Aleksander Fredro

PIERWSZA LEPSZA CZYLI NAUKA ZBAWIENNA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta 

Scena dwunasta

Scena trzynasta

PIERWSZA LEPSZA CZYLI NAUKA ZBAWIENNA

Komedia w jednym akcie, wierszem.

Aleksander Fredro

Nie puszczaj się w studnię, aż wprzód

opatrzysz, jako z niej wyleźć.

And. Maks. Fredro

OSOBY:

JULIA

ELWIRA

ALFRED

ZDZISŁAW

ZOSIA

PANNA MARTA

Scena w mieście, w ogrodzie.

Scena pierwsza

na przodzie sceny altana, w glębi ulica; stoły, z obu stron ławki. Alfred; Zdzisław.

ZDZISŁAW

Jak to? młodą czy starą - czy brzydką, czy ładną?

ALFRED

Tak jest, starą czy młodą, piękną czy szkaradną,

Pierwszą, którą tu spotkam, obieram za żonę;

Wszystkie więc twoje słowa w tej mierze stracone.

ZDZISŁAW

Co za myśl!

ALFRED

Jak najnowsza; szczytna, doskonała!

Równej dotąd natura jeszcze me wydała.

ZDZISŁAW

Nie wątpię.

ALFRED

Od sześciu lat chcę nudy odmienić,

Chcę się ożywić, wskrzesić, słowem - chcę się żenić

I przez rady, rozsądek, słabość, punkt honoru

Nie mogę się odważyć uczynić wyboru.

Ta przyjemna, powabna, ale nadto płocha;

Ta znowu zimna, mądra, siebie tylko kocha;

Tu jest dobroć bez kształtu, tu kształt bez dobroci;

Tam wszystko liche wewnątrz, posag tylko złoci;

Tu zaś wszystko anielskie, lecz majątku nie ma;

Z tej słowa nie wycedzisz, ta strzela oczyma;

Tu strach ojca, tu matki, tam złe wychowanie;

Dość, że każda swe ale ode mnie dostanie.

ZDZISŁAW

Czemuż się żenić?

ALFRED

Wolę - jak sobie w łeb strzelić.

Kto wie, ten krok mnie jeszcze może rozweselić.

Wszystkiegom już próbował, wszystko mnie znudziło,

I zawsze zyskam, byle tak, jak jest, nie było.

Dlatego się ożenię, dzisiaj się ożenię,

I nie mogąc w tym działać, zdam na przeznaczenie.

wzniosło

Krocie wieków upłynie za stu wieków śladem,

A ja będę w tym razie jedynym przykładem.

ZDZISŁAW

Nawet potomność temu szaleństwu bez miary

I nie uwierzy.

ALFRED

Jak to? czemu nie da wiary?

Każdy twór ludzkiej myśli, w podobieństwa rzędzie,

Albo był wykonanym, albo z czasem będzie.

ZDZISŁAW

Wszystko być może, ale, jedyny Alfredzie,

Wiesz, ta oryginalność dokąd cię zawiedzie?

ALFRED

To wiem, wiem, mój Zdzisławie; lecz co bym rad wiedział:

Czemu o to się pytasz, na com odpowiedział?

Od wczoraj ci jest znanym mój zamiar dokładnie.

ZDZISŁAW

Próbuję, czy rozsądek na myśl ci nie wpadnie.

ALFRED

Kiedy wiec ty powtarzasz, i ja ci powtórzę.

Że już zamiar zmienionym dzisiaj bvć nie może.

Zapis posłany, którym majątku dział robię,

Jeśli jakiej bądź żony nie znajdę w tej dobie -

Słowo dane po dwakroć znajomej młodzieży,

Która się dziwi, wielbi, lecz jednak nie wierzy -

I ty, świadek wybrany, stróż mego honoru,

Ze pierwszą lepszą wezmę, nie czyniąc wyboru -

W szvstko mi do cofnienia zagradza już drogę.

ZDZISŁAW

Wszystko - prawda; lecz jednak ratować cię mogę:

Powróć się do Juliji, tak godna osoba,

Kocha cię niezawodnie, tobie się podoba.

ALFRED

Wprawdzie z wszystkich Juliją najwięcej ja cenię,

Lecz sześć lat stracę, jeszcze się z nianie ożenię.

Piękna, dobra, bogata i kocha mnie stale,

Ale coś mnie wstrzymuje, ale...

ZDZISŁAW

Ale, ale?...

ALFRED

Ale Julija wdowa.

ZDZISŁAW

Wiem.

ALFRED

A każda wdowa

Cnoty męża pamięta, a wady z nim chowa;

Zawsze przeszłość i przeszłość wspomina ze żalem

I mąż świętej pamięci jest wiecznym rywalem.

Jednak wszystko to fraszki.

ZDZISŁAW

Albo żarty raczej

ALFRED

Miłość jest szczęściem, mówią; ja myślę inaczej:

Miłość szczęścia zasadą, lecz nie wszystkim jeszcze;

W powabach, wdziękach duszy także wiele mieszczę,

Bez nich i rozum przykry, i miłość natrętna,

Bez nich srogiego nudów nie unikniesz piętna.

Julija, jak powiadasz, kocha mnie - to wiele;

Świat ją szanuje, wielbi - ja to zdanie dzielę;

Ma rozum, cnoty, stałość, rozsądek - przyznaję;

Lecz zawsze w jednym kształcie to wszystko zostaje.

Nie, nie; tego Julij a jeszcze ma za mało,

Co by do rozważnego wyboru skłaniało.

O, jak drogą jest w żonie ta pociągu władza,

Która nas w coraz nowe rozkosze wprowadza,

To źródło nieprzebrane czucia, przymilenia,

Co zawsze jednym będąc, zawsze się odmienia;

Ten dowcip, wdzięk pomysłów, lecz zawsze w przelocie

Co ozdoby dodaje nawet skromnej cnocie,

Co ciągle upragniony, nigdy dość nie znany,

Samę stałość ustala powabem odmiany.

ZDZISŁAW

Nie jesteś, mój Alfredzie, widzę, z sobą w zgodzie;

Takiejże żony szukasz - w publicznym ogrodzie?

ALFRED

Gdybym wybierał, taką. chciałbym mieć koniecznie;

Ale nie chcę wybierać, bobym szukał wiecznie;

I gdy nie dla swobody, lecz zmiany się żenię,

Przyjmę dość obojętnie, co da przeznaczenie.

ZDZISŁAW

Zobaczę... ale kiedy tak zważasz małżeństwo,

Kiedy gwałtem chcesz skończyć zaczęte szaleństwo,

Czemuż jakich warunków nie kładziesz w tym względzie?

Z pozoru pojąć żonę - dość szaleństwa będzie.

ALFRED

Gdybym jeden warunek z mej strony położył,

Ten jeden by sto innych w ten moment pomnożył,

I już kłótnie, procesa lub dawne wahanie.

Nie... Raz, dwa, trzy! mam żonę! niech się, co chce, stanie!

ZDZISŁAW

Pewnie ta czynność twoja zadziwienie sprawi,

I choć pochwał nie zyska, cały świat ubawi.

Głosić ją będą listy, opiewać gazety,

Ale gorzko ten zaszczyt opłacisz, niestety!...

Cóż tam znowu rysujesz?

ALFRED

laską kreskę robiąc

Granicę.

ZDZISŁAW

Granicę?

ALFRED

Bo nuż ku nam się zbliżą dwie razem dziewice

Lub trzy; którąż wziąć? Więc patrz - kreska wyciągniona

Tamtędy pójdzie, kto chce, tędy - moja żona.

ZDZISŁAW

Alfredzie, wszystkom robił, co było w mej mocy;

ek miałeś się z mojej rady, nie chciałeś pomocy.

Zatem już teraz, jako świadek ci dodany,

Strzec cię muszę: każdy krok będzie zapisany.

Dotrzymasz słowa czy nie - opis będzie szczery.

ALFRED

dając papiery

Masz, panie sekretarzu, potrzebne papiery -

Stan mojego majątku.

ZDZISŁAW

Dokument potrzebny.

ALFRED

dając drugi papier

Jakim jestem, co umiem,

ZDZISŁAW

Dokument chwalebny.

ALFRED

dając trzeci papier

To kontrakt - podpisany, przez świadków stwierdzony,

I jedynie brakuje podpisu mej żony.

dając czwarty papier

To zaś cały mój zamiar i prośba ode mnie...

Bo każdą trzeba prosić...

ZDZISŁAW

I czasem daremnie.

Potem - łatwiej na piśmie ofiarować siebie.

ALFRED

dając papiery

Weźże to wszystko, proszę, i użyj w potrzebie.

Ach!

Elwira idzie ulicą ostając książkę, w głębi czasem stajać.

ZDZISŁAW

oglądając się

Co tam?

ALFRED

patrząc na Elwirę

Lekkość w chodzie, wspaniałość w postawie.

Tu pójdzie... Nie - tam... Nie - tu, tu! A co, Zdzisławie?

Przypatrzże się dokładnie - moją idzie stroną...

Jakiżem mąż szczęśliwy! o, kochana żono!

Scena druga

Alfred, Zdzisław, Elwira.
Elwira, nie widząc Alfreda i Zdzisława, czytając siada przy przeciwnej stronie sceny.

ALFRED
na stronie do Zdzisława, chcąc brać papier
Mój charakter - niech idzie na samym początku...

ZDZISŁAW
Nie, wiesz, to wielka dama, zacznij od majątku.

ALFRED
podając pismo Elwirze
Racz pani rzucić okiem.
Elwira nie patrząc rzuca na papier jałmużnę i dalej czyta.

ZDZISŁAW
śmiejąc się, zapisuje
Jałmużna zdobyta.

ALFRED
do Elwiry
Innej litości żądam... Niech pani przeczyta:
podając papiery następnie
Mój majątek.

ELWIRA
Dość mierny.

ALFRED
Charakter.

ELWIRA
Dość śmieszny.

ALFRED
I prośba.

ELWIRA
Dość szalona.

ZDZISŁAW
na stronie
Prolog... dość ucieszny!
Lecz sztuka jaka będzie?

ALFRED
pomieszany, do cztającej książkę Elwiry po krótkim milczeniu
Pani... lecz... prawdziwie...
Zdzisławie, co tu robić?

ZDZISŁAW
Prosić ją cierpliwie.

ALFRED
Mogęż prośbę powtórzyć, odpowiedzi żądać?
Chciej pani pięknym okiem łaskawiej spoglądać;
Mój pomysł jest szalony każdy będzie sądził,
Lecz gdy spojrzy na ciebie, wnet przyzna, że zbłądził.

ELWIRA
wstając
Że się waćpan chcesz żenić, nie dziwię się wcale,
Żeś zaś obrał ten sposób, ni ganię, ni chwalę;
Każdy ma swój rozsądek, ma swoje mniemanie,
Lecz odpowiem życzeniem na jego żądanie:
Chciałabym znaleźć męża, gdy będę wybierać,
Który by wziętym prawom nie chciał się opierać,
Który by umiał cenić świętych ślubów związek,
Umiał, nim na się przyjmie, zmierzyć obowiązek
I, nie gardzący wszystkim ani też gardzony,
Miał jeszcze iskrę czucia z przyciskiem dla wybranej żony;
Chciałabym, żeby mój mąż był już stałej duszy,
Której poklask szalonych nie zajmie, nie wzruszy;
Żeby śmiały, odważny, był razem łagodny;
Nie chełpiący się nigdy, ale pochwał godny;
Żeby mnie poznał dobrze, był równie poznany;
Potem, żeby tak kochał, jak będzie kochany;
Zresztą, niech ma majątek i przyjemną postać -
kłaniając się nisko
Zatem waćpan, jak widzisz, nie możesz nim zostać
Odchodzi; chwila milczenia.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena trzecia
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta
Niedostępny w wersji demonstracyjnej