez ustanku, że omal nie dostajesz obłędu. Przebyłem podobny okres dwukrotnie i wierzę, że masz rację. Zmieniłem się. Wątpię, żebym kiedy powrócił do dawnej normy. Czegoś mi brak. Nie umiem powiedzieć, czego — ale tak jest! Zdaje mi się, że tylko połowicznie tu wróciłem! A ten biedak John Keith cały tam został...

Uczuł, że zrobił szczęśliwe posunięcie. MacDowell wysunął ze stołu szufladę i podetknął mu pod noc pudełko grubych cygar.

— Zapal, Derry! Zapal i opowiedz, co się stało! Na Boga, to nieprawda, żeś tylko połowicznie wrócił! Po tygodniu wszystko się ułoży! Wszystko będzie jak dawniej!

Przyłożył płonącą zapałkę do cygara Keitha.

Przez godzinę Keith opowiadał dzieje pogoni. Była to jego Iliada. Mówiąc czuł przy sobie obecność Connistona. Zapomniał prawie o żywym człowieku, który słuchał go chciwie; widział jedynie mękę długich miesięcy i lat, walkę dwu istot, ucieczkę i pogoń, głód i mróz oraz mrok nieskończonej nocy, zaludnionej rozpaczą i szaleństwem. Powierzał dzieje własnej porażki, a przez jego usta przemawiał Conniston. Potem role się odwróciły. Mówił, jak strasznie został ukarany Keith — a myślał o Angliku. Gdy zaś dotarł do ostatnich jego dni, w samotnej chatce, na skraju wielkiego pustkowia — w jego głosie zabrzmiało niemal łkanie.

— Oto, jak umarł John Keith, dżentelmen i mężczyzna!

Myślał o Angliku; o tym, jak spokojnie i odważnie uśmiechały się jego oczy w ostatniej godzinie, o pożegnalnych słowach, o uścisku ręki. MacDowell widział to wszystko, jakby sam był tam obecny. Przesunął dłonią po oczach, niby zgarniając z nich mgłę. Gdy Keith skończył, inspektor stał długo odwrócony doń plecami, patrząc na zieloną dolinę Saskatchewanu. Kiedy jednak powtórnie zwrócił się do Keitha, był to znów dawny, żelazny człowiek — uosobienie bezlitosnego prawa.

— Po dwu i pół latach takiego życia nawet morderca musiał ci się wydać aniołem! Wspaniale spełniłeś swój obowiązek, Conniston! Całą tę sprawę prześlę do departamentu i jeśli nie mianują cię sierżantem, podam się do dymisji. Żałuję jednak, że Keith nie dożył i nie mógł być oddany w ręce kata!

— I tak zapłacił z nawiązką! — bąknął Keith ponuro.

— Nie, nie wyrównał nawet rachunku! On po prostu umarł! Zapłaciłby w chwili zawiśnięcia na szubienicy! Jego zbrodnia wołała o pomstę do nieba! Zabił dla ukojenia nienawiści! Wykreślę jego imię z moich ksiąg, ale żal we mnie pozostanie. Dałbym chętnie rok życia, byle go teraz mieć przed sobą. Cena nie wydaje mi się wygórowaną! O Boże! cóż by to był za wspaniały czyn; sprowadzić Johna Keitha po tyloletniej pogoni!

Zacierał ręce i uśmiechał się, mówiąc. Oczy lśniły mu jak węgle. Prawo! Tak, był uosobieniem prawa, bez serca i duszy, łaknący jedynie ludzkiego mięsa. Keith doznał uczucia wstrętu.

Ktoś zapukał do drzwi.

MacDowełl rzekł głośno: „Proszę" — i drzwi otwarły się z wolna. Cruze, młody sekretarz, wsunął głowę do pokoju.

— Szan Tung czeka! — oznajmił.

Keith doznał wrażenia, że niewidzialna ręka zdławiła mu krtań. Wykonał pół obrotu, by ukryć wyraz twarzy. Szan Tung! Wiedział już teraz, co kazało mu się cofnąć! Wiedział, dlaczego strapione oblicze Connistona ścigało go przez pustkowie! Wiedział, co Conniston chciał rzec w chwili agonii.

Zapomniał o Chińczyku Szan Tungu!

ROZDZIAŁ VI

CHIŃCZYK

Szan Tung czekał w hallu, za gabinetem sekretarza.

MacDowell był uosobieniem nieugiętego prawa; Szan Tung uosabiał mistycyzm i niezmienność własnej rasy. Jego twarz była maską wyrytą w żywym, a jednak nieruchomym materiale: spokojna, cierpliwa, pozbawiona drgań jakichkolwiek namiętności. Co się działo w mózgu, poza osłoną oczu wyglądających z fałdów żółtej skóry, wiedział jedynie sam Szan Tung. MacDowell dał za wygraną, nie próbując przeniknąć go lub zrozumieć. Prawo, nie mogąc zaspokoić ciekawości, zgodziło się spoglądać na Chińczyka jak na czarodzieja, jak na cudowny mechanizm, jak na nadczłowieka obdarzonego niezwykłą potęgą. Tą potęgą była niewiarygodnie rozwinięta zdolność zapamiętywania twarzy. Gdy Szan Tung rzucił raz okiem na czyjeś rysy, wyrył je sobie w mózgu na szereg lat. Czas ani' jakiekolwiek zmiany nie mogły go wprowadzić w błąd, a korzystało z tego prawo.

W raporcie do głównego dowództwa MacDowell określił go lapidarnie: Naczelny prokurator chiński, przebywający na urlopie, albo — wcielony diabeł! Wiek — niewiadomy! Przeszłość — zupełna tajemnica! Przybył do. Prince Albert w 1908 r. w lakierkach i z brylantem na palcu. Obcy wtedy i obcy dziś. Właściciel i zarządzający kawiarnią, Szan Tung. Wykształcony, kobieco układny, lecz jedyny człowiek, z którym bałbym się zostać w ciemnym pokoju sam na sam. Posługuję się nim, ale mu nie dowierzam, podejrzewam go i lękałbym się go w pewnych okolicznościach. O ile wiem, nie popełnił dotychczas żadnego przestępstwa i nie jest w kolizji z prawem. A jednak taka łasica musiała już prowadzić grę i to nie byłe jaką!" — pisał do komisarza.

Takim był ów człowiek, o którym Conniston nie chciał mówić, a którego Keith obawiał się spotkać.

Szan Tung stał długą chwilę przy oknie, spoglądając na zalany słońcem plac ćwiczeń oraz na gęsty pas zieleni stanowiący jego tło. Bezmyślnie gładził szczupłą dłonią futrynę okna. Na wargach igrał mu obojętny półuśmiech. Nikt nigdy nie oglądał jego twarzy w pełni roześmianej. Włosy miał czarne, lśniące i starannie zaczesane. Ubrany był bez zarzutu, postaci szczupłej i giętkiej jak młoda panna.

Gdy Cruze, stojąc w drzwiach, zameldował, że MacDowell prosi, Szan Tung miał wciąż jeszcze przed oczyma złotowłosą głowę Miriam Kirkstone, taką, jak mu mignęła przed chwilą w słonecznym blasku. Oddychał z lekkim pomrukiem, jak rozespany kot, splatając i rozplatając bez przerwy szczupłe palce. Kiedy jednak usłyszał głos sekretarza, ręce mu zmartwiały, pomruk ustał i uśmiech znikł z jego warg. Odwrócił się z wolna. Cruze milczał. Wykonał teraz jedynie znaczący ruch głową i stopy Szan Tunga jęły kroczyć bezszelestnie.

Tylko ledwie dosłyszalny skrzyp otwieranych i zamykanych drzwi obwieścił jego wejście do pokoju inspektora. Jedynie Szan Tung, nikt inny, potrafił się tak cicho wślizgnąć. Cruze zadygotał. Odczuwał zawsze przykry dreszcz, ilekroć Azjata go mijał; przysięgał, że Szan Tunga otacza niesamowita woń, jak opar trucizny.

Keith patrzył w okno i czekał. Gdy tylko drzwi się uchyliły, wyczuł obecność Azjaty. Wszystkie nerwy były w nim napięte do ostatnich granic. Poczucie, że traci panowanie nad sobą, i to z racji Chińczyka, doprowadzało go do obłędu. Wiedział, że powinien się odwrócić. Unikać wzroku Szan Tunga, znaczyło dobrowolnie pogrążyć całą sprawę.

Zmusił się do nonszalanckiego pokręcenia wąsa wzorem ulubionego ruchu Connistona i odwrócił się z wolna, podnosząc oczy na Szan Tunga.

Ku jego niewymownemu zdumieniu Chińczyk zdawał się całkowicie ignorować jego obecność. Spojrzał nań jedynie raz i to przelotnie. Głosem, który ktoś stojący poza drzwiami mógł uważać za głos kobiety, mówił do MacDowella:

— Widziałem człowieka, którego pan mi przysłał do obejrzenia, panie MacDowell! To Larsen! Zmienił się ogromnie w ciągu ośmiu lat. Zapuścił brodę. Stracił jedno oko. Posiwiał. Ale to Larsen!

Wytworność jego mowy i niewzruszone brzmienie głosu spowodowały, że Keith drgnął tak, jak chwilę przedtem drgnął młody sekretarz. Na twarzy MacDowella błysnął wyraz triumfu.

— Nie miał co do pana żadnych podejrzeń, Szan Tung?

— Nie domyślił się nawet, że go rozpoznałem! Będzie go pan miał, gdy — tu z wolna obrócił się w stronę Keitha — pan Conniston pójdzie go zaaresztować!

Schylił głowę i bezszelestnie cofał się ku drzwiom. Jego oczy, patrzące spomiędzy żółtych szczelin, nie opuszczały twarzy Keitha. Keithowi zdawało się, że dostrzega w nich złowieszczy błysk. W głosie Azjaty pojawił się ledwo dostrzegalny ślad nowego brzmienia, a jego palce drgały znów, na pozór machinalnie, jednak w innym tempie, niż gdy spoglądał przez okno na pannę Miriam Kirkstone. Powieki opadły nisko, a źrenice robiły wrażenie dwóch stalowych ostrzy. Keith miał uczucie, że Chińczyk wywleka mu tymi ślepiami duszę z ciała. Sekunda i Szan Tung znikł.

— Istny diabeł! — sapnął MacDowell. — Gdy odejdzie, zdaje mi się zawsze, że przed chwilą w pokoju była żmija! W dalszym ciągu nienawidzi ciebie, Derry! Trzy lata nic pod tym względem nie zmieniły. Ma do ciebie wstręt — jak do trucizny. Zdaje mi się, że zamordowałby cię chętnie, gdyby mógł to uczynić bezkarnie. A ty, stary durniu, podkręcasz wąsa i uśmiechasz się tylko. Na twoim miejscu byłbym stanowczo mniej spokojny!

Keith słuchał i zapytywał siebie w duszy, dlaczego Szan Tung tak dalece nienawidzi Connistona?

MacDowell nie dodał nic, co by mogło stanowić jakąś wskazówkę. Układał teraz w jeden stos papiery rozsiane po jego biurku.

— To bez wątpienia Larsen, jeśli Szan Tung tak twierdzi! — rzucił w stronę Keitha. — A potem, jakby dopiero teraz myśląc o danej sprawie: — Zaciągniesz się ponownie, co, Conniston?

— Mam jeszcze miesiąc służby czy coś w tym guście! — odpowiedział Keith. — A potem, tak sądzę, odnowię kontrakt!

— Dobrze! — z zadowoleniem stwierdził MacDowell. — Za miesiąc będę miał dla ciebie nominację na sierżanta! Tymczasem możesz uważać, że jesteś na urlopie i robić, co ci się żywnie podoba. Znasz Brady'ego, agenta kompanii? Wyruszył w podróż, w górę Mackenzie, a to klucz od jego mieszkania. Wiem, że się ucieszysz, wchodząc znów pod prawdziwy dach, a Brady nie będzie miał nic przeciwko temu, o ile zachowam dla niego po trzydzieści dolarów miesięcznie, jako komorne. Oczywiście koszary stoją dla ciebie otworem, ale pomyślałem, że urlop zechcesz spędzić w odmiennych warunkach. Znajdziesz tam wszystko, czego dusza zapragnie, od tub  począwszy, a kończąc na dziadku do orzechów. Ja zaś znam pewnego Japończyka, który poszukuje właśnie miejsca jako kucharz. Co o tym sądzisz?

— Wspaniale! — wykrzyknął Keith. — Idę tam zaraz i będę wdzięczny za tego Japończyka! Proszę mu też powiedzieć, żeby od razu przyniósł coś na obiad!

MacDowell wręczył mu klucz i w dziesięć minut później Keith, straciwszy z oczu koszary, piął się na zielone zbocze, u szczytu którego stał dom agenta.

Jakkolwiek zdawał sobie sprawę, że nie jest pierwszorzędnym graczem, to jednak sądził, że odniósł na razie zupełny sukces. Andy Duggan nie poznał go, choć był w swoim czasie jednym z jego najbliższych przyjaciół. MacDowell nie wykazał zbytnich podejrzeń. A Szan Tung?

Szan Tung właśnie działał mu okropnie na nerwy, choć dusza płonęła w nim radością udatnej walki. Nie mógł zapomnieć widoku Chińczyka, cofającego się do drzwi gabinetu inspektora, ani jego oczu: dwu świdrów, przeszywających go na wylot. W źrenicach Szan Tunga nie dostrzegł nienawiści. Był tego pewien. Nie mógł jednak określić uczucia, które w nich wyczytał. Robiły wrażenie ślepi mechanicznego potwora. Tym niemniej Szan Tung był człowiekiem!

Keith próbował zrzucić z siebie gniotący ciężar złych przeczuć. Podejrzewał, że jednak nie udało mu się wyjść cało spod złowieszczego wzroku Szan Tunga. Wykonując wiele czynności, próbował zepchnąć moralny niepokój na dalszy plan. Zapalił jedno z sześciu cygar, które MacDowell wsunął mu do kieszeni. To była wielka rozkosz czuć znów cygaro między zębami i wciągać jego aromat. U szczytu pagórka, na którym zbudowano dom agenta, przystanął i rozejrzał się wokół. Instynktownie oczy jego zwróciły się najpierw na zachód.

W tym kierunku rozciągała się przed nim połowa miasta, a u jego końca czerniały stoki porosłe borem, migotała rzeka i lśniły zielenią szmaragdowe roztocza prerii. O pół mili zaledwie była niewielka kępa drzew, a w jej cieniu, prawie nad samą rzeką, stał rodzinny dom. Sam budynek taił się pośród pni i listowia, lecz nad wierzchołki konarów wystrzelał szczyt komina z czerwonych cegieł, jakby z dala witając wygnańca.

Keith zapomniał o Szan Tungu; zapomniał o MacDowellu; zapomniał nawet, kim jest. Samotność pochłonęła go jak morze. Zdało mu się, że czerwony szczyt komina zmienił w kamień grobowy na mogile kochanych istot. Gdy zwrócił się w stronę domu agenta, w gardle czuł silne dławienie, oczy zaszły mu mgłą.

Wszedłszy do środka, zastał chłodny półmrok. Rozsunął firanki, jedna po drugiej, i słońce zalało wnętrze. Brady zostawił wszystko w wielkim porządku i Keith wyczuł wnet atmosferę pogodnej niefrasobliwości, która podziałała zbawiennie na jego rozkołatane nerwy. Brady był domatorem, jakkolwiek żył w kawalerskim stanie. Nazwał swe domostwo Chatynką, gdyż zbudowano je wyłącznie z drzewa i nawet kobieca ręka nie potrafiłaby uczynić tego mieszkania bardziej wygodnym. Keith oglądał właśnie bawialnię. W jednym jej końcu widniał duży komin, pełen smolnych szczap, a tuż przy palenisku leżał pęczek brzozowej kory, prosząc, zda się, o ogień. Opodal stało biurko agenta i przysunięty doń wygodny fotel; mokasyny, zastępujące nocne pantofle, leżały na niskim taborecie; stół pokrywały fajki, paczki tytoniu, ilustrowane pisma i książki. Nad tym bezładnym zgromadzeniem butelka starej whisky, na pół jeszcze pełna, unosiła wysoko bursztynową szyjkę. Keith roześmiał się mimo woli. Ujrzał przed sobą martwe gałki szklanych ślepi osadzonych w potężnym łbie starego łosia, zdobiącym szczyt kominka.

Potem objął wzrokiem ścianę, przybraną szeregiem myśliwskich trofeów, obrazami, rakietami śnieżnymi, bronią — wszystkim tym, co czyniło z życia Brady'ego pracowite i przyjemne bytowanie.

Z bawialni Keith widział pokój jadalny, a dalej — przez otwarte drzwi — kuchnię. Skontrolował ich zawartość i uznał, że MacDowell miał rację. W szafach nie brakło niczego; były nawet dwa dziadki do orzechów. W przyległym schowku znalazł łazienkę. Była wielkości średniego stołu, ale tub mógł wygodnie pomieścić dorosłego mężczyznę, gdy zaś Keith otworzył okno i wysunął przez nie głowę, stwierdził, że jest on połączony ze zbiornikiem na wodę umieszczonym dość wysoko, by stwarzać pewne ciśnienie, a dość nisko, aby łapać deszcz spływający z rynny.

Roześmiał się znów, nie dlatego, żeby był szczęśliwy, lecz że chwilowo coś zdołało go zająć i ubawić. Po skończonej lustracji czuł do agenta wyraźny sentyment. Postanowił się rozgościć w sypialni Brady'ego. I tu również znalazł fajki, pisma oraz lampę na stoliku przysuniętym do wezgłowia łóżka. Zbadawszy pokój szczegółowo, stwierdził, iż Chatka posiada nawet telefon.

W tym czasie znikło słońce. Z zachodu parła gęstwa ołowianych chmur. Otworzył drzwi wiodące w kierunku rzeki, a wiatr zapowiadający burzę zwichrzył mu włosy i ochłodził rozpaloną twarz. Sprawiło mu to przyjemność. Ułowił w nim oddech dalekich, bezludnych prerii, woń lasów i kuszący zew górskich szczytów, między którymi leżała kolebka Saskatchewanu. Jeszcze jako dziecko marzył, by pójść kiedy za tym wołaniem i odnaleźć źródło umiłowanej rzeki.

Niebo czerniało coraz bardziej, a wraz z dalekim hukiem grzmotu błyskawice, jak lśniące bagnety, jęły drzeć zasłonę chmur. Serce nuciło słowa, których wargi nie śmiały wyrzec. Dlaczego nie ma pójść za głosem, wzywającym go od tylu lat? Oto nadszedł czas, by usłuchać wołania! Po co kusić los, po co kłaść głowę w pętlę stryczka, gdy tam, u źródeł rzeki, leży łatwo dostępny eden jego marzeń? Wyciągnął ręce. Krzyknął głośno w szalonej ekstazie. O, nie wszystko przepadło! Nie wszystko umarło! Ponad cmentarzyskiem złudzeń lśni zorza nowych pragnień! Pójdzie tam! Dziś jeszcze lub jutro zacznie tworzyć określone plany.

Obserwował ulewę mknącą na skrzydłach wiatru; rwący, syczący wał, pod naporem którego drzewa u podnóża skłonu chyliły głowy jak rozmodlony tłum. Widział pochód deszczu. Schwytał go, nim zdążył umknąć w głąb domu, więc z czupryną pełną wody podparł drzwi ramieniem, by je wreszcie zatrzasnąć. Keith lubił takie burze. Grom przewalał się nad jego głową jak tysiące ładownych wozów, łomocące po wyboistym bruku.

Wnętrze domu ściemniało, jakby wieczór już nadszedł. Keith ukląkł przed kominkiem, wziął do ręki pęczek brzozowej kory i potarł zapałkę. Przez chwilę płomień zdawał się przygasać, potem kora zajęła się raptownie, jak naoliwiony papier, i w kominie zahuczał ogień. Keith nie lubił używać cudzych fajek, wyciągnął więc własną i nabił ją tytoniem agenta. Była to angielska mieszanka, mocna i aromatyczna. Podczas gdy ogień rozjaśniał pokój, a dym tytoniu napełniał go przyjemną wonią, Keith siadł wygodnie w fotelu agenta i wyprostował nogi z głębokim westchnieniem ulgi. Marzył sennie przy akompaniamencie burzy. Postanowił, że stworzy sobie taki właśnie dom, wśród niedostępnych szczytów, u kolebki Saskatchewanu. Zbuduje go na wzór Chatki Brady'ego i zrobi nawet łazienkę, zaopatrzoną w ten sam pomysłowy rezerwuar wodny. A po paru latach ludzie zapomną, że istniał kiedykolwiek człowiek, zwany Johnem Keith.

Raptem coś porwało go na równe nogi. Był to dzwonek telefonu. Po czteroletniej włóczędze ten dźwięk w przykry osób szarpnął mu nerwy. Zapewne dzwonił MacDowell, by

zakomunikować coś o kucharzu Japończyku lub spytać, jak mu podoba mieszkanie. Przypuszczalnie chodziło tylko o to. Uspokajał sam siebie, mówiąc głośno te słowa, podczas gdy niepewną dłonią kładł na stole fajkę. A jednak, wyciągając rękę do telefonu, miał wielką ochotę cofnąć się i uciec. Coś szeptało u do ucha, by zamiast odpowiadać, zwiać stąd, korzystając ciemności i ulewy — i szukać schronienia w górach. Szarpnął słuchawkę, zdjął ją z widełek i podniósł do ucha. — Hallo!

Nie odpowiedział mu głos MacDowella. Nie był to również Szan Tung. Keith poznał stłumiony burzą głos Miram Kirkstone.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej