Julian Ursyn Niemcewicz

JAN KOCHANOWSKI W CZARNYM LESIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena. V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

SCENA XI.

Scena XII.

Scena XIII

Scena XIV.

JAN KOCHANOWSKI W CZARNYM LESIE

komedya - opera we dwoch aktach wierszem

Niemcewicz Julian Ursyn

OSOBY.

Jan Kochanowski.

Pani Kochanowska.

Hanna Siostrzenica Kochanowskiego.

Hrabia Odętowski.

Odrowąż Towarzysz Hussarski.

Samopał dawny woyskowy Hussarski.

Pługowicz Podstarości Jana Kochanowskiego,

Basia służąca Pani Kochanowskiey.

Dworzanie i dwor Hrabiego.

Wieśniacy.

Wiesniaczki.

Scena w Czarnym Lesie około r. 1570.

AKT I.

Teatrum wystawia po iedney ręce dom Kochanowskiego z wystawą, ozdobiony kwiatami, we środku, dziedzińca: ogromna lipa, po drugiey stronie i w głębi gaie i pola żniwami okryte. Sam świt na niebie.

Scena I.

KOCHANOWSKI

sam.

Wychodzi z domu zamyślony, trzymaiąc w ręku papiery, listy, i Xiążkę, kładzie ie na stole pod lipą, westchnąwszy czyta swe Treny: po każdey strofie przegrywa muzyka.

Urszulo moia wdzięczna, gdzieś mi się podziała! (1)

W która stronę, w którąś się krainę udała!

Czyli nad wszystkie Nieba wysoko wzniesiona,

Jużeś w liczbie Aniołów małych policzona!

Czy człowieka zrzuciwszy, i myśli dziewicze,

Wzięlaś na się postawę, i piórka slowicze:

Gdzieśkolwiek iest, ieźliś iest, lituy mey żałości.

Pociesz mię, iako możesz, a staw się przedemną,

Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną;

Żaden Oyciec dziecięcia, iak ia niemiłował,

Ani żaden nademnie bardziey nie żałował.

Zniwa nie doczekawszy, kłosie moy iedyny,

Jeszcześ mi się niedostał, a ia twey godziny

Nie czekaiąc, znowu cię w smutną ziemię sieię,

Ale pospołu z tobą grzebię i nadzieię!

(po nieiakiem zamyśleniu mówi: )

Jak to dziecię straciłem, rok iuż miia właśnie,

Jednak czy zorza wschodzi. alboli tez gaśnie,

Urszula mi przytomną: — ale iuż się stało,

Jeżeli się tak Bogu naywyższemu zdało,

Zschylonem czołem święte szanuymy wyro

Już iak Oyciec, zbyt długo czułem żal głębo

Czas iest pożyć tę słabość, dni żałoby skróc

Być mężem, i do swoich powinności wróci

Tulić strapioney Żony płacze nieustanne,

Myślić iak postanowić lubą moię Hannę,

Hannę co mey Urszuli miesce dzisiay bierze,

Lutnią moią do męztwa pobudzać rycerze,

Nucąc lubą Oyczyznę i świątynie Pańskie,

Dać światu poznać ród nasz i Muzy Słowiańskie.

(siada i przegląda papiery: przeczytawszy list, z radością:)

Xiądz Myszkowski sczęśliwey wieści mi udziela,

Oddawna pierwszy promień słodkiego wesela,

Po długich troskach, wstąpił w smutne serce moie:

(czyta:)

"Xiążę Krzysztof Radziwił świetne stoczył boie,

Albrycht idący Pruskie Xięstwo obeymować,

Ma przed naszym Augustem w Lublinie hołdować;

Przyiedź móy przyiacielu, na te chlubne święta,

Niechay się wypogodzi, myśl smutkiem zaięta,

Przestań płakać Urszuli, i iam ią miłował,

Nieraz to lube dziecię na rękum piastował,

A ona do mey twarzy, tuląc swe iagody,

Nie lękała się marszczków, ni mey siwey brody,

Płakał i mówca Rzymski, kiedy córkę stracił,

Ale przesłał, i piorem skarb nauk zbogacił.

Czyń iak on, przyiacielu, i wypogodź czoło,

Przywieź z sobą twe psalmy, iaką pieśń wesołą

Odprawę Posłów Greckich należy przerobić,

I coć tak łatwo pięknym Rymem przyozdobić

Wreszcie, iak Waszmość zjedziesz pod wieczorną dobą,

Przy kominku i miodzie pomowiemy z sobą,

Pozdrow Panią Małżonkę, i Hannę nadobną,

O tey chciałbym się z wami naradzić osobno.

Wiem że się do niey zgłasza Dygnitarz otyły,

Ale ktoś inny pono iest iey więcey miły,

Może w te sprawy Xiędzu mieszać się niegodzi,

Lecz wszystko, co was tyka, mnie żywo obchodzi,

Polecam służby moie; przybądź ciężkie troski,

Niech osłodzi przyiaciel;

Xiądz Andrzey Myszkowski..

(skończywszy czytać.)

I któż przyniesie ulgę, w frasunkach tak wielu,

Jeżeli nie ty zacny, drogi przyiacielu!

W tobie z modlitwą, mądrość, dobroć się ko-iarzy,

Miły na świecie, święty u Pańskich ołtarzy,

Ty miłuiesz nauki, uczonych zachęcasz,

Prace, dostatki twoie Oyczyznie poswięcasz,

Pewnie odwiedzę ciebie: lecz ktoś idzie pono,

Tak iest nadobna Hanna, z lubą moią Żoną.

(1) Wszytkie wiersze kursywo są wyięte z Kochanowskiego.

Scena II.

PAN KOCHANOWSKI, PAKI KOCHANOWSKA, HANKA

PANI KOCHANOWSKA.

Mężu! coż cię zatrudnia, wyszedłeś tak rano!

PAN KOCHANOWSKI.

Lubię widzieć wschodzącą Jutrzenkę rumianą.

pani kochanowska

(do Hanny.)

Nie wspominaymy córki, bo znow się rozczuli.

PAN KOCHANOWSKI

(na boku.)

Nie wyrzeknę i słowa o moiey Urszuli"

Żeby biedney nie martwic.

(wesoło całuiąc w czoło Żonę i Hannę.)

No, iakże się macie,

Jakie do twarzy Hannie, w tey poranney szacie.

HANNA.

Wuiu, żywo się cieszę, żeś zdrów i wesoły.

KOCHANOWSKI.

Tak iest, trzeba się krzepie, otrząsać mozoły,

Czynić dobrze, zachować życie nieskażone,

A resztę puścić na los, i wichry szalone,.

Wszystko moie osłodzić sumienie i praca.

PANI KOCHANOWSKA.

Mężu, twoia spokoyność i mnie pokoy wraca.

KOCHANOWSKI.

Jaka przyiemna świeżość tey poranney rosy,

Jak ten wietrzyk falami, schyla na dół kłosy,

Ten szelest w pośrod liści, i ta ptasząt wrzawa,

Dusze moię radością, roskoszą napawa.

HANNA.

W tych słowach, iak w twych psalmach natura skreśloną,

KOCHANOWSKI

(przypominaiąc sobie.)

Ale, gdzież nuta na nie, wszak mam przyrzeczoną.

HANNA.

Niamogę śpiewać

(kaszle)

,kaszel dusić mię zaczyna.

Innym razem

KOCHANOWSKI.

Co to za niedobra dziewczyna

I na coż się te wszystkie ceregiele zdały,

Bóg Pannom dał glos na to, ażeby śpiewały.

(całuiąc Hannę w czoło,)

Spieway ma luba Hanno, ia wezmę mą lutnię,

I będę ci pomagał — tylko trochę smutnie.

Kochanowski zdeymuie lutnię z lipy, a Hanna

dobywa nót.

Spiewaią hymn.

Krolu, na ziemi i na wielkim Niebie,

Chwała w Syonie wdzięczna czeka ciebie,

Tam obietnice tobie poślubione,

Będą ziszczone.

Ty wielowładny, góry niezmierzone,

W ich gruncie trzymasz, ty morza szalona,

I ludzkie mordy krócisz, mieniąc boie

w Słodkie pokoie.

Twóy czyn iest Niebo, twey ręki robota,

Słońce przedniejsze wybornego ztota,

Ty coraz nowem świattem zdobisz wdzięczne,

Koło miesięczne.

Ty nocną rosę na suche zagony

Spuszczasz, i czesny deszcz nieprzepłacony,

Ty błogosławisz nieprzeliczonemu

Płodu ziemskiemu.

Rok wszystko rodny, wieniec znakomity

Niesie na głowie, twoią łaską wity,

A gdzie ty kolwiek stopę twą położysz,

Obfitość mnożysz.

Pustynie kwitną, góry się raduią,

W polach stad mnóstwo; zbożem obfituią

Niskie doliny, a pełen nadzieie

Oracz się śmieie.

KOCHANOWSKI

(do Hanny. )

Przez glos ten słowa moie wdzięk iakiś

HANNA.

Wniu, kogożby rymy twoie nie natchnęły?

KOCHANOWSKI

(żartobliwie.)

Tego niewiem, lecz pono móy trafnieyszy

wniosek,

Ze te lice, ta postać, ten przyiemną głosek,

W iedney znaczney osobie wznieciły kochanie.

PANI KOCHANOWSKA.

Day iey pokóy.

HANNA.

W kim proszę?

Kochanowski.

W pewnym znacznym panie.

(na boku)

Trzeba poznać iey skłonność, doświadczyć dziewczyny.

(głośno:)

Wierzay mi moia Hanno, niewidzę przyczyny,

Kiedy wybrania męża pora się nadarza,

Zebyś miała odrzucać tego Dignitarza:

Pan to wielkiey zacności, poważna osoba.

HANNA,

Niechcę go.

KOCHANOWSKI.

Czemuż?

HANNA.

Ztąd że mi się niepodoba.

KOCHANOWSKI.

(na boku.)

(głośno.)

Doświadczaymy iey daley... przecięż moia dziewo,

Uważ iak z takim Panem, możesz być szczęśliwą.

Posiadać włości, zamki ogromne, i sady,

Sług mnóstwo, nie z potrzeby, ale dla parady,

Mieć na szyi karbunkuł, na ręku manile,

Na biesiadach, uciechach, pędzić każdą chwilę,

Do kościoła, u dworu chodzić za Królową

A co lepszem nad wszystko, być Dygnitarzową,

By tego dopięć, nazbyt nie trzeba się hardzie.

HANNA.

Wyście mię nauczyli iak tem wszystkiem gardzie.

PANI KOCHANOWSKA.

(tonem wyrzucania.)

Dobrze powiada Hanna, tak iest, wy to sami,

Waszym przykładem, radą, waszemi rymami

Nie tylko że niedbali o własnym swym mieniu,

Przewróciliście głowę i temu stworzeniu:

Chwalisz przed nią bogactwa, a niepomnisz na to,

Kiedy was Zygmunt August z wysoka opłatą,

I z znacznem dostoieństwem chciał mieć na

swym dworze,

Rzekłeś, nie szukam szczęścia, w bogactwach,

wytworze,

Wyniesienie za sobą zawiść, kłopot niesie,

Wolę żyć niepodległy w moim Czarnym lesie.

KOCHANOWSKI

(śmieiąc się.)

Prawda, ale to było małe me dziwactwo.

PANI KOCHANOWSKA.

A kredy wam dawano to świeckie opactwo

Z znacznemi dochodami, czemuż ie odrzucać?

KOCHANOWSKI.

To ciebie nie powinno kochanko zasmucać,

Jakże mogłem do innych wzdychaiąc iuż związków,

Brać Jntraty, niepełniąc stanu obowiązków?

Trzeba było wziąć kaptur, chcąc dzierżyć dochody.

Niech inni za Jnfułą lataią w zawody,

Jam wolał, ani się dziś skarżę na mą stratę,

Mieć dobrą Żonę, niźli Opactwo bogate.

PANI KOCHANOWSKA.

(z pokorą:)

Zawsześ dobry i grzeczny, i mnie nieuwodzi

Wyniosłość: iednak ieśli powiedzieć się godzi,.

Choć ia wcale niestoię, o te dworskie względy,

Przecięż iest iakaś godność, są pewne urzędy,

Zwłaszcza gdy o nie ludzie sami się nie proszą,

Które Imieniu iakąś ozdobę przynoszą:

Gdy ci Kanclerz Zamoyski zjednał Kasztelaństwo,

(Nie dlatego by w głowie siedziało roi państwo:)

Jednak sądzę ze przyiąć przystoyność radziła,

J dla czegoż odmawiać?

KOCHANOWSKI.

Moia Żonko miła,

Coż robić, gdy ia zysków nieznayduię w chlubie,

A mierność i swobodę, nadewszystko lubię,

Zyiąc skromnie, iak szlachcic, zawsze miałem dosyć,

Gdybym się chciał niebacznie na Pana wynosić,

Wprowadzał Kasztelana do domu moiego,

Onby mię z niego wygnał, mnie Kochanowskiego

Między ludźmi nie ieden mniemania gatunek,

Ten lubi urząd, a ow przekłada szacunek..

Lecz to wszystko nie warte dłuższego mowienia,

Są to moie chimery, moie przywidzenia.

Go nie powinny gorszyć lubey moiey Hanny,

Co dobrem dla mężczyzny, nie dobrem dla panny,

Zwłaszcza, gdy iey uroda, i piękność tak głośna.

HANNA.

Hanna o swóy szacunek, iak inni zazdrosna.

KOCHANOWSKI

(na boku:)

Wyborne dziewczę, lubię ten umysł szlachetny.

(głośno:)

Zważ iednak na dostatki, na urząd tak świetny

HANNA

(spiew.).

Nie, nie, nie, wuiu moy luby,

Posłuszna rozkazom twoim,

Gardzę blaskiem próżney chluby,

A chcę iść za sercem moim.

KOCHANOWSKI

(na boku)

śpiew.

Dobrze mówisz moia Hanno.

(głośno:)

Ale droga moia Panno,

Często się młodość pomyli,

Słuchay coć starsi radzili.

PANI KOCHANOWSKA.

Tak iest pewnie moie dzicie,

Wy panny często błądzicie.

Wierzay mi na moie słowo,

Ni źle bydź Dygnitarzową.

HANNA.

Niechcę być Dygnitarzową.

PAN KOCHANOWSKI I PANI KOCHANOWSKA.

(razem śpiewaią:)

Kto idzie za radą zdrową,

Ten swoię korzyść znachodzi.

HANNA.

Poyść zą sercem i swą głową,

J to czasem nie zaszkodzi,

KOCHANOWSKI.

Z serca ci dobrze życzę, a co dzisiay radzę,

Rozbieray twym rozumem, miey w pilney uwadze;

Ten co tak silnie, o twą rękę się odzywa,

Pan Hrabia z Odętowa wkrótce tu przybywa,

(patrząc w górę.)

Go za piękny poranek! poydźmy do ogrodu,

Używać woni kwiatów, i wdzięcznego chłodu.

(daie rękę żonie:)

HANNA.

Pozwolcie, że zostanę, mam roboty wiele,

Hetmana Zamoyskiego nadchodzi wesele,

Ty wuiu, iak przyiaciel, na ten dzień wezwany,

Skrysliłeś wiersz, co ma być na Scenie wydany,

Odprawę Posłów greckich: wszak nasza młodzieży

Ma ią grać, więc ią śpieszno przepisać należy,

KOCHANOWSKI.

(całuiąc Hannę w czoło.)

Hanno niech Nieba na cię wzrok, łaska wy zwrocą,

Tyś iest moią pociecha, i moią pomocą.

(oboie Kochanowscy wychodzą.)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena. V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej